మయూఖ
  • హోమ్
  • కవితలు
  • కథలు
  • ధారావాహిక నవల
  • వ్యాసాలు
  • బాల‌సాహిత్యం
  • ఇంద్రధనుస్సు
  • ఇంట‌ర్వ్యూలు
  • పుస్త‌క స‌మీక్ష‌
  • అనువాద సాహిత్యం
  • About Us
Uncategorized

పెండ్యాల రాఘవరావు

by mayuukha November 22, 2026
written by mayuukha

ప్రజా పోరాటాల నుంచి పార్లమెంటు ప్రస్థానం వరకు – ఒక చారిత్రక వ్యక్తిత్వం
తెలంగాణ నేల పోరా
టాల నేల. అణచివేతకు ఎదురొడ్డి నిలిచిన ధైర్యానికి, హక్కుల కోసం సాగిన ఉద్యమాలకు, ప్రజాస్వామ్య చైతన్యానికి ఈ నేల చరిత్ర సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. ఆ పోరాట చరిత్రలో ప్రజల పక్షాన నిలిచి, తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రజా ప్రయోజనాలకు అంకితం చేసిన నాయకులలో పెండ్యాల రాఘవరావు గారు ఒక విశిష్ట వ్యక్తి. ఆయన జీవితం పదవుల ప్రాభవంతో వెలిగిన రాజకీయ ప్రస్థానం కాదు; ప్రజల కష్టాల మధ్య రూపుదిద్దుకున్న ఉద్యమ జీవితం. ఆయన విజయాలు వ్యక్తిగత కీర్తి కిరీటాలు కావు; ప్రజల విశ్వాసంతో లభించిన గౌరవ చిహ్నాలు.
సామాజిక చైతన్యమే జీవితానికి తొలిమెట్టు
సమాజంలో నెలకొన్న అసమానతలు, వివక్ష, అణచివేత, పేదరికం వంటి సమస్యలు ఒక సున్నిత హృదయాన్ని కలచివేస్తాయి. పెండ్యాల రాఘవరావు గారిలో అటువంటి సామాజిక స్పందన చిన్ననాటి నుంచే కనిపించింది. సమాజంలోని అన్యాయాలను ప్రశ్నించాలనే తపన, మానవులందరూ సమాన గౌరవానికి అర్హులనే విశ్వాసం ఆయన ఆలోచనా ప్రపంచానికి పునాది వేసింది.
ఆర్యసమాజ ప్రభావంతో సామాజిక సంస్కరణల పట్ల ఆకర్షితులై, సమాజాన్ని మూఢాచారాల నుంచి, వివక్ష నుంచి విముక్తం చేయాలనే భావనకు దగ్గరయ్యారు. ఆయనకు సామాజిక సేవ అనేది కేవలం దయతో చేసే కార్యం కాదు; సమాజంలో న్యాయం నెలకొల్పేందుకు చేపట్టవలసిన బాధ్యత. ఈ భావజాలమే ఆయనను ప్రజా ఉద్యమాల వైపు నడిపించింది.
నిజాం పాలనా కాలంలో తెలంగాణ ప్రజలు రాజకీయ స్వేచ్ఛకు దూరమై, ఎన్నో సామాజిక, ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్న రోజులు. అధికార నిరంకుశత్వం, ప్రజలపై ఆంక్షలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అణచివేత, రజాకార్ల దౌర్జన్యాలు ప్రజాజీవితాన్ని భయాందోళనలకు గురిచేసేవి. అటువంటి సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో ప్రజల పక్షాన నిలబడటం సాధారణ సాహసం కాదు; అది త్యాగాన్ని కోరే కార్యం.
పెండ్యాల రాఘవరావు గారు ఆ సాహస మార్గాన్నే ఎంచుకున్నారు. నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా సాగిన ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొంటూ, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కోసం తన గళాన్ని వినిపించారు. ఆంధ్ర మహాసభ, కాంగ్రెస్ ఉద్యమాలు, ప్రజా చైతన్య కార్యక్రమాల ద్వారా ప్రజలను సంఘటితం చేయడానికి కృషి చేశారు. నిర్బంధాలు, అరెస్టులు, జైలు జీవితం వంటి కష్టాలు ఆయన ఉద్యమ ప్రస్థానంలో ఎదురైనా, ఆశయాల పట్ల ఆయన నిబద్ధత సడలలేదు.
ఆయన పోరాటం ఒక పాలకుడికి వ్యతిరేకంగా మాత్రమే కాదు; భయంతో మౌనంగా మారిన ప్రజలలో ధైర్యాన్ని నింపే పోరాటం. బానిసత్వపు భావజాలం నుంచి ప్రజలను విముక్తం చేసి, హక్కుల పట్ల చైతన్యవంతులను చేయాలనే సంకల్పం అందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.
కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషేధం ఉన్న పరిస్థితుల్లో ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ (P.D.F.) అభ్యర్థిగా ఆయన ఎన్నికల బరిలో నిలిచారు. వరంగల్ లోక్‌సభ స్థానం, హన్మకొండ శాసనసభ స్థానం, వర్ధన్నపేట శాసనసభ స్థానాల నుంచి పోటీ చేసి మూడింటిలోనూ విజయం సాధించడం ఆయన ప్రజాదరణకు నిదర్శనం.
మూడు నియోజకవర్గాల నుంచి ఒకే నాయకుడు విజయం సాధించడం అరుదైన రాజకీయ ఘట్టం. ఆ విజయం వెనుక ప్రచార ఆర్భాటం కంటే ప్రజలతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం, ఉద్యమాలలో సంపాదించుకున్న విశ్వసనీయత, ప్రజల సమస్యల పట్ల ఆయన చూపిన నిబద్ధత ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. అనంతరం శాసనసభ స్థానాలను వదిలి పార్లమెంటు సభ్యునిగా కొనసాగడం ద్వారా జాతీయ స్థాయిలో వరంగల్ ప్రజల గొంతుకగా నిలిచారు.
పెండ్యాల రాఘవరావు గారి ఎన్నికల చరిత్రలో అత్యంత హృద్యమైన, ఆశ్చర్యకరమైన ఘట్టం ఆయన నిర్బంధంలో ఉండగానే ఎన్నికల్లో విజయం సాధించడం. స్వేచ్ఛా ప్రచారానికి అవకాశం లేని పరిస్థితి, జైలు గోడల మధ్య పరిమితమైన జీవితం, బయట సాగుతున్న ఎన్నికల ప్రక్రియ — ఇవేవీ ప్రజల మనసులో ఆయన పట్ల ఉన్న విశ్వాసాన్ని చెరపలేకపోయాయి.
ప్రజలు నాయకుడి ముఖాన్ని చూసి ఓటు వేయలేదు; ఆయన పోరాటాన్ని చూసి ఓటు వేశారు. ఆయన మాటలను మాత్రమే నమ్మలేదు; ఆయన త్యాగాలను గుర్తించి తమ మద్దతును ప్రకటించారు. జైలు నిర్బంధం ఆయనకు అడ్డంకి కాలేదు; ప్రజల తీర్పు ఆ నిర్బంధ గోడలను దాటి ఆయనకు విజయాన్ని అందించింది.
ఈ విజయం ప్రజాస్వామ్య శక్తికి ఒక గొప్ప నిదర్శనం. ఒక నాయకుడు ప్రజల కోసం ఎంతటి త్యాగం చేసినా, ఆ త్యాగానికి తగిన గుర్తింపు ప్రజల తీర్పులో లభించినప్పుడు, ప్రజాస్వామ్యం తన నిజమైన సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. పెండ్యాల రాఘవరావు గారి విజయం అలాంటి ప్రజా విశ్వాసానికి ప్రతీక.
పార్లమెంటు వేదికపై వరంగల్ ప్రజల ప్రతినిధి
పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఆయన బాధ్యత స్వీకరించడం ఒక వ్యక్తి రాజకీయ ఎదుగుదల మాత్రమే కాదు; వరంగల్ ప్రాంత ప్రజల ఆశలు, ఆకాంక్షలు, సమస్యలు జాతీయ వేదికకు చేరిన సందర్భం. ప్రజా ఉద్యమాలలో పుట్టిన అనుభవం, గ్రామీణ జీవితంపై అవగాహన, సామాన్యుల కష్టాల పట్ల స్పందన ఆయన రాజకీయ దృక్పథానికి బలాన్ని చేకూర్చాయి.
ఆయన దృష్టిలో ప్రజా ప్రతినిధి అనేవాడు అధికారానికి అలంకారం కాదు; ప్రజల బాధ్యతను మోసే వ్యక్తి. రాజకీయ పదవి ప్రజల నుంచి లభించే విశ్వాసం; దానిని ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించడం నాయకుని కర్తవ్యం. అందుకే ఆయన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రజా సేవా దృక్పథంతో చూడాలి.
‘నా ప్రజా జీవితం’ – పోరాట కాలానికి సజీవ సాక్ష్యం
తన ఉద్యమ అనుభవాలను, ప్రజా జీవితంలోని సంఘటనలను ‘నా ప్రజా జీవితం’ అనే ఆత్మకథలో పొందుపరిచారు. ఈ రచన వ్యక్తిగత జీవిత విశేషాలకే పరిమితం కాకుండా, ఒక కాలపు రాజకీయ వాతావరణాన్ని, తెలంగాణలో సాగిన ప్రజా పోరాటాలను, ఉద్యమకారుల ఆలోచనా ధోరణులను అర్థం చేసుకునేందుకు తోడ్పడే చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిన రచనగా భావించవచ్చు.
చరిత్ర అనేది కేవలం తేదీలు, సంఘటనల సమాహారం కాదు. ఆ సంఘటనల వెనుక ఉన్న మనుషుల ఆశలు, ఆవేదనలు, త్యాగాలు, సంకల్పాల సమ్మేళనం. పెండ్యాల రాఘవరావు వంటి నాయకుల జీవితాలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా ఆనాటి సమాజపు పరిస్థితులను, ప్రజల పోరాట పటిమను, స్వేచ్ఛ కోసం వారు చెల్లించిన మూల్యాన్ని తెలుసుకోగలుగుతాము.
ఆయన జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం ఒక్కటే — ప్రజల కోసం చేసిన సేవ ఎన్నడూ వృథా కాదు; నిజాయితీతో సాగిన పోరాటం కాలగర్భంలో కలిసిపోదు; ప్రజల హృదయాలలో నిలిచిన నాయకుడికి చరిత్రే చిరస్మరణీయమైన స్మారక చిహ్నం.
చిరస్మరణీయ ప్రజా నాయకుడు
పెండ్యాల రాఘవరావు గారు వరంగల్ రాజకీయ చరిత్రలో ఒక అధ్యాయం మాత్రమే కాదు; తెలంగాణ ప్రజా పోరాట చరిత్రలో ఒక ప్రేరణాత్మక వ్యక్తిత్వం. ఆయన జీవితంలోని సంఘటనలు, ఎన్నికల విజయాలు, ఉద్యమ అనుభవాలు, ప్రజల పట్ల చూపిన నిబద్ధత — ఇవన్నీ రాబోయే తరాలకు అధ్యయన విషయాలు, స్ఫూర్తి పాఠాలు.
ప్రజల కన్నీటిని తన బాధగా భావించిన నాయకులు, ప్రజల ఆకాంక్షలను తమ ఆశయాలుగా మలచుకున్న నాయకులు, పదవులను ప్రజాసేవకు వేదికగా భావించిన నాయకులు చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలుస్తారు.
అటువంటి ప్రజా నాయకుడు పెండ్యాల రాఘవరావు గారు.
పోరాటమే ఆయన పథం… ప్రజాసేవే ఆయన ధ్యేయం… ప్రజల విశ్వాసమే ఆయన విజయానికి పునాది… చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచే ఆయన పేరు తెలంగాణ ప్రజా చరిత్రలో గౌరవంగా స్మరించబడుతుంది.

November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
ఇంద్రధనుస్సు

పెండ్యాల రాఘవరావు జీవితంపై ‘ది ఫర్గాటెన్ మావెరిక్’ పుస్తకావిష్కరణ సభ

by mayuukha November 22, 2026
written by mayuukha

ప్రముఖ స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు, వరంగల్ జిల్లా తొలి ఎం.పి..1952–1957, పెండ్యాల రాఘవరావు జీవితం ఆధారంగా మను నెల్లుట్ల రచించిన “The Forgotten Maverick” (A Biographical Fiction) పుస్తకావిష్కరణ సభ ఈ నెల 24వ తేదీన ఉదయం 10 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 1 గంట వరకు సోమాజిగూడ, హైదరాబాద్‌లోని ప్రెస్ క్లబ్‌లో నిర్వహించనున్నారు.
ఈ పుస్తకాన్ని వరంగల్ జిల్లా ఎంపీ శ్రీమతి కడియం కావ్య ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొని ఆవిష్కరించనున్నారు. ప్రెస్ అకాడమీ చైర్మన్ కె. శ్రీనివాస రెడ్డి , తెలుగు అకాడమీ చైర్మన్ కూరపాటి వెంకట రమణ గౌరవ అతిథులుగా, కాళోజి అవార్డు గ్రహీత నెల్లుట్ల రమాదేవి సభకు అధ్యక్షత వహించనున్నారు.
ఈ కార్యక్రమంలో తెలంగాణ అమరవీరుల స్మారక ట్రస్ట్ కార్యదర్శి కందిమళ్ల ప్రతాపరెడ్డి, నల్సార్ యూనివర్సిటీ వైస్ ఛాన్సలర్ ప్రొఫెసర్ పెండ్యాల శ్రీకృష్ణదేవరావు, ప్రెస్ అకాడమీ పూర్వ చైర్మన్ దేవులపల్లి అమర్, ప్రముఖ పాత్రికేయులు, వీక్షణం ఎడిటర్ నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్, అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ పాలకుర్తి దినకర్ పాల్గొననున్న ఈ సభకు అందర్నీ ఆహ్వానిస్తున్నారు –
పెండ్యాల రాఘవరావు కుమారులు డాక్టర్ శ్యామ్ సుందర్ రావు, పెండ్యాల విజయ రామారావు, పెండ్యాల రామచంద్రరావు; కుమార్తెలు నెల్లుట్ల ఇంద్రాణి, కొండపల్లి నీహారిణి.

November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
కవితలు

కవి పుష్కరాలు!

by Patlolla Bakka Reddy November 22, 2026
written by Patlolla Bakka Reddy

ఏటికి పన్నెండేళ్లకు పుష్కరాలు
కవి ఉప్పొంగి పులకరిస్తే పుష్కరమే!

కవి స్వాప్నికుడు
కలల సాగరంలో మునిగి తేలుతుంటాడు
నదిలా కవి కలం – నడక ఆగక సాగుతుంది
ఎక్కడా ఆగదు – ఎప్పుడూ ఎండదు!

కవుల కలలు కోయిల గళాలై
నది పాయల్లాంటి
కవిత్వ చెట్టు శాఖలపై వాలి
కవిత్వాన్ని ఆరాధించి
కవితా మధుర గానం చేస్తాయి!

ఇది త్రివేణి సంగమాన్ని మించిన సంగమం!
కవుల అంతరంగ భావ సాగర సంగమం!

అందులో మునిగి దేవులాడితే
వజ్రాల చేనులో వెతుకులాడితే
అదృష్టం కొద్దీ వజ్రాలు దొరికినట్లు
ముత్యాల కవిత్వ పదాలు అందిపుచ్చుకోవచ్చు!

ఇక్కడ అక్షరాలు ముత్యాల హారాలవుతాయి
స్వరాలు సుస్వరాలవుతాయి
భావనలు భావ ప్రవాహాలవుతాయి.
మనసులు మౌనం వీడి
కవిత్వ తరంగాలవుతాయి!

ఆహా! దొరుకునా ఇటువంటి తరుణం!
అక్షరంతో రణం చేసే మంచి తరుణం!

ఇది కవుల హృదయ స్పందనల సంగమం
అక్షర లక్ష లక్షల అక్షరార్చనల పుష్కరం!

రండి కవులారా రండి
ఈ అక్షర పుష్కర సంగమంలో
మనందరం మునుగులాడి,మన
కలాలకు,,గళాలకు కొత్త ఒరవడి అద్దుదాం!

అక్షర తీర్థాన్ని మధించి
కవిత్వామృతాన్ని పండిద్దాం !
కవిత్వ మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ
అక్షర సరస్వతిని ధ్యానిస్తూ
మన కలలను సాకారం చేసుకుందాం!



November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
కవితలు

కమ్మని కల

by Laxmi Madan November 22, 2026
written by Laxmi Madan

కన్నులు మూసుకొని
కలత నిదురలో నేనున్నప్పుడు..

ఒక వేగు చుక్క మెరుస్తూ నా కన్నుల ముందు వెలుగులు విరజిమ్ముతూ..
లే!లెమ్మంటూ తట్టి లేపి నన్ను ఉత్తేజ పరిస్తే….

కళ్ళు నులుముకుని మరీ చూసాను..
ఆ కాంతి కిరణాల వెలుగులో కనిపించింది ఒక దివ్య తేజం….

సౌందర్యానికి సొబగులు అద్దినట్లు..
అపురూపమైన లావణ్య లత
నీలి కన్నులు అర్థ నిమీలితమై..

చల్లని వెన్నెల రేకులను వెదజల్లి..
మైమరపించి అచేతనముగ మారిన నాతో…

గులాబీ అధరములు దరహాసం చిందిస్తూ

ముత్యములు తీర్చి కూర్చినట్లున్న పలు వరుసతో…
మృదువుగా పలికింది తేనెలొలుకునట్లు…

తానే కావ్య కన్నియ నట!
ఎన్నాళ్లీ మబ్బు తనం!
కలం పట్టి కవితలలల్లు మంటూ స్మిత వదనియై..
సింగారం ఒలికించి
మలయ మారుతం వీచినట్లు ఒక్క సన్నని తెమ్మెరలా తాకి….

పూలతోట పరిమళాన్ని అందించింది…..

కళ్ళు తెరిచి చూసా!
అది ఒక కమ్మని కలని గుర్తించి
కలం పట్టి సాగుతున్నా నేనా నిదురించే కావ్య తోటలోకి!

November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
కవితలు

వెలుగుల ఉదయం చూడాలి..

by Manjula Pathipati November 22, 2026
written by Manjula Pathipati

వెలుగుల ఉదయాన్ని చూడాలని నిద్ర పట్టక
రేయిలో జారిన సిరాచుక్క చెప్తోంది…
ఇసుక గూళ్లు కట్టుకున్నే వయసులో
ఇటుకల తట్టలు ఇంకా ఎన్ని రోజులు
మోయలని..?

వెలుగుల ఉదయాన్ని చూడాలని నిద్ర పట్టక
రేయిలో జారిన సిరాచుక్క చెప్తోంది…
ఆకలి పేగులు మెలిపెడుతుంటే
కనుపాపలకు కునుకు ఎలా వస్తుంది అని..?

కరెంటు కోతలతో వేడెక్కిన స్టాటరులతో మోటార్లు
చనిపోతుంటే…
నీళ్లు లేక పొలాలు ఎండిపోతుంటే…
రైతన్నల చిరునవ్వుల హారాలు తెగిపోయి
కుటుంబాలకు దూరం అవుతున్నారు అని
రేయిలో జారిన సిరాచుక్క ఆవేదన చెందుతోంది..!

రంగుల ప్రపంచంలో ప్లాస్టిక్ జీవితం ఎప్పుడు అంతం అవుతుంది అని నా కలం ఆడుగుతోంది..!

గాలికి కొట్టుకుపోయే బతుకులకు
వరదల జల్లు కాదు..
కన్నీటిని తుడిచే చినుకులు కావాలని
నా కలం కోరుకుంటోంది..!

స్టేటస్‌ల సముద్రంలో మునిగిపోయిన మనసులకు
ఆప్యాయతల అలలు తాకాలని
నా కలం కోరుకుంటోంది..!

November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
వ్యాసాలు

కవిత్వాస్వాదన – ధారావాహికవిశ్లేషణా వ్యాసాలు

by Narendra Sandineni November 22, 2026
written by Narendra Sandineni

మందరపు హైమవతి రచించిన “సర్ప పరిష్వంగం” కవిత పై విశ్లేషణా వ్యాసం.


ప్రముఖ కవయిత్రి,ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలు, మందరపు హైమవతి కలం నుండి జాలువారిన నిషిద్ధాక్షరి కవితా సంపుటిలోని “సర్ప పరిష్వంగం” కవితపై విశ్లేషణ.ఆధునిక తెలుగు స్త్రీవాద కవిత్వంలో దాంపత్య జీవితం వెనుక దాగి ఉన్న మానసిక సంఘర్షణలు,సామాజిక అసమానతలు,పితృస్వామ్య ఆధిపత్య నిర్మాణాలను అత్యంత సున్నితమైన కవితా వ్యక్తీకరణతో,పదునైన ప్రతీకాత్మక శిల్పంతో ఆవిష్కరించిన ప్రముఖ కవితల్లో “సర్ప పరిష్వంగం” ఒకటి.ఈ కవిత ఆధునిక దాంపత్య వ్యవస్థలో స్త్రీ అనుభవించే అస్తిత్వ సంక్షోభాన్ని,భావోద్వేగ పరాయీకరణను,స్వేచ్ఛపై విధించబడే అదృశ్య నియంత్రణలను,సంప్రదాయాల పేరిట కొనసాగుతున్న పితృస్వామ్య ఆధిపత్య స్వరూపాన్ని గాఢమైన ప్రతీకల ద్వారా విశ్లేషణాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ నేపథ్యంలో స్త్రీ వ్యక్తిత్వం ఎదుర్కొనే అంతర్మథనాన్ని దాంపత్య సంబంధాల అంతర్గత వైరుధ్యాలను,సామాజిక నిర్మాణాల ప్రభావాన్ని ఈ కవిత శక్తివంతంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు స్త్రీవాద కవిత్వ పరిణామాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో ఈ కవిత ఒక విశిష్ట అధ్యయన వస్తువుగా నిలుస్తుంది. ఈ కవితకు“సర్ప పరిష్వంగం’ అనే శీర్షికనే మూల ప్రతీకగా కవయిత్రి వినియోగించారు.”పరిష్వంగం” అంటే ఆలింగనం.అయితే అది ప్రేమ,ఆప్యాయత,అనురాగాలకు ప్రతీకగా నిలిచే ఆలింగనం కాదు ; పాము తన ఆహారాన్ని చుట్టుకొని క్రమంగా ఊపిరాడనీయకుండా బిగించే బంధనాన్ని సూచించే రూపకం.ఈ ప్రతీక ద్వారా దాంపత్యం అనే పవిత్ర బంధం ప్రేమ,పరస్పర అవగాహన, సమానత్వం వంటి విలువలపై కాకుండా అధికారం,నియంత్రణ, స్వాధీన భావనలపై నిర్మితమైనప్పుడు,అది స్త్రీకి విముక్తి స్థలంగా కాక, ఊపిరాడనీయని బంధనంగా మారుతుందనే సామాజిక వాస్తవాన్ని ప్రభావవంతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ కవితలో స్త్రీ,పురుష సంబంధాల అంతర్గత వైరుధ్యాలు, శారీరక సాన్నిహిత్యం వెనుక దాగి ఉన్న మానసిక దూరం,ఆర్థిక ఆధిపత్యం,పితృస్వామ్య విలువల ప్రభావం,వివాహ వ్యవస్థలో స్త్రీ వ్యక్తిత్వం ఎదుర్కొనే సంక్షోభం వంటి అంశాలు కళాత్మకంగా చిత్రితమయ్యాయి. శరీరాల కలయిక మాత్రమే దాంపత్య పరిపూర్ణతకు ప్రమాణం కాదని,మనసుల కలయిక,పరస్పర గౌరవం,భావోద్వేగ సమానత్వమే దాంపత్య జీవితానికి నిజమైన పునాదులని ఈ కవిత హృద్యంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.అదే విధంగా,ఈ కవితలోని ప్రతి పంక్తి వెనుక సామాజిక వాస్తవికత,వ్యవస్థాగత అసమానతలు,స్త్రీవాద చైతన్యం, ప్రతీకాత్మక కవితా శిల్పం, అంతర్ముఖ మానసిక విశ్లేషణ పరస్పరం మిళితమై ఉన్నాయి. అందు వల్ల “సర్ప పరిష్వంగం” కేవలం వ్యక్తిగత అనుభూతిని వ్యక్తీకరించే కవిత మాత్రమే కాదు ; సమకాలీన దాంపత్య వ్యవస్థపై, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంపై,స్త్రీ అస్తిత్వ సమస్యలపై గంభీరమైన సాహిత్య – సామాజిక విమర్శగా నిలుస్తుంది. ఈ నేపథ్యంలో “సర్ప పరిష్వంగం” కవితలోని ప్రతి చరణాన్ని విశ్లేషిస్తూ,అందులో అంతర్లీనంగా ఉన్న ప్రతీకాత్మకత,భావ సౌందర్యం,స్త్రీవాద దృక్పథం, సామాజిక విమర్శ,కవితా శిల్ప వైశిష్ట్యాలను పరిశీలించి,కవిత యొక్క సమగ్ర సాహిత్య విలువను అవగతం చేసుకునే ప్రయత్నం చేయబడుతుంది.
“అంతా బాగానే వుంటుంది/అప్పటి వరకు/కామంలోనైతేనేమి/ మోహంలోనైతేనేమి”/అనే పంక్తులు దాంపత్య సంబంధంలోని శారీరక సాన్నిహిత్యాన్ని అత్యంత సహజమైన మానవ అనుభవంగా ప్రతిపాదిస్తాయి.ఈ సందర్భంలో కవయిత్రి ప్రేమ,కామం,మోహం వంటి భావోద్వేగాల మధ్య విలువల ఆధారంగా ఎలాంటి శ్రేణికరణను ప్రతిపాదించకుండా, అవన్నీ మానవ సంబంధాలలో సహజంగా వ్యక్తమయ్యే అనుభూతులేనని సూచిస్తారు.ఇవి దాంపత్య జీవితంలో పరస్పర సాన్నిహిత్యాన్ని,ఆత్మీయతను, అనుబంధాన్ని బలపరిచే అంశాలు గా ఆవిష్కృతమవుతాయి. ఫలితంగా,శృంగారం కేవలం శారీరక చర్యగా పరిమితం కాకుండా,ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య భావోద్వేగ,మానసిక,శారీరక అనుభవాల సమ్మేళనంగా రూపుదిద్దుకుంటుందని ఈ పంక్తులు సూచిస్తాయి.
“ఇరువురి తనువులొకటైనాక/ అద్వైత సిద్ధి పొందినాక/ఈ లోకాన్ని మరిచిపోయిన/అమృత ఘడియలలో”/అనే పంక్తుల్లో కవయిత్రి శారీరక అనుభూతిని తాత్విక స్థాయికి తీసుకెళ్లారు. సాధారణంగా “అద్వైత సిద్ధి”అనే భావన తాత్విక సంప్రదాయంలో జీవాత్మ – పరమాత్మల అభేద స్థితిని సూచిస్తుంది.అయితే ఇక్కడ ఆ భావనను దాంపత్య శృంగారానుభూతికి అన్వయించడం కవయిత్రి కవిత్వంలోని వైవిధ్యాన్ని,భావ గాంభీర్యాన్ని ప్రతిఫలిస్తుంది.ఇద్దరి శరీరాలు,మనస్సులు పరస్పరం ఏకమై ద్వైత భావన అంతరించిన ఆ అద్భుత క్షణాన్ని ఆధ్యాత్మిక అనుభూతితో సమన్వయపరచడం ద్వారా కవయిత్రి కవితకు విశిష్టమైన తాత్విక లోతును అందించారు.
“ఈ లోకాన్ని మరిచిపోయిన/ అమృత ఘడియలలో/అనే పంక్తులు కాలాతీతమైన ఆనందానుభూతికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి.ఈ స్థితిలో వ్యక్తులు బాహ్య ప్రపంచాన్నీ,దైనందిన జీవితపు పరిమితులనూ అధిగమించి పరమానంద స్థితిని అనుభవిస్తారు.అందు వల్ల ఈ అనుభూతి కేవలం ఇంద్రియస్థాయికి పరిమితం కాకుండా,అస్తిత్వానుభూతిగా, ఆత్మానుభూతిగా పరిణమిస్తుంది. ఈ విధంగా శారీరక అనుభవం ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతతో ముడిపడి ఒక సమగ్ర మానవానుభూతిగా రూపుదిద్దుకుంటుంది.
ఈ పంక్తులలో అంతర్లీనంగా వ్యక్తమయ్యే మరో ప్రధానాంశం స్త్రీ శృంగారానుభూతికి కవయిత్రి కల్పించిన సమాన ప్రతిష్ట, సంప్రదాయ పితృస్వామ్య సామాజిక వ్యవస్థలో శృంగారం ప్రధానంగా పురుషకేంద్రిత అనుభవంగా,సంతానోత్పత్తికి అనుబంధమైన ప్రక్రియగా చిత్రితమైంది.ఈ నేపథ్యంలో కవయిత్రి ఆ దృక్పథాన్ని సున్నితంగా పునః పరిశీలిస్తూ, శృంగారానందం పురుషునికి మాత్రమే పరిమితమైన అనుభవం కాదని,స్త్రీ కూడా సమానంగా అనుభవించే స్వతంత్ర వ్యక్తి అని ప్రతిపాదిస్తుంది.ఈ దృష్టిలో స్త్రీ కేవలం భోగ్య వస్తువుగా కాకుండా, తన శరీరం,మనస్సు, భావోద్వేగాలు,ఆకాంక్షలు,స్వీయ చైతన్యం కలిగిన వ్యక్తిత్వంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. దాంపత్య సంబంధంలో ఆమె పురుషునితో సమాన హక్కులు, సమాన బాధ్యతలు,సమాన అనుభూతులు పంచుకునే భాగస్వామిగా ప్రతిష్టితమవుతుంది. ఫలితంగా,ఈ కవిత శారీరక సాన్నిహిత్యాన్ని కేవలం కామతృప్తి స్థాయిలో చిత్రించకుండా,ప్రేమ, సమానత్వం,పరస్పర గౌరవం, ఆధ్యాత్మిక ఏకత్వం వంటి విలువలతో అనుసంధానిస్తుంది. అందువల్ల ఈ కవితను ఆధునిక స్త్రీవాద దృక్పథానికీ,భారతీయ తాత్విక చింతనలోని అద్వైత, ఆత్మైక్య భావనలకూ మధ్య సృజనాత్మక సంభాషణను నిర్మించిన విశిష్ట కవితగా పరిగణించవచ్చు.ఈ రెండు భావధారలను సమన్వయపరుస్తూ శృంగారాన్ని శారీరక అనుభవానికి అతీతమైన సమగ్ర మానవీయ, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా కవయిత్రి ఆవిష్కరించింది.
“అక్షర తూణీరం నుంచి/ఒక ప్రశ్నల బాణం సంధిస్తావు”/అనే పంక్తులు కవితలో భావ సంఘర్షణ పరాకాష్టకు చేరే కీలక మలుపుగా నిలుస్తాయి.ప్రేమానుభూతితో నిండిన పరవశ క్షణంలో భర్త అడిగే “జీతమెప్పుడిస్తారు?”అనే ప్రశ్న వ్యక్తిగత అనుబంధాన్ని అకస్మాత్తుగా ఆర్థిక సంబంధంగా పరివర్తితం చేస్తుంది.ఈ ప్రశ్నను కవయిత్రి “ప్రశ్నల బాణం”అనే రూపకం ద్వారా ఆవిష్కరించడం వల్ల దాని మానసిక తీవ్రత, భావోద్వేగాలను ఛేదించే స్వభావం అత్యంత కళాత్మకంగా వ్యక్తమవుతుంది.ఇక్కడ ప్రశ్న కేవలం సమాచారాన్ని కోరే భాషా ప్రక్రియ కాదు ; భార్య వ్యక్తిత్వం, ఆమె భావ ప్రపంచం,ప్రేమ, ఆత్మీయత వంటి మానవీయ కోణాలను విస్మరించి,ఆమెను కేవలం ఆదాయం సమకూర్చే వ్యక్తిగా మాత్రమే పరిగణించే పితృస్వామ్య దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబించే సంకేతంగా నిలుస్తుంది.సామాజిక – ఆర్థిక విమర్శ దృష్టిలో ఈ సందర్భం మానవ సందర్భాల వస్తుకీకరణకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.ఆర్థిక విలువలు,మానవీయ విలువలపై ఆధిపత్యం చెలాయించినప్పుడు వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న ఆత్మీయ బంధాలు కూడా ప్రయోజన సంబంధాలుగా మారిపోతాయని ఈ రూపకం సూచిస్తుంది. ఫలితంగా భార్యాభర్తల మధ్య ప్రేమ,విశ్వాసం,భావోద్వేగ అనుబంధం వంటి మానవీయ విలువలు క్రమంగా ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు లోబడిన సంబంధాలుగా రూపాంతరం చెందుతున్నాయని కవయిత్రి విమర్శాత్మకంగా చిత్రిస్తారు.
అదే సమయంలో ఈ పంక్తులు స్త్రీవాద దృక్పథంతో పరిశీలించడానికి కూడా అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి.స్త్రీని స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వం కలిగిన మనిషిగా కాకుండా,కుటుంబ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆదాయాన్ని సమకూర్చే సాధనంగా మాత్రమే చూడడం పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంలోని లింగ వ్యవస్థను బహిర్గతం చేస్తుంది.స్త్రీ శ్రమ, సంపాదన,ఉత్పాదక సామర్థ్యానికే విలువ ఇవ్వడం వల్ల ఆమె భావోద్వేగాలు,వ్యక్తిత్వం,స్వీయ ఆస్తిత్వం అప్రధానమవుతున్నాయని కవయిత్రి సూచించారు.అందువల్ల ఈ రూపకం వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని అధిగమించి,పితృస్వామ్య భావజాలాన్ని,ఆర్థిక విలువల ఆధిపత్యాన్ని,లింగ అసమానతలను,మానవ సంబంధాల వస్తుకీకరణను విమర్శించే శక్తివంతమైన కళాత్మక ప్రతీకగా రూపుదిద్దుకుంటుంది. అందువల్ల ఈ పంక్తులు కవితకు కేవలం భావోద్వేగ గాఢతనే కాకుండా,సమకాలీన సమాజంలో కుటుంబ సంబంధాలు,ఆర్థిక విలువలు,మానవీయ విలువల మధ్య ఏర్పడిన సంఘర్షణను పాఠకుడు విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచించే దృష్టిని కూడా అందిస్తాయి. “వేశ్య కూడా ఆ సమయంలో/. ఆ ప్రసక్తి తేదు/పశువైనా ప్రవర్తించదు/మరో విధంగా”/అనే పంక్తులు కవితలో అత్యంత పదునైన వ్యంగ్యోక్తి,ప్రతీకాత్మకత, అతిశయోక్తి సమన్వయంతో రూపుదిద్దుకున్న కీలక అభివ్యక్తిగా నిలుస్తాయి.వివాహ వ్యవస్థలో స్త్రీ శరీరాన్ని వస్తుకీకరించే పితృస్వామ్య దృక్పథంపై కవయిత్రి చేసిన తీవ్రమైన సామాజిక,స్త్రీవాద విమర్శకు ఈ పంక్తులు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. శారీరక సంబంధం అనంతరం వెంటనే డబ్బు గురించి మాట్లాడే భర్త ప్రవర్తనను కవయిత్రి అమానవీయంగా చిత్రిస్తూ, భార్యను స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వం కలిగిన మనిషిగా కాకుండా, వినియోగ వస్తువుగా పరిగణించే పితృస్వామ్య మనస్తత్వాన్ని విమర్శాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ సందర్భంలో “వేశ్య” మరియు “పశువు” అనే ప్రతీకలు కేవలం పోలికలుగా కాకుండా,భర్త ప్రవర్తనలోని నైతిక పతనాన్ని, మానవీయ ‌విలువల క్షీణతను మరియు తీవ్రంగా వ్యక్తీకరించే కావ్య శిల్ప సాధనాలుగా పనిచేస్తాయి.సమాజం హీనంగా పరిగణించే వేశ్యావృత్తిని ఉదాహరణగా తీసుకొని,ఆ సందర్భంలో కూడా ఒక సందర్భోచిత వ్యవహార క్రమం ఉంటుందనే భావాన్ని వ్యంగ్యాత్మకంగా సూచించడం ద్వారా,భర్త ప్రవర్తన ఆ ప్రమాణానికంటే కూడా అధమస్థాయికి దిగజారిందనే విషయాన్ని కవయిత్రి ప్రతిపాదించారు.అలాగే పశువుల సహజ ప్రవర్తనలో కనిపించే కపటం లేని స్వభావాన్ని ప్రస్తావించడం ద్వారా,భర్త ప్రవర్తన సహజ మానవత్వానికే విరుద్ధమైనదిగా చిత్రితమవుతుంది.
ఈ విధంగా వ్యంగ్యం,ప్రతీకాత్మకత, అతిశయోక్తి వంటి కావ్యశిల్ప సాధనాలను సమన్వయపరుస్తూ, వివాహ బంధం పేరిట స్త్రీపై కొనసాగుతున్న ఆర్థిక,శారీరక, మానసిక దోపిడీని కవయిత్రి తీవ్ర స్త్రీవాద దృష్టితో ప్రశ్నించారు. అందువల్ల ఈ పంక్తులు వ్యక్తిగత అనుభవానికి పరిమితం కాకుండా, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంపై సంధించిన శక్తివంతమైన సాహిత్య విమర్శగా, వివాహ వ్యవస్థలో అంతర్లీనంగా ఉన్న అధికార సంబంధాలకు విమర్శనాత్మక వ్యాఖ్యగా నిలుస్తాయి.
“ఒక్కసారిగా వేయి రాక్షస బల్లులు/మీద పాకినట్టు/మనస్సు ఝడుసుకున్న ఆ క్షణంలో”/అనే పంక్తుల ద్వారా భార్య అనుభవించిన మానసిక సంఘర్షణ తీవ్రతను కవయిత్రి అత్యంత ప్రభావవంతమైన దృశ్య రూపకంతో ఆవిష్కరించారు. ”వేయి రాక్షస బల్లులు మీద పాకినట్టు”అనే ఉపమానం అసహ్యం,భయం,అవమానం, నిస్సహాయత,మానసిక క్షోభ వంటి సంక్లిష్ట భావోద్వేగాలను సాంద్రీకరించి పాఠకుడికి ప్రత్యక్ష అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.ఈ రూపకం గృహహింస యొక్క మానసిక పార్శ్వాన్ని అత్యంత శక్తివంతంగా ప్రతిఫలింపజేస్తుంది.
ఈ పంక్తులు గృహ హింస అనేది కేవలం శారీరక దాడులకు మాత్రమే పరిమితం కాదని, మానసిక హింస కూడా వ్యక్తిత్వాన్ని విచ్చిన్నం చేసేంత విధ్వంసకర ప్రభావాన్ని చూపుతుందని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.అయితే పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంలో ఇటువంటి మానసిక గాయాలు తరచుగా గుర్తింపుకు నోచుకోవు.భార్యాభర్తల మధ్య జరిగే సంఘర్షణలను వ్యక్తిగత కుటుంబ వ్యవహారాలుగా పరిగణిస్తూ,వాటి వెనుక దాగి ఉన్న మానసిక హింసను సమాజం నిర్లక్ష్యం చేస్తుంది.ఈ విధంగా కవిత వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని సామాజిక విమర్శ స్థాయికి తీసుకెళ్లి,మానసిక హింస పట్ల సమాజం ప్రదర్శిస్తున్న ఉదాసీనతను ప్రశ్నిస్తుంది.
“నా జీవితం నుంచి/దూరంగా సుదూరంగా/విదిలించి వేయాలనుకుంటాను నిన్ను”/
అనే పంక్తులు,అవమానకరమైన సంఘటన అనంతరం భర్తను తన జీవితంలో నుంచి శాశ్వతంగా దూరం చేయాలనే భార్య ఆకాంక్షను వ్యక్తీకరిస్తూ,ఆమె అనుభవించిన తీవ్రమైన అంతర్మథనానికీ మానసిక వేదనకూ ప్రతీకగా నిలుస్తాయి.
“కానీ భారత స్త్రీనైనందుకు/ సంప్రదాయాల సజీవ సమాధిలో/ ఊపిరాడక గిలగిల కొట్టుకుంటూ”/ అనే పంక్తుల ద్వారా భారతీయ సమాజం నిర్మించిన పితృస్వామ్య భావజాలాన్ని కవయిత్రి తీవ్రంగా ప్రశ్నించారు.“భారతీయ స్త్రీ,” “సహనం”, “పతివ్రత” వంటి ఆదర్శాలుగా ప్రచారం పొందిన భావనలు వాస్తవానికి స్త్రీ వ్యక్తిత్వ వికాసాన్ని నిరోధించి,ఆమె స్వేచ్ఛను హరించే సాంస్కృతిక నియంత్రణ సాధనాలుగా మారాయని ఆమె విమర్శించారు. వ్యక్తిగత ఇష్టాయిష్టాలు,స్వతంత్ర నిర్ణయాలు,ఆత్మగౌరవం వంటి ప్రాథమిక హక్కులను హరించే సామాజిక నిర్మాణాలను ఆమె సవాలు చేశారు. అలాగే,పరువు,ప్రతిష్ట,కుటుంబ గౌరవం వంటి సామాజిక విలువల పేరుతో స్త్రీలపై విధించబడుతున్న కట్టుబాట్లు వారి జీవితాలను సజీవ సమాధులుగా మారుస్తున్నాయని ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.ఈ విధంగా కవయిత్రి పితృస్వామ్య వ్యవస్థలో అంతర్లీనంగా ఉన్న అధికార సంబంధాలను, లింగఆధారిత వివక్షను,స్త్రీ అణచివేత యంత్రాంగాన్ని విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషిస్తూ సమకాలీన స్త్రీవాద దృక్పథాన్ని బలంగా ప్రతిపాదించారు.
“వివాహం ఊబిలో/ కూరుకుపోతున్నప్పుడు”/అనే పంక్తిలో వివాహాన్ని“ఊబి”తో పోల్చిన రూపకం అత్యంత శక్తివంతమైనది.ఊబిలో చిక్కుకున్న వ్యక్తి ఎంత ప్రయత్నించినా సులభంగా బయటపడలేనట్లే,పితృస్వామ్య వ్యవస్థలో చిక్కుకున్న స్త్రీ కూడా ఆ బంధం నుంచి విముక్తి పొందడం ఎంత క్లిష్టమో కవయిత్రి ఈ రూపకం ద్వారా సూచించారు. ఈ రూపకం వివాహ వ్యవస్థలోని నిర్బంధ స్వభావాన్ని,స్త్రీ ఎదుర్కొనే సామాజీక,మానసిక సంక్షోభాన్ని సంకేతాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.అంతే కాక,
వివాహం స్త్రీకి రక్షణ,భద్రతను కల్పించే వ్యవస్థగా కాకుండా,ఆమె స్వేచ్ఛను పరిమితం చేసే బంధనంగా మారిన పరిస్థితిని కూడా ఈ రూపకం ప్రభావవంతంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది.
“జీవితం నుంచి కాదు గదా/శరీరం నుంచైనా కించిత్తు కూడా/ దూరమవడం నా చేతుల్లో లేని పని”/అనే పంక్తులు స్త్రీ అస్తిత్వంలోని నిస్సహాయతను అత్యంత తీవ్రంగా వ్యక్తీకరిస్తాయి. మానసికంగా సంబంధం విచ్ఛిన్నమైనప్పటికీ,శారీరకంగా మాత్రం ఆ బంధం నుంచి విడిపోలేని పరిస్థితిని కవయిత్రి ఎంతో సున్నితంగా చిత్రించారు. ఈ పంక్తులు వివాహ వ్యవస్థలో స్త్రీ తన శరీరంపై కలిగి ఉండవలసిన స్వయం నిర్ణయాధికారం ఎలా పరిమితమవుతుందో స్పష్టం చేస్తాయి.సాంప్రదాయ పితృస్వామ్య భారతీయ సమాజంలో ముఖ్యంగా హిందూ సామాజిక వ్యవస్థలో,వివాహం ఒక పవిత్రమైన,శాశ్వతమైన బంధంగా పరిగణించబడుతుంది.అయితే, అదే వివాహ వ్యవస్థ స్త్రీకి అణచివేత, నియంత్రణ, స్వేచ్ఛాహరణకు సాధనంగా మారినప్పుడు,ఆమె అనుభవంలో అది “ఊబి”గా రూపాంతరం చెందుతుంది.చట్టపరంగా విడాకుల హక్కు,సమానత్వం వంటి నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ, సామాజిక నియంత్రణలు,కుటుంబ ఒత్తిళ్ళు,ఆర్థిక పరాధీనత, సాంస్కృతిక విలువలు వంటి అంశాలు స్త్రీ స్వయం ప్రతిపత్తిని పరిమితం చేస్తాయి.ఈ నేపథ్యంలో కవయిత్రి వ్యక్తీకరించిన ఈ రూపకం కేవలం వ్యక్తిగత అనుభవానికే పరిమితం కాకుండా, పితృస్వామ్య వివాహ వ్యవస్థ పై సామాజిక స్త్రీవాద విమర్శగా కూడా పాఠకుడికి ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
“క్షణ క్షణం ఇలా/రాజీ పడుతూనే మృత్యుపర్యంతం/బ్రతికేస్తూనే వుంటాను/ నీ సర్పపరిష్వంగంలో !”/అనే ముగింపు పంక్తులు కవితకు కళాత్మక పరాకాష్టను చేకూర్చాయి. ఈ ముగింపులోనే “సర్ప పరిష్వంగం” అనే శీర్షిక తన సంపూర్ణ ప్రతీకార్థాన్ని సంతరించుకుంటుంది. సాధారణంగా “పరిష్వంగం” అనే పదం ప్రేమ,ఆప్యాయత,రక్షణ, అనుబంధాలకు ప్రతీకగా పరిగణించబడుతుంది.అయితే కవయిత్రి దానిని విషసర్పం బిగుసుకున్న ఆలింగనంగా రూపాంతరం చేయడం ద్వారా దాంపత్య బంధంలోని అణచివేత, ఆధిపత్య స్వభావాన్ని అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ విధంగా శీర్షికకు,ముగింపు పాదాలకు మధ్య ఏర్పడిన ప్రతీకాత్మక అనుసంధానం కవితా శిల్ప సమగ్రతను,భావ సాంద్రతను మరింత ఉన్నత స్థాయికి చేర్చింది. “సర్ప పరిష్వంగం” కేవలం దాంపత్య సంబంధాల చిత్రణకు పరిమితమైన కవిత కాదు. పితృస్వామ్య సామాజిక వ్యవస్థలో స్త్రీ వ్యక్తిత్వం,స్వేచ్ఛ,ఆత్మ గౌరవం ఎలా సంకుచితమవుతాయో సున్నితంగా,అదే సమయంలో తీవ్రంగా ఆవిష్కరించిన సామాజిక నిరసన కవితగా దీనిని పరిగణించవచ్చు.కవితలో వినియోగించిన “సర్పం”, “ప్రశ్నల బాణం”,“సజీవ సమాధి”, “వివాహం ఊబి’ వంటి ప్రతీకలు కేవలం అలంకార ప్రయోగాలు మాత్రమే కావు ; అవి స్త్రీ అనుభవించే మానసిక,సామాజిక, సాంస్కృతిక బంధనాలకు సంకేతాలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి.ఈ ప్రతీకల వినియోగం వల్ల కవిత భావవ్యాప్తి వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని అధిగమించి సామాజిక అనుభవ స్థాయికి విస్తరించింది.
ఈ కవిత శారీరక సాన్నిహిత్యాన్నే దాంపత్యానికి ప్రామాణికంగా నిర్ధారించే సంప్రదాయ సామాజిక దృక్పథాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది.పరస్పర గౌరవం,భావోద్వేగ అనుబంధం, సమానత్వం లేని దాంపత్య బంధం చివరికి స్త్రీ వ్యక్తిత్వాన్ని అణచివేసే ఊపిరాడనీయని “సర్ప పరిష్వంగం”గా పరిణమిస్తుందని కవయిత్రి సూచించారు.ఈ నేపథ్యంలో కవిత వివాహ వ్యవస్థను పూర్తిగా తిరస్కరించడం కాదు ; దానిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న అసమాన అధికార సంబంధాలను, లింగాధిపత్య నిర్మాణాలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషిస్తుంది.
సమాజ భయం,పిల్లల భవిష్యత్తుపై ఆందోళన,ఆర్థిక పరాధీనత,కుటుంబ వ్యవస్థ విధించే నైతిక ఒత్తిళ్లు వంటి కారణాల వల్ల అనేక మంది స్త్రీలు తమ అంతరంగ వేదనను మౌనంగా భరిస్తూ రాజీల జీవితాన్ని కొనసాగిస్తున్న సామాజిక వాస్తవాన్ని కవయిత్రి వ్యక్తిగత అనుభవంగా కాకుండా సమకాలీన భారతీయ స్త్రీ జీవనానుభవానికి ప్రతినిధి అనుభవంగా రూపకల్పన చేశారు. అందువల్ల “సర్ప పరిష్వంగం” స్త్రీ మనోవేదనను చిత్రించిన కవిత మాత్రమే కాదు ; పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంపై సాహిత్య రూపంలో నమోదైన ఒక శక్తివంతమైన నిరసన స్వరంగా నిలుస్తుంది.
ఆధునిక తెలుగు స్త్రీవాద కవిత్వంలో “సర్ప పరిష్వంగం” విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించిన వచన కవిత.వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని సామాజిక సత్యంగా రూపాంతరం చేసిన ఈ కవిత,వివాహ వ్యవస్థలో అంతర్లీనంగా ఉన్న పురుషాధిక్య భావజాలాన్ని,స్త్రీపై అమలవుతున్న మౌన హింసను, సంప్రదాయాల పేరిట కొనసాగుతున్న అస్తిత్వ అణచివేతను,అత్యంత పదునైన కవితాత్మక వ్యక్తీకరణతో ఆవిష్కరిస్తుంది.వ్యక్తిగత వేదనను,సమాజ నిర్మాణం పై విమర్శగా మలచడంలో కవయిత్రి అసాధారణమైన కళాత్మకతను ప్రదర్శించారు.వ్యక్తిగత అనుభవానికి విశ్వజనీనతను కల్పించి,స్త్రీ జీవిత వాస్తవాలను సామాజిక చైతన్య దృక్పథంతో ప్రతిబింబించడం ఈ కవిత ప్రత్యేకత.
ఈ కవిత యొక్క కేంద్ర వస్తువు వివాహ వ్యవస్థలో స్త్రీ ఎదుర్కొనే మానసిక పరాయీకరణ,ప్రేమ, ఆత్మీయత,సమానత్వం,పరస్పర గౌరవం వంటి విలువలపై ఆధారపడాల్సిన దాంపత్య జీవితం,ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, పురుషాధిక్య మనస్తత్వం, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణం కారణంగా ఎలా వికృత రూపం దాల్చుతుందో కవిత హృద్యంగా, విమర్శనాత్మకంగా చిత్రిస్తుంది. ఇక్కడ భర్త ఒక వ్యక్తి మాత్రమే కాదు ; స్త్రీని స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంగా కాకుండా బాధ్యత, విధేయత,ఆర్థిక లావాదేవీల కోణంలో చూసే పితృస్వామ్య వ్యవస్థకు ప్రతినిధిగా
నిలుస్తాడు.ఈ నేపథ్యంలో స్త్రీ అనుభవించే ఒంటరితనం, అణచివేత,అస్తిత్వ సంక్షోభం కవితలో శక్తివంతమైన ప్రతీకల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.
ఈ కవితలో శృంగారం శారీరక అనుభూతిగా కాకుండా, ఆత్మీయత,విశ్వాసం,దాంపత్య అనుబంధాలకు ప్రతీకగా రూపుదిద్దుకుంది.ఈ నేపథ్యంలో భర్త నోట వెలువడిన “జీతమెప్పుడిస్తారు?” అనే ప్రశ్న ప్రేమను వస్తుకేంద్రిత సంబంధంగా, దాంపత్యాన్ని ఆర్థిక లావాదేవీగా పరివర్తనం చేస్తుంది.ఈ ఒక్క వాక్యంతోనే కవయిత్రి దాంపత్య సంబంధంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న పితృస్వామ్య దృక్పథాన్ని,స్త్రీని ఆర్థిక ప్రయోజనాల పరంగా అంచనా వేసే మనస్తత్వాన్ని, విమర్శనాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.ఈ ప్రశ్న స్త్రీ మనస్సులో కలిగించిన మానసిక విరక్తి,అసహ్యం,అస్తిత్వ సంక్షోభాలను “వేయి రాక్షస బల్లులు పాకినట్టు”అనే ప్రతీక ద్వారా కవయిత్రి అత్యంత శక్తివంతంగా వ్యక్తీకరించారు. ‌ఈ భావచిత్రం కేవలం అసహ్యానుభూతినే కాదు ; స్త్రీ అనుభవించిన తీవ్రమైన మానసిక వేదనను,అస్తిత్వ సంక్షోభాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది.భావోద్వేగ తీవ్రతను,అంతర్మనస్సులోని విచ్చిన్నతను ప్రతిబింబించే ఈ ప్రతీక తెలుగు వచన కవిత్వంలో విశిష్ట స్థానాన్ని పొందిన భావ చిత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించవచ్చు.వ్యక్తిగత అనుభవంతో ప్రారంభమైన కవిత క్రమంగా సామాజిక విమర్శ స్థాయికి విస్తరిస్తుంది.భర్తను విడిచి వెళ్లాలనే సహజమైన వ్యక్తిగత ఆకాంక్షను“భారతీయ స్త్రీ” అనే సామాజిక – సాంస్కృతిక గుర్తింపు నియంత్రిస్తుంది.ఈ సందర్భంలో “సజీవ సమాధి” అనే ప్రతీక వివాహ వ్యవస్థలో స్త్రీ అనుభవించే మానసిక, సాంస్కృతిక,సామాజిక బంధనాలకు సంకేతంగా నిలుస్తుంది.ఇది కేవలం వ్యక్తిగత వేదనను మాత్రమే కాకుండా, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంలో స్త్రీ స్వేచ్ఛ,అస్తిత్వం ఎలా నియంత్రించబడుతున్నాయో సూచించే శక్తివంతమైన ప్రతీకగా రూపుదిద్దుకుంది.
మొత్తంగా,వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని సామాజిక విమర్శగా,వ్యక్తిగత వేదనను స్త్రీ అస్తిత్వ సమస్యగా విస్తరించడంలో కవయిత్రి సాధించిన కళాత్మక విజయం ఈ కవితకు విశిష్టమైన బావగాంభీర్యాన్ని,విమర్శనాత్మక దృష్టిని ప్రసాదించింది.
ఈ కవితకు ప్రధాన బలం ప్రతీకాత్మక శిల్పం. “అమృత ఘడియలు” ప్రేమ పరాకాష్టకు ప్రతీకగా నిలిస్తే,“రాక్షస బల్లులు” మానసిక వికృతికి,”సజీవ సమాధి” స్త్రీ అణచివేతకు, “సర్ప పరిష్వంగం” ప్రేమ లేని దాంపత్య జీవితానికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి.ఈ ప్రతీకలు కవితకు తాత్విక లోతును,భావ సాంద్రతను అందించాయి.
ఈ కవిత పురుషున్ని వ్యక్తిగతంగా విమర్శించదు ; పురుషాధిక్య సామాజిక నిర్మాణాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది. వివాహం అనేది ఇద్దరు వ్యక్తులను జీవిత భాగస్వాములుగా కలిపే పవిత్రమైన బంధం.అయినప్పటికీ, పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంలో ఆ బంధంలో ఏర్పడే అసమాన అధికార సంబంధాలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించడం ఈ కవిత విశిష్టత.స్త్రీ మౌనం సమ్మతి కాదని,అది సామాజిక ఒత్తిళ్ల ఫలితమని కవయిత్రి స్పష్టం చేస్తారు.అందువల్ల ఈ కవిత వ్యక్తిగత వేదనను అధిగమించి సామాజిక ప్రతిఘటనగా నిలుస్తుంది.
“సర్ప పరిష్వంగం”అనే శీర్షిక కవిత మొత్తానికి కేంద్ర ప్రతీక.పాము కౌగిలింత ఎంత ప్రమాదకరమో, ప్రేమ లేని దాంపత్యం కూడా అంతే విషపూరితమని ఈ శీర్షిక సూచిస్తుంది.పామును కౌగిలింతకు ప్రతీకగా మలచడం ద్వారా కవయిత్రి అద్భుతమైన ప్రతీకాత్మకత వ్యంజనను సృష్టించారు.అందువల్ల ఈ శీర్షిక కవితా భావాన్ని సంపూర్ణంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. “సర్ప పరిష్వంగం’కేవలం ఒక స్త్రీ వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని చిత్రించిన కవిత మాత్రమే కాదు ; పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణంలో వివాహా వ్యవస్థ స్త్రీ అస్తిత్వాన్ని ఎలా అణచివేస్తుందో విమర్శానాత్మకంగా ప్రశ్నించే శక్తివంతమైన సాహిత్య పాఠ్యం.
ప్రతీకాత్మక శిల్పం,భావ సాంద్రత, నిర్భయ వ్యక్తీకరణ,స్త్రీ వాద చైతన్యాల సమన్వయంతో ఈ కవిత ఆధునిక తెలుగు
స్త్రీవాద కవిత్వంలో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.సమకాలీన దాంపత్య జీవితంలోని అంతర్లీన వైరుధ్యాలను,స్త్రీ మౌనవేదనను, సామాజిక వాస్తవికతను కళాత్మకంగా ఆవిష్కరించిన ప్రాముఖ్యమైన వచన కవితగా ఇది నిలిచింది.
“సర్ప పరిష్వంగం” వంటి భావగాంభీర్యం,ప్రతీకాత్మక శిల్పం, స్త్రీవాద చైతన్యాల సమన్వయంతో కూడిన విశిష్ట కవితను తెలుగు సాహిత్య లోకానికి అందించిన కవయిత్రి మందరపు హైమవతి గారికి హృదయపూర్వక అభినందనలు. వారి సృజనాత్మక కలం నుంచి సామాజిక చైతన్యాన్ని,సాహిత్య విలువలను మరింత సమృద్ధి చేసే మరెన్నో విలువైన కవితా కృతులు వెలువడి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వాన్ని మరింత సుసంపన్నం చేయాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

November 22, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
సంపాదకీయం

ఎలినినో ఎరుక

by Kondapally Neeharini November 20, 2026
written by Kondapally Neeharini

కాల పరిణామం మనమనుకున్నట్టు జరగదు. సంవత్సర మంతా శుభాలను కలిగించాలని కోరుతుంటారు ఎవరైనా!  మనుషులు ఎంతో లోభగుణంతో చేస్తున్న విచిత్రమైన చర్యల వల్లనే విపత్తులు కలుగుతున్నాయి. జీవితంలో కావలసినవి సిద్ధం చేసుకునే ప్రయత్నంలో నడిచే ప్రాణులమైపోయాం. ప్రకృతి ఋతు ధర్మాలలో మూడు కాలాలు ఎండాకాలం, వానాకాలం, చలికాలం ఉన్నాయి. మనుషులు వాళ్ళ సౌకర్యాల కోసం ఈ పేర్లను ఏర్పరచుకున్నారు.

     ఎప్పుడో 1970 వ సంవత్సరంలో పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించుకోవాలనే బాధ్యతను గుర్తించి ఆ దిశగా ఏవైనా మంచి కార్యక్రమాలు చేయాలని పూనుకోవాలని ధరిత్రిదినోత్సవం గా నిర్ణయించారు. మరి దాని కొరకు ఎవరెవరు ఏమేమీఏం చేస్తున్నారు? భూమిని కాపాడుకునేందుకు ప్రజలు ఎలాంటి కృషి చేస్తున్నారు? దినోత్సవాలను ఎందుకు పెట్టుకున్నాము? దానికి తగిన ప్రమాణాలు చేయడం

దాన్ని ఆచరించడం అవసరం కాదా? అలా అర్థ శతాబ్దం కింద అమెరికా వాళ్ళు ప్రారంభించారు. ఈ స్ఫూర్తి ప్రపంచం మొత్తానికి  వ్యాపించింది, ప్రమాణాలు చేయిస్తున్నది. ఇది ఆనవాయితీగా కూడా వస్తున్నది. మళ్ళోసారి మనమూ చూద్దాం..

      వాతావరణంలో ఎన్నో మార్పులు సంభవిస్తుంటాయి. పరిశుభ్రమైన గాలి పరిశుభ్రమైన నీరు మానవాళికి ఎంతో అవసరం. జీవులను మోసే భూమాతకు  కూడా అవసరమే. ఒకప్పుడు డైనోసార్లు అనే రాక్షస బల్లులు ఉండేవి అవి అంతరించిపోయాయి. ఇప్పుడు ప్రపంచ లో మరెక్కడా  కనిపించని, ఆఫ్రికాలో  ఇండియాలో మాత్రమే కనిపించే ప్రత్యేకమైన జంతువు.. పులులు అంతరించిపోతున్నాయి వాటిని రక్షించుకోవాలని తెలివిడిని తెచ్చుకున్నాం. ఇట్లాంటిదే అంతరించిపోతున్న జాతుల పరిరక్షణ కోసం చట్టాలనే తయారు చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడీ, అగత్యం ఏర్పడి చట్టాలను తయారు చేసుకుంటున్నాం ఇప్పుడు కోట్ల కోట్ల జనాలు బ్రతికే దరిద్రుడికి కూడా ఇటువంటి కష్ట సమయంలో వస్తున్నది రానున్న రోజులలో జరగబోయే విధ్వంసానికి ఇప్పుడే కళ్ళు తెరవాల్సిన అవసరం ఉన్నది చెట్లను జంతువులను మనుషులతో పాటు సమదృష్టితో చూసే మనస్తత్వం అలవర్చుకోవాలి. మనం కూడా కలుషితం అయిపోతే ఎట్లా నడిచే భూమి పీల్చే గాలి మనం త్రాగే నీరు బ్రతకడానికి కావలసిన మౌలికమైనవి అన్నీ కూడా కలుషితమైపోతే ఎట్లా ? అనే ఆలోచన తో,ఈ జ్ఞానం ప్రతి ఒక్కరిలో కలిగించాలని దినోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ పృథ్వీ పరిరక్షణ కోసమని! బృహత్తర లక్ష్యంతో ధరిత్రి దినోత్సవాన్ని అయితే పెట్టుకున్నాం కానీ భూసార పరిరక్షణ కోసం ఎలాంటి చర్యలను చేపట్టం!! అడవులన్నీ నరకేస్తున్నాం. కొత్త అడవులను విరివిగా పెంచకపోవడం లో జాప్యం చేస్తున్నాం, నిర్లక్ష్యం వహిస్తున్నాం.

   ఇంధన ఉత్పత్తి, ఇంధన వినియోగం ఇవి కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలని తెలిసీ నియంత్రణ లేకపోవడం, ఆధునిక వ్యవసాయం కోసం ఉపయోగిస్తున్న ఎన్నో రసాయనాలన్నీ భూసారాన్ని తినివేస్తున్నదనీ తెలుసు. ఇది గ్రహించడం లేదా? తెలిసి కూడా ఉపయోగిస్తున్నాం కదా ?అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఈ వైపరీత్యాలను అడ్డుకోవాలని ఆలోచన చేస్తూనే ఉన్నారు. మౌలిక వనరులైన నీరు భూమి గాలి కలుషితం కాకుండా ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉన్నారు. అయినా ఎన్నో దుష్ప్రభావాలు ఎదుర్కొంటున్న భూమాతను కాపాడుకోవాలి అనే జ్ఞానం కొత్త తరం వాళ్ళలోనూ ఉండాలి. కొత్తగాను మనుషుల జీవనశైలిలో చాలా మార్పులు వచ్చాయి కాబట్టి ప్రజలలో ఈ భూ  రక్షణ అంటే ఏమిటి అనే విషయంపై ఆలోచనాత్మకంగా ఉండేలా అవగాహన కలిగించాలి. భూమి తన చుట్టు తాను తిరుగుతూ సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతుంది. ఇలా నిరంతరం మన మనస్సుల చుట్టూ  తిరగాలంటే దీక్ష దక్షత తో మనం  పరిరక్షణ కోసం కంకణబద్ధులం కావాలి.

    సహజసిద్ధంగా ప్రకృతిలో ఉండే వనరులను కొల్లగొట్టి తన అవసరాలు తీర్చుకోవడం మానవ నైజం అయిపోయింది. కొండలను పిండి చేస్తూ ఈ భూమికి సమతుల్యతను పోగొడుతున్నాం. సమతుల్యతకు కారణమైన కారణమయ్యే రాళ్ళను గుట్టలను పగలగొడుతూ మళ్ళీ సృష్టించలేని ప్రకృతికి తీరని ద్రోహం చేస్తున్నాం. దీనితో మనిషి భవిష్యత్తు మనిషి చేతుల్లోనే ఉంటుందన్నస్పృహను కూడా కోల్పోతున్నాం. ఈ అనంత విశ్వంలో సకల ప్రాణికోటి సురక్షితంగా జీవిస్తున్న గ్రహం ఒకే ఒక గ్రహం. భూమి దాదాపు 475 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం దాదాపు 360 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూమి గోళాకారంగా ఉండే ఈ జీవన స్థితికి రావడానికి పట్టింది అంటారు. ఎన్నో పరిశోధనలు చేస్తూ విశ్వంలో భూమి వంటి జీవమున్న గ్రహం ఇంకేదైనా ఉందా?  ఈ కోణం లో పరిశోధనలు చేసారు , చేస్తున్నారు. ఏ ఆధారాలు కూడా కచ్చితంగా దొరకడం లేదు. అసలు దాఖలాలే లేవు .

     శాస్త్ర సాంకేతిక విజ్ఞానం ఎక్కువైన కొద్దీ భూమిపై విధ్వంసాలు ఎక్కువైనాయి. ప్రకృతి నుండి దొరికే సకల పదార్థాలు మనిషి జీవనం కొరకే !మనిషి కష్టసుఖాలను సమంగా అనుభవించడం కొరకే!! కష్టాలను దాటుకుంటూ సుఖాలను అనుభవించడం కొరకే అని తెలుసు. అయినా గాని, నిర్లక్ష్యం చేస్తూ ఉండడం దేనికి సంకేతం? కార్బన్ విడుదలను తగ్గించాలని తెలిసి కార్బన్ విడుదల చేసే వస్తు ఉత్పత్తిని ఆపడమే లేదు. మన భారత దేశంలో ఆరు ఋతువులు ఉన్నాయని మనం వాడుతూ ఉంటాం కాలగమనంలో అతి సూక్ష్మ విషయంగా కావలసిన చరిత్ర భారతీయుల చరిత్ర రాయవలసిన చరిత్ర ఆనాటి మన విజ్ఞానాన్ని మన దేశీయులు ఉపయోగించుకోలేదు. విదేశీయులు మన జ్ఞానాన్ని అంతా గ్రహించి శాస్త్ర సాంకేతిక విషయాలలో ముందంజ వేశారు. అవన్నీ పోతే పోయాయి. ఇకనుండి అయినా జాగ్రత్త తీసుకోకుంటే భావితరాల వాళ్లకు వేల మిలియన్ల ప్రశ్నలు వేసే అవకాశం ఇచ్చిన వాళ్ళమవుతాం.

ప్రకృతికి మన అవసరం లేదు మనకే ప్రకృతి కావాలి పర్యావరణం కావాలి విశ్వంలోని విలువైన భూగ్రహం పై మన జీవిస్తున్నాం దాన్ని వృధా చేయవద్దు చెట్లను నాటుదాం భూమిని కాపాడుదాం దీనికోసం ఒక సూత్రాన్ని చూడాలి అదేంటంటే థింక్ గ్లోబల్లి ఆక్ట్ లోకల్ అనేది సహజ వనరులతో విలసిలే అడవులను నరికినందుకు కొత్త అడవుల్ని పెంచడానికి మళ్లీ చాలా ధనాన్ని వెచ్చిస్తున్నాం ఈ భూగ్రహం మనకు జీవించడానికి ఒక అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ఈ భూమి మన ఇల్లు అనుకొని దాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత మన మీదే ఉన్నది కాపాడుకోవడం అంటే ఏంటి అన్నం పెట్టి పాలు పోసి పెంచుకోవడమా కాదు కదా కాలుష్యాన్ని తగ్గించుకోవడం మనం భూమాతకు పెట్టే భోజనం వంటిది ఇంకుడు గుంతలను ఏర్పరిచి నీటిని పరిరక్షించుకోవడం అంటే భూమాతకు మంచినీళ్లు తాగించినట్టు భూమిని అట్లా రక్షించుకుంటే సుస్థిరమైన భవిష్యత్తు ఉంటుంది అందుకే నీళ్లను కాపాడుకోవాలి వాటితో జీవితాలను కాపాడుకోవాలి అందుకే అన్ని రోజులు భూమాత రోజులే భూమి నవ్వింది అంటే ప్రకృతి నవ్వింది అంటే భూమి నవ్వినట్టు భూమి నవ్వింది అంటే ప్రకృతి నవ్వినట్టు మన నవ్వులను ఎవరూ కొల్లగొట్టినట్టు వాతావరణానికి గొడుగుల వంటివి అడవులు కాబట్టి పచ్చదనాన్ని రక్షించి ప్రపంచాన్ని రక్షించాలి పచ్చని చెట్లు పర్యావరణానికి ఊపిరితిత్తుల వంటివి వాటిని కాపాడుకోవడం మన బాధ్యత రేపటి సుస్థిరత కోసం ఇవాళ ప్రకృతిని పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవాలి భూమిని మనం రక్షించుతున్నాం అనుకోవడం పెద్ద పొరపాటు. పర్యావరణాన్ని కలుషితం చేయడం లేదు అంటే మనల్ని మనం రక్షించుకుంటున్నాము అని అర్థం ఎన్నో నదులు ఎన్నో చెరువులు కుంటలు మనకు మంచి నీటిని ఇస్తున్నాయి .ఊఈ మంచి నీటిని ఇవ్వడానికి సముద్రాలు సాయం చేస్తున్నాయి.

మరి మనం ఏం చేస్తున్నాం మనమేమీ చేయడం లేదు పైగా వాటిని కలుషితం చేస్తున్నావ్ కలుషితం చేయకుండా ఉండడమే కాపాడడం . అందుకే కదా ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ పర్యావరణ దినోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేసింది నిజంగా మనం ఈ దిన్ ఈ దినోత్సవానికి ఎంత విలువనిస్తున్నాం ఆ ఒక్కరోజు అందరూ కవితలు రాయడం మాటలు మాట్లాడడం వీడియోలు చేయడం చేస్తున్నారే కానీ నిజంగా మన వంతు బాధ్యతను నెరవేరుస్తున్నామా సంవత్సరానికోసారి ఎర్త్ డే అనే పర్యావరణ దినోత్సవం మనమే చేస్తున్నామే కానీ అన్ని రోజులు ఎర్త్ డేలే అని మాత్రం మనం వాడుకోవడం లేదు అనుకుంటే ఇంత విపరీతంగా ప్లాస్టిక్ ని ఉపయోగించే వాళ్ళమే కాదు మొట్టమొదటిసారి పర్యావరణ దినోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నది జూన్ 5వ తేదీన ఇది మొక్కలకు జంతువులకు పశుపక్ష్యాదులకు ఉత్సవం కాదు . మనకు ఉత్సవం. మానవజాతి మనుగడకు కష్టం కలిగించవద్దని మనం దృష్టిపెట్టాం మన హృదయాల్లో మన మనసుల్లో ఒక గొప్ప భావాన్ని నింపుకొని శుచిగా శుభ్రంగా స్వచ్ఛంగా ఆలోచిస్తే భూమిని పచ్చగా నవ్వేట్టు చేయగలం . భూగ్రహం పై నివసించే నివాసులుగా భవిష్యత్ తరాలకు మంచి వాతావరణాన్ని అందిస్తూ మనం వెచ్చగా జీవించేటట్టు చేయగలం. నినాదాలకే పరిమితం కాకుండా ముందడుగు వేయగలగాలి వెయ్యాలి మన అవసరాలకు అడ్డువస్తున్నాయంటూ మహావృక్షాలను నరికేశాం. రోడ్డు విస్తరణ భాగంలో చెట్లు మాయమయ్యాయి ఇంత పెద్ద రోడ్డుని చేస్తుంటే అన్ని వాహనాలు ఎక్కువ అవుతున్నాయి ఒకప్పుడు ఒక దశాబ్దం క్రితం రెండు లైన్స్ ఉన్న రోడ్లు ఇప్పుడు నాలుగు లైన్లు అయినా సరిపోవడం లేదు ఇది చాలదు మనం ఎంతటి దుర్మార్గాన్ని చేస్తున్నాము పేపర్ బ్యాగులను, బట్ట సంచులను వాడాలి అని అందరూ అంటారు కానీ నిజంగా పాటిస్తున్నా? కనీసం బజారుకు షాపింగ్ కు వెళ్లేప్పుడు కూరగాయలకు వెళ్ళినప్పుడు ఇంటి నుండి సంచులను తీసుకొని ప్లాస్టిక్ వల్లనైనా సరే మన వెంట తీసుకొని వెళితే అక్కడ ప్రతి చోటా ప్లాస్టిక్ తీసుకునే అవసరం రాదు కదా అలా కూడా చెయ్యం నిర్లక్ష్యం అంతే చెయ్యకూడదని వద్దను కాదు నిర్లక్ష్యం అంతే. ఈ నిర్లక్ష్యాలను వీడి కాలుష్యాన్ని తగ్గించుకోవడం అంటే మనల్ని మనం పునరుద్ధరణ చేసుకోవడమే.

ఇప్పుడు సర్వత్రా చర్చకు వచ్చే విషయం ఎల్నినో  El Nino ..  ఇదే.. అక్కడ పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో  Surface Temperature  లో కలుగుతున్న అసాధారణమైన మార్పుల కారణాల వల్ల కూడా,  సంభవించబోయే ఇబ్బందులు చాలా ఉంటాయని వింటున్నాం. ఋతుపవనాలు బలహీనపడడం వర్షపాతం తగ్గిపోవడం ఎండలు తీవ్రంగా కావడము వంటి వాతావరణ పరిస్థితుల వలన కరువు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది . కొన్ని ప్రదేశాలలో భారీ వర్షాలు సంభవిస్తాయని కొన్ని ప్రదేశాలలో వర్షపాతం తగ్గుతుందని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్న వార్తలు వింటున్నాం.

అయితే భూమధ్య రేఖ ప్రాంతంలో,  పసిఫిక్ సముద్రం మీద పైకి లేచిన గాలి కింది వైపుకు దిగి అంటే ఈ  Atmospheric Circulation  మార్పులు ఎక్కువగా వస్తాయి అని,  ఈ  Sinking Air ఎక్కువై మన భారతదేశం వైపు దిగి మేఘాలను పుట్టనివ్వదు అని అంటున్నారు. ఇప్పటికే అతివెచ్చని నీటి ప్రవాహాలు ఉన్నాయని వినికిడి.

మనం దేశంలో వర్షపాతానికి కీలకమైనవి నైరుతి రుతుపవనాలు ఇది అందరికీ తెలిసిందే ఈ సౌత్ వెస్ట్ మాన్సూన్స్ పైన ఎల్ నినో ప్రభావం ఎక్కువ ఉంటుంది అని అంచనా వేస్తున్నారు. గతంలో కూడా ఇలా వచ్చాయి దాదాపు ఏడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఇటువంటి విపరీత పరిస్థితులు ఎదురవుతున్నాయి అంటున్నారు. రోజురోజుకు వాతావరణ పరిస్థితులలో ఉష్ణోగ్రత పెరగడం వలన చాలా జాతులు అంతరించిపోతున్న విషయాన్ని చూస్తున్నాం కనుక ఏ ప్రమాదాలు సంభవిస్తాయో తెలియదు. అందుకే ముందు జాగ్రత్తగా మనం కొన్ని నియమాలను పాటిస్తే సరిపోతుంది కదా…

         ప్రకృతికి మన అవసరం లేదు మనకే ప్రకృతి కావాలి. పర్యావరణం కావాలి. విశ్వంలోని విలువైన భూగ్రహం పైన మన జీవిస్తున్నాం దాన్ని వృధా చేయవద్దు అనీ, పెట్రోలియం వాడకం తగ్గిద్దామనీ, ప్లాస్టిక్ నిరసించాలనీ విస్తృత ప్రచారం చేయాలి.

థింక్ గ్లోబల్లి ఆక్ట్ లోకల్లీ అంటారు కదా ఇదే ఒక పెద్ద సూత్రం సహజ వనాలతో విరసిద్ధిని అడవులను ధ్వంసం చేసింది కొత్త అడవులను పెంచడానికి మళ్లీ చాలా ధనాన్ని వెచ్చిస్తున్నాం . ఈ గ్రహంపై జీవించడానికి ఒక అవకాశం వచ్చింది మనకు. దీన్ని గౌరవిద్దాం.

      ఇప్పుడు ముంచుకొస్తున్న ఎలినినో బారిన పడకుండా ఉండాలంటే మనం కొంత మారాలి.  అందమైన పేర్లను సునామీలుగా చిత్రలచిత్ర పేర్లతో పెట్టి సంబరపడిపోతున్నామే కానీ సరైన పద్ధతిలో జీవించడం లేదు. ఎలినినో ఎరుక తో మనం జీవిద్దాం!

___**___

November 20, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
పుస్త‌క స‌మీక్ష‌

స్త్రీల జీవన వేదనలు, సంవేదనలు, సంఘర్షణల సమాహారమే “నుమాయిష్”

by mayuukha November 20, 2026
written by mayuukha

ఈ మధ్య కాలంలో  చదివిన మంచి పుస్తకాల్లో, చేతికి అందిన ఒక కమ్మని కథల హారం డా. వాణీ దేవులపల్లి గారి “నుమాయిష్ మరికొన్ని కథలు”. You can’t judge a book by its cover page’ అనే ఆంగ్లమాట మదిలో మెదిలినా, ఎందుకో ‘నుమాయిష్’ నా మనస్సులోని చదువరికి ఒక కొత్త ఉత్సాహాన్నే కల్గించింది. ‘నుమాయిష్’ అనే ఉర్దూ పదప్రయోగం ఒక కారణమైతే,  ఆకర్షణీయమైన ముఖ’చిత్రం’ మరో కారణం కావచ్చు.
గురువర్యులు గిరిజా మనోహర్ గారు, కాత్యాయనీ గారు రాసిన సమీక్షలు, రచయిత్రి వాణి గారి ముందుమాటతో, సమకాలీన సమాజాన్ని అద్దంపట్టిన పద్నాలుగు కథలతో కూడిన ఈ పుస్తకం ప్రతి పాఠకుని మస్తిష్కానికి పదును పెట్టేదిగా వుంది అనడంలో సందేహం లేదు.
కథల్ని నా దృష్టికోణం నుంచి ఒక్కొక్కటిగా ఆస్వాదించాలనుకొని, కథను చదవడం, ఓ పేజీ తిరుగేసి మరో పేజీలోకి దూరేలోపలే ఆ కథకు అతుక్కుపోవడం,ఆ కథ అయిపోయాకే తేరుకోవడం జరిగిందంటే ఆ కథల్లో కథనం, కథాబలం ఎంత మెండుగా వున్నాయో తెలుసుకోవచ్చు. మొట్టమొదటి కథా సంకలనంతోనే గొప్ప రచనా శైలిని ప్రదర్శించి, వైవిధ్యమైన కథా వస్తువులను ఎన్నుకున్న వాణీ దేవులపల్లి గారికి అభినందనలు.

ఆంగ్లభాష అధ్యాపకురాలిగా గత 30 ఏళ్లుగా వారితో పరిచయం ఉన్నప్పటికీ, తమ జ్ఞాపకాల చేదబొక్కెన కవిత్వంతో సాహితీ లోకంలో అడుగుడి, తన వ్యాసాలతో ‘అస్తిత్వ పరిమళాలు’ పంచారని మాత్రమే తెలుసు. కానీ ‘నుమాయిష్’ తో ఇంత లోతైన కథా సంద్రాన్ని సృష్టించగలరని మాత్రం ఊహించలేదు.
భిన్న విభిన్న నేపథ్యాలతో, ఈ పుస్తకంలో వున్న పద్నాల్గు కథల్లో తెలంగాణ అస్తిత్వం, మధ్య తరగతి స్త్రీ అస్తిత్వ పోరాటం చాలా ప్రస్ఫుటంగా గోచరిస్తాయి. మధ్య తరగతి జీవితంలోని సంఘర్షణలు, నిత్యజీవితంలో మహిళలు ఎదుర్కునే పలు ఆర్ధిక, సామాజిక సవాళ్లు, కుటుంబ సమస్యలు, వివిధ సందర్భాలలో పెల్లుబికే రాగద్వేషాలు, వాటిని జయించడానికి మహిళలు ఉపయోగించే శక్తి, యుక్తులు మన కళ్ళముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి.
ఏ కథలోకి దిగినా అందులో పచ్చని పల్లెల నేపథ్యం, మన జీవితంలోకి మనమే తొంగి చూసుకున్న భావం తప్పకుండా కల్గుతుంది. బహుశా చదివే ప్రతి పాఠకుడు అలాంటి అనుభూతికే లోనయ్యింటాడని నా భావన.   ఒకటి రెండు కథలు చదివి నేను భావోద్వేగానికి గురవడం, వెంటనే తమా యించుకోవడం కూడా జరిగిపోయింది.
మొట్టమొదటి కథ ‘గురవయ్య సారు కానిగీ బడి’ అమాంతం 50 ఏళ్ల క్రిందటి నా బాల్యాన్ని మోసుకొచ్చి నా ముందుంచిందంటే అతిశయోక్తి కానే కాదు. ఆ కథలోని ‘సాహితీ’ లాగానే నేనూ నా పుట్టి పెరిగిన ఊరికి వెళ్లి, అక్కడి పరిసరాలన్ని  స్పృశించినట్టనిపించింది. 1970-80 కాలంలోని విద్యావిధానం, అప్పటి గురువుల నిబద్ధత, దండించే విధానం, చదువుల పట్ల విద్యార్థులకుండే శ్రద్ధ, భయభక్తులు అన్నీ ఒక్కసారిగా నా కళ్ళముందు ఆవిష్కరింపజేసింది ఈ కథ.ఇక కథ చివర్లో, గురవయ్య సారుని ఇప్పుడెలా వున్నారో చూడాలన్న సాహితీ కుతూహలం, సారు ఈ మధ్యనే గతించారని తెలిసాక ఆమెలోని దుఃఖం, తనవంతుగా ఆ వూరికి ఏదో చెయ్యాలన్న సంకల్పం కథని చదివిన పాఠకుణ్ణి కదిలించక మానవు.
ఇక  పెళ్లయిన తర్వాత మొదటిసారి తన భర్త నుమాయిష్ లో ప్రేమతో కొనిచ్చిన “సిల్క్ చీర”నే ఆర్థికపరమైన ఒడిదొడుకులతో ఒక పేద రైతయిన తన భర్త పాలిటి ఉరితాడు అవుతుందని ఆ స్త్రీ ఊహించివుండదు. కథ ముగింపులోపు పాఠకుడు కన్నీరుకార్చక ఉండలేని కథ.
ఒక స్త్రీపై మగవాడికుండే అపోహ, స్వంత అక్క అనుబంధాన్ని కూడా అర్థంచేసుకోలేని ఒక తమ్ముడి మూర్ఖత్వం, ఆడబిడ్డ ఆప్యాయత, అనురాగాలని జమా ఖర్చులతో బేరీజు వేసుకున్న ఆ తమ్మునికి ఆప్యాయత, అనురాగాలంటే ఇవి అని చూపిన అక్క ప్రేమ. ఇలా అక్క మరియు భార్య తమ నిష్కల్మషమైన ప్రేమలతో గోపాల్ కి జ్ఞానోదయం కల్గించే “రాగబంధాలు” కథ ఆద్యంతం ఆసక్తికరం.
‘తప్యాలచెక్క’ కేవలం ఒక కథ కాదు, ఒక అబల వ్యధ. కోరి ప్రేమించి పెళ్లిచేసుకున్న ఒక వ్యక్తి తన భార్యకు కల్గించిన వేదన. ఆడవాళ్లకు ఆడవాళ్లే శత్రువులు అనే నానుడి నిరూపించబడ్డ క్షణంలో, తల్లడిల్లిన అమ్మ మనసు చూపిన ఒక మంచి పరిష్కారం.
‘పనిమనిషి’ మన మనస్సులను కదిలించే మరో కథ. ఆ మనిషి ఒక్కటి రెండు రోజులు రాకుంటే ఉంటే ఎలా ఉంటుందో, మన దైనందిన కార్యక్రమాలు ఎలా దెబ్బతింటాయో, మన జీవితం ఎంత అసౌకర్యానికి గురవుతుందో తెలియజేసే చక్కని కథ. అలాగే
ఏళ్లకేళ్ళు మనింట్లో పనిచేసిన పనిమనిషిని తన ఇంటిమనిషిలా చూసుకోవాల్సిన బాధ్యత వైదేహి ద్వారా పలికించింది రచయిత.
ఇక “నుమాయిష్” కథలో ఉన్న కిక్కే వేరు. మిగతా కథలన్ని కలిపి ఒక హారం అనుకుంటే స్వచ్ఛమైన ప్రేమకు దర్పణంగా నిలిచే ఈ చిన్న కథ, ఆ హారానికే వేలాడుతున్న ఒక వజ్రమై మెరిసింది. ఈ కథా సంపుటికి “నుమాయిష్ మరికొన్ని కథలు” అని పేరు పెట్టడంలో ఎంతో ఔచిత్యం వుందనిపించింది.
“ఆడోళ్ళ జీవితమే ఇసుర్రాయసోంటిది బాంచెన్. అడుగుదీశి అడుగేస్తే నలిగిపోవుడే సమస్యలతోటి” అనే కఠోర వాస్తవాన్ని ఇసుర్రాయి కథలో నేటి సమాజంలో ఆడపిల్ల జీవితాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపారు రచయిత్రి.
జీవితంపై గంపెడు ఆశలు పెట్టుకొని, ప్రేమించి పెళ్లిచేసుకున్న భర్త, పెళ్లి తరువాత అసలు రూపం తెలుసుకునే లోపలే, అనుమానంతో, అసంబద్ధ వేధింపులతో చుక్కలు చూపిస్తుంటే, ధైర్య సాహసాలతో ఒక వినూత్న నిర్ణయం తీసుకుని మహిళలకు ఆదర్శంగా నిలిచిన ఒక నారి కథ “ఉన్నది ఒకటే జీవితం”.
ఇక “సాగు’బడి'” మన పూర్వికుల వ్యవసాయ పద్ధతులకు కట్టిన గుడి. సహజమైన మన వ్యవసాయ పద్ధతుల శాస్త్రీయతను పక్కకు పెట్టి, గ్లోబలైజషన్ కృత్రిమత్వపు చట్రంలో ఇరుక్కుని ఎంతమంది పేద రైతులను కోల్పోయామో తెలియజేసిన ఒక వ్యథ.
ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతుంటే ప్రతీ కథలో, కదిలించే మధ్యతరగతి జీవితాల్లోని వాస్తవిక సన్నివేశాలు, పదేపదే దెబ్బతిన్న స్త్రీల మనోభావాలు, పెల్లుబికిన భావోద్వేగాలు. సగటు మానవజీవితం,అందులోంచి బయట పడటానికి మార్గాన్వేషణలు.
మహిళల జీవితం బయటకు అందంగా కనపడే ‘నుమాయిష్’ కాదని ప్రతినిత్యం ఒక సంఘర్షణ అని, ఒక త్యాగమని, ఒక సాహసమని తెలుపే వాస్తవ చిత్రాల సమాహారం ఈ పుస్తకం. దాదాపు అన్ని కథల్లో ప్రత్యేకంగా కనబడేది రచయిత్రి ఎంచుకున్న శైలి. ఏ కథకు, ఏ భావానికి ఏ రకమైన భాషను వాడి పాఠకులను మెప్పించాలో వాణి గారికి బాగా తెలుసు. ఈ కథల్లోని సంభాషణలన్ని నిజ జీవితంలోని సంభాషణలా అన్నంత సహజత్వం ఉట్టిపడుతుంది కథనంలో. ‘సిల్కు చీర, పనిమనిషి’ లాంటి కథల్లో అచ్చమైన గ్రామీణ  భాష,యాస మన తెలంగాణ అస్తిత్వ పతాకను ఎగురవేసినట్టున్నాయి. ఒకటిని మించిన కథ మరొకటి. అన్ని కథలు ప్రముఖ పత్రికల్లో ప్రచురించబడినవే. వాణి గారి కలం నుండి మరిన్ని కథలు రావాల్సిందే, మనం చదవాల్సిందే, చైతన్యం పొందాల్సిందే. వాణి గారికి మరొకసారి అభినందనలు. ధన్యవాదములు.

పుస్తక ప్రతులకు:
డా. దేవులపల్లి వాణి
వాట్సాప్ నెం. +919866962414

November 20, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
కవితలు

కన్నీటి ధార

by Tummala Ankita November 20, 2026
written by Tummala Ankita


నేను ప్రకృతి గురించి
రాసిన మరుసటి రోజున
మేడ పైన అలా
నా అడుగులను కదిలిస్తున్నాను.
అప్పుడే నా మనుసుని
ఒక ప్రశ్న
తెగ ఆలోచనలో పడేసింది.

అది ఏమిటి అంటే?
వాన పడగానే
ఆ దృశ్యాన్ని అంతలా
వర్ణించిన నేను
నాణెంకి
రెండు వైపులా చూసినట్లు
ప్రకృతికి ఒక వైపు
ఇంత అందంగా చూసి
మరో వైపున ఇంకోసారి
చూడకూడదు అనుకున్నాను.

పొలాలు
నిండు గర్భంతో
బంగారు రంగు వర్ణంతో
ప్రతి గింజ గంజికి
సిద్ధం అయ్యే తరుణంలో
తగువు పెట్టుకున్నట్లు వచ్చింది
ఈ వాన.
కడుపు నింపే పొలము
నింపడానికి వీలు లేకుండా
నీటిలో ఇక ముగిసిపోయింది
అని మునిగిపోయింది.

వ్యవసాయ దారుడి
గుండె భారానికి
కన్నీటి దారలే సాక్ష్యలు
రేయి పగలు చూడని
రైతుకి పగలే రేయి అయ్యింది.

చేరదీసే చెట్టు
చెదలు పట్టడానికి పడిపోయింది.
నీడని ఇచ్చే చెట్లని
వానతో వచ్చిన గాలి
వరుస పెట్టినట్లు
వంచేసింది.

వాన వరదగా మారి
తల్లి గర్భం లాంటి
ఇంటిని
తనువుని లేకుండా
తన్నుకుపోయింది.

పాడి పశువులు
పాతలానికి పరిమితమయ్యే
మనుషుల ఆశలు ఆవిరయ్యే

నల్లని మబ్బులు
కమ్ముకోగానే
వాన చినుకులు
వెలుగుని తెస్తాయి
అనుకుంటే
అదనంగా అంధకారాన్ని
అందించాయి.

అన్నిటికీ మనిషే కారణం
ప్రకృతిలాగా మన ఆలోచన
మొదటిని ఎంచుకుంటే
ప్రశాంతత.

రెండోది ఎంచుకుంటే
మన పతనం.

November 20, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
వ్యాసాలు

మా ఊరి దేవుడు!

by mayuukha November 20, 2026
written by mayuukha

వరంగల్ వైపు కారు దూసుకెళ్తోంది. ఒక మీటింగ్ లో పాల్గొనేందుకు మిత్రులతో కలిసి హైదరాబాద్ నుంచి వరంగల్ బయలు దేరాను. రహదారిలో ప్రయాణం డ్రైవర్ కు మంచి అనుభవం ఉన్నట్లుంది. గాలిలో తేలినట్లుందే.. అన్నంత జోరుగా దూసుకెళ్తోంది కారు. హైవే సైడున ఉన్న కీలోమీటర్ రాళ్ళు వెనక్కి పరుగెడుతన్నాయి. అంటే వేగం వంద క్రాస్ అయింది.

“మల్లేషన్నా..కారు స్పీడు తగ్గించే..మీటింగ్ కు కాస్త లేటయినా ఫరక్ పడదే” అన్నాై డ్రైవర్ తో..! మెల్లగ కారువేగం తగ్గించాడు డ్రైవర్. రోడ్ పక్కన ఉన్న సైన్ బోర్డులు స్పష్టంగా కనబడుతున్నాయి. కొద్దిగా ముందుకు వెళ్ళగానే జనగామ అనే సైన్ బోర్డ్ కనిపించింది.. జనగామ వెళ్ళాలంటే హై వే దిగి లోనికి వెళ్ళాలి.. ఇక్కడ జనగామ ప్రస్థావన ఎందుకంటే… ఆ సైన్ బోర్డు చూడగానే అందరి మదిలో ఒక సీనియర్ ఐఎఎస్ అధికారి మెదిలాడు. ఎందుకంటారా జనగామకు ఒక పది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఆ అధికారి స్వగ్రామం. అంతే కాదండోయ్ తాను పుట్టి పెరిగిన ఊరు, జన్మ నిచ్చిన తల్లి రుణం తీర్చుకున్న ధన్యజీవి ఆ ఐఎఎస్ అధికారి. అందుకే జనగామ బోర్డు చూడగానే ఆ ఐఎఎస్ అధికారి, ఆయన స్వగ్రామంమం ఓబులకేశవ పురం మదిలో మెదిలాయి. గతంలో ఆయన గురించి, ఊరుగురించి విన్నాను కాబట్టి ఓబులకేశవ పురం గ్రామాన్ని , అధికారి కట్టించిన ప్రసన్న వెంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం చడాలనిపిన్చింది.. అదే మాట కార్లో ఉన్న మితృలతో చెప్పా. వాళ్లు సరే అన్నారు.. కాకపోతే తిరుగు ప్రయాణంలో వెళ్దాం అన్నారు..సాయంత్రం లేటు అయితే ఎట్లా ? .. అనే సందేహం కలిగింది… వెంటనే ..”మల్లేశన్న కారు వేగం పెంచే.. వచ్చేప్పుడు ఓబులకేశవ పురం చుసివేళ్ళాలి” అన్నా. అంతే మల్లేశన్న కారు స్పీడు పెంచిండు.. ..”గాల్లో తేలి నట్లుందే…అన్నట్లు ముందుకు దూసుకుపోయిందీ.

     గంటల్లో గమ్యస్థానం చేరుకొని, పని ముగించుకొని మధ్యాహ్నం రెండు గంటల ప్రాంతంలో వరంగల్ నుంచి హైదరాబాద్ కు తిరుగు  ప్రయనమయ్యాము. నేను కారు కిటికీల్లోంచి  బయట ప్రకృతిని చూస్తూ కూర్చున్నా. రోడ్డుకు ఇరువైపులా పచ్చని చెట్లు, చేలు ...వాతావరణం ఆహ్లాదంగా మారింది. . అంత  వరకు తీక్షణమైన ఎండ...  అంతలోనే మేఘాలు కమ్ముకున్నాయి. అంతే వాతావరణం చల్లబడింది. అంతలో కారు వేగం తగ్గి హైవే దిగి   కుదడివైపు టర్న్  తీసుకుంది. మేము వేరే ఆలోచనలో ఉన్నా డ్రైవర్ మర్చి పోలేదు..ఓబుల కేశవపురం వెళ్ళని అనుకున్న విషయం.  అందుకే జనగామ బోర్డ్ కనిపించగానే టర్న్ తీసుకుండు... నేను ఆలోచిస్తుండగానే జనగామ వచ్చేసింది.. టౌన్ మధ్యలోంచి కారు ఓబుల కేశవపురం వైపు పరుగు పెడుతోంది. ఆ ఊరు చిన్నదే అయినా రోడ్డు మాత్రం బాగుంది. రోడ్డుకు ఇరువైపులా పచ్చని చేలు..మధ్య మధ్యలో గుట్టలు..  నల్లని తారు రోడ్డు..జవ్వని వాల్జడలా ఒంపులు తిరుగుతూ ఒయ్యారాలు పోతోంది. అలా కొంతదూరం వెళ్ళాక కారు లెఫ్ట్ టర్న్ తీసుకుంది,, కారు మల్లిన దగ్గర ప్రసన్న వెంకటేశ్వర స్వామీ దేవాలయం, ఓబుల కేశవా పురం అని సైన్ బోర్డు ఉంది.. అంటే ఒక పదినిమిషాల్లో గమ్యస్థానం చేరుతమన్న మాట. అంతవరకు ఎవరి ఆలోచనల్లో వారుగా  ఉన్న మిత్రులం అలర్ట్ అయ్యాము. ముందుసీట్లో కూర్చున్న ప్రియ మేడం మరింత అలర్ట్ అయింది . లోకేషన్  మ్యాప్ ఆన్ చేసింది.. రూట్ మ్యాప్ సాయంతో  సాఫీగా సాగున్న కారుకు ఒక్కసారి బ్రేకులు పడ్డాయి. అప్పుడే గుడి వచ్చిందా అని చూస్తే.. ఎడమ వైపున గ్రామపంచాయతి  కార్యాలయం, కుడి వైపున పెద్ద చెట్టు.. దానికింద ఆంజనేయస్వామి గుడి.  

లోకేషన్ మ్యాప్ ఎడమ వైపు దారి చూపుతోంది. రోడ్ మాత్రం ఫర్లాంగ్ దూరంలో కుడివైపునకు మళ్ళింది. ఎడమవైపున పంచాయతి కార్యాలయం కంపౌండ్ వాల్ ఆనుకోని చిన్న సందు ఉంది. అతికష్టం మీద కారు వెళ్ళొచ్చు. కాని కారు దిగి చూస్తే ఎదురుగ ఒక ఇల్లు కనిపిస్తుంది. అవతలకు కారు వెళ్ళే చాన్స్ లేదు. దీంతో గుడికి వెళ్ళాలంటే ముందుకెళ్ళి కుడివైపు వేళ్ళలా? లేక పంచాయతి ఆఫీసు పక్కెంట ఎడమవైపు వెళ్ళాల అనే మీమాంసతో డ్రైవర్ కారు ఆపిండు, కార్లో ఉన్న వాళ్ళందరం కొత్తోల్లమే. కింకర్తవ్యం? ప్రియ మేడం గారు ఆ వూరి వ్యక్తికి కాల్ చేయక తప్పింది కాదు. ఆ కాల్ తో లోకేషన్ మ్యాప్ చెప్పిందే కరెక్ట్ అని తేలినది. మల్లేష్ కారును కంపౌండ్ వాల్ పక్కెంట ముందుకు పోనిచ్చాడు. కొద్ది ముందుకు వల్లగానే ఎదురుగ ఉన్న ఇల్లుదగ్గారికి వెళ్ళక ముందే కుడివైపున ” ప్రసన్న వెంకటేశ్వరా స్వామి దేవస్థానం ” అని రాసిఉన్న ఆర్చ్ దర్సనం ఇచ్చింది.

ఆర్చ్ కింది నుంచి ఆలయం వద్ద వెళ్లి ఆగింది.. అంతకు ముందే ఓకే వాహనమ ఆగి ఉంది అక్కడ . అయితే అది మోడిఫై చేసిఉంది. చనాల్లుగా అది అక్కడే ఉందన్న సంగతి ఆ జీప్ నూ న్చుస్తే అర్ధమైంది. దాన్ని ఉత్సవాలప్పుడు ఉత్సవ స్త విగ్రహాల ఊరేగిమ్పునకు వినియోగిస్తారని గుడికి కాపలాగా ఉండే వ్యక్తి ద్వారా తెలుసుకున్నాము. కార్ పార్క్ చేసి గుడిలోకి వెళ్లేందుకు మున్దుకు కదిలాము.అయితే గుడి ప్రాంగణంలోకి వెళ్లేందుకు అక్కడ ఒక చెక్క గేటు ఉంది. ప్రాంగణం చుట్టూ కంచే. గేటు తీసుకొని లోపలి వెళ్తుంటే గుడి వరకు నాపరాతి బండలతో దారి ఉంది.. ఆ దారి గుడి చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసేందుకు వీలుగా కుడా ఏర్పాటు చేసారు. లోనికి వెళ్తుంటే..కుడివైపున ఒక కట్టదం ఉంది. దాని పైకప్పు పిరిమిడ్లా ఉంది. కింద నాపరాతి బండలతో ఫ్లోరింగ్ . చుట్టూ కూర్చునేందుకు వీలుగా రెండు ఫీట్లంత గోడ, మధ్యలో హోమాలు, యజ్ఞాలు చేసుకునేందుకు వీలుగా ఆ నిర్మాణం ఉంది.. అదే విషయాన్ని కాపలాదారు ధ్రువీకరించారు. గుడిలోకి ప్రవేశించకముందు కనిపించిన మోడిఫై చేసిన వాహనం, హోమాలకోసం చేసిన నిర్మానంగుడి నిర్మించిన నిర్మాత మున్డుచుపునకు అద్దం పడుతోంది.

ఇంకాస్త ముందుకు వెళితే యజ్ఞ మండపం వెనకాల ఒక కోనేరు. మధ్యలో చక్రతల్వార్ శీలా విగ్రహం.. అంటే ఉత్సవాల చివరిరోజు చరస్నానం కోసం దీని నిర్మించారు. కోనేరు ఏడు అడుగులు ఉంటుందనుకుంట.. ఆలయం లోకి ప్రవేశించే దారికి ఎడమ వైపున చక్కని పూదోట. తోఅకు మధ్యలో మరో కోనేరు.. దాని మధ్యలో కాళీయ మర్దనం చేస్తున్న శ్రీకృష్ణుని శిల్పం చూడ ముచ్చటగా ఉంది. అందులో జీవకళ ఉట్టిపడుతోంది. రెండు కోనేర్లు దాటుకొని ముందుకు వెళ్తే ఆలయ ముఖమండపం. ఎదురుగా శ్రీ ప్రసన్న వెంకటేశ్వర స్వామి గర్భాలయం. స్వామి గర్భాలయానికి ఇరువైపులా శ్రీ దేవి, భూదేవిల అనుబంధ ఆలయాలు. మేము వెళ్ళే సమయానికి పూజారి లేదు. కాకపోతే ఆలయం తలుపులు తీసి ఉన్నాయి. కాని ఇనుప సువ్వలతో చేసిన జాలి వేసి ఉంది.. జాలి రంద్రాల్లోంచి స్వామిని దర్సిన్చుకున్నాము. స్వామీ నిలువెత్తు విగ్రహాన్ని చూడగానే ఏదో ఆధ్యాత్మిక భావన. శ్రీదేవి, భూదేవి సమేత శ్రీనివాసునికి ప్రణమిల్లి ముఖ మండపంలో కూర్చున్నాము. ఇంతలో ఆలయ కాపలాదారు వేడి వేడి కాఫీ అందించారు. అప్పటికి అదే ప్రసాదం అనుకొని ..హాయిగా సేవిన్చాము.

చెప్పడం మరిచాను .. ఆర్చి నుంచి లోనికి వచ్చేవ్తప్పుడు ఎడమ వైపున ఒక గది ఉంది. అది కాపలా దారోకోసం నిర్మించింది. కాస్త ముందుకెళితే ఒక పాక. అది నిర్మాణంలో ఉన్న గోశాల అని చాడు కాపలా దారు. ఇంకా కొద్దిగా ముందుకు వెళ్ళాక ఒక కళ్యాణ మండపోం నిర్మాణంలో ఉంది. ఇక ఆర్చి నుంచి లోనికి వచ్చేప్పుడు.. కుడివైపున ఒక పార్కు. పిల్లలు ఆదుకునేందుకు వీలుగా… ఇక పార్క్ కు వెంక భాగంలో విశాలమిన్ స్థలం. అందులో ఒక అందమైన ఇల్లు.. గుడి లోంచే అందులోకి వెళ్లేందుకు మార్ఘం ఉంది.. అది ఐఎఎస్ అధికారి గెస్ట్ హౌస్ అని చెప్పాడు. మాకు సహాయం చేసేందుకు వచ్చిన వ్యక్తీ. మేము గుడికి వస్తున్నామని తెలిసి బుర్రా వెంకటేశం గారు అతన్ని మాకు తోడుకోసం పురమాయించారు. . సదరు అధికారి చిన్నప్పుడు ఇక్కడే పెరిగాడా అని ఆరాతీస్తే.. ఆ స్థలం సారు చిన్నప్పుడు ఆడుకున్న పొలాలు. గుడికోసం అక్కడ దాదాపు ముడు ఎకరాలు సేకరించి గుడితో పాటు గెస్ట్ హౌస్ కట్టుకున్నారన్న మాట. ఈ విషయం తెలియడంతో బుర్రా వెంకటేశం గారు పుట్టిపెరిగిన ఇల్లు చూడాలన్న ఆత్రుత. మాకు సాయం చేసేందుకు వచ్చిన వ్యక్తి ఊరిలో ఉన్న సార్ ఇంటికి తీకేళ్ళా రు.

ఇంటితో పాటు ఊరు చుదోచ్చన్న ఆలోచనతో కారును గ్రామపంచాయతి ఆఫీసు వద్దకు తీసుకు రమ్మని మల్లేష్ కు చెప్పి.. నడుచుకుంటూ బుర్రా వెంకటేశం గారు పుట్టిపెరిగిన ఇంటికి వెళ్ళాము.. మేము వెళ్ళిన దారి ఎక్కువగా చిన్న చిన్న సందులు. బుర్రా వెంకటేశం గారి ఇల్లు న్ముదర్రాలు ఉంది అయితే దాన్ని మోడిఫై చేశారు. ఇంటిముందు రేకులతో వసార.. లోనికి వెళితే ఎవరయినా వస్తే కూర్చునేందుకు హాలు.. దానికి వెనకాల వంట గది.. పక్కనే బెడ్ రూం ..బొత్ రూ కూడా కలిప[ఐ ఉంది.. బొత్ రూం ముందు డ్రెస్సింగ్ రూం.. ఇదంతా వింటుంటే ఒక భవనం లా అనిపిస్తది. కాని ముడు అర్రాల విస్తీర్ణం లోనే చాలా పొందికగా తల్లి కోసం నిర్మించారు. ఇంటి ముందు బాతుంది పైకి వెళ్లేందుకు.. ఇంటి ముందు మాత్రం చెలక ఉంది, అందులో రెండు చింత మానులు ఉన్నాయి. ఎదయినా ఫంక్షన్ జరిగోఇతే చెట్ల కింద శుబ్రం చేసి ..షామియానాలు వేస్తే ఒక వందమందికి ఒకేసారి భోజనం వద్దిన్చెంత ఖాళి స్థలం అది. బుర్రా వెంకటేశం గారి ఇల్లు చుసిబస్యతకు రాగానే ఇల్లు కుడివైపున ఉన్న వాళ్ళ దాయాదుల ఇల్లు చూసాము. ఇక్కడ చెప్పుకోవాల్సిన ముఖ్య విషయం ఉంది. ఎందుకంటే తస్న పెళ్ళయిన దగ్గర నుంచి, కొడుకు పెరిగి పెద్దయ్యే వరకు ఉన్న మూడు అర్రాల మిద్దేను వదిలి విశాలమైన ఇంట్లోకి కొడుకుతో పాటు వెళ్లేందుకు తల్లికి ఇష్టం లేదు. అందుకే తల్లి కోసం గెస్ట్ హౌస్ కట్టించినా.. తాను పుట్టిపెరిగిన ఇంటిని తల్లి కోసం మోడిఫై చేయిన్చారు బుర్రా వెంకటేశం గారు. అంతే కాదు తాను ఐఎఎస్ అధికారి అయినప్పటికీ ఊరికి వస్తే ఆ చిన్న ఇంటిలోనే తల్లి తోపాటు భోజనం చేసేవాడట… డిల్లికి రాజయినా ఆ తల్లి కొడుకే కదా.

బుర్రా వెంకటేశం గారి ఇల్లు చూశాక ఆయన చదువుకున్న బడి చూడాలని ఆకాంక్ష. కారు దగ్గరకు వెళ్లి అందులో బడి వద్దకు వెళ్ళాము. ఆ రోజు బడికి సెలవి. బుర్రా వెంకటేశం గారు చదివినప్పుడు అది ప్రాధమికోన్నత పాత శాల. ఇప్పుడు ఉన్నత పాటశాల. ఇపుడు బిల్డింగులు బాగానే ఉన్నాయి.. అప్పట్లో మాత్రం ఒకే బిల్డింగ్.. బుర్రా వెంకటేశం గారు అక్కడ ఐదు వరకే చదివారు. ఆ తర్వాత ఆరు నుంచి సర్వేలు గురుకులంలో చదివారు.. అదే ఆయన జీవితాన్ని మార్చేసింది. మాకు సాయం చేసేందుకు వచ్చిన వ్యక్తీ చెప్పే కొన్ని విషయాలు విన్నాక పల్లెటూరి కబుర్లు తెలుసు కోవాలన్న ఉత్సుకతను నాలో పెంచాయి.. అంతే మాకు హెల్ప్ చేసేందుకు వచ్చిన వ్యక్తికీ చెప్పి అరవై ఎండ్ల వయసున్న వ్యక్తితో మాట్లాడుతాను ఎవరైనా ఉంటె పిలిపించమని అడిగాను. అతను సరే అని ఒక అరవై యేండ్ల పెద్దమ్మను బడి దగ్గరకు తీసుకోచ్చాడు .
ఆమె వచ్చే వరకు నేను తరగది ముందున్న అరుగు మీద కూర్చొన్నా.. ఆ పెద్దమనిషిని చూసి ..పెద్దమ్మా దా ..అంటూ పిలిచా. ఆమె ఎలాంటి అరమరికలు లేకుండా వచ్చి నా పక్కన కూర్చుంది. ఆమె చెప్పిన దాని ప్రకారం ఆమెది పుట్టిన ఊరు అది కాదు. పదవ ఏట పెళ్ళయి అత్తగారింటికి వచ్చింది. అంటే ఓబుల కేశవాప్పురంతో పెద్దమ్మ అనుబందం యాబై ఏళ్లు. ఆమె యాబై ఏళ్లుగా ఆ గ్రామంలో జరిగిన సంఘటనలు పూసగుచ్చి నట్లు చెబుతోంది. నేనే కాదు మా మిత్రులు కూడా ఆశ్చర్యంగా వింటున్నారు.

ఆ రోజుల్లో బాల్య వివాహాలు ఎక్కువ. అందుకు పెద్దమ్మే సాక్ష్యం. ఇక గ్రామాల్లో పెళ్ళిళ్ళు పెరంటాల్లప్పుడు తప్ప పెద్దగ కు;లం పట్టింపులు లేవు. పైగా చిన్న పెద్ద అని లేకుండా వరసలు పెట్టి పిలుచుకోవడం వళ్ళ ప్రజల మధ్య వారికే తెలియకుండా ఆత్మీయతతో కూడుకున్న అనుబంధం ఉండేది. అక్క , చెల్లి, చిన్నమ్మ, పెద్దమ్మ , మామయ్య, చిన్నాన్న, పెద్దమ్మ ,ఇలా వరుసలు పెట్టి పిలిచుకోవడం మూలంగా ఊరంతా ఉమ్మడి కుటుంబంలా అనిపిస్తుంది . అంతెందుకు నేను ఆ పెద్ద మనిషి పేరు అడగలేదు. పెద్దమ్మ అని పిలువగానే వచ్చి సాంత్ కొడుకు;లా నేను అడిగిన ప్రతి ప్రశ్నకు ముందు, వెనుక ఆలోచించకుండా సమామాదానాలు చెప్పింది. అప్పట్లో జానపదులు మనస్సుల్లో కల్మషం ఉండేది కాదు. ఆ పిల్లోడయితే చిన్నప్పుడు ఎలా పలుకరించేవాడో..ఇప్పుడు కలెక్టరు అయ్యాక కూడా అంతే అప్యాయంగా పలుకరిస్తాదంటు… బుర్రా వెంకటేశం, ఐఎఎస్ గారి గురించి చెప్పిన తీరు అందుకు అడ్డం పడుతోంది. యాబై ఏళ్ళ క్రితం ఊరిగురించి, ఊళ్ళల్లో జరిగే పండుగలు , శుభకార్యాలు, వ్యక్తుల గురించి పెద్దమ్మ చెబుతుంటే చెవులు రిక్కించి వినడం మా వంతయింది.

November 20, 2026 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
Newer Posts
Older Posts

Recent Posts

  • పెండ్యాల రాఘవరావు
  • పెండ్యాల రాఘవరావు జీవితంపై ‘ది ఫర్గాటెన్ మావెరిక్’ పుస్తకావిష్కరణ సభ
  • కవి పుష్కరాలు!
  • కమ్మని కల
  • వెలుగుల ఉదయం చూడాలి..

@2021 - All Right Reserved to Mayuukha The Magazine


Back To Top
మయూఖ
  • హోమ్
  • కవితలు
  • కథలు
  • ధారావాహిక నవల
  • వ్యాసాలు
  • బాల‌సాహిత్యం
  • ఇంద్రధనుస్సు
  • ఇంట‌ర్వ్యూలు
  • పుస్త‌క స‌మీక్ష‌
  • అనువాద సాహిత్యం
  • About Us