“బంజారా భీం జాటోతు దర్గ్యా నాయక్ (వీర కుటుంబం – ధీర చరితం) ” అనే పుస్తకాన్ని జిలుకర వెంకన్న 2017లో తీసుకువచ్చారు. ఈ పుస్తకం వ్యక్తి జీవితాన్ని నమోదు చేసిన సాధారణ జీవితచరిత్ర కాదిది. తెలంగాణ చరిత్రలో అంచులకు నెట్టివేయబడిన బంజారా, లంబాడా ప్రజల పోరాట చరిత్రను తిరిగి ప్రజల ముందుకు తీసుకొచ్చే ఒక ముఖ్యమైన ప్రయత్నం. నిజాం నిరంకుశ పాలన, దొరలు – దేశ్‌ముఖ్‌ల భూస్వామ్య ఆధిపత్యం, వెట్టిచాకిరీ, అక్రమ వసూళ్లు, భూముల ఆక్రమణ, సామాజిక అవమానాలు వంటి అనేక రూపాల దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా తండాల ప్రజలు సాగించిన ప్రతిఘటనకు జాటోతు కుటుంబం ఒక సజీవ ప్రతీక. జాటోతు దర్గ్యా నాయక్‌ను ఒక వ్యక్తిగా చూస్తే.. ఈ చరిత్ర యొక్క అసలు విస్తృతి మనకు కనిపించదు. ఆయన వెనుక ఒక కుటుంబం ఉంది. కుటుంబం వెనుక ఒక తండా, ఆ తండా వెనుక భూమి కోసం.. భుక్తి కోసం.. గౌరవం కోసం.. వెట్టిచాకిరీ విముక్తి కోసం పోరాడిన ఒక సమాజం ఉంది. ఆ సమాజం వెనుక తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం అనే మహత్తర ప్రజా చరిత్ర ఉంది. ఇది కాదనలేని చారిత్రక సత్యం. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటాన్ని సాధారణంగా 1946 నుంచి 1951 వరకు జరిగిన మహత్తర ప్రజా ఉద్యమంగా గుర్తిస్తాం. ఏ చారిత్రక ఉద్యమమూ ఒక నిర్దిష్ట తేదీన అకస్మాత్తుగా పుట్టదు. దాని వెనుక సంవత్సరాలుగా పేరుకుపోయిన సామాజిక అసంతృప్తి ఉంటుంది. భూమిని కోల్పోయిన రైతు ఆవేదన, వెట్టిచాకిరీతో నలిగిన శ్రమజీవి ఆగ్రహం, దొరల గడీల ముందు అవమానించబడిన ప్రజల ఆత్మగౌరవం ఉంటుంది.
పంట పండించిన చేతులకు పంటపై హక్కు లేకపోవడం అనే అన్యాయం కూడా ఉంటుంది. ఈ అనుభవాలన్నీ ఒక దశలో సామూహిక ప్రతిఘటనగా, ఆ తర్వాత రాజకీయ పోరాటంగా, మరింత ముందుకెళితే సాయుధ పోరాటంగా రూపుదిద్దుకుంటాయి.జాటోతు కుటుంబ చరిత్రను ఈ విస్తృత నేపథ్యంతో చదివినప్పుడు దాని అసలు ప్రాధాన్యం తెలుస్తుంది. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో బలపడటానికి ముందే తమ భూములపై హక్కు కోసం జాటోతు కుటుంబం, తండా ప్రజలు దొరలతో పోరాడినట్లు అందుబాటులో ఉన్న చారిత్రక కథనాలు సూచిస్తున్నాయి. ధర్మాపురం పడమటి తండాలో గిరిజనులకు చెందిన భూములపై భూస్వాముల కన్ను పడటం, వాటిని ఆక్రమించుకునే ప్రయత్నాలను ప్రజలు ప్రతిఘటించడం, సంవత్సరాలుగా సాగు చేస్తున్న భూములను వదులుకోవడానికి నిరాకరించడం లాంటివన్నీ భూమి ప్రశ్న ఎంత తీవ్రమైనదో తెలియజేస్తాయి. భూమి వదులుకుంటే బువ్వ లేదు. బువ్వ లేకపోతే బతుకేదెట్లా? అనే జీవన సత్యమే చివరికి పోరాటానికి పునాది అయింది. ఈ పుస్తకం మన ముందుకు ఒక ప్రాథమిక ప్రశ్నను తీసుకొస్తుంది. భూమిని దున్నేది ఎవరు? దానిపై హక్కు ఎవరిది? పంటను పండించేది రైతైతే, ఆ భూమిని దొర తన సొత్తుగా ఎలా ప్రకటించగలిగాడు? తరతరాలుగా సాగు చేసుకుంటున్న తండాల ప్రజల భూమిని భూస్వామ్య శక్తులు ఎలా స్వాధీనం చేసుకున్నాయి? అధికార యంత్రాంగం ఎవరి పక్షాన నిలిచింది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతికితేనే తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం యొక్క సామాజిక మూలాలు అర్థమవుతాయి.బంజారా చరిత్రను చాలాసార్లు వెనుకబాటుతనం, పేదరికం, సంచార జీవితం, సామాజిక అంచుల వంటి అంశాలకే పరిమితం చేస్తారు. బంజారా సమాజ చరిత్రలో మరో శక్తివంతమైన ముఖం ఉంది. అది ప్రతిఘటన, తమ జీవనాధారాలపై దాడి జరిగినప్పుడు వారు మౌనంగా ఉండలేదు. తమ భూములపై దొరల కన్ను పడినప్పుడు ఎదిరించారు. వెట్టిచాకిరీకి వ్యతిరేకంగా గొంతెత్తారు. రజాకార్లు, పోలీసు బలగాలు, భూస్వాముల గుండాలు కలిసి దాడి చేసినప్పుడు కూడా తండాల ప్రజలు వెనుకడుగు వేయలేదు. అందువల్ల బంజారా ప్రజలను కేవలం బాధితులుగా చిత్రించే చరిత్రకు ఈ పుస్తకం ఒక ప్రత్యామ్నాయ దృక్కోణాన్ని అందిస్తుంది. వారిని బాధితులు మాత్రమే అనొద్దు, వారు ప్రతిఘటించిన ప్రజలు. వారు చరిత్రలో చోటు కోసం ఎదురు చూడలేదు. తమ రక్తంతో చరిత్రను నిర్మించారు.జాటోతు ఆమూ – మంగ్లీ దంపతుల ఆరుగురు కుమారులు జోద్య, సోమ్ల, సాంక్రు, దర్గ్యా, ఠాను, దాసు. ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారనే వివరాలు ఈ కుటుంబ చరిత్రకు అసాధారణమైన ప్రాధాన్యాన్నిస్తాయి. ఒక కుటుంబం నుంచి ఒక వ్యక్తి ఉద్యమంలో చేరడం సాధారణంగా కనిపించవచ్చు.
