ఋగ్వేదపు స్త్రీస్వరం అపాలఆత్రేయ

వేదకాలపు బ్రహ్మవాదినులు కేవలం విదుషీమణులు మాత్రమే కాదు, వారు భారతీయ విజ్ఞాన, తాత్విక వారసత్వానికి మార్గదర్శనం చేసిన వారు. గార్గి తర్కవిన్యాసం, వాదన పటిమ, మైత్రేయి ఆత్మ జిజ్ఞాస, లోపాముద్ర సమన్వయ దృక్పథం, వాగామ్భృణి ఆత్మవిశ్వాసం.. ఇవన్నీ వేదకాలపు స్త్రీల బహుముఖ ప్రజ్ఞను చాటి చెబుతున్నాయి.  అలా ఋగ్వేదంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఋషికలలో ఒకరుఅపాల ఆత్రేయి (ApālāĀtreyī). ఆమె గురించి ఉన్న సమాచారం చాలా ఆసక్తికరంగా, ఆధ్యాత్మికంగా కూడా లోతైనది. ఆమె చర్మవ్యాధితో బాధపడుతూ, ఇంద్రుని గూర్చి తపస్సు చేసి, ఆయన అనుగ్రహంతో స్వస్థత పొందిందని ఈమె రచించిన సూక్తం (8. 91) ఋగ్వేదంలో ఉంది.

అపాలఆత్రేయ అత్రి మహర్షి వంశం అయిన ఆత్రేయ గోత్రానికి చెందిన ఋషిక.ఆమెను ఒక స్త్రీ ఋషికగా గౌరవిస్తారు. ఋగ్వేదంలో మాండల 8, సూక్తం 91 (RV 8.91) ఆమె రచించినట్లుగా ఆపాదించబడింది.అపాల సూక్తంలో ఆమె దేవుడైన ఇంద్ర దేవుడిని ప్రార్థిస్తుంది.ఇందులో తన శరీరంలోనిరోగం / చర్మ వ్యాధి నుండి విముక్తి, తననుశుద్ధి చేయమని, అందంగా మార్చమని,తన జీవితంలోశుభం, శక్తి, కాంతిరావాలని కోరుతూ ప్రార్థిస్తూన్నవి ప్రధాన అంశాలు.

పురాణాలు, వ్యాఖ్యానాల ప్రకారంఅపాల పేరు “ఆత్రేయి” అంటేఆమెఅత్రి వంశానికి చెందినది. ఆమె తండ్రి ఒకఋషి వంశస్థుడు(అత్రి గోత్రం). కొన్ని వ్యాఖ్యానాల ప్రకారంఆమె తండ్రి ఒకవేదజ్ఞాని, ఋషి స్వభావం గలవాడు. ఆమె పెరిగింది ఒకఆధ్యాత్మిక వాతావరణంలో. కానీతల్లి పేరు, తండ్రి వ్యక్తిగత వివరాలువేదాల్లో స్పష్టంగా లేవు. అపాల బాల్యం గురించి నేరుగా వేదంలో కథ లేదు. సూక్తం ద్వారా పండితులు అంచనా వేసిన విషయాలు మాత్రమే.ఆమె చిన్నప్పటి నుంచేప్రజ్ఞాశాలి (intelligent), ధ్యాన స్వభావంకలిగినది. ప్రకృతి, యజ్ఞాలు, మంత్రాలు చూసి పెరిగింది.వేద కాలంలో ఋషుల కుటుంబాల్లోపిల్లలకు (కొన్ని సందర్భాల్లో అమ్మాయిలకు కూడా)వేద మంత్రాలు వినడం అలవాటు. అలాగే ఆమె కూడా తండ్రి దగ్గర మంత్రాలు వింటుంది. కానీ ఆమెకు నిజమైన జ్ఞానంఅనుభవంలోవస్తుంది.

యజ్ఞ విధానాలు తెలుసుకోవడం, ధ్యానం, ఆత్మచింతననేర్పేవారు.అపాల ఒకఋషికకాబట్టిఆమెకువేద జ్ఞానం ఉంది. మంత్రాలనుస్వయంగా అనుభవించి పలికింది. ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం. ఆమె కేవలం నేర్చుకున్నది కాదు. అనుభవం ద్వారా మంత్రం వెలువరించింది.అపాల వంటి ఋషికలు, వేదకాలంలో కొంతమంది స్త్రీలు కూడాఆధ్యాత్మిక విద్య పొందారు. మంత్ర దృష్టి (mantra-dṛṣṭā) సాధించారు. అంటేవారు “పఠించేవారు” మాత్రమే కాదు. “సృష్టించేవారు” కూడా.ఆమెకుచర్మ సంబంధిత వ్యాధిఆమె బాల్యంలోనే ప్రారంభమై ఉండవచ్చునని తెలుస్తుంది.దీనివల్ల సమాజంలో కొంతవేరుపాటు (isolation) ఎదుర్కొనిందని,ఆమెను సమాజం దూరం పెట్టిందని అదే ఆమెను అంతర్ముఖి (introverted, reflective) గా మార్చిందని చెప్పబడింది.ఒంటరిగా ప్రకృతిలో తిరుగుతూ ప్రశ్నలు వేసుకుంటుంది. “నేను ఎందుకు ఇలా?” అనే ఆత్మవిచారం.అపాల ఒకస్వతంత్ర ఆలోచన గల ఋషిక. ఆమె సూక్తం వేదాలలోస్త్రీ అనుభూతి, శరీర-మనస్సు బాధ, ఆత్మవిశ్వాసంని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆ కష్టం వల్లే ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగింది. చివరికి ఒకఋషికగా నిలిచింది.

ఒకసారి ఆమె అడవిలో సోమలత (Soma creeper)ను కనుగొని, దానిని నమిలిఆ సోమాన్నిఇంద్రదేవుడికి సమర్పించిందని, ఆమె భక్తి చూసి ఇంద్రుడుఆమెనురోగమునుండి విముక్తి చేశాడని,ఆమెకుఅందం, కాంతి, గౌరవంప్రసాదించాడని భావిస్తారు.అపాల ఇంద్రుడిని స్తుతిస్తూ రాసిన రచనలు ఋగ్వేదం లో RV 8.91సూక్తం ద్వారా తెలుస్తుంది. దానిలో ఒక స్త్రీ తనవ్యక్తిగత బాధను దేవునితో పంచుకుంటుంది. అది వేదాలలోస్త్రీ స్వరాన్ని (female voice) బలంగా చూపిస్తుంది. అపాల ఆత్రేయి రచించిన సూక్తం వేదాలలో చాలా ప్రత్యేకమైనది.

ఇక ఆమె రచించిన ఋగ్వేదం లో RV 8.91సూక్తాలను గమనిస్తే ఆమె భావాత్మకమైన అభ్యర్థన తెలుస్తుంది.

మంత్రం 1: ఉప త్వా సోమమింద్రాయ సున్వేబ్రాహ్మణో నృచక్షసం మనీషాం।అయం తే అస్తు హర్యతః సుతాసఃపిబా సోమం మదాయ గచ్చ॥

భావార్థం:ఓ ఇంద్రా! నేను సిద్ధం చేసిన ఈ సోమరసాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాను. జ్ఞానంతో చేసిన నా ఈ యజ్ఞాన్ని అంగీకరించి, వచ్చి దీనిని పానం చేయి.

“ఓ ఇంద్రా! నేను కనుగొన్న ఈ సోమాన్ని స్వీకరించు.నా భక్తిని అంగీకరించు.”అంతర్భావం:ఆమెకు గురువు లేకుండా, స్వయంగా సోమాన్ని కనుగొని సమర్పిస్తుంది. ఇదిస్వయంప్రేరిత భక్తి (self-realized devotion).

మంత్రం 2: ఇమం మే గాథమింద్ర శృణు త్వంయథా నః శృణవో హవం పురూణాం।ఆ త్వా వహంతు హరయో వృషాణోయథా మదాయ పిబసి సుతస్య॥

భావార్థం:ఓ ఇంద్రా! నా ఈ గాథను, నా ప్రార్థనను విను. నువ్వు యజ్ఞాలలో భక్తుల ప్రార్థనలు ఎలా వింటావో, అలాగే నా పిలుపునూ ఆలకించి నా దగ్గరకు రా.

దైవాన్ని ఆహ్వానించడం. “ఓ ఇంద్రా! నా దగ్గరకు రా. ఈ సోమాన్ని పానం చేయి.”అంతర్భావం:దేవుని తన దగ్గరకు పిలిచే ధైర్యం. ఒక స్త్రీ స్వరం ఎంత నిశ్చయంగా ఉందో చూపిస్తుంది

మంత్రం 3: కన్యా వారవాయతి సోమమపాలాపిణ్వతి ధాన్యమివ ప్ర వృణక్తి।ఇంద్రాయ త్వా సుతమిమం జుషస్వయథా నః శృణవో హవం పురూణాం॥

భావార్థం:నేను అపాల అనే కన్యను. నేను ఈ సోమాన్ని సిద్ధం చేసి నీకు సమర్పిస్తున్నాను. నా ఈ అర్పణను స్వీకరించి, నా ప్రార్థనను విను.(ఇక్కడ అపాల తన వ్యక్తిత్వాన్ని స్పష్టంగా వ్యక్తం చేస్తుంది)

మంత్రం 4: త్రిః మామింద్రః పవమానః పునాతుత్రిః శుద్ధో భవామ్యంతరాత్మా।శిరో మే శుద్ధం కరోతు ప్రజాభ్యఃఅథో మే తన్వం శుచిమింద్ర కర్ధి॥

భావార్థం: ఓ ఇంద్రా! నన్ను మూడు సార్లు పవిత్రం చేయి. నా అంతరంగాన్ని శుద్ధి చేసి, నా శరీరాన్ని కూడా పవిత్రంగా, నిర్మలంగా మార్చు.(శరీరం–మనసు–ఆత్మ శుద్ధి భావం)

శుద్ధి కోసం ప్రార్థన భావం: “నా శరీరంలోని మలినాన్ని తొలగించు. నన్ను పవిత్రంగా మార్చు.”అంతర్భావం: ఇది కేవలం శరీర వ్యాధి కాదు. నా శరీరంలోని కఠినత్వాన్ని తొలగించు. మలినాన్ని పోగొట్టు.అంతరంగ శుద్ధికోసం కూడా ప్రార్థన.

మంత్రం 5: అస్మాన్ మే రోగాన్ అప హన్యాదింద్రఃత్వచం మే కృణుహి శుచిమింద్ర దేవ।యథా సూర్యః ప్రకాశతే దివితథా మే దేహి తన్వే శోభమానామ్॥

భావార్థం: ఓ ఇంద్రా! నా శరీరంలోని వ్యాధులను తొలగించు. నా చర్మాన్ని పరిశుభ్రంగా, ఆరోగ్యవంతంగా మార్చు. ఆకాశంలో సూర్యుడు ప్రకాశించినట్లు, నా శరీరం కూడా కాంతిమంతంగా ఉండేలా చేయి.

సౌందర్యం, కాంతి కోరిక. భావం: “నన్ను అందంగా, కాంతిమంతురాలిగా మార్చు.” అంతర్భావం: సౌందర్యం అంటే కేవలం రూపం కాదు. అదిఆత్మవిశ్వాసం, జీవశక్తి

మంత్రం 6: సుశ్రియం మే కర్ధి సుపేశసం చయశో మే దేహి శుభగే సువీరమ్।అథో మే తన్వం వర్ధయ స్వస్తిఇంద్ర ప్రజాభ్యః శం యచ్ఛ నః॥

భావార్థం:నాకు శోభ, సౌందర్యం, మంచి కీర్తి ప్రసాదించు. నా జీవితాన్ని శ్రేయస్సుతో నింపి, నా శరీరాన్ని ఆరోగ్యంగా, బలంగా ఉంచు. మా ప్రజలకు కూడా మేలు కలిగించు.

సంపూర్ణ మార్పు భావం: “నా లోపాలను పూర్తిగా తొలగించి, నన్ను నూతనంగా సృష్టించు.” అంతర్భావం: ఇది ఒకపునర్జన్మ భావన (inner rebirth)

మంత్రం 7: పితుర్మే గృహమావహ శ్రియమింద్రసుప్రజాస్త్వం కర్ధి మే గృహేషు।అథో మే దేహి శుభగే సువీరమ్జీవాతవే నః కృణుహి ప్రజాభ్యః॥

భావార్థం:ఓ ఇంద్రా! నా తండ్రి గృహానికి శోభ, సంపద తీసుకురా. మా కుటుంబానికి మంచి సంతానం, శ్రేయస్సు కలిగించు. మా జీవితాలు సుఖంగా, దీర్ఘకాలం ఉండేలా ఆశీర్వదించు.

కుటుంబ శ్రేయస్సు భావం: “నా తండ్రి గృహానికి శోభ తీసుకురా.” అంతర్భావం: ఆమె వ్యక్తిగత కోరిక మాత్రమే కాదు. కుటుంబ గౌరవం కూడా కోరుతుంది.

బాధ → భక్తి → మార్పు, శరీర వ్యాధి → ఆత్మ శక్తి, నిరాకరణ → ఆత్మవిశ్వాసం. అపాల సూక్తం మనకు చెప్తుంది. ఇది ఒక స్త్రీ యొక్కవ్యక్తిగత ప్రార్థనమాత్రమే కాదు. ఒకఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం.అపాల తన పేరు చెప్పి ప్రార్థించడం →వ్యక్తిగత స్వరం. శరీర బాధను చెప్పడం →నిజమైన అనుభవం. శుద్ధి కోరిక →ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం. ఇది ఆమె ప్రత్యేకత.

అపాల ఆత్రేయి గురించి పండితుల అభిప్రాయాలు చాలా ఆసక్తికరంగా, కొన్నిసార్లు భిన్నంగా ఉన్నాయి.ముఖ్యమైనపాశ్చాత్య, భారతీయ పండితుల వ్యాఖ్యానాల్లో అపాలా మహోన్నతంగా చూపబడింది.

1. రాల్ఫ్ టి.హెచ్. గ్రిఫిత్. అపాల సూక్తాన్ని ఆయన ఒక “personal prayer”గా చూసారు. ముఖ్యంగాఒక స్త్రీ తనవ్యక్తిగత బాధ (చర్మ వ్యాధి)గురించి దేవునితో మాట్లాడుతోంది. ఆయన దృష్టిలో ఇది“Prayer for healing and beauty”. ఇది ఒకవ్యక్తిగత అనుభవ కవిత్వం (personal lyric).

2. కార్ల్ గెల్డనర్. Geldnerప్రకారంఅపాల కథలోసోమ యాగం ఒక ముఖ్యాంశం. ఆమె సోమాన్ని నమిలి ఇంద్రుడికి సమర్పించడం → ఒక ప్రత్యేక దృశ్యం. ఆయన దీన్ని ఒక ritual + personal experience కలయికగా చూస్తారు. యజ్ఞ పద్ధతి + వ్యక్తిగత భక్తి.

3. స్టెఫిన్ జేమిసన్. అపాల సూక్తాన్ని: “female voice in Rigveda”గా విశ్లేషిస్తారు. ముఖ్యంగాఒక స్త్రీ తన శరీరాన్ని గురించి నేరుగా మాట్లాడడం. తన బాధను దాచకుండా వ్యక్తపరచడం. ఇదిస్త్రీ అనుభవానికి ప్రతిబింబం.

4. భారతీయ సంప్రదాయం (సాయణ భాష్యం) చెప్పిన వారు సాయన.సాయణాచార్యుల అభిప్రాయంప్రకారంఅపాలఆత్రేయ నిజంగా ఒకఋషిక (మంత్రదృష్ట). ఆమెసోమాన్ని సమర్పించిఇంద్రుడి కృపతోరోగ విముక్తి పొందింది.ఇది కేవలం కవిత్వం కాదుఒకయథార్థదైవానుభవం.భక్తి,  దైవకృప, శుద్ధి అని అర్థం.

5. ఆధునిక భారతీయ పండితులు కూడా అపాలసూక్తుల పై పరిశోధనలు చేసారు.అపాల సూక్తంఒకఆధ్యాత్మిక రూపకం (symbolic meaning). చర్మ వ్యాధి → అజ్ఞానం / కర్మబంధం, శుద్ధి → జ్ఞానం, ఇంద్రుడు → చైతన్య శక్తి గా అబభివర్ణించారు. ఇది inner transformation allegory.

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే గ్రిఫిత్ వ్యక్తిగత ప్రార్థన అన్నారు. గెల్డ్నర్ యజ్ఞం తో కూడిన అనుభవమని, జామిసన్ స్త్రీ స్వరం, సాయనా నిజమైన ఋషిక అనుభవం అంటే ఆధునికులు ఆధ్యాత్మిక రూపకం అని విశ్లేషించారు.ఆమె సూక్తం కేవలం శారీరక ఆరోగ్యం గురించి మాత్రమే కాదు బాహ్య లోపాల కంటే అంతర్గత శక్తి ముఖ్యము. భక్తి మరియు స్వయంప్రయత్నం ద్వారా మార్పు సాధ్యం. ఒక స్త్రీ కూడాదైవానుభూతిని పొందగలదుఅనే భావన. అందుకే పండితులు దీనిని “Personal prayer of healing and transformation”గా కూడా విశ్లేషిస్తారు.

వేదకాలంలో ఇంత ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న మహిళల స్థితి, వేదానంతర కాలంలో మహిళల స్థితికాలక్రమేణా మలివేద, సూత్ర, స్మృతుల కాలంలో క్షీణించడం ప్రారంభమైందని చెబుతారు పండితులు. దీనికి అనేక సామాజిక, రాజకీయ, మతపరమైన కారణాలు ఉన్నాయి. వర్ణ వ్యవస్థ పటిష్టం కావడం, యజ్ఞయాగాదులు క్లిష్టతరమవడం, ధర్మసూత్రాలు (ముఖ్యంగా మనుస్మృతి వంటివి) స్త్రీ స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిమితం చేసే నియమాలను ప్రవేశపెట్టడం వంటివి జరిగాయి. బాల్య వివాహాలు ప్రబలడంతో స్త్రీలకు విద్యనభ్యసించే అవకాశం లేకుండా పోయింది. క్రమంగా, స్త్రీలకు ఉపనయన సంస్కారం నిరాకరించబడివివాహమే వారికి ఉపనయనంతో సమానంగా పరిగణించబడింది. వారు పురుషులతో సమానంగా జ్ఞానయజ్ఞంలో పాల్గొని, వేద సాహిత్యానికి తమదైన ముద్ర వేసి, భారతీయ తాత్విక చింతనను సుసంపన్నం చేశారు. తరువాతి పరిణామాలలో వారి స్వేచ్ఛను కోల్పోయినా వారి వారసత్వం పూర్తిగా కనుమరుగు కాలేదు. వారి జీవితాలు, రచనలు ఆధునిక తరానికి, ముఖ్యంగా స్త్రీలకు, అంతులేని స్ఫూర్తిని అందిస్తూనే ఉన్నాయి. ప్రాచీన భారతదేశంలో మహిళల ఉన్నత స్థానాన్ని, వారి మేధో స్వాతంత్ర్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి,లింగ సమానత్వంతో కూడిన సమాజాన్ని నిర్మించడానికి బ్రహ్మవాదినుల గురించి అధ్యయనం చేయడం ఎంతైనా అవసరం. వారు భారతీయ సంస్కృతి అనే ఆకాశంలో శాశ్వతంగా ప్రకాశించే జ్ఞాన తారలు.