Aruna Dhulipala

ప్రముఖ కవి, అనువాదకులు, కథకులు నిఖిలేశ్వర్ గారితో మయూఖ ముఖాముఖి…..ధూళిపాళ అరుణ

******************************************

సాహితీ ప్రపంచంలో విప్లవాత్మకమైన పరిణామానికి శ్రీకారం చుట్టి, దిగంబర కవులుగా ప్రసిద్ధికెక్కిన వారిలో ఒకరైన నిఖిలేశ్వర్ గారి గురించి, వారి జీవన, సాహిత్య ప్రస్థానాలను వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్🙏🏼

సమాజంలో అనూహ్యరీతి మార్పుకు దోహదపడటంలో భాగస్వాములైన మీ జీవితవిశేషాలను మా మయూఖ పాఠకులకు అందిస్తున్నందుకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. మొదటగా..

1. మీరు ఎక్కడ జన్మించారు? ఎలాంటి వాతావరణంలో పెరిగారో చెప్పండి.

జ:  నమస్కారం. నా పేరు కుంభం యాదవరెడ్డి. నేను ఆగస్ట్ 11,1938లో నేటి యాదాద్రి జిల్లా, వీరవల్లి గ్రామంలో జన్మించాను. నేను ఏడాది వయసులో ఉన్నప్పుడు మా నాన్నగారు చనిపోయారు. వ్యవసాయం చేయడం ఇబ్బంది కావడం వల్ల మా అమ్మ ఆ బాధ్యతను వాళ్ళ తమ్మునికి అప్పగించి, 1940 లో నన్ను తీసుకొని హైదరాబాద్ కు వచ్చింది. ఇక్కడ ఒక సిగరెట్ ఫ్యాక్టరీలో పనిచేసి కష్టపడి నన్ను చదివించింది.
ఎన్నో ఆర్థిక ఒడిదుడుకుల మధ్య నేను బిఏ ఫిలాసఫీ, ఇంగ్లీషు లిటరేచర్, పొలిటికల్ సైన్స్ సబ్జెక్టులతో పూర్తి చేశాను. అప్పటికే హిందీ భూషణ్ పాసయ్యాను. ఇంగ్లీష్ లిటరేచర్ లో కావాల్సినంత పర్సెంటేజ్ రాకపోవడంతో ఎమ్. ఏ. సైకాలజీలో చేరాల్సి వచ్చింది. ఒక సంవత్సరం పూర్తి చేశాను. ఆర్థిక స్థితి బాగా లేకపోవడం, 1965 లో దిగంబర కవిత్వోద్యమం వీటివల్ల ఇక చదువు మీద ఆసక్తి లేకుండా పోయింది..

2. సామాజిక సమస్యల పట్ల నిరసన గళమెత్తాలన్న ఆలోచన మీకెట్లా కలిగింది?

జ:   ఆనాటి యువతరం సమాజంలో నిరుద్యోగానికి, నిరాశకు గురవుతున్న పరిస్థితులవి. 1960 నుండి నా కవితలు, కథలు గోల్కొండ పత్రికలో వచ్చేవి. 1964 వరకు ఒక యువకుడిగా, కాలేజీ విద్యార్థిగా అనేక వ్యక్తిగత, సామాజిక సమస్యల మధ్య ఆనాటి రాజకీయ ఆర్థిక పరిస్థితులను గమనించి ‘కోపోద్రిక్త యువతరం’ పేరుతో రచనలు చేశాను. ఆ పేరుతో చేయడానికి ఒక కారణం, ప్రేరణ ఉన్నాయి. అప్పటికే “Angry young men movement” అని ఇంగ్లాండ్ లో ఉన్న మధ్యతరగతి యువకులంతా కొన్ని రచనలు చేయడం జరిగింది. అందులో ముఖ్యమైంది “Look back in anger” ( కోపంతో వెనక్కి చూడు)అనే పేరుతో జాన్ అస్బార్న్ అనే రచయిత రాసిన నాటకం. ఇంగ్లీషు లిటరేచర్ స్టూడెంట్ గా అది నేను చదివాను. అది నన్ను బాగా ప్రభావితం చేసింది. ఈ దేశంలో కూడా యువతరం వెనక్కి చూడాల్సిన అవసరం ఉందనిపించింది. అందుకే ‘కోపోద్రిక్త యువతరం’ అనే పేరుతో సామాజిక విశ్లేషణ, సామాజిక సమస్యలు తదితర అంశాలపైన నేను రాసిన అనేక వ్యాసాలు గోల్కొండ పత్రికలో వచ్చాయి.

3. మీ నిరసనను దిగంబర కవిత్వంగా రాయాలని అనుకోవడానికి, మీ ఆరుగురు ఒకే భావజాలాన్ని కలిగి ఉండడానికి ఏ పరిస్థితులు మిమ్మల్ని ప్రేరేపించాయి?

జ:  నేను ఇంతకుముందు చెప్పిన ‘కోపోద్రిక్త యువతరం’ అనేది నా నిరసనకు మొదటి దశ. ఇక 1965 నాటికి యువకులమైన మేము ఆరుగురం వచన కవిత్వం రాయడం మొదలు పెట్టాం. అప్పటికే మేమంతా కాలేజీలో చదువుతూనే ఉద్యోగాలు చేస్తున్నాం. మాకు సమకాలీనులైన కుందుర్తి ఆంజనేయులు, అలిపిరాల విశ్వం, అడిదికొలను మురళీధర్ ఇట్లా అనేకులు కవిత్వం రాశారు. దేవరకొండ బాలగంగాధర్ తిలక్ తో సమావేశం, మాతో పోయెట్రీ చెప్పడం ఇదంతా ఒక ఒరవడిని సృష్టించింది. అలిపిరాల విశ్వం ఇంట్లో సమావేశమయ్యేవాళ్ళం. ఈవినింగ్ కాలేజీలో బిఏ చేస్తున్నప్పుడు నేను, జ్వాలాముఖి, నగ్నముని క్లాస్ మేట్స్. చెరబండరాజు, భైరవయ్య, మహాస్వప్న, కుందుర్తి ఆంజనేయులు ప్రతీ నెలా ఒకచోట కవిత్వం చదివేవారు. అక్కడ అందరం కలుసుకునేవాళ్ళం. వచన కవిత్వం ఒక ప్రక్రియగా రాస్తూ ఉన్నాం. అయితే భావజాలపరంగా  ప్రజాస్వామికంగానో, రాజకీయంగా నిర్దుష్టంగా సమస్యలను ఆలోచించలేకపోతున్నామన్న భావన కలిగింది. కేవలం వ్యక్తిగత అనుభూతులు, రొమాంటిసైజ్ చేయడం మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. కాబట్టి ఏదో ఒక మలుపు రావాలి. ఏదో ఒకటి చేయాలి అని తీవ్రంగా ఆలోచించాం. ఆ ఆలోచనకు రూపమే దిగంబర కవిత్వం.

4. మీరంతా మీమీ పేర్లతో కాకుండా మారు పేర్లతో కవిత్వం రాయడానికి కారణం తెలుసుకోవచ్చా?

జ:   ఆనాటి యువతరానికి ప్రాతినిధ్యం వహించేలా మా కవిత్వం ఉండాలని మేం కోరుకున్నాం. సమాజ వ్యవస్థను ఎలాంటి దాపరికం లేకుండా బట్టబయలు చేయాలనుకున్నాం. పేర్లు మార్చుకోవాలనుకోవడానికి కారణం మా ఆరుగురి పేర్లన్నీ కుల మతాలకు సింబాలిక్ గా యాదవరెడ్డి, కేశవరావు, మన్మోహన్ సహాయ్, రాఘవాచారి, భాస్కర్ రెడ్డి, వెంకటేశ్వర్ రావు అని ఉన్నాయి. మేము తీసుకురావాలనుకుంటున్న మార్పుకు ఒక మౌలికమైన ఆలోచన కూడా ప్రత్యామ్నాయంగా యువతరానికి ఇవ్వాలనుకున్నాం. ముందుగా మేము మా జీవితాలలో దాన్ని ఆచరణలో చూపించాలనుకున్నాం. అందువల్ల యాదవరెడ్డి (నేను) నిఖిలేశ్వర్, కేశవరావు-నగ్నముని, మన్మోహన్ సహాయ్- భైరవయ్య, రాఘవాచార్య- జ్వాలాముఖి, భాస్కర్ రెడ్డి- చెరబండరాజు, వెంకటేశ్వర్ రావు- మహాస్వప్న గా మార్చుకున్నాం. సమాజంలోని సమస్యలకు యువతరం ఎట్లా ప్రతిస్పందించాలో చెప్పడానికి సాహిత్యరీత్యా ఒక గొంతుకనిచ్చాం. అన్నిరంగాల్లో ఆవేశంగానో, కోపంగానో సమాజాన్ని ప్రశ్నించడమే మా ప్రధాన లక్ష్యం.

5. దిగంబర కవిత్వం మూడు సంపుటాలను వెలువరించిన విధానాన్ని, వాటి రచనా విధానంలోను, ఆలోచనా విస్తృతిలోను వచ్చిన పరిణామాలను వివరించండి.

జ:   ఇంతకుముందు చెప్పినట్లు సమాజాన్ని ప్రశ్నించే దిశగా దిగంబర కవిత్వం మొదటి సంపుటాన్ని 1965 మే 6వ తేదీ అర్ధరాత్రి ఆబిడ్స్ లో నాంపల్లి పాండు అనే ఒక రిక్షా కార్మికుని చేత ఆవిష్కరింపజేసాం. రెండవ సంపుటానికి వచ్చేటప్పటికి దాని పరిణామ క్రమంలో

కవిత్వపరంగా, ఆలోచనల పరంగా ఒక పురోగమనం వచ్చింది. 1966 డిసెంబర్ 8 అర్ధరాత్రి, విజయవాడలో హోటల్ క్లీనర్ జంగాల చిట్టి చేతులమీదుగా ఆవిష్కరించాం. మూడవ సంపుటి వరకు మా ఆలోచనలు పదునెక్కాయి. 1968 జూన్ అర్ధరాత్రి విశాఖపట్నంలో యశోద అనే బిచ్చగత్తె చేత ఆవిష్కరించాం. ఆమె తన పూర్వ జీవితంలో వేశ్యా వృత్తిలో ఉండి బిచ్చగత్తెగా మారింది. ఇట్లా వెలువరించడానికి ఈ సమాజంలో ధనికులు, మధ్యతరగతి ప్రజలే కాక నికృష్ట జీవితాన్ని గడుపుతున్న అతి కింది స్థాయిలో ఉన్నారు కాబట్టి సాహిత్యం ద్వారా వారి చిరునామాలను చూపించాలి అన్నది మా ఉద్దేశ్యం.

     అయితే ఈ మూడు సంపుటాలకు మీరడిగినట్లు ఒక పరిణామక్రమం ఉంది. మొదటి సంపుటిలో ఆరుగురు కవుల యొక్క ఒక ఆవేశం, ఒక ఉద్రేకం, నిన్ను నీవు తెలుసుకో, సమాజాన్ని ప్రశ్నించు, అన్నింటిలో భ్రమలు తొలగించుకో అన్న విధంగా మొదలవుతుంది. రెండవ సంపుటం నాటికి భావజాల పరంగా ఈ సమాజంలో భూమిపైన ఆకలి, పేదరికం ఉన్నంతకాలం మార్క్సిజమ్, లెనినిజమ్ చింతనను సవాలు చేసే హక్కు ఎవరికీ లేదు. ఎందుకంటే సమాజంలో పేదరికం, అసమానతలున్నంత వరకు చింతనలు కూడా సమకాలీనమైనవే. వాటిని నమ్మాల్సిందే. 1968 లో మూడవసంపుటి వచ్చేనాటికి నక్సల్ బరీ పోరాటం మొదలైంది. దాని ప్రభావంతో శ్రీకాకుళంలో గిరిజన పోరాటం మొదలైంది. వీటి ప్రభావం యువతపై పడింది.

మౌలికంగా సమాజంలో సమూలంగా మార్పు తేవాలంటే ప్రజలు తిరగబడాలి. అవసరమైతే ఆయుధాలు పట్టుకోవాలి. ఈ సాయుధపోరాటాన్ని సమర్థిస్తూ మూడవ సంపుటం వెలువరించాం. కవిత్వ పరంగా ఆరుగురిలో ఉండే భాష, శైలీ సంవిధానం వేరువేరు. అందువల్ల ఆరుగురం మేం రాసిన కవితలను గురించి చర్చించి, ఊకదంపుడు లాగా కాకుండా వాటిని సానబడుతూ కృషి చేసి మూడు సంపుటాలనువెలువరించాం.

     విశాఖలో జరిగిన మూడవ సంపుటికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. అప్పటికే మా పేరు విని ఉండడం వల్ల అర్ధరాత్రి ఆవిష్కరణకు రావిశాస్త్రి, కాళీపట్నం రామారావు, బలివాడ కాంతారావు వచ్చారు. పురిపండ అప్పలస్వామి మమ్మల్ని వెంటబెట్టుకొని అన్ని చోట్లు తిరిగారు. మమ్మల్ని మారుస్తానని ఆయన నమ్మకం. చివరకు కొండమీద దేవాలయానికి తీసుకెళ్లి పూజ కూడా చేయించారు (నవ్వుతూ). పెద్దాయన కాబట్టి ఏమనలేకపోయాం. ఇక రెండవ సంఘటన ఏంటంటే విశాఖలో టౌన్ హాల్ లైబ్రరీలో సభ జరుగుతుందని, దిగంబరకవులు ఉపన్యసిస్తారని ప్రకటన చేశారు. సభ ప్రారంభం కాకమునుపే ఐదారుగురు సన్యాసులు వచ్చి కూర్చున్నారు. ఎవరో దిగంబర స్వాములు వస్తున్నారని (గట్టిగా నవ్వేస్తూ).

6. ధర్మాగ్రహంగా మీరు భావించిన దిగంబర కవిత్వంలో  ఉపయోగించిన భాషా పదాల విషయంలో విమర్శ కూడా ఎదుర్కున్నారు కదా! దానికి మీరు ఇచ్చిన వివరణ ఎటువంటిది?

జ:    కవిత్వపరంగా, ప్రక్రియా పరంగా ఈ వచన కవిత్వానికి మేం ప్రత్యేకంగా పేరు పెట్టాం. ‘దిక్’ అంటే దిక్కులు. ప్రతీ కవిత దిక్సూచిగా ఉండాలని ఆ పేరు పెట్టాం. ఉన్న వాస్తవాలను అందరికీ తెలియజేయడం, మార్పును ఆశించడం మా ఉద్దేశ్యం. దిగంబర కవులు ఈ వ్యవస్థ పట్ల కోపంతోనో, ఆవేశంతోనో అశ్లీల పదాలు వాడారని ప్రధాన విమర్శ ఎదుర్కొన్నాం. దీనికి మేమిచ్చిన వివరణ ఏంటంటే ఈ సమాజంలో వ్యక్తి అన్నవాడు నైరాశ్యానికి గురైనప్పుడు, తిరగబడినప్పుడు అరుస్తాడు, తిడతాడు. మేం కూడా కవులుగా యువతరంలో ఒక కోపం, ఆవేశాన్ని వ్యక్తీకరించిన పదజాలమే తప్ప మరో అర్థపరమైనవి కావు. అయితే సమాజంలో కొన్ని రూఢిగా ఉన్న బూతు పదాలను యథాతథంగా పెట్టడం జరిగింది కానీ వాటిని మేము ఉపయోగించిన ఉద్దేశ్యం వేరు. విమర్శలకు మా సమాధానం అదే.

7. మూడు సంపుటాలుగా వెలువడిన దిగంబర కవిత్వం మీ ఆశయాలను, ధ్యేయాలను నెరవేర్చిందని భావించవచ్చా?

జ:  తప్పకుండా. మూడు సంపుటాలు ప్రచురించిన తర్వాత భావజాల పరంగాను, కవిత్వ శైలీ పరంగాను మేమనుకున్న లక్ష్యం నెరవేరిందనే చెప్పాలి. యువతరంపై ఈ రచనల ప్రభావం పడిందనడంలో సందేహం లేదు. కేవలం మనదగ్గరే కాదు. సమకాలీనంగా భారతదేశంలో పశ్చిమ బెంగాల్ లో బెంగాలీ సాహిత్యంలో ‘హంగరీ జనరేషన్’ అనే సాహితీ ఉద్యమం సాగింది. సౌమిత్ర మోహన్ అనే కవి హిందీలో ‘అకవిత’ ఉద్యమాన్ని ప్రతిపాదించాడు. ఇంకోవైపు పంజాబ్, మరాఠీలలో ఇట్లా…అన్నిచోట్ల సమకాలీన యువతరంలో తిరుగుబాటు తత్త్వం మొదలైంది. 1967 లో ‘ప్రపంచ సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు ఉద్యమాలు” అనే పేరుతో ‘భారతి’ పత్రికలో పెద్ద వ్యాసం రాసాను. అమెరికాలో వచ్చిన ‘Beat Generation Movement’ లండన్ లో వచ్చిన ‘Angry Young Men Movement’ గురించి ఇట్లా ఆనాటి సమకాలీన ఉద్యమాలను గురించి అందులో వివరించాను. అంటే మనదేశంలోనే కాక ప్రపంచ సాహిత్య పరిణామ దిశగా దిగంబర కవిత్వం కూడా సమకాలీనంగా సాగిందని చెప్పడం నా ఉద్దేశ్యం.

8. తదనంతరం వచ్చిన ‘విప్లవ రచయితల సంఘ’ స్థాపనకు దిగంబర కవిత్వం ఏ విధంగా దోహదపడింది?

జ:    మూడు సంపుటాలు వెలువడిన తర్వాత నాల్గవ సంపుటం వేసే దశలో అప్పటికే వస్తున్న ఉద్యమాలను అందరూ సమర్థించడం ప్రారంభమైంది. అట్లా విప్లవ భావజాలం వ్యాపిస్తున్న సమయంలో ఒక సంస్థను ఏర్పాటుచేస్తే బాగుంటుందన్న ఆలోచనలో 1970 నాటి విప్లవ రచయితల సంఘానికి మేమంతా మూలకారణం. దిగంబర కవులలో భైరవయ్య, మహాస్వప్న ఇద్దరూ మార్క్సిస్టు భావజాలంతో ఏకీభవించమని, స్వతంత్రంగా రాస్తామని మా నుండి విడిపోయారు. మిగతా నలుగురం కేవలం తిరుగుబాటు స్వరమే కాదు, విప్లవంగా మారాలనుకున్నాం. విప్లవ భావజాలంతో ప్రజలను మేల్కొల్పాలి అంటే సమూలంగా మార్పులు తేవాల్సిన అవసరం ఉందని భావించాం. అందువల్ల శ్రీశ్రీ,కొడవటి గంటి కుటుంబరావు, రావిశాస్త్రి వంటి వారితో పాటు వరవరరావు మొదలైన మా తరం అంతా కలిసి ‘విప్లవ రచయితల సంఘం’ స్థాపించాం. దిగంబర కవులు అనేవారు తిరుగుబాటు నుండి విప్లవంలోకి రావడం పెద్ద మలుపు.

9. ఆ ప్రభావం అలాగే కొనసాగుతూ వచ్చిందా? దాని మూలంగా సాహిత్యంలో చోటు చేసుకున్న మార్పులు ఎటువంటివి?

జ:   సాహిత్యపరంగా దిగంబర కవిత్వం ఒక అధ్యాయం. అందరికీ దానిపట్ల ఒక స్పష్టత ఏర్పడింది. ఎమ్. ఏ.లో డిగ్రీలో కూడా ఇప్పుడు పాఠ్యాంశాలుగా బోధించడం జరుగుతోంది. దీనిపైన మూడు పిహెచ్ డి లు కూడా వచ్చాయి. దీన్ని బట్టి ఆ సాహిత్యాన్ని ఒప్పుకున్నట్టే కదా! అంటే దీని ఉద్దేశ్యం, భావజాలం అందరికీ అర్థమైంది. ప్రగతిశీల భావాలతో రాసినది కాబట్టి సందేహం లేకుండా అందరూ ఒప్పుకోవలసిందే. సమసమాజ స్థాపన కావాలనే కదా!అందరం కోరుకునేది.

10. దిగంబర కవులలో జ్వాలాముఖిగారు, మీరు జంటగా ఉండేవారని విన్నాం. వారితో మీ అనుబంధాన్ని వివరించండి.

జ:  దిగంబర కవుల నాటికే మేమిద్దరం స్నేహితులం. కాలేజీలో క్లాస్ మేట్స్. AOC సెంటర్ మారేడ్ పల్లిలో ఇద్దరం సైనికులకు చదువు చెప్పేవాళ్ళం. ఇద్దరికీ ఎయిర్ ఫోర్స్ కు ట్రాన్స్ ఫర్ ఐంది. రెండు, మూడు నెలలు విడివిడిగా ఇతర రాష్ట్రాలలో పనిచేసాం. 1963 నాది కులాంతర ప్రేమ వివాహం. దానికి తాను పూర్తిగా సహకరించాడు. తాను ఎం.ఏ. ఎల్.ఎల్.బి కూడా చేశాడు. ప్రొఫెసర్ కె.కె. రంగనాథాచార్యులు గారు కూడా మాకు సన్నిహిత మిత్రుడు. 60 ఏళ్ల జీవితంలో వ్యక్తిగతంగాను, ఉద్యమ పరంగాను జ్వాలకు, నాకు ఉన్న అనుబంధం అట్లాగే నిలిచింది. ఏ సభలకు, మీటింగులకైనా వెళ్లడం, ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం, కవితలు చదివే వాళ్ళం. ఉపాధ్యాయ రంగంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ టీచర్స్ ఫెడరేషన్ పెట్టారు. మహాసభలు ఎక్కడ జరిగినా కలిసి వెళ్ళేవాళ్ళం. మార్పు బాలకృష్ణమ గారు మమ్మల్ని ఉపాధ్యాయ రంగానికి వీళ్లిద్దరూ ఆస్థానకవులు అనేవారు. జ్వాల చనిపోయినప్పుడు ‘కవితాజ్వాల’ అనే పుస్తకాన్ని వేశాం. ఇటీవలే ఆయన వర్ధంతి సందర్భంగా దాన్ని కొంత రివైజ్ చేసి మళ్లీ వేశాం.

11. PD ఆక్ట్ కింద జైలు జీవితాన్ని గడిపిన మీ అనుభవాలను చెప్పండి.

జ:    ఇది 1970-71 మధ్య జరిగింది. విరసం స్థాపించిన తరువాత కేవలం రచనలు కాకుండా శ్రీశ్రీ ఆధ్వర్యంలో ప్రజాస్వామిక హక్కుల కోసం, విప్లవకారుల ఎన్ కౌంటర్ కు వ్యతిరేకంగా పోరాడాలని పౌరహక్కుల ఉద్యమాన్ని (సివిల్ రైట్స్) కూడా ప్రారంభించాం. అందులో భాగంగా నేను, జ్వాల, చెరబండరాజు ఎన్నో గ్రామాలు తిరిగాం. మరో వైపు విరసం ‘ఝం ఝ’ అనే కవితా సంకలనాన్ని ప్రచురించింది. కె. వి రమణారెడ్డి గారు దానికి సంపాదకులు. ప్రచురించిన మూడు నెలల్లో మూడు ఎడిషన్లు వచ్చాయి. లక్షకాపీలు అమ్ముడు పోయాయి. ప్రభుత్వం దాన్ని నిషేధించింది. దాంతోపాటు మా ఉపన్యాసాల మూలంగా చట్టబద్ధంగా ఏర్పడిన ప్రభుత్వాన్ని వీళ్ళు కూలదోస్తున్నారని ఆరోపణలు చేసి నన్ను, జ్వాల, చెరబండరాజులను, రాజద్రోహం కింద అరెస్టు చేసి జైల్లో పెట్టారు. తరువాత PDA (Preventive Detention Act)  కింద సికింద్రాబాద్ డిస్ట్రిక్ట్ జైల్లో (ప్రస్తుతం ముషీరాబాద్ గాంధీ ఆసుపత్రి ఉన్న ప్రాంతం) మమ్మల్ని ‘A’ క్లాస్ ఖైదీలుగా 55 రోజులు నిర్బంధంలో ఉంచారు. మేము హైకోర్టులో సవాలు చేశాం. మా పక్షాన న్యాయవాదులు కె.జి. కన్నభిరాన్, పత్తిపాటి వెంకటేశ్వర్లు గార్లు “రచయితల భావవ్యక్తీకరణ రాజ్యాంగ పరమైన హక్కు అని, దాన్ని నిషేధించే అధికారం ప్రభుత్వానికి లేద”ని సవాలు చేశారు. హైకోర్టు చరిత్రలోనే మొట్టమొదటిసారి జస్టిస్ చెన్నపరెడ్డి గారు మా ముగ్గురినీ కోర్టులో హాజరు పరిచి, “కవుల కవిత్వం ఏదో రాజద్రోహం అంటున్నారు. ఆ శక్తి ఏంటో చూద్దాం.” అని మా ముగ్గురి చేత కవిత్వం చదివించారు (నవ్వుతూ). మా పోయెట్రీ విన్న తరువాత ఆయన “విశ్వాసాలు నియంత్రణకు లోబడవు. విశ్వాసాలు ఉన్నంత మాత్రాన నిర్బంధించరాదు. కవుల కలాలకు సంకెళ్లు వేయరాదు. అది వ్యక్తి జన్మహక్కు” అని తీర్పు ఇస్తూ విడుదల చేశారు.

12. ‘గోడల వెనుక’ అనే రచన జైలు అనుభవాలను గురించి రాసినదేనా?

జ:  అవును. జైలు నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత ఆ అనుభవాలను ‘గోడల వెనుక’ పుస్తకాన్ని వెలువరించాను. 1972 లో మొదటగా ఇది అచ్చయింది. మహీధర రామ్మోహన్ రావుగారు ‘ఆంధ్రపత్రిక’లో దీన్ని సమీక్షించారు. స్వాతి మాసపత్రికలో పునర్ముద్రించారు. ‘Walls’ శీర్షికన కీ.శే. మోహన్ రామ్ గారు ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. 1974లో “The point of view” అనే వారపత్రిక ఇంగ్లీష్ అనువాదాన్ని ఎనిమిది వారాలు సీరియల్ గా వేసింది. తరువాత హిందీ, పంజాబీ, కన్నడ, మలయాళ భాషల్లోకి కూడా అనువదించబడింది. 2025 నవంబర్ లో ఇంగ్లీషుతో పాటు ద్వితీయ ముద్రణ జరిగింది.

13. కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారం పొందిన ‘అగ్నిశ్వాస’ను అంతరంగ భాష అని పేర్కొన్నారు కదా! అందులోని అంశం ఎటువంటిది?

జ:   ‘అగ్నిశ్వాస’ అనేది నా అంతరంగ భాష. పోరాటం ఉన్నంతవరకు ఇది కొనసాగుతుంది. అంటే సమాజంలో శ్రామికవర్గ పోరాటం జరుగుతున్నంతవరకూ ఈ శ్వాస అగ్నిలా జ్వలిస్తుంది. ఈ కవితా సంపుటిలో 50 కి పైగా కవితలున్నాయి. చివరలో చేగువేరా గురించి రాసిన కవిత కూడా ఒకటి ఉంటుంది. ప్రధానంగా 2015 నుండి 2017 నాటి వరకు రాసిన కవితాసంపుటి. సమాజంలో అసమానతలు, అమానవీయతలు, మత దురహంకారాలు, పతనమవుతున్న విలువలు వీటి గురించి సహించలేక రాసిన కవితలు. 2020 కి గాను ఈ సంపుటికి 2021 మార్చిలో ‘కేంద్రసాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారం’ ప్రకటించారు.

14. ‘హైదరాబాద్ అజ్ఞాత చరిత్ర పుటలు’ ఏ కాల పరిస్థితులను తెలుపుతుంది?

జ:  ఖండేరావు కులకర్ణి అని హైదరాబాద్ వాసి. కన్నడిగుడు. కొంత ఆర్య సమాజీయుడు కూడా. ఖండేరావు గారు కేశవరావు బాయ్స్ స్కూల్లో హెడ్మాస్టర్ గా ఉండేవాడు. అక్కడే నేను ఇంగ్లీషు, సోషల్ టీచర్ గా 30 సంవత్సరాలు పనిచేసి రిటైర్ అయ్యాను.  ఆ కాలంలో వచ్చిన కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాలు, భూస్వామ్య పోరాటాలు, నిజాం వ్యతిరేక ఉద్యమాల గురించి ఆయన ‘హైదరాబాద్ కా ముక్తి సంగ్రామ్’ అనే పేరుతో హిందీలో పుస్తకం రాశాడు. గ్రామాలకు వెళ్లి ఫోటోలు తీసుకున్నాడు. హిందీలోని ఆ 20 వ్యాసాల రాతప్రతిని నేను ముందు చదివాను. స్వయంగా ఆయనే నన్ను “నా దృష్టిలో రాశాను. ఇది తెలంగాణ చరిత్ర కదా! తెలుగులో వస్తే బాగుంటుంద”ని అడిగారు. నాకు అవి బాగా నచ్చాయి. మూడు వ్యాసాలను అనువాదం చేశాను. 1971లో వాటిని గోరాశాస్త్రి గారు ‘ఆంధ్రభూమి’ పత్రికలో వరుసగా ప్రచురించారు. తర్వాత గ్యాప్ వచ్చింది. 1975 లో ‘హైదరాబాద్ కా ముక్తి సంగ్రామ్’ అని హిందీలో పుస్తకంగా వచ్చింది. నేను అనువదించిన మిగిలిన వ్యాసాలు కూడా ‘ఆంధ్రభూమి’ లో ప్రచురితమయ్యాయి. నిజానికది విముక్తి సంగ్రామం కాదు. హైదరాబాద్ అజ్ఞాత చరిత్ర. ఇందులో తెలంగాణ నిజాం సంస్థాన విషయాలు, యూనియన్ ప్రభుత్వంలో విలీనం, అప్పుడు జరిగిన పోరాటాలు, సంఘటనలతో పాటు అటు మరాఠా, కర్ణాటకలో జరిగిన పరిణామాలు అన్నీ ఉన్నాయి. అందువల్ల ‘హైదరాబాద్ అజ్ఞాత చరిత్ర పుటలు’ అని పేరు పెట్టాను. RSS కేశవనిలయం సంస్థవాళ్లే దీన్ని ప్రచురించారు. ఇందులో ఈ తరానికి తెలియని హైదరాబాద్ చరిత్ర ఎంతో ఉంది. 4,5 ఎడిషన్స్ వచ్చాయి. అంత పాపులర్ అయింది.

15. విప్లవ పోరాటాలు, సంస్కరణోద్యమాలు రెండూ సామాజిక పరిణామాన్ని ఆశించేవే కదా! ఈ రెండిటి మధ్య ఉండే వ్యత్యాసం చెప్తారా?

జ:  రెండిటి ఉద్దేశ్యం ఒకటే అయినా సంఘంలో అందరూ సమూహంగా తిరగబడి ఈ వ్యవస్థను మార్చగలిగితే అది విప్లవం అవుతుంది. అట్లా కాకుండా సమ్మెలు, ధర్నాలు చేస్తూ మార్చాలనుకోవడం సంస్కరణ అవుతుంది. సంస్కరణలో మార్పు రానప్పుడు అది విప్లవంగా మారుతుంది. 1946లో నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం జరుగుతున్నప్పుడు తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటం, సాయుధ పోరాటాలు జరిగాయి. ఇప్పుడు ప్రభుత్వం మావోయిస్టులను అణచి పెడుతున్నప్పటికీ భావజాలాన్ని అణచిపెట్టలేరు కదా!అసంతృప్తి, నైరాశ్యం ఉన్నంతవరకు విప్లవం ఉంటూనే ఉంటుంది.

16. ఇప్పటివరకూ మీ కాలం నుండి వెలువడిన రచనలు అనువాదాలు, పురస్కారాల గురించి చెప్పండి.

జ:   ఇప్పటివరకు నేను రచించిన14 కవితా సంపుటాలు, 12 వ్యాస సంపుటాలు, వచనరచనలు, 9 అనువాదాలు పుస్తకాలుగా వచ్చాయి. ఇక పురస్కారాలలో ప్రధానంగా తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ప్రతిభా పురస్కారం, శ్రీశ్రీ శతజయంతి అవార్డు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వంటి వివిధ పురస్కారాలు అందుకున్నాను.

17. “సామాజిక ప్రయోజనమే కవిత్వ ప్రయోజనం” అన్న మీ మాటలను వివరించండి.

జ:    ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో మొదటినుండి ఒక ఒరవడి ఉన్నది. గత వంద సంవత్సరాల కాలంలో భావ, అభ్యుదయ, వచన కవిత్వాలు ఇలాంటివన్నీ వచ్చాయి కదా! ఈ క్రమంలో అభ్యుదయ కవిత్వానికి పెద్ద పీట వేశారు. సమాంతరంగా కాల్పనిక సాహిత్యం ఉంది. భావ కవితా ధోరణి, వ్యక్తిగత ధోరణి కూడా ఉంది. మేము ఒక ప్రజాస్వామిక దృక్పథంతో ప్రారంభమై, ఒక కాల్పనిక ధోరణిలో జీవించి, సమిష్టిలోకి వెళితే తప్ప ఈ సమాజం మారదని చెప్పి దాన్ని సామాజిక ప్రయోజనం అన్నాం. అంటే యాంత్రికంగా కాకుండా ఏ ప్రక్రియ అయినా తమ శైలీ రూపాన్ని, కళాత్మికతను కాపాడుకుంటూ ప్రజల అభీష్టాన్ని ఉద్యమానికి అద్దం పట్టగలిగితే ప్రయోజనం చేకూరుతుందని మా ఉద్దేశ్యం. వ్యక్తిగత రచనలు వ్యక్తిగత అనుభూతికి పరిమితమవుతాయి. కవి గానీ, రచయిత గానీ విశాలదృక్పథంతో ముందుకు సాగి, రాజకీయాల పట్ల విస్తృతమైన అవగాహన ఉంటే ఉన్నతమైన రచనలు చేయగలడు. లేకుంటే కొన్ని పరిమితులకు మాత్రమే లోబడి ఉంటాడు. కేవలం సమాజాన్ని ఆకట్టుకునే రచనలు చేయడం కాదు. సామాజిక ప్రయోజనకారి కావాలి.

18.  ప్రస్తుతం వస్తున్న కవిత్వం మీరనుకున్న ప్రయోజనాన్ని చేకూర్చే విధంగా వస్తోందని మీరు భావిస్తున్నారా?

జ:   వర్తమానకాలంలో సామాజిక దృక్పథంతో, వాస్తవిక దృష్టితో, సామ్యవాద దృష్టితో వచ్చే రచనల సంఖ్య బాగా తగ్గిపోయింది. గత 20, 25 సంవత్సరాలుగా
సామాజికంగా, రాజకీయంగా దేశంలో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. వామపక్ష ఉద్యమాలు సన్నగిల్లాయి. అయితే సాహిత్యపరంగా రచయితల్లో పునరాలోచన మొదలైందని, కాలానుగుణంగా ఆలోచిస్తున్నారని చెప్పవచ్చు. శ్రామిక విప్లవం రావలసిన అవసరం ఇప్పటికీ ఉంది. ఎందుకంటే రైతాంగ, కార్మిక వర్గాలలో మార్పు వస్తే తప్ప సామాజిక, రాజకీయ మార్పులు రావు. ఆత్మాశ్రయ కవిత్వమే సమకాలీనంగా, సమాంతరంగా వస్తున్నది. ఇది కూడా మనం దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి. ఈ వ్యక్తిగత దృష్టి పెరగడం వల్ల సమకాలీనంగా ఒక సంఘర్షణ కొనసాగుతున్నది. రాజకీయంగా దీన్ని ఒక సంధి కాలంగా నేను భావిస్తాను. మితవాదానికి, అతివాదానికి మధ్య ఒక సంఘర్షణ జరుగుతోంది. అలాగే మతవాద దృష్టి పెరిగి మనిషి మూఢత్వానికి లోనవుతున్నాడు. మనిషి తను స్వతంత్రత కలిగి ప్రశ్నించగలిగే హేతువాద స్థితిలో ఉన్నప్పుడు సమాజంలో మార్పు మొదలైంది.

19. సమాజాన్ని పూర్తిస్థాయిలో అవగాహన చేసుకున్న రచయితగా సమకాలీన పరిస్థితుల పట్ల మీ అభిప్రాయాన్ని, రావాల్సిన మార్పును సూచించండి

జ:   గత ఆరున్నర దశాబ్దాల నా సాహితీ యాత్రలో 1960 నుండి 70 వరకు ఒక దశ, 80, 90 వరకు ఒక దశ  ఇట్లా అనేక దశలు దాటుతూ వచ్చిన జీవితం నాది. ఈ క్రమంలో సహజంగానే పాత తరం నుండి కొత్త తరాన్ని సమన్వయం చేసుకుంటూనే వస్తున్నాను. కాబట్టి వీటి మధ్య స్వయంగా నేను అనుభవించింది, చూసింది కేవలం పుస్తకాల పరంగానే కాకుండా ఒక ఆక్టివిస్ట్ గా అటు ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పరిరక్షణలో కానీ, కులాంతర వివాహంలో కానీ, సంఘ సంస్కరణ కోసం సహాయపడాలనే ఉద్దేశ్యంగా ఆ దిశలో పనిచేస్తూ వచ్చిన వాడిని. సమాజంలో హేతువాద దృక్పథంతో మనిషి ఆలోచించినప్పుడే చాదస్తాలు, మూఢ నమ్మకాలు తొలగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. ఇక మతం, దైవభక్తి అనేవి వ్యక్తిగత విశ్వాసానికి సంబంధించినవి. అదే దేశపరంగా, జాతి పరంగా చూసినప్పుడు భారతదేశ సంస్కృతి, దాని పరిరక్షణ గురించి ఆలోచిస్తే ఇక్కడి మిశ్రమ సంస్కృతి మూలంగా బహుళ జాతులు, బహుళ మతాలున్నాయి కాబట్టి ఒక సెక్యులర్ భావనే ఉంటుంది తప్ప దేని ఆధిపత్యమూ కుదరదు. రచయితలు ఈ అంశాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని రచనలు చేయాలని నేను భావిస్తాను.

20. బలమైన సమాజాన్ని తయారు చేయడానికి ఎటువంటి రచనలు అవసరం? నేటి కాలానికి మీరిచ్చే సూచనలు?

జ:    సాహిత్యవేత్తలకు, సృజనాత్మక రచయితలకు సమాజంలో తమదైన బాధ్యత ఒకటుంది. రచయిత అంటే వ్యక్తి కాదు. సమాజంలో పుట్టి పెరిగిన జీవి కాబట్టి ఇది సమిష్టి బాధ్యత. ఒక రచయిత తాను తన వ్యక్తిగత అనుభవాలను వ్యక్తీకరిస్తూనే సమాజాన్ని పరిశీలించి పురోగామి దృష్టితో మనిషిగా ఎదగడానికి మానసిక విశ్లేషణ ఇస్తూ వ్యక్తిగత, సంక్లిష్ట సమస్యలను పరిష్కరించే దిశలో కథలు, నవలలు రాయాలి. ఎందుకంటే కవిత్వం కంటే కథలు, నవలల్లో విషయాన్ని విపులంగా చెప్పే వీలుంటుంది. శరత్ బాబు, ప్రేమ్ చంద్, గోపీచంద్, రావిశాస్త్రి వంటి రచయితలు సమాజాన్ని లోతుగా పరిశీలించినవారు. సమాజ సంఘర్షణను కథల్లో, నవలల్లో చెప్పినంతగా కవిత్వం ద్వారా చెప్పలేం. ప్రపంచ భాషలతో సమానంగా తెలుగులో మంచి కథలు వస్తున్నాయి కానీ పటిష్టమైన నవలలు రావడం లేదు. రచయిత సమాజంలో మమేకమై, నిజాయితీతో, ప్రజల కోసం, ఈ భూమి కోసం రచనలు చేసినప్పుడు రచనా ధ్యేయం నెరవేరుతుంది. సమాజం బలోపేతమవుతుంది.

చాలా సంతోషం సార్. మీ అమూల్యమైన సమయాన్ని కేటాయించి, దాదాపు ఏడు దశాబ్దాల మీ సాహితీ యాత్రను గురించి సమగ్రంగా తెలిపినందుకు మా పక్షాన, మా మయూఖ పాఠకుల పక్షాన అనేక ధన్యవాదాలు, నమస్సులు🙏🏼

ఆదర్శకవి, మహోపాధ్యాయ బిరుదాంకితులు, ప్రముఖ కవి, రచయిత, విమర్శకులు, బహుగ్రంథకర్త డాక్టర్ లింగంపల్లి రామచంద్రగారితో మయూఖ ప్రతినిధి అరుణ ధూళిపాళ జరిపిన ముఖాముఖి

                                       *****************************************

“నా మాట పతనమవుతున్న జాతికి వెలుగు బాట, నా పాట మత్తులో తూగుతున్న వాళ్ళకి సంస్కరణ దీపిక” అంటూ తమ రచనా ధ్యేయాన్ని వివరించిన ప్రముఖ కవి, విమర్శకులు డా. లింగంపల్లి రామచంద్ర గారి జీవితవిశేషాలను, అనుభవాలను వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్🙏🏼 

1. ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో జన్మించిన మీ జననం, బాల్య విద్యాభ్యాసాలను గురించి చెప్పండి?

జ:   నమస్కారం అమ్మా! జనగామ జిల్లా, రఘునాథపల్లి మండలంలో ప్రాచీన జనపదమైన ‘వెల్ది’ మా స్వగ్రామం. ఆదికవి ఆశ్రమస్థలి, పాండవ తాత్కాలిక విశ్రాంతి స్థలి. బౌద్ధాచార్య నాగార్జునుడు జన్మించింది ఇక్కడే. మాది సామాన్య రైతు కుటుంబం. మా తల్లిదండ్రులు చదువుకున్నవారు కారు. మా తండ్రి రత్నయ్య పరమ ధార్మికుడు. సంస్కార శ్రీమంతుడు. ఆయనకు రామాయణ, భారత విరాటపర్వం అంటే చాలా ఇష్టం. మా అమ్మ శ్రీలక్ష్మి.  సనాతనాచారాల పట్ల అమెకెంతో విశ్వాసం ఉండేది. మా గ్రామంలోని వివిధ కుటుంబాలలో నిర్వహింపబడే శుభకార్యాలన్నీ ఆమె నేతృత్వంలోనే సాగేవి. 
         నేను జనవరి 1, 1945లో జన్మించాను. నా ప్రాథమిక విద్య ‘వెల్ది’ లోనే సాగింది. మాధ్యమిక విద్య మా ఊరు సమీప గ్రామం, గురువర్యులు ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారి స్వస్థలమైన ఖిలా షాపురంలో మాధ్యమిక విద్య చదువుకున్నాను. హైస్కూలు విద్య 9వతరగతి నుండి 12వ తరగతి వరకు హన్మకొండ మల్టీపర్పస్ హైస్కూలులో చదివాను. వరంగల్ లోని  ఆర్ట్స్ కళాశాలలో డిగ్రీలో తెలుగు నా ఐచ్ఛిక అంశం. ఆచార్య చలమచర్ల రంగాచార్యులు గారు, ఆచార్య అమరేశం రాజేశ్వరశర్మ గారు, ఆచార్య మడుపు కులశేఖర రావు గారు, ఆచార్య కోవెల సుప్రసన్నా చార్యులు గారు, ఆచార్య మాదిరాజు రంగారావు గారు, ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారు, ఆచార్య వేణు ముద్దల నరసింహారెడ్డి (వేనరెడ్డి) గారలు నాకు గురువులు.  వారి బోధనలన్నీ సాహిత్య పాఠాలే. ఆ సమయంలోనే గురువర్యుల సలహాననుసరించి ‘భారతి’ పట్ల అభిరుచి పెంచుకోవడం జరిగింది. మా కళాశాలకు చేరువలో ఉన్న నక్కలగుట్ట వీధిలోనే కాళోజీ గారి స్వగృహం ఉండేది. అక్కడ ప్రతినెలా మిత్రమండలి కార్యక్రమాలు జరుగుతుండేవి. తెలుగునాట ప్రసిద్ధులైన కవిపండితులు వచ్చేవారు. వారందరి ప్రసంగాల వల్ల బాగా ప్రభావితుడనయ్యాను. కళాశాలలో నిర్వహింపబడే సాహిత్య కార్యక్రమాలలో ప్రథమ బహుమతులు నన్నే చేరేవి. ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ప్రవేశించిన తరువాత కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎక్స్ టర్నల్ లో ఎమ్.ఏ (తెలుగు) చదివాను. అక్కడే “శ్రీ రంగరాజు కేశవరావు – సాహిత్య పరిశీలన” అనే అంశాన్ని పరిశోధించి 1992 లో డాక్టరేట్ పట్టా పొందాను.

2. సరస్వతీ దేవి నెలకొన్నట్లుగా ఉన్న మీ కుటుంబ నేపథ్యం గురించి మా పాఠకులకు తెలపండి.

జ:  మేం నలుగురం అన్నదమ్ములం. అందరమూ ఉపాధ్యాయులమే. మా పెద్దన్న వెంకటప్పయ్యగారు అధ్యాపక వృత్తిని వదిలిపెట్టి రాజకీయాల్లోకి ఆదర్శ నేతగా ప్రఖ్యాతి పొందారు. ఆయనకు భక్తి సాహిత్యం పట్ల చాలా అభిరుచి ఉండేది. అనేక గ్రంథాలు తీసుకొచ్చి భద్రపరిచేవారు. రోజూ భగవద్గీత చదివేవారు. అందులోని విశేషాలను పదుగురికి చెప్తుండేవారు. ఆ కాలంలో వెలువడుతుండే ఆంగ్ల మాసపత్రిక ‘భవానాస్ జర్నల్’ (Bhavana’s) గురించి కూడా చెప్పేవారు. సామాజికాంశాల పట్ల అభిమానం ఉండేది. సభలను ఉర్రూతలూగించగల చాతుర్యం ఆయన సొంతం. ఆయా పనులపై మా ఊరికి వచ్చేవాళ్ళందరికీ మా ఇంట్లోనే భోజన సౌకర్యాలు కల్పించేవారు. అందరితోనూ ఆత్మీయంగా మెలిగేవారు. దీర్ఘకాలం ఏకగ్రీవ సర్పంచ్ గా ప్రజలను ఆనందపరిచారు. రెండో అన్న వెంకట రామనర్సయ్య గారు ఉపాధ్యాయునిగా గొప్ప పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఆయనకు కూడా భక్తి సాహిత్యమంటే మక్కువ ఎక్కువ నిరంతరం వాల్మీకి రామాయణం పఠించేవారు. అన్ని సబ్జెక్టులను విశేషంగా బోధించి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడిగా ఘన సన్మానం పొందారు. మహర్షిగా పేరు వహించారు. మూడో అన్న సత్యనారాయణ గారికి ఆంగ్ల భాషలో మంచి పట్టు ఉండేది. ఆ భాషలో స్వయంగా పాటలు కూర్చి ఆలపించేవారు. విద్యార్థులను బాగా ప్రభావితం చేసి పౌరసన్మానం పొందారు.

3. మీరు ఇంతటి సాహిత్యానురక్తులు కావడానికి మీకు కలిగిన ప్రేరణ, మీ గురువుల ప్రభావం ఎటువంటిది? 

జ:    ఖిలా షాపురం మాధ్యమిక పాఠశాలలో చదివేటప్పుడు గుండాల నరసింహారావుగారు అనే అధ్యాపకుడు ఉండేవారు. ఆయన కవి. మంచి నాటక రచయిత. విద్యార్థుల చేత ప్రదర్శింపజేసిన సొంత నాటకాల్లో నాకూ అవకాశం ఇచ్చేవారు. నా చేత ఆయన గేయాలు పాడించేవారు. అవి నన్ను బాగా అలరించేవి. వివిధ పోటీల్లో పాల్గొనేలా నన్ను ప్రోత్సహించి, విజేత అయినందుకు అభినందించేవారు. హన్మకొండ మల్టీపర్పస్ హైస్కూలులో చదివేటప్పుడు ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యులు గారు మాకు తెలుగు అధ్యాపకుడు. ఆయన అప్పుడే ‘ఛందో వికాసం’ రాసి తెలుగునాట ఎంతో గౌరవం పొందారు. చేతనావర్త కవులు నలుగురిలో ఒకరు. ఆయన నా పట్ల ప్రత్యేక వాత్సల్యం చూపేవారు. వ్యాసరచనకు నన్ను బాగా ప్రోత్సహించేవారు. వరంగల్ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో చదివేటప్పుడు నా గురువుల్లో ఒకరైన ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారు నన్ను తమ హృదయానికి చేరువగా తీసికొని సలహాలనిస్తూ వచన కవిత్వం, సాహిత్య పరిచయాలు రాయిస్తుండేవారు. మరొక గురువు ఆచార్య వేనరెడ్డి గారు డా. సి.నారాయణరెడ్డి గారి సాహిత్య, సౌందర్య మాధుర్యాలను తెలుపుతూ సినారె గారి సాహిత్యం పట్ల గాఢమైన అభిరుచి కలిగించారు. సినారె గారి నాగార్జున సాగరం, దివ్వెల మువ్వలు, జలపాతం కావ్య సంపుటులు కొని అడపాదడపా చదువుతుండేవాడిని. ఒక పర్యాయం మా కళాశాల వార్షికోత్సవానికి ముఖ్య అతిథిగా వచ్చిన సినారె గారు ‘కాకతీయ’ పద సంపుటి గురించి చేసిన ప్రసంగం నన్ను ముగ్ధుణ్ణి చేసింది. తొలిసారి అప్పుడే ఆయనను చూశాను. ఈ ప్రేరణే అనంతర కాలంలో ‘సినారె కవితాలోకనం’, ‘సినారె వాక్కుకు వయసు లేదు – తత్వ విశ్లేషణ’ అనే రెండు గ్రంథాలు రాయడానికి దారితీసింది.
          ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారు కాళోజీ గారికి, కుందుర్తి ఆంజనేయులు గారికి, వి. వి. యల్. నరసింహారావుగారికి నన్ను పరిచయం చేశారు. అది నాకు బాగా ఉపయోగపడింది. కాళోజీ గారి గురించి కొన్ని వ్యాసాలు రాశాను. హన్మకొండకు వెళ్లినప్పుడల్లా ఆయనను కలుస్తుండేవాడిని. నా పరిశోధనా గ్రంథం “శ్రీ రంగరాజు కేశవరావు సాహిత్యం- పరిశీలన” గ్రంథాన్ని ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారి షష్ట్యబ్ది సందర్భంగా వారికి అంకితమిచ్చాను. ఈ గ్రంథాన్ని సినారె గారు ఆవిష్కరించారు. 1986లో పేర్వారం వారి పర్యవేక్షణలో జరిగిన ‘అభ్యుదయ కవిత్వానంతర ధోరణులు’ అనే సదస్సులో నేను వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించాను. 
       1967లో ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య గారు ‘మన పండితులు-కవులు-రచయితలు’ శీర్షికన వరంగల్ కవుల పరిచయాలను రాసి ‘జనధర్మ’ వారపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రచురించారు. ఈ సమాచార సేకరణలో తెలంగాణ ప్రథమ కర్షక కవి గంగుల శాయిరెడ్డి గారిని సంపత్కుమారాచార్య గారు నాకు పరిచయం చేశారు. రెడ్డిగారితో ఏర్పడిన అనుబంధం వల్ల నా సాహితీ జీవితానికి ఎంతో మేలు జరిగింది. 
        ఇక్కడ మరొకరి గురించి చెప్పాలి. నా సాహితీ జీవితానికి తొలి ప్రేరకుడు డా. తిరునగరి గారు. 1972లో నేను ఉద్యోగరీత్యా గుండ్ల గూడెం గ్రామానికి వచ్చినప్పుడు ఆయనతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన నా కవితా గురువు అని చెప్పాలి.

4. తెలంగాణాలో ప్రౌఢ కవిగా పేరొందిన “శ్రీరంగరాజు కేశవరావు” గారి పేరు చాలామందికి తెలియదు. ఆయన మీద మీరు పరిశోధన చేసి సిద్ధాంతగ్రంథంవెలువరించారు. ఆయనను గురించి మా పాఠకులకు సంక్షిప్తంగా చెప్పండి.

జ:   శ్రీ కేశవరావు గారు (1835 – 1905) జనగామ జిల్లా రఘునాథపల్లి మండలంలోని ఖిలాషాపురం వాస్తవ్యులు. గొప్ప పండితకవి. సంగీత విద్యా ధౌరేయుడు. జమీందారు అయినప్పటికీ సామాన్య ప్రజలతో మైత్రీ బంధుత్వం నెరపినవారు. మధుర గాయకుడు. సంస్కృతం, తెలుగు, అరబ్బీ, పార్శీ, ఉర్దూ భాషల్లో మంచి పండితుడు. గణితం జ్యోతిష శాస్త్రాల్లో విద్వాంసుడు. సంగీతం, ఖగోళం, చిత్రలేఖనం వంటి విద్యల్లో అగణిత వైదుష్యం కలవారు. వీరు పురాణం, కావ్యం, ప్రబంధం, యక్షగానం, శతకం, లఘు కావ్యం, కీర్తనం వంటి ప్రక్రియల్లో రసజ్ఞ జ్ఞేయమైన రచనలు చేశారు. ఈ మహాకవిని తొలుత సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారు తన గోలకొండ కవుల సంచికలో పరిచయం చేశారు. కేశవరాయకవి కృతుల్లో ఇంద్రద్యుమ్నీయం, అధ్యాత్మ రామాయణం, దాశరథి శతకం, లఘుకృతులు, ఆచ్చయినాయి. విక్రమాదిత్యం, హనుమద్విజయం అముద్రితాలు. రామాభ్యుదయం, లీలాపరిణయం, కల్కి పురాణం అలభ్యాలు. పార్శీ కవిత్వంలో నవాబును మెప్పించి, ‘కవిశిరోమణి’ బిరుదు పొందారు. సమాజంలోని అన్నివర్గాల ప్రజలతో సఖ్యంగా ఉండి ప్రజల మనిషిగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. తన సొంత ఇంటిని గ్రంథాలయంగా మార్చి, ఎన్నో విలువైన గ్రంథాలను పొందుపరిచారు. భూమి కొలతలను పద్యంలో చెప్పడం ఆయన ప్రతిభకు నిదర్శనం.  అంతేకాదు ఆయనకున్న నాటక కళాభిమానం ప్రత్యేకమైనది. తాము స్వయంగా రచించిన హనుమద్విజయం యక్షగానాన్ని తమ దర్శకత్వంలో ప్రదర్శించేవారు. వీరి రచనలో అలంకార మాధుర్యం, రసపోషణ, భావుకత, వర్ణనలు అద్భుతంగా ఇమిడి ఆర్ద్రత మిళితమై చవులూరిస్తుంది. రావుగారి పద్య విద్యా నైపుణ్యానికి ‘ఇంద్రద్యుమ్నీయం’ లోని ఒక పద్యం ఉదాహరణగా చెప్తాను.
సీ. వర త్రివిక్రమ పాద వనజ నిర్గళితాభ్ర
           గంగాధునీ తోయ కణములనఁగ
     నభ సరి ద్విహరదున్నత తమో గందేభ
            కర గళచ్చీ కరోత్కరములనఁగఁ
     గృత లాస్యహరశిరః పతిత శీతగభస్తి
             బింబ సుధాబిందు బృంద మనఁగఁ
     గస్తూరికాలిప్త గగన సతీ వపుః 
              కలిత ముక్తాహార గణములనఁగ
తే:  సమయ శబర వరేణ్య సుశ్యామ గాత్ర
      క్లప్త మగు సంకు పూసల దీప్తి యనఁగ
      వెలసి తండోపతండమై వేల్పు త్రోవఁ
      బ్రబిలి చూపట్టె నక్షత్ర పంక్తి యపుడు
ఇంతటి గొప్ప పండితులు కేశవరావు గారు…అందువల్ల ఆయన మీద పరిశోధన చేశాను.

5. తెలంగాణ సాహిత్య అకాడెమీ వారి కోరికను అనుసరించి “జనగామ జిల్లా సాహిత్య చరిత్ర”ను రాస్తున్నప్పుడు ఎదురైన అనుభవాలు ఎటువంటివి?

జ:   అవును. నిజానికది తెలంగాణ సాహిత్య అకాడెమీ కోరిక మేరకు రాయడం జరిగింది. కొన్ని అనివార్య కారణాల వల్ల స్వీయ ప్రచురణగా ముద్రించడం జరిగింది.

6.వరంగల్ జిల్లా స్థాయిలో హాకీ జట్టుకు ప్రాతినిథ్యం వహించిన మీరు క్రీడారంగంలో ఎందుకు ముందుకు వెళ్లలేకపోయారు?

జ:   (నవ్వుతూ) నిజమే కానీ నాటకాల్లో నటించాలన్న అభిలాష ఎక్కువగా ఉండేది. కొన్ని నాటికలు, నాటకాల్లో నటించాను కూడా..అందుకే క్రీడారంగాన్ని పక్కకు పెట్టాను.

7. నాటకరంగంలో కూడా ముద్రవేసుకున్న మీకు నాటకాల పట్ల ఆసక్తి ఎలా కలిగింది? నాటకరంగానికి మీరు అందించిన సేవలు ఎటువంటివి?

జ:   పదేండ్ల బాల్యవయస్సు నుంచే మా గ్రామంలో ప్రదర్శింపబడే వీధి భాగోతాలు, భజనలు చూసేవాడిని. ఆ పాటలూ, సంభాషణలు నన్ను ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ బృందాలతో ఊరూరు తిరిగేవాడిని. వేషం కట్టాలనే అభిలాష బాగా ఉండేది కానీ మా పెద్దలు అంగీకరించేవారు కాదు. ఖిలాషాపురం మాధ్యమిక పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు జి. నరసింహారావు గారు అనే అధ్యాపకుడు గొప్ప నాటక రచయిత. ఆయన వల్ల నాటకాలు వేసే అవకాశం వచ్చింది. అట్లా నాటకా రంగంలో ప్రవేశించాను. హన్మకొండ హైస్కూల్లో చదువుతున్నప్పుడు నారాయణరావుగారు అనే ఉపాధ్యాయుడు ఉండేవారు. ఆయనకు నాటకాల రాయుడు అని పేరుండేది. ఆయన ప్రదర్శింపజేసే నాటికల్లో నాకు అవకాశం ఇచ్చేవారు. అక్కడ నాటక సంస్థల్లో ప్రదర్శించే నాటకాలు చూస్తుండేవాడిని. ముచెర్ల సత్యనారాయణ, రుక్మారావు, శ్యామ్ సుందర రావు వంటి ప్రముఖ నటులతో పరిచయం ఏర్పడింది. వీరిలో ముచెర్ల సత్యనారాయణ గారు మంత్రి కూడా. నాకు ఏకపాత్రాభినయం చాలా ఇష్టం. దుర్యోధన, తాండ్ర పాపారాయుడు, రాణా ప్రతాప సింహుడు, చాణక్య, పేదవాడు వంటి ఏకపాత్రల్లో నటించాను. ఇవి నాకు విశేష ప్రాచుర్యాన్ని తెచ్చాయి. 
          జనగామ సంస్థలతో అనుబంధం ఏర్పడిన పిదప చిల్లరకొట్టు చిట్టెమ్మ, గాలివాన, పిచ్చివాడు నాటకాల్లో నటించి అందరినీ మెప్పించాను. మా స్వగ్రామంలో కొందరు యువకులం కలిసి తిరుపతి వేంకట కవుల శ్రీకృష్ణ రాయబారం నాటకం ప్రదర్శించాం. నేను దుర్యోధనుడు, భీముడు పాత్రల్లో నటించాను. తొలిదశలోనే ఆ నాటక ప్రదర్శన విజయవంతమైంది. ఆ నాటకాన్ని మరికొన్ని గ్రామాలలో ప్రదర్శించాం కూడా.   సురభి నాటక సమాజం వారు రఘునాథపల్లిలో గుడారాలు వేసుకొని, కొన్ని నెలల దాకా అక్కడే ఉండి నాటకాలు ప్రదర్శిస్తుండేవారు. అవన్నీ చూడడమైంది. అవి మనస్సు మీద బలమైన ముద్రవేశాయి. నటులుగా ప్రసిద్ధులైన ఎ. ఆర్. కృష్ణ, చాట్ల శ్రీరాములుగార్లతో జనగామలో కలిగిన పరిచయం మరువరాని అనుభూతిని మిగిల్చింది. జనగామలోనే ఆచార్య ఆత్రేయ గారు రచించిన కప్పలు, గుమాస్తా నాటకాల ప్రదర్శన సమయంలో ఆయన తోనూ పరిచయం కలిగింది. వాటిలో సీనియర్ నటులు నటించారు. ఆత్రేయ గారి సినిమా పాటల విశేషాలను వివరిస్తూ వ్యాసాలు రాసి ఆయనకు అందజేశాను. హైదరాబాద్ లో వారితో మంచి అనుబంధం ఏర్పడింది. దానికి గుర్తుగా ఆయన సినిమా పాటల గురించి ఒక బృహత్ వ్యాసం రాసి నా ‘సరళరేఖలు’ వ్యాస సంపుటిలో ప్రచురించడం జరిగింది. ఆయన ఆత్మీయతకు అవధులు నిర్మించలేను.

8.విద్యార్థులను ఏనాడూ దండించి ఎరుగని ఉపాధ్యాయులుగా మన్ననలు పొందిన మీ ఆదర్శ అధ్యాపక జీవితం గురించి తెలపండి.

జ:    నాకు జీవితంలో అధ్యాపకవృత్తి అంటే మక్కువ ఎక్కువ. నా అన్నలు, గురువుల అధ్యాపక జీవితాలు నన్ను బాగా ఆకట్టుకున్నాయి. నేను గుండ్ల గూడ సి.ఎస్.ఐ. ఉన్నత పాఠశాలలో తెలుగు భాషా బోధకునిగా ఉద్యోగంలో చేరాను. పాఠశాల యాజమాన్యం వారు నన్ను మరొక చోటికి బదిలీ చేయలేదు. ఒకే చోట అధ్యాపకత్వాన్ని నెరపడం వాలా నా కృషి ఫలితాన్ని అందుకోగలిగాను, అనుభవించగలిగాను. నా ఎమ్. ఏ. విద్యార్థుల్లో నేను ఇచ్చిన ప్రేరణతో నలుగురు, వారు చదివిన డిగ్రీ కళాశాల వార్షిక సంచికా గ్రంథాలకు సంపాదకులుగా ఉండడమే కాక ఒకరు పిహెచ్ డి. ఇద్దరు ఎంఫిల్ చేశారు.
          నేను ఏ విద్యార్థినీ ఎప్పుడూ దండించలేదు. మరే శిక్షలూ విధించలేదు. కనీసం పరుష పద జాలాన్ని కూడా వాడలేదు. తుంటరి విద్యార్థులను మంచి మార్గంలోకి తేవడానికి ఎంతో శ్రమించేవాడిని. నీతికథలు, సుభాషితాలు, మహాపురుషుల ఆదర్శ జీవితాలు బోధించి వారిని మార్చగలిగే వాడిని. మనస్సును మార్చగలిగేదే అసలైన శిక్ష అనే కార్య ప్రక్రియలో గెలిచాను.  ప్రతీరోజు 9 పేజీల టీచింగ్ నోట్స్ రాసేవాడిని. అవి జిల్లా విద్యాధికారుల, పర్యవేక్షకాధికారుల మెప్పులు పొందేవి. ప్రధానోపాధ్యాయుల డివిజన్ స్థాయి సమావేశాల్లో అవి ప్రదర్శింపబడినప్పుడు ఎంతో పొంగిపోయేవాడిని. అత్యంత ఆధునిక భాషలో పాఠ్యాంశ బోధన, విద్యాసదస్సులో ప్రసంగాలు, మాదిరి పాఠ్యాంశ బోధన చేసేవాడిని. పాఠ్యపుస్తక రూపకల్పనలో నేను రాసిన వ్యాసాలు పలువురిని అలరించాయి. ఓపెన్ యూనివర్సిటీ డిగ్రీ తరగతులకు పాఠాలు చెప్పడం వల్ల నా బోధనా విధానం చాలా మెరుగుపడింది. పరిశోధనాసక్తి చాలా పటిష్ఠమైంది.       నా అభిప్రాయాలను కానీ, అభిరుచులను కానీ విద్యార్థుల మనసుల మీద, మేధల మీద రుద్దే ప్రయత్నం ఏనాడూ చేయలేదు.

9. ‘బట్టల బంగారం’ గా సుప్రసిద్ధులైన మీకు ఆ పేరు రావడానికి గల నేపథ్యాన్ని వివరిస్తారా?

జ:    ఈ భూమిక చిల్లరకొట్టు చిట్టెమ్మ నాటకంలోనిది. జనగామ పట్టణ ఎస్ కె ఆర్ట్స్ సంస్థ పక్షాన ఈ నాటకం 9 చోట్ల ప్రదర్శింపబడి ప్రశంసలు పొందింది. ‘బట్టల బంగారం’ పాత్రలో సంభాషణలు చలాకీగా ఉంటాయి. హాస్యప్రధానంగా ఉంటుంది. హాస్యపూరితమైన భావాలను రమ్యంగా ఆవిష్కరించడంతో నాకు ‘బట్టల బంగారం’ పాత్ర మంచి గౌరవాన్ని, ప్రసిద్ధిని కలిగించింది.

10. దూరవిద్యా విధానంలో మీరు నిర్వహించిన పాత్ర ఎటువంటిది?

జ:    నేను హైదరాబాద్ లో ఖైరతాబాద్ లోని న్యూ గవర్నమెంట్ డిగ్రీ కళాశాల స్టడీ సెంటర్ లో డిగ్రీ తరగతులకు పాఠాలు చెప్పాను. ఇంటర్ విద్యార్థులతో పాటు అంతగా చదువులేని వాళ్ళు కూడా విద్యార్థులుగా ఉండేవారు. అందువల్ల నేను వాడుక భాషను ఉపయోగించే వాడిని. అటు తరువాత ప్రామాణిక భాషను వాడేవాడిని. ప్రత్యేకించి వ్యాకరణాంశాలను చెప్పేటప్పుడు ముందుగా గ్రామ్య భాషను ఉపయోగించి, తర్వాత ప్రామాణిక భాషలో బోధించడం వల్ల అన్నిరకాల విద్యార్థులకు ఉపయోగకరంగా ఉండేది. చేరా గారు, పి.వి. చలపతి రావు గారు, కె.ఎస్. రమణ గారు నా తరగతి గదిలో కూర్చొని పరిశీలించేవారు. నేను గ్రామప్రాంత అధ్యాపకుడిగానే కాక సాహిత్యం పట్ల కృషి చేస్తున్నవాడిని కాబట్టి నా భూమికను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం జరిగింది. చర్చలు కూడా సాగేవి. అవి నాకు చాలా తృప్తిని కలిగించాయి. అభ్యాసకులకు ఆహ్లాదంతో పాటు ప్రయోజనం చేకూర్చేవి. 

11. ప్రత్యేకంగా మీరు “తెలంగాణాలో మల్లికార్జునాలయాలు” పేరుతో పుస్తకం వేయడానికి కారణం ఏమైనా ఉందా?

జ:   ఉంది. ఎందుకంటే వరంగల్ జిల్లా అయినవోలు మల్లికార్జునాలయం చారిత్రక సత్యాల గురించి వాదోపవాదాలు జరిగేవి. అందుకోసం సమాచారాన్ని సేకరిస్తున్నప్పుడు తెలంగాణాలో మల్లికార్జునాలయాలు రాస్తే బాగుంటుంది అనిపించింది. ఈ చారిత్రకాంశాన్ని  కొంతభాగం గ్రంథస్థం చేయడం జరిగింది. డా. పి.వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి, డా. బూదరాజు రాధాకృష్ణ గార్ల సహకారం తీసుకోవడం జరిగింది.

12. నడుస్తున్న అక్షరంగా మీరు అభివర్ణించిన డా. పల్లేరు వీరస్వామిని గురించి చెప్పండి.

జ:   ఐదు దశాబ్దాల సాహితీ జీవితం ఆయనది. తెలంగాణ రాష్ట్ర అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షులు. తెలంగాణ శతక సాహిత్యం (1975- 2000)అంశంపై పరిశోధన చేసి డాక్టరేట్ పొందారు. ఎనిమిది గ్రంథాలు వెలువరించారు. సినారె, ద్వానా శాస్త్రి మొదలగు వారి నుండి 15 ఉత్తమ పురస్కారాలు పొందారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారం అందుకున్నారు. అనేకమందిని సాహితీ పరులుగా తీర్చిదిద్దారు. 

13. ఇప్పటి వరకు మీరు చేసిన సాహితీకృషి ఎన్ని గ్రంథాలుగా వెలువడింది? 

జ:    ఇప్పటివరకు నా సాహిత్యం 17 గ్రంథాలుగా వెలువడింది. ఆత్మ అక్షరమైన వేళ, ఎప్పుడూ వసంతానివే, అమ్మ పిలుస్తోంది, గదిలో నక్షత్రం, ఆకాశం నా సంతకమే, ఆమనిలో వెన్నెల కోయిలలు, మరో ఉదయాన్ని పిలుస్తా, తూర్పుతీరం (వచన కవితా సంపుటి), శ్రీ రంగరాజు కేశవరావు సాహిత్యం-పరిశీలన (సిద్ధాంత గ్రంథం), సినారె కవితాలోకనం(వ్యాససంపుటి), సరళరేఖలు (సాహిత్య విమర్శ), నడుస్తున్న అక్షరం (పల్లేరు వీరస్వామి జీవిత చరిత్ర), కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్ర మాహాత్యం (క్షేత్ర చరిత్ర), సినారె వాక్కుకు వయసు లేదు – తత్వ విశ్లేషణ, వాల్మీకి ఆశ్రమస్థలి వెల్ది, సమీక్షణం (వ్యాస సంపుటి), జనగామ జిల్లా సాహిత్య చరిత్ర ఇవి వెలువడిన గ్రంథాలు. జనగామ తాలూకా సాహితీమూర్తులు, జనగామ పట్టణం వందేండ్ల సాహిత్య సమావేశాలు, జనగామ తెలుగు కవులు-స్వీయ గానాలు ముద్రణలో ఉన్నాయి.

14. కవిత్వం, విమర్శ, అధ్యాపకత్వం ముప్పేటలుగా పెనవేసుకున్న మీరు సమాజ శ్రేయస్సు కోసం చేసిన రచనల్లో ఇంకా అనేకం అముద్రితాలుగా ఉన్నాయని చెబుతున్నారు కదా! అవి అలాగే ఉండడం ద్వారా వాటి ప్రయోజనం నెరవేరదు కదా! మరి వాటన్నిటినీ వెలికి తీసుకొచ్చే అవకాశం ఉందంటారా?

జ:   ప్రస్తుతం మూడు గ్రంథాలు ముద్రణలో ఉన్నాయి. అన్నింటిని కాకపోయినా కొన్నిటిని వెలువరించగలను.

15. అసలు కవిత్వం కానీ, విమర్శ గానీ ఏ లక్షణాలకు లోబడి ఉండాలో మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.

జ:     నేడు వెలువడుతున్న కవిత్వమంతా బాగుందని చెప్పలేం. పదాల పోహళింపుతో వెలువడే కవిత్వమే రాసులు రాసులుగా ఉంది. అటువంటి కవిత్వం బీరువాల్లో బందీ అవుతోంది. కవిత్వం ఎప్పుడైనా సార్వజనీనంగా ఉండాలి. సార్వకాలికమై జ్వలించాలి. ప్రయోగ శీలత తరగలెత్తాలి. అనుభూతి ఉండాలి కానీ అది వస్తు సౌందర్యాన్ని మరుగునపరిచేదిగా ఉండకూడదు. పద పదంలో కొత్తదనం విరబూయాలి. అనుభవ తాత్పర్యసీమల నుంచి ప్రభవించినట్లుగా ఉండాలి. ఆశావహమైన సవ్వడుల స్వరాలను ఒక ప్రవాహంగా నినదింపజేసే విధంగా ఉండాలి. ‘విప్పి చెప్పేది విమర్శ’ అన్నారు సినారె గారు. సాహిత్య విమర్శ సహేతుక విశ్లేషణతో సాగాలి. వస్తు తత్వాన్ని ప్రామాణికమైన కొలమానాలతో విడమరిచి చెప్పేదిగా ఉండాలి. నిష్పాక్షిక దృష్టితో వివేచన సాగాలి. అభిమానాశ్రిత ప్రశంస ఉండకూడదు. వ్యక్తి ప్రశంస కన్నా వ్యక్తిత్వ విశ్లేషణ కలిగిఉండాలి.

16. మా తరం కూడా పద్యసాహిత్యాన్ని చదువుతూ పెరిగిన వాళ్ళమే. ఇప్పుడు పద్యమే వద్దంటున్నారు. ఈ పరిణామాన్ని ఏ రకంగా అన్వయించుకోవాలి? 

జ:    ఎందరు చీదరించుకున్నా పద్యం చెరిగిపోదు. అమృత రూపమై జాలువారుతుంది. పద్యం విద్య అన్నాడు నన్నయ్య గారు. అందుచేత పద్యం అనారతం హరితమధురంగా ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది. ఆగామికాల సాహిత్యానికి పరిపూర్ణతను స్థిరపరుస్తుంది. ఆధునికంగా ఎన్ని ప్రక్రియలు మొలుచుకొచ్చినా, దూకినా పద్యం నవ నవంగా శోభలు కుమ్మరిస్తూనే ఉంటుంది. ఖండకావ్యాలు, కావ్యసంపుటాలు, కావ్య సంకలనాలు పెద్ద ఎత్తున వెలువడుతూ రసజ్ఞ లోకాన్ని పరవశత్వంలో ముంచెత్తుతున్నాయి. పద్య సదస్సులు నిర్వహింపబడుతూనే ఉన్నాయి. ఇంతే చాలదు. ఆధునిక టెక్నిక్ తో పద్యం రాయబడాలి. అభివ్యక్తిలో తళుకు భాసించాలి. శైలిలో ఆర్ద్రతాశ్రితమైన వాదం ఉండాలి. పద్యంలోని ప్రాణ చైతన్యం వస్తువుతో సిద్ధిస్తుంది. కాబట్టి వస్తువు ఎంపికలో రుచిర భావనా తత్వాన్ని కలిగిఉండాలి. ప్రయోగశీలత సహజత్వాన్ని తొడుక్కొని సాగాలి.

17. మీరెన్నో పురస్కారాలు, సన్మానాలు పొందారు కదా! ఆ అనుభూతిని తెలపండి. పురస్కారాలు రచయిత రచనాశక్తికి కొలమానం అవుతాయా?

జ:    సన్మానాలు, పురస్కారాల వల్ల నేను పొందిన అనుభూతి వర్ణనాతీతం. సాహిత్యమే సర్వస్వంగా జీవిస్తున్న రచయిత ఎన్నడూ అవార్డులకోసం నిరీక్షించడు. ఎలాంటి ‘పట్టు’ పరిశ్రమ కోసం ఆరాటపడడు (నవ్వుతూ). పైరవీలు చేయడు. అవార్డులు రచయితకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇస్తాయి. 

18. తెలంగాణా రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత మన ప్రాంతంలో సాహిత్యరంగం అభివృద్ధి చెందినదని భావిస్తున్నారా? ఏ విధంగా?

జ:   సాహిత్యరంగం బాగా అభివృద్ధి చెందింది. సాహిత్య సంస్థలు అసంఖ్యాకంగా వెలిశాయి. కవితాసంపుటాలు, సంకలనాలు వెలువడ్డాయి. సదస్సులు జరిగాయి. ప్రస్తుతం కూడా జరుగుతూనే ఉన్నాయి. సాహితీ కృషి చేసినవారికి అధిక సంఖ్యలో పురస్కారాలు అందింపబడుతూనే ఉన్నాయి. తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ ఏర్పడిన తర్వాత అనేక కార్యక్రమాలు ప్రయోజనవంతంగా సాగుతూ సాహిత్య వికాసానికి దోహదపడుతున్నాయి. అందులో జిల్లా సాహిత్య చరిత్రలు వెలువరింప జేయడం బాగుంది. తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు సైతం విశేషకృషిని అందిస్తున్నది. తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సాహిత్య చైతన్యానికి తెలంగాణ సంస్కృతికి అవిరళంగా సేవలు అందిస్తున్నది. మునుపెన్నడూ లేని విధంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన పిదప సాహిత్యం సరికొత్త మూల్యాలతో ప్రవర్ధిల్లుతూ వచ్చిందని చెప్పవచ్చు.

19. ఒక రచయితకు సమాజం పట్ల ఉండే బాధ్యత ఎటువంటిది? ఇప్పుడున్న రచయితల్లో అది ఉందని భావిస్తారా?

జ:    రచయిత బాధ్యత గురుతరమైంది. అతడు సమాజ బహిరంతరాలను శోధించాలి. మనిషి జీవితంలోని కృత్రిమత్వాన్ని, అహేతుక విషయాల ఆంతర్యాన్ని ఛేదించాలి. స్వప్నలోకాలకు పట్టం కట్టడం ఆపేయాలి. మనిషి మనిషి మధ్య ఆత్మీయతా సౌరభ్యాన్ని ప్రవహింపజేయాలి. సత్యాన్ని ఎలుగెత్తి చాటాలి. ప్రతి కవితాక్షరంలో నవ్యత్వాన్ని దాచిపెట్టి, మనిషిని కాపాడాలి. అయితే రచయితలందరిలో ఈ భావన ఉంటుందని నేననుకోవడం లేదు. రచయితల్లో కొందరు వ్యాపార ధోరణి కలిగినవాళ్ళు ఉంటారు. వారికున్న బాధ్యత సొంత వైభవాన్ని పెంచుకోవడమే. ఉద్యమాలను తనవైపు మళ్లించుకొని సమాజాన్ని , సాహిత్య సమాజాన్ని అల్లకల్లోలపరచడమే. వ్రేళ్ళ మీద లెక్కపెట్ట గలిగేంతమంది రచయితలు మాత్రమే నిజాయితీగా రచనలు చేస్తున్నారు. అయితే ఇలాంటి రచయితల వల్లనే సమాజం సతతహరితంగా ప్రవర్ధిల్లుతూ ఉంటుంది. 

20. ఆధునిక కాలంలో వస్తున్న వివిధ వాదాల పట్ల మీ అభిప్రాయం చెప్పండి. 

జ:    సాహిత్యం విస్తృతమవుతూ వస్తున్నది. ఎన్ని వాదాలొస్తే అంత మంచిది. అవి అస్తిత్వాన్ని కోల్పోకూడదు. నాకు నచ్చింది మానవతావాదం.

21. మీ నిరంతర మార్గదర్శకత్వంలో ఎదిగి మీకు గర్వకారణంగా నిలిచిన విద్యార్థులను గురించి చెప్పండి.

జ:   బాల్యవయస్సులో స్కూల్లో నన్ను అనుకరించడం, ప్రత్యేక కార్యక్రమాల్లో నా వాణిని కొనసాగించడం మొదలు ప్రఖ్యాత సాహితీవేత్తగా ఎదిగిన నా విద్యార్థి డా. పోరెడ్డి రంగయ్య. ఎన్నో గ్రంథాలు వెలువరించాడు. మరెన్నిటికో సంపాదకత్వం వహించాడు. వందలాది సదస్సులకు వ్యాఖ్యాతగా ప్రశంసలు పొందాడు. అనేక బిరుదులు పొందాడు. అందరికీ ఆత్మీయుడిగా నాకు గర్వకారణంగా నిలిచాడు. పోరెడ్డి రంగయ్య మూడో అన్న పోరెడ్డి ఉప్పల్ కూడా నాకు ప్రియ శిష్యుడే. ఇట్లా ఎంతోమంది వారి వారి సామర్థ్యాలను బట్టి మంచి పదవుల్లో ఉన్నారు.

22. మీ అనుభవ పురస్సరంగా ఈ తరానికి మీ సందేశం ఇవ్వండి.

జ:  ఈ తరం వారికి కొరవడింది అధ్యయనం. విస్తృత అధ్యయనం చేయాలి. రచన అనుభూతి ప్రధానంగా సాగాలి. అభివ్యక్తిలో నవ్యత్వం గుబాళించాలి. సృజన శీలత పదునుగా ఉండాలి. వ్యక్తిని, సమాజాన్ని ఉత్తేజపరచాలి.

అనేక ధన్యవాదాలు సార్🙏🏼 మీ అమూల్యమైన సమయాన్ని కేటాయించి, సమగ్రమైన మీ జీవిత విశేషాలను అందించినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున నమస్సులు, కృతజ్ఞతలు

🙏🏼

*ప్రముఖ కవి, రచయిత, విమర్శకులు, విశ్లేషకులు డా. జి. చెన్నకేశవరెడ్డి గారితో ‘మయూఖ’ ముఖాముఖి                                    -ధూళిపాళ అరుణ*

********************************************

     నిరంతరాన్వేషణతో అనేక పరిశోధనాత్మక వ్యాసాల ద్వారా సాహిత్యలోకానికి సుపరిచితులైన డా. జి. చెన్నకేశవరెడ్డి గారి జీవన యాత్రను, వారి అనుభవాలను వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్! మీ వ్యక్తిత్వ, సాహిత్య జీవన విశేషాలను మా పాఠకులకు తెలియజేసే అవకాశం రావడం ఎంతో సంతోషంగా ఉంది…మొదటగా….

1ప్ర. అత్యంత సాహిత్యాభిలాష కలిగిన మీరు జన్మించిన

ప్రాంతం ఏది? బాల్య జీవితాన్ని ఏ విధంగా గడిపారు? ఆ విశేషాలను చెప్తారా?

జ:   నమస్కారం! నేను విద్వద్గద్వాలగా ప్రసిద్ధి చెందిన గద్వాలలో 1945 ఏప్రిల్ 7వ తేదీన జన్మించాను. మా అమ్మ రంగనాయకమ్మ, నాన్న తిమ్మారెడ్డి. చిన్నతనం నుండీ గద్వాల సాహిత్య వాతావరణంలో పెరిగాను. నేను అయిదవ తరగతి చదివేటప్పుడు డా. సి. నారాయణరెడ్డి గారు హైస్కూలుకు వచ్చారు. అప్పుడాయన తన నోట్ బుక్ లో రాసుకున్న ‘నాగార్జునసాగరం’ కవితాగానం చేశారు. అది నన్ను ఆ వయస్సులోనే ఎంతో ప్రభావితుని చేసింది. మా ఊరి లైబ్రరీలో ఉండే పుస్తకాలన్నీ చదివాను. మొదట మా అక్కయ్య కొరకు తెచ్చే డిటెక్టివ్ నవలలను నేనూ చదివేవాడిని (గట్టిగా నవ్వుతూ). మా నాన్న తరతరాల వారసత్వంలో మాలీపటేల్ గిరీ చేసేవాడు. గద్వాల ఊరే కాక చుట్టుపక్కల ఏడు ఊళ్ళల్లో కూడా మా పూర్వీకులు పటేల్ గిరీ చేశారు. మా నాన్న పంచాయతీ తీర్పులు బాగా ఇస్తాడని ప్రసిద్ధి ఉండేది. అందువల్ల బండ్లు కట్టుకొని పక్కన ఊళ్ళల్లో నుండి కూడా సమస్యల తీర్పు కోసం మా నాన్న దగ్గరికి వచ్చేవారు. ఆయన చదువుకున్నది 7వ తరగతి వరకే అయినా ఇంగ్లీషు, తెలుగు, లెక్కలు ఆయనకు బాగా వచ్చు. మేము ఏడుగురం సంతానం. అందులో అయిదవ వాడిని కావడం వలన నాకు అన్నలు, అక్క, తమ్ముడు, చెల్లెలు ఉండడం ఒక అదృష్టంగా భావిస్తాను. తదనంతర కాలంలో  సినారె గారు నామీద  అభిమానంతో ‘కర్పూర వసంత రాయలు’ కావ్యగానానికి అంగీకరించి గద్వాలకు రావడం జీవితంలో మరపురాని అనుభూతిని మిగిల్చింది.

2ప్ర. ప్రాథమిక విద్య నుండి మొదలుకొని వివిధ దశల్లో జరిగిన మీ పూర్తి విద్యార్జనను గురించి చెప్పండి.

జ:   మా ఇద్దరన్నలు హెచ్.ఎస్.సి స్కూల్ ఫైనల్ వరకు చదివారు. మా మూడో అన్న ఎఫ్.ఏ వరకు రెడ్డి హాస్టల్ లో ఉండి నిజాం కాలేజీలో చదివారు. ఆ కాలంలో ఆ చదువుకు ఉద్యోగాలు కూడా వచ్చేవి. మాకు రెండువందల ఎకరాల భూమి ఉండేది. పెద్ద వ్యవసాయ కుటుంబం. అందువల్ల ఒకరి కింద పని చేయడానికి ఒప్పుకునేవారు కారు. “ఉత్తం ఖేతి, మధ్యం బేపారే, కనిష్టం చాకిరీ” అంటారు కదా!(నవ్వుతూ) అందుకే మా అన్నయ్యలు ఇండిపెండెంట్ లైఫ్ కోరుకున్నారు. అంత చదువుకున్న మూడవ అన్నయ్య కూడా వ్యవసాయం వైపే మొగ్గు చూపాడు. దానివల్ల మా నాన్నకు నన్ను బాగా చదివించాలనే కోరిక పెరిగింది. చదువులో ముందే ఉన్నప్పటికీ గేరి(వాడ)లో పిల్లలతో ఎక్కువగా ఆటలు ఆడుతుండేవాడిని. ఓసారి మా నాన్న నేను పనికిరాకుండా పోతాననే భయంతో ‘కోదండం’ కూడా వేయించాడు. అంతేకాదు. నన్ను హైదరాబాద్ లో చదివించాలని నిర్ణయం చేసుకున్నాడు. అక్కడ గ్రామర్ హైస్కూల్లో 6వతరగతిలో చేర్పించాలనుకున్నాడు కానీ ఉపాధ్యాయుల ఉచ్చారణ నాకు అర్థం కాకపోయేది. ఆల్ సెయింట్స్ కాలేజీలో సీటు వచ్చింది. కానీ ఆ బిల్డింగ్, అక్కడి ‘నన్స్’ వేషధారణను చూసి భయపడ్డాను. అందుకే అక్కడ చదవలేదు. అకడమిక్ ఇయర్ మధ్యలో కాబట్టి గద్వాలలో చేర్చుకోలేదు. ఆరు నెలలు గద్వాల పక్కనే ఉన్న ఆత్మకూరులో మేనమామ గారింట్లో చదువుకొని తరువాత గద్వాల చేరి పియుసి వరకు అక్కడే చదివాను. రెండు సంవత్సరాలు ఇంజినీరింగ్ చదివి నేను కూడా మా నాన్న కోరికను నెరవేర్చక నిరాశ పరిచాను (విచారంగా). ఇప్పటికీ తలచుకుంటే బాధగా ఉంటుంది. తెలుగు చదవాలని, నారాయణరెడ్డి గారి దగ్గర శిష్యరికం చేయాలని , ఆయనంతటి వాడిని కావాలని నా కోరిక. యూనివర్సిటీలో నాకంటే సీనియర్ పి. నర్సింహారెడ్డి అని ఉండేవాడు. ఆయన సినారె గారి క్లాసులు ఉండే సమయాన్ని నాకు చెప్పేవాడు. నా ఇంజినీరింగ్ క్లాసులు వదిలేసి ఆ క్లాసులకు అటెండ్ అయ్యేవాడిని. ఆయనకు ప్రత్యక్ష శిష్యుడిని కావాలని బిఏ తెలుగులో చేరాను. అమ్మంగి వేణుగోపాల్, వేలూరు సాయిబాబా, వీరితో పాటు మరో ఇద్దరు నాకు స్నేహితులుగా ఉండేవారు. సినారె గారితో పాటు చలమచర్ల రంగాచార్యులు గారు, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారు, దివాకర్ల వెంకటావధాని గారు, పాటిబండ మాధవశర్మ గారు, బిరుదురాజు రామరాజు గారు ఇట్లా హేమాహేమీలందరూ గురువులయ్యారు. తరువాత ఎమ్ ఏ లో చేరాను. నాతో పాటు నా మిత్రులలో అమ్మంగి వేణుగోపాల్ ఒక్కడే చేరాడు. దివాకర్ల వెంకటావధాని గారి కూతుళ్లు గాయత్రి, రాజేశ్వరి కూడా మాకు క్లాస్ మేట్స్.

3ప్ర. సాహిత్యరంగంలో మీ మొదటి అడుగు పడిన చోటు ఎక్కడో వివరిస్తూ, మీలో సాహితీ కాంక్షను ప్రేరేపించిన విధానం ఏమిటో తెలపండి.

జ:    మా అమ్మ ప్రతిరోజు భగవద్గీత పారాయణం చేసేది. నా చెవిలో ఆ శ్లోకాలు వినబడుతుండేవి. వాటివల్ల దేవాలయంలో జరిగిన భగవద్గీత పోటీలో ప్రైజ్ వచ్చింది. ఇంతకుముందు నేను చెప్పినట్టు అయిదవ తరగతిలో సినారె గారి కవితాగానం నన్ను అబ్బురపరచి కవిత్వం అంటే ఇట్లా ఉండాలి అన్న భావన దృఢమైంది. 8వ తరగతిలో హిందీ కవిత ‘పథిక్’ను ‘పథికుడు’ అనే పేరుతో తెలుగులోకి అనువదించాను. హిందీ టీచర్ ఎంతో మెచ్చుకుని మిగతా టీచర్లకు కూడా చూపించి, అప్పటినుండి ‘బాలకవి’ అని పిలవడం మొదలుపెట్టాడు. తెలుగు టీచరు లక్ష్మణాచారి గారు పండితుడు. ఆయన మంచి కంఠంతో రాగయుక్తంగా వసుచరిత్ర పద్యాలు చదువుతుంటే ఎంతో ఆనందంగా ఉండేది. ఒకసారి స్కూల్లో అవధానం పెట్టించారు. అది కూడా నన్ను బాగా ప్రభావితం చేసింది. పియుసి లో ఫస్ట్ బ్యాచ్ మాది. అందులో మొదటి రూల్ నెంబర్ నాదే. అందుకే మొదటి విద్యార్థిని కూడా నేనే(నవ్వుతూ). మొదటి సంవత్సరం పరీక్షలు రాయలేదు. రెండవ సంవత్సరం మళ్లీ పరీక్షకు కట్టి ఫస్ట్ క్లాస్ లో పాసయ్యాను. ఇంజనీరింగ్ లో సీట్ వచ్చింది. చైనా యుద్ధం జరుగుతున్న సమయమది. భాషా నిలయంలో గానీ, ఎక్కడ కవిసమ్మేళనాలు జరిగినా గానీ హాజరయ్యేవాడిని. ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య గారు, దివాకర్ల వారు మొదలగు పండితులు వచ్చేవారు. మల్లాది సూర్యనారాయణ మూర్తిగారు హంపీ ఎక్స్ కర్షన్ తీసుకెళ్లారు. కృష్ణదేవరాయల సాహితీ వైభవంతో విలసిల్లిన ప్రాంతం కాబట్టి అది కూడా నాకు ప్రేరణ కలిగించింది..ఇట్లా నా జీవితంలోని అనేక సంఘటనలు నాలో సాహిత్య కాంక్షను పెంచుతూ వచ్చాయి. నేను బిఏ చదువుతున్నప్పుడు కేశవపంతుల నర్సింహశాస్త్రి గారితో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన నాకు రేడియో ప్రోగ్రాం ఇచ్చారు ఆ స్క్రిప్ట్ మీద పాశం చెన్నకేశవరెడ్డి అని రాశాను. అది చూసి ‘మీది ఏ ఊరు?’ అని అడిగారు. నేను గద్వాల అని చెప్పాను. “మీ ఊరు వాడేనయ్యా కొత్వాల్ (రాజా బహదూర్) వెంకటరామారెడ్డి. మీ వంశం వాడు కూడా” అని చెప్పారు. ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాను. ఈ విషయం మా ఊరికి పోయినప్పుడు మా నాన్నగారిని అడిగాను.  ఆయన మా ఇంటి ఎదుట ఉన్న ఇల్లు చూపించి ఇదే ఆయన ఇల్లు అని చెప్పారు. అంతటి గొప్పవాడు మా వంశీయుడు కావడం ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చింది. కొత్వాల్ వెంకట రామారెడ్డి శతజయంతి సందర్బంగా ఏర్పాటు చేసిన సభలో నన్ను సత్కరిస్తూ సినారె గారు ‘పాశం ఇంటి వారి మొలక’ అని పేర్కొనడం ఎప్పటికీ మరిచిపోలేను. అదే నా మొదటి సత్కారం. బి ఏ సెకండియర్ లో ఉన్నప్పుడు తెలుగు శాఖకు సెక్రటరీగా ఎన్నో కార్యక్రమాలు నిర్వహించాను. సాహిత్య సప్తాహం పేరుతో ఏడు రోజులు కార్యక్రమాలు నిర్వహించాను. ఫైనల్ ఇయర్ లో కూడా నన్నే నియమించారు. గద్వాల కాలేజీ వాళ్ళు కూడా పిలిచేవారు. భాస్కరభట్ల కృష్ణారావు, యశోదారెడ్డి మొదలైన సాహితీవేత్తలతో సాన్నిహిత్యం ఉండేది.
         నంద్యాల అనంత రాఘవాచారి గారని జమ్మిచేడు. జమీందారు దగ్గర ఆస్థాన పండితుడు. నేను హైస్కూల్లో ఉన్నప్పుడే ఆయన దగ్గరకు వెళ్లి రఘువంశం, కుమార సంభవ కావ్యాలు, శబ్దమంజరి నేర్చుకున్నాను. అమరకోశం చదివాను కానీ నాకు రాలేదు. “అమరం నా నోటికమరలేదు”(బిగ్గరగా నవ్వుతూ). లక్ష్మణాచారి గారి వల్ల చిత్తూరు వారి సంస్కృత పరీక్షలు పరిచయ, అభిజ్ఞ, కోవిద పాసయ్యాను. ఆయన చెప్పని పేపరును కూడా బాగా రాయడంతో విద్యార్థులకు ఆ పేపరు చదివి వినిపించారు. అట్లా సంస్కృతం కూడా నేర్చుకోవడం జరిగింది.

4ప్ర. మీ వచన కవిత మొట్టమొదటగా ‘జ్యోతిర్మయి’ పత్రికలో ప్రచురించబడిందని విన్నాం. ఆ నేపథ్యాన్ని వివరిస్తూ ఆ పత్రికతో మీ అనుబంధాన్ని వివరించండి.

జ:  ఎస్వీ రామారావు గారు పి హెచ్ డి చేస్తున్నప్పుడు హాస్టల్ లో ఉండేవారు. మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ‘జ్యోతిర్మయి’ అనే సాహిత్య సంస్థను స్థాపించారు. గద్వాలకు నన్ను ప్రతినిధిగా నియమించారు.  గద్వాలలోని పెద్ద పెద్ద వర్తకులంతా మా నాన్నగారి మీద ఉన్న గౌరవంతో ఆ సంస్థ నిర్వహణకు ఆర్థిక సహాయం అందించారు. ‘జ్యోతిర్మయి’ పత్రిక ద్వారా మొదటగా జిల్లా కవితా సంకలనం ప్రచురించబడింది. అందులో ‘కాంతిచక్రం’ అనే నా కవిత అచ్చయింది. ఆ సంకలనానికి సినారె గారు ముందు మాట రాశారు. ‘జ్యోతిర్మయి’ ద్వితీయ వార్షికోత్సవ సంచిక ఆవిష్కరణ మా గద్వాలలో జరగడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చింది.

5ప్ర. మాత్రా ఛందస్సు, గేయ ఛందస్సుల మీద పరిశోధన చేయడానికి ప్రోత్సాహం ఎవరినుండి లభించింది?

జ:   మొదట నేను మార్క్సిజమ్ మీద పరిశోధన చేయాలనుకున్నాను. సినారె గారు నన్ను మాత్రాఛందస్సు మీద చేయమన్నారు. నేను వారి రచనల మీద చేస్తానన్నాను. అట్లా కాదని గేయ కవిత్వం మీద చేయమని సలహా ఇచ్చారు. గేయ కవిత్వం ప్రధానంగా గతి ప్రధానమైనది. అక్షర ఛందస్సు, మాత్రాగణ ఛందస్సు, మాత్రా ఛందస్సు అని ఛందస్సు మూడువిధాలు. మాత్రా ఛందస్సులో త్రిస్ర, చతురస్ర, ఖండ, మిశ్ర గతులుగా ఉంటుంది. తొమ్మిది మాత్రలతో కూడా ఉంటుంది కానీ దాన్ని ఎవరూ రాయరు.

6. ‘ఆధునికాంధ్ర గేయకవిత్వం’పై మీరు చేసిన పరిశోధన గురించి వివరించండి.

జ:  సినారె గారు సూచించిన ప్రకారం నేను గేయ కవిత్వం మీద పరిశోధన చేయడానికి పూనుకున్నాను. గేయం గాన ప్రధానమైనది. లయబద్ధంగా భావం పూర్తవడమే గేయ ప్రధాన లక్షణం. నా పరిశోధన గ్రంథంలో  గేయలక్షణం, గేయ వికాసం, ఆధునిక యుగారంభం- గేయావతరణం, భావకవిత్వ యుగం- గేయరచనలు, అభ్యుదయ కవిత్వ యుగం- గేయ రచనల గురించి వివరించాను. గేయ కవుల గేయ ఛందస్సుల విశిష్టతలను వివరించాను. ఆధునికాంధ్ర గేయ కవిత్వాన్ని మొత్తం ఇందులో వివరణాత్మకంగా తెలిపాను. ఉస్మానియాలో ఈ ప్రక్రియ మీద పరిశోధన చేసిన తొలి పరిశోధకుడిగా గౌరవం పొందాను. ఈ మధ్యకాలంలో తెలంగాణ ఉద్యమంలో గేయం ఎంత ప్రాధాన్యత పోషించిందో దానికి సంబంధించిన విశ్లేషణ కూడా ఇందులో చేర్చడం జరిగింది. ముఖ్యంగా వస్తువు, ఛందస్సు ఈ రెండింటిని ప్రధానంగా చేసుకొని పరిశోధన చేశాను.

7ప్ర. అప్పటికీ, ఇప్పటికీ గేయ సాహిత్యంలో వచ్చిన, వస్తున్న మార్పులెటువంటివి?

జ:   నిజానికి గేయ మూలాలు ప్రాకృత గాథా సప్తశతి కాలానికి సంబంధించినవి. పరిశోధన గ్రంథంలో కూడా నేను దీన్ని ప్రతిపాదించాను. ఎందుకంటే వీటిలో తెలుగు మాటలు కనిపిస్తాయి. శాసనాల్లో కూడా గేయ ప్రస్తావనలు మనం గమనించవచ్చు. సీస పద్యం కూడా గేయ ఛందస్సు నుండి పుట్టినదే. గేయ రూపమైన మౌఖిక సాహిత్యం లిఖిత సాహిత్యం కంటే చాలా గొప్పది. మొదటి గేయకావ్యం ‘పలనాటి వీరచరిత్ర’ అయితే ఆధునిక కాలంలో గురజాడ ప్రథమ గేయకవిగా చెప్పవచ్చు. శ్రీశ్రీ లో గురజాడ ప్రభావం కనిపిస్తుంది. తరువాత కవులు దీనిని అనుసరించారు. నారాయణ రెడ్డి గారు గేయ కావ్యాలను రాశారు. అభ్యుదయ విప్లవ కవిత్వాలలో కూడా కవులు గేయ రచనలు చేశారు. తరువాత వచ్చిన వచన కవితా ప్రక్రియ, ఛందస్సును వదిలివేసే దిశగా సాగుతూ వచ్చింది. అయినా ఆధునిక కాలంలో కూడా గేయ సాహిత్యం పరిమళాలను వెదజల్లుతూనే ఉంది. సినిమా పాటలన్నీ మాత్రా ఛందస్సులే కదా! గేయం ధ్వని ప్రధానంగా సాగుతూ విషయం సూటిగా హృదయాన్ని తాకుతుంది.

8ప్ర. “జయమిత్ర” అనే పేరు తో సాహిత్య సాంస్కృతిక వేదికను స్థాపించడానికి వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం ఏంటి? ఈ సంస్థ ద్వారా మీరు నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు ఎటువంటివి?

జ:    అది చాలా విచిత్రంగా జరిగింది. నేను, నా స్నేహితుడు అమ్మంగి వేణుగోపాల్ మా సిద్ధాంత వ్యాస గ్రంథాలకు ఏ పబ్లికేషన్ పేరు పెట్టాలని అనుకున్నప్పుడు ఒక ఆలోచన వచ్చింది. వేణుగోపాల్ భార్య పేరు విజయలక్ష్మి, నా భార్య పేరు సుమిత్ర. వారి పేర్లలోని ముందు అక్షరం తీసేసి ‘జయమిత్ర పబ్లికేషన్’ అని పెట్టాను. నా తొలి పుస్తకావిష్కరణ (సిద్ధాంత గ్రంథం) జయమిత్ర వేదిక మీద జరిగింది. అదే సమయంలో నా మిత్రుడు వేణుగోపాల్ తన సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని నాకు అంకితమిచ్చాడు. ఒకే వేదిక మీద పుస్తకావిష్కరణ, అంకితం తీసుకోవడం నా అదృష్టం. అదే రోజున రాత్రి జయమిత్ర సాహిత్య సాంస్కృతిక వేదిక అనే పేరుతో సంస్థ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని మిత్రులు సూచించారు. స్థానికంగా ఉండేవాడిని కాబట్టి నా అధ్యక్షతన సంస్థ ఏర్పడింది. ఉపాధ్యక్షునిగా నోముల సత్యనారాయణ, ప్రధాన కార్యదర్శిగా వేణు సంకోజ్ నియమితులయ్యారు. దీని తరఫున వందలాది సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించాం. అనేక పుస్తకాలను, అనువాదాలను ప్రచురించాం. సాహితీ ప్రముఖులను ఆహ్వానించి సాహిత్యోపన్యాసాలు ఇప్పించాం. పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు బి.రామకృష్ణారెడ్డి గారు, కూరెళ్ల విఠలాచార్య గారు, శ్రీమతి ఉమా మహేశ్వరి గారు నారా కొండప్ప గారలను గౌరవ పూర్వకంగా సత్కరించాం. నా పుట్టినరోజు సందర్భంగా నా పేరు మీద ఈ సంస్థ ద్వారానే అవార్డు ఇస్తున్నాం. రాజకీయ నాయకులు లేకుండా ఉన్నతమైన కార్యక్రమాలు జరుపుతున్న సంస్థగా పేరు గడించడం మాకు గర్వకారణం. ఈ సందర్భంగా ఒక విషయం చెప్పాలి. నేను నా సిద్ధాంతగ్రంథం ప్రూఫులు చూస్తున్న సమయంలో అమెరికాలో ఉన్న నా డాక్టర్ మిత్రుడు ఉత్తరం రాస్తూ ఇప్పుడేం చేస్తున్నావని అడిగారు. ప్రూఫుల విషయం చెప్పాను. వెంటనే 15 వేల రూపాయలు విలువచేసే డాలర్లు పంపించాడు. నేను ఆశించింది కాదు. నా స్థితిగతులకు కొదువలేదు. ఇదేదో నా గొప్ప తెలియజేయడం కోసం చెప్తున్నది కాదు. ప్రేమ, స్నేహం ఎట్లా ఉంటాయో చెప్తున్నా. ఈ కాలంలో అవి కొరవడ్డాయి. వేణుగోపాల్ , నేను ఇంతకాలంగా ప్రాణ స్నేహితులుగా ఉన్నాం. కారణం ఆ ఆత్మీయతే. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ మొదటి పద్యకవి. నేనాయను వచనకవిత్వం వైపు తిప్పాను. మా స్నేహానికి గుర్తుగా తన సిద్ధాంత గ్రంథం ‘నవలా రచయిత గోపీచంద్’ గ్రంథాన్ని అంకితమిచ్చాడు. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ తో అర్థశతాబ్ది స్నేహానికి గుర్తుగా నా విమర్శన వ్యాసాల సంపుటి ‘అక్షరన్యాసం ‘అంకిత మిచ్చాను. ఈ గ్రంథానికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు విమర్శనరంగంలో సాహిత్య పురస్కారం ఇచ్చారు.

9ప్ర. ఉత్పల సత్యనారాయణ గారితో మీ అనుబంధాన్ని చెప్పండి.

జ:   ఉత్పల సత్యనారాయణ కూడా నాకు సన్మిత్రుడు. ఆయన రచించిన “ఈ జంట నగరాలు హేమంత శిశిరాలు” కావ్యానికి తొలి శ్రోతనైన భాగ్యవశాన నా చేత పీఠిక రాయించుకోవడం గొప్ప విషయం. ఇద్దరు ఆస్థాన కవులు విశ్వనాథ, దాశరథి రాసినప్పటికీ నా చేత పీఠిక రాయించుకొన్నందువల్ల నేనాయన హృదయాస్దాన కవినయ్యాను. తర్వాత కూడా తన యుగళ గీతం గ్రంథానికి పీఠిక రాయించుకొన్నాడు. 2005 రసమయి సంస్థ అధ్యక్షుడు ఎన్. కె రాము గారు తలపెట్టిన నా షష్టిపూర్తి కార్యక్రమాన్ని మా గురువు నారాయణరెడ్డి గారు తాను అధ్యక్షుడిగా ఉన్న తెలంగాణా సారస్వత పరిషత్తులో ఎంతో ప్రేమతో తన ఆధ్వర్యంలో జరిపించారు. అది ఎన్నటికీ మర్చిపోలేని సంఘటన. ఈ సందర్భంలోనే సత్కవి, సహృదయుడు ఉత్పల సత్యనారాయణ చార్య  గారు తన పద్య కృతి ‘శైవలినీ రాగాలు ఉత్పలినీ పరాగాలు ‘అంకితమిచ్చాడు. అది నా అదృష్టం.

10ప్ర. తెలుగు అకాడెమీలోను, తెలుగు విశ్వ విద్యాలయంలో మీరు నిర్వహించిన పదవుల అనుభవాలు ఎటువంటివి?

జ:    ఎమ్ ఏ లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన తర్వాత ఉద్యోగాన్వేషణ ప్రారంభించాను. మహబూబ్ నగర్ ఎమ్.వి.ఎస్ కాలేజీలో ఉద్యోగం వచ్చింది. మూడు వారాలు తిరగక ముందే తెలుగు అకాడమీలో ఉద్యోగం ఇస్తున్నట్టు ఆర్డర్ వచ్చింది. కనీసం నేను అప్లై కూడా చేయలేదు. సినారె గారిని కలిసి ఈ విషయం చెప్పాను. అకాడెమీలో చేరవద్దని ఆయన నాకు మంచి సలహా ఇచ్చారు. అప్పటికి మా ఇంటి పరిస్థితుల దృష్ట్యా, మా నాన్న కోరిక దృష్ట్యా చేరిపోయాను. కానీ పని ఒత్తిడి వల్ల సృజనాత్మకతను కోల్పోయాను. జె.ఎల్ గా వెళ్ళడానికి వేరే అవకాశం వచ్చినప్పటికీ ఇక్కడ కొంతమంది ప్రోద్బలంతో వెళ్లలేకపోయాను. ప్రమోషన్లను కూడా చాలా ఆలస్యంగా అందుకున్నాను. నాకు ప్రొఫెసర్ ను కావాలని బాగా కోరిక ఉండేది. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విజ్ఞాన సర్వస్వ కేంద్రంలో ప్రొఫెసర్ పోస్టు ఖాళీగా ఉందని తెలిసి అప్లై చేశాను. అది ‘ప్రొఫెసర్- కం- డైరెక్టర్’ పోస్టు కావడం వలన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో సంచాలకుడిని అయ్యాను. జ్యోతిష్యం శాఖలో పి జి కోర్సు పెట్టించాను. పది విజ్ఞాన సర్వస్వాలకు రూపకల్పన చేశాను. ఈ విధంగా తెలుగు అకాడెమీలో ఇరవై ఐదేళ్లు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో పది సంవత్సరాలకు పైగా నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించాను.

11ప్ర. ‘వాణిజ్య పదకోశం’ ప్రధాన సంకలన కర్తగా మీరు చేసిన కృషి ఎటువంటిది?

జ:   తెలుగు అకాడెమీ 1985 లో వాణిజ్య పదకోశాన్ని రూపొందించడానికి నిర్ణయించినప్పుడు నేను దానికి ప్రధాన సంకలన కర్తగా వ్యవహరించాను. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని 28 వాణిజ్య కేంద్రాల నుండి సేకరించిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకొని దీన్ని రూపొందించాం. సామాన్య ప్రజానీకం నిత్య జీవితంలో వ్యాపార లావాదేవీలలో ఉపయోగించే  పదాలకు ప్రాధాన్యతనిచ్చాం. భాషకు సంబంధం లేని వర్తకులకు మాత్రమే అర్ధమయ్యే కోడ్ పదాలను కూడా చేర్చడం జరిగింది. అట్లాగే వ్యాపార సంబంధ సామెతలను, జాతీయాలను, అన్యదేశ్యాలను కూడా జోడించాం.

12ప్ర. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారితో మీకు ఏర్పడిన పరిచయ నేపథ్యాన్ని తెలపండి.

జ: మల్లాది సూర్యనారాయణ మూర్తి గారు తాము రాసిన ‘శివభక్తుల చరిత్ర’ను శ్రీశైల మల్లికార్జుని సన్నిధిలో సమర్పించడానికి శ్రీశైలం వెళ్తూ నన్ను వెంబడి తీసుకెళ్ళారు. అప్పుడు నేను పియుసి సెకండియర్ లో ఉన్నాను. అక్కడినుండి విజయవాడకు వెళ్లాం. అక్కడ మల్లాది గారి తమ్ముడు ఇరిగేషన్ ఇంజినీర్ గా పనిచేస్తున్నాడు. ఆయన ఇంట్లో మూడు రోజులు ఉన్నాం. అప్పుడే మల్లాది గారు నన్ను విశ్వనాథ వారింటికి తీసుకు వెళ్లారు. ఆ సమయంలో ఆయన ‘పురాణ వైర గ్రంథమాల’ ను డిక్టేట్ చేస్తున్నారు. అరగంట సేపు కూర్చొని వింటూ ఆనందించాం. తర్వాత మల్లాది వారు “ఇతను నా శిష్యుడు. కవిత్వం రాస్తాడు. మీరంటే చాలా అభిమానం” అంటూ ఆయనకు నన్ను పరిచయం చేశారు. ఆ తరువాత నా మీద అభిమానంతో సాహిత్య పరిషత్తు సమావేశాలకు కూడా వచ్చారు. అంతటి సహృదయులు విశ్వనాథ వారు.

13ప్ర. మీరు రచించిన, వెలువరించిన పుస్తకాలను గురించి చెప్పండి.

జ:  నా రచనలు ఇప్పటివరకు కవితా సంకలనాలు, వ్యాససంపుటాలు, మోనోగ్రాఫులు, పి. వి నరసింహారావు గారి జీవితచరిత్ర ఇట్లా పదిహేను వరకు వచ్చాయి. సంపాదకత్వం వహించినవి మరో పదిహేను వరకు ఉంటాయి. నా వరకు నేను రాసినంతవరకు సంతృప్తికరంగానే ఉన్నాను.

14ప్ర. జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా ఏర్పడడంలో మీరు ముఖ్య పాత్ర వహించారు కదా! అందులో మీ కృషి ఎటువంటిది?

జ:    నాకు చిన్నప్పటి నుండి నేను పుట్టిన ఊరు గద్వాల అంటే చాలా ఇష్టం. ప్రజల్లో రాజకీయ చైతన్యానికి కరపత్రాలు పంచేవాడిని. తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా గద్వాల, ఆలంపూర్ లను కలిపి వనపర్తి జిల్లాలో కలపాలనుకున్న ముఖ్యమంత్రి ప్రతిపాదన నాకు బాధను కలిగించింది. జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా కోసం జరుగుతున్న ఉద్యమంలో కార్యకర్తనయ్యాను. మాజీ మంత్రి డి కె అరుణ పాదయాత్ర చేయాలని సంకల్పించినప్పుడు గద్వాల జములమ్మ గుడి నుండి ఆలంపూర్ జోగులాంబ గుడి వరకు చేస్తే బాగుంటుందని ఆమెకు సూచించి అమలు చేయించాను. సాహితీ ఘన చరిత్ర కలిగిన గద్వాలను చిన్న సంస్థానమైన వనపర్తిలో చేర్చడం ఆత్మ గౌరవానికి భంగమని, తెలంగాణాలో ఉన్న ఒకే ఒక శక్తిపీఠం కలిగిన ప్రాంతంగా దానికి ప్రాధాన్యత నివ్వాలని తెలుపుతూ ముఖ్యమంత్రికి ఉత్తరాలు రాశాను. ఆయన దృష్టికి వచ్చేలాగా కరపత్రాలు ప్రచురించి పంపాను. ఉద్యమ తీవ్రతను గుర్తించి ముఖ్యమంత్రి గారు జోగులాంబ గద్వాల జిల్లాను ప్రకటించారు. ఒకసారి రసమయి సంస్థ తరఫున నారాయణరెడ్డి గారి పేరు మీద అవార్డు అందుకొంటున్న సందర్భంలో సభకు డి కె అరుణ గారు వచ్చారు. “జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా పేరును ప్రతిపాదించింది చెన్నకేశవ రెడ్డి అని, ఆయన సెంటిమెంటు ప్రజల్లోనూ, ముఖ్యమంత్రిలో కూడా బాగా పనిచేసిందని, జిల్లా ఏర్పాటులో చెన్నకేశవ రెడ్డి పాత్ర చాలా కీలకమైంద”ని ఆమె సభాముఖంగా ప్రశంసించారు.

15ప్ర. మీరు అమెరికాలో నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు ఎటువంటివి?

జ:   నేను మొట్టమొదట 1998 లో ఆటా ఆహ్వానం మీద అమెరికా వెళ్లాను. ఆ వేదిక మీద వక్త గాను కవిగాను అవధాన పృచ్ఛకుడిగాను పాల్గొన్నాను. తర్వాత మా పిల్లలు అమెరికాలో ఉద్యోగం చేస్తున్నందువల్ల రెండు సందర్భాలలో తానా సభలోను , ఆటా సభలోను వక్తగా, కవిగా పాల్గొన్నాను. కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రం బే ఏరియాలో మా అబ్బాయి ఉండటం వల్ల ఆరు నెలలకోసారి వెళ్ళినప్పుడల్లా  అక్కడ వీక్షణం సంస్థ నెలనెలా జరుపుతున్న సాహిత్య సమావేశాలలో ప్రతినెలా వెళ్లి నా కవిత్వాన్ని వినిపించేవాణ్ణి.

16ప్ర. మీ దృష్టిలో వర్తమాన కవుల, రచయితల దృష్టి కోణం సమర్థనీయమేనా? ఎట్లా?

జ:   ఒక్కో రచయితకు ఒక్కో దృక్పథం ఉంటుంది. నేను అందరి రచనలు చదువుతాను. అన్నిటినీ అధ్యయనం చేస్తాను. అయితే ఏ రచన అయినా, ఏ ప్రక్రియ అయినా ఆ రచయిత దృక్పథంతోనే చూడాలి అని నా భావన. సమాజానికి హానికరమైనవిగా కాక ఉపయుక్తమైన రచనలు చేయాలి. ఏదో ఊహాలోకంలో విహరించినట్లు కాకుండా వాస్తవానికి దగ్గరగా, సమకాలీన అంశాలకు సంబంధించిన ఇతివృత్తాలతో రాస్తే అది సమాజ పురోభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది. ప్రాంతీయ భాషలో యశోదారెడ్డి గారు రాసినట్లు రాస్తే ప్రజలకు ఇంకా చేరువవుతుంది.

17ప్ర. సాహిత్య ప్రక్రియలు వివిధరీతులుగా శాఖోపశాఖలుగా విస్తరిల్లుతున్న వర్తమాన సమాజంలో భాషాభివృద్ధి జరుగుతున్నట్లు మీరు భావిస్తున్నారా?
ఏ విధమైన రచనల ద్వారా సమాజాన్ని పరిణామ దిశగా, బలోపేతం చేయవచ్చో తగు సూచనలు ఇవ్వండి.

జ:   భాషాభివృద్ధి జరుగుతున్నదనే నేను భావిస్తాను. ఎందుకంటే వివిధ పంథాలో, వివిధ దృక్కోణంలో అనేక అంశాలతో రచనలు వస్తున్నాయి. అటువంటప్పుడు అభివృద్ధి లేదని ఎట్లా అంటాం? పోరంకి దక్షిణామూర్తి ఆయన ఎమ్ ఏ చేస్తున్నప్పుడే తెలంగాణ మాండలికంలో ‘ముత్యాల పందిరి’ రాశాడు. మా అందరికీ చదివి వినిపించేవాడు. ఇదేకాక ‘వెలుగు వెన్నెల గోదారి’ అని కోస్తా మాండలికంలో, ‘రంగవల్లి’ అనే దానిని రాయలసీమ మాండలికంలో రాశాడు. ఆ క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది. పోరంకి దక్షిణామూర్తి ఏర్పరచుకున్న తన సొంత గ్రంథాలయాన్ని ఆయన మరణం తర్వాత ఆయన  కుమారులు మా స్నేహాన్ని గుర్తించి ఉచితంగా ఆ పుస్తకాలన్నీ నాకు ఇచ్చారు. ప్రాంతీయ భాషల్లో రచనలు భాషను అభివృద్ధి పరుస్తాయి. అందరికీ సులువుగా అర్థమవుతాయి. ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా, ఏ భాషైనా సమాజానికి స్ఫూర్తి దాయకంగా ఉండే రచనలు చేయాలి. ముందుగా రచయితలు తమను తాము ఎడ్యుకేట్ చేసుకోవాలి. దానికోసం ఎక్కువగా పుస్తకాలను చదవాలి. వారి భావనా పరిధిని విస్తృతం చేసుకోవాలి. ఏ అంశాన్ని వారు చెప్తున్నారో, దేని గురించి రాస్తున్నారో దాని పట్ల నిజాయితీ ఉండాలి. వాస్తవ జీవితాలకు దగ్గరగా ఉండడం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

నమస్కారం సార్. మీ అమూల్యమైన సమయాన్ని మాకోసం వెచ్చించి, మీ జీవన, సాహిత్య విశేష విషయాలను తెలిపినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున అనేకానేక కృతజ్ఞతలు సెలవు.

ప్రముఖ కవి, రచయిత, ‘నంది’ పురస్కార గ్రహీత
డా.చిమ్మపూడి శ్రీ రామమూర్తి గారితో మయూఖ ముఖాముఖి            

సాహిత్యరంగంలోనూ, నాటకరంగంలోనూ కృషి చేస్తూ ‘చిమ్మపూడి ఫౌండేషన్’ స్థాపించి బాలబాలికలలో ఉత్సాహాన్ని, స్ఫూర్తిని నింపుతున్న డా. చిమ్మపూడి శ్రీరామమూర్తి గారి జీవిత విశేషాలను స్వయంగా వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్!

మా మయూఖ పాఠకులకు మిమ్మల్ని పరిచయం చేసే అవకాశం లభించినందుకు ఎంతో సంతోషంగా ఉంది.

1ప్ర:- మొదటగా మీ జనన, బాల్య, విద్యాభ్యాస విశేషాలను చెప్పండి.

జ:–  నమస్కారమండీ! నా జన్మస్థలం పశ్చిమగోదావరి జిల్లా నర్సాపురం. నేను అక్టోబర్ 20వ తేదీ 1941లో జన్మించాను. నా తల్లిదండ్రులు అన్నదానం శేషమ్మగారు, వెంకటేశ్వర్లు గారు. నా అయిదవ ఏట ఖమ్మం జిల్లా తల్లంపాడు గ్రామానికి చెందిన చిమ్మపూడి సుబ్బమ్మగారు నన్ను పెంపకానికి తీసుకోవడంతో ఇంటిపేరు చిమ్మపూడి అయింది. నా పెంపుడు తండ్రి వెంకటప్పయ్యగారు అప్పటికి చాలా కాలం క్రితమే మరణించారు. ఆమె నన్ను కన్నతల్లి కంటే ఎక్కువగా ఆదరించి, పోషించింది. అక్కడి ప్రాథమిక పాఠశాలలో నేను నాలుగవ తరగతి వరకు చదువుకున్నాను. అక్కడే మా పెదనాన్న కుమారుడు సుబ్రహ్మణ్యం గారి అండదండలతో ఆయన ప్రశిక్షణలో హిందీ ప్రాథమిక, మధ్యమ, రాష్ట్ర భాష, ప్రవేశిక, విశారద పరీక్షలన్నీ పాసయ్యాను. తల్లంపాడుకు సమీపంలో ఉన్నటువంటి గోకినేపల్లి గ్రామంలో స్వయంగా వండుకుంటూ, ఒక మాష్టారు గారికి వండిపెడుతూ చదువుకుంటూ హెచ్ ఎస్ సి పూర్తి చేశాను. ఖమ్మం ఎస్.ఆర్ కాలేజీలో పి.యు.సి. ఒక సంవత్సరం చదివాను. హెచ్ ఎస్ సి లో ఉండగానే నాకు వివాహమైంది. మా అన్నయ్య గారి సలహా మేరకు చంచల్ గూడ ‘హిందీ ప్రచార సభ’ లో ఒకే సంవత్సరంలో ప్రవీణ్, ప్రచారక్ ట్రైనింగ్ కోర్సులో చేరి పూర్తి చేసుకున్నాను. ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు బిఏ, హిందీ ఎమ్.ఏ, బిఇడి, సంస్కృత కోవిద్ చేశాను.

2ప్ర:- మీకు సాహిత్యరంగంలో ఆసక్తి ఏర్పడడానికి వంశానుగతంగా వచ్చిన అభిరుచి ఏమైనా ఉందా? ఇంకెవరి ప్రభావం అయినా ఉందా?

జ:– నాకు చిన్నప్పటినుండే అంటే ఎనిమిదవ తరగతి నుండే ఏదో రాయాలన్న తపన ఉండేది. పాటలు నేర్చుకోవడం, పాటలు పాడడం వల్ల రాగాల పట్ల, సంగీత, సాహిత్యాల పట్ల ఆసక్తి ఏర్పడింది. పాఠశాలలో వ్యాసరచన, వక్తృత్వ, పాటల పోటీలో పాల్గొని విజేతగా అనేక బహుమతులు పొందేవాడిని. భగవద్గీత పఠన పోటీల్లో కూడా బహుమతులు వచ్చేవి. ఆటల్లో కూడా చురుకుగా ఉండేవాడిని. వంశానుగతంగా మా పూర్వీకులలో సాహిత్యాభినివేశం ఎవరికీ లేదు. నాలో ఆ ఆసక్తికి కారణం మా ఉపాధ్యాయులే అని చెప్పాలి. వాళ్ళు అంకితభావంతో చేసే కృషి, మాకు అన్ని విషయాల్లో అందించే ప్రోత్సాహం వల్ల నాకు సాహిత్యరంగంలో ఆసక్తిని ఏర్పరిచింది. నన్ను విద్యా విషయంలో ముందుకు నడిపించిన మా అన్నయ్య సుబ్రహ్మణ్యం గారు మంచి గాయకులు. బహుశా ఆ ప్రభావం నామీద ఉండి ఉండవచ్చు.

3ప్ర:-  నాటకాలలో మీ అరంగేట్రం ఎప్పుడు జరిగింది. అందులో మీ అభిలాషకు నేపథ్యం ఏమైనా ఉందా?

జ:– నేను నాలుగవ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు టెక్స్ట్ లో ఉన్న ‘కృష్ణ-సుదాముడు’ అనే నాటికను మాతో వేయించారు. అందులో నా చేత కృష్ణుని పాత్ర వేయించారు. ఆ తరువాత ఉన్నత విద్యార్థి దశలో మా ఉపాధ్యాయులు, మాకంటే పెద్దవాళ్ళు డ్రామాలు వేస్తుంటే వాళ్ళతో పాటు పాల్గొనేవాడిని. పౌరాణిక నాటకాల్లో అర్జునుడు, కృష్ణుడు, సహదేవుడు పాత్రలను వేసేవాడిని. సాంఘిక నాటకాలు, ఏకపాత్రాభినయాలు కూడా మంచి శిక్షణ ఇచ్చి మా చేత వేయించేవారు. వారి శిక్షణ వల్లనే నాకు నాటకాల పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. అట్లా దాదాపు వంద నాటకాలు వేశాను.

4ప్ర:- మీ ఉద్యోగ జీవితం కొనసాగిన విధానం ఎటువంటిది? వాటి అనుభవాలు ఏమైనా చెప్తారా?

జ:– ప్రవీణ్ ప్రచారక్ ట్రైనింగ్ అయిపోయిన తరువాత నాలుగు నెలలు ఉద్యోగం లేకుండా ఉన్నాను. ఆ సమయంలో మా బాబాయి తేరాల సూర్య నారాయణ శర్మ గారు నాకు ఉద్యోగం వచ్చే ఏర్పాటు చేస్తానని మాట ఇచ్చారు. ఈ లోపు మా అన్నయ్య హైదరాబాద్ హిందీ విద్యాలయంలో 150 రూపాయలతో ప్రయివేటు ఉద్యోగం ఇప్పించాడు.  సూర్యాపేట జిల్లా సిరికొండ గ్రామంలో జిల్లా పరిషత్ హై స్కూల్లో మా బాబాయి పనిచేస్తుండేవారు. అక్కడ హిందీ టీచరు లేనందువల్ల ప్రయత్నం చేసి నాకు ఉద్యోగం ఇప్పించాడు. అప్పుడు నా జీతం 68 రూపాయలు. అట్లా సిరికొండలో నా ఉద్యోగ ప్రస్థానం మొదలయింది. వరుసగా ప్రమోషన్స్ తో గ్రేడ్ 2, గ్రేడ్ 1, జూనియర్ లెక్చరర్, డిగ్రీ కాలేజ్ లెక్చరర్, హెడ్ ఆఫ్ ది డిపార్ట్మెంట్ గా ఉద్యోగం చేసి చివరగా మంచిర్యాల కాలేజీలో రిటైర్ అయ్యాను. తరువాత 1999 లో హైదరాబాద్ కు వచ్చి ఇక్కడే స్థిరపడ్డాను.

5ప్ర:-  విభిన్న ప్రక్రియల్లో మీరు దాదాపు ఇరవై పుస్తకాలు రచించారు కదా! అందులో మీకు బాగా నచ్చిన ప్రక్రియ ఏది?

జ:–  నేను రిటైర్మెంట్ తీసుకున్న తరువాతనే పుస్తకాలు రాశాను. అప్పటికే పాటలు, పద్యాలు, కవిత్వం రాస్తున్నప్పటికీ కాగితాలలో మాత్రమే ఉండేవి. హైదరాబాద్ కు వచ్చిన తరువాత ఇక్కడ కవులను, సాహిత్య సభలను చూస్తూ ప్రభావితుడనయ్యాను. ఇప్పటివరకు నేను ఇరవై పుస్తకాలు రాశాను. ఇంకా ముద్రణ కావల్సినవి ఉన్నాయి. మా గురువు గారు డా. సి. నారాయణ రెడ్డిగారు. రెండు మూడు పుస్తకాలు తప్ప నా పుస్తకాలన్నీ ఆయనే ఆవిష్కరించారు. మొదటగా ‘రవ్వలు’ అనే పేరుతో మినీ కవితలు రాశాను. రెండు లలిత గేయాల పుస్తకాలు రాసి ఒకటి ఎస్. పి. బాల సుబ్రహ్మణ్యం గారికి, ఒకటి అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారికి, మరొక గేయ సంపుటి డా.సి. నారాయణరెడ్డి గారికి అంకితం ఇచ్చాను. ‘ఒక కొత్త శ్వాస కోసం’ అనే దీర్ఘ కవిత రాసి అది కూడా అక్కినేని గారికి అంకితం ఇచ్చాను. ఇందులో మానవీయ విలువలు, సమాజం గురించి రాశాను. సమాజానికి కేంద్రం మానవుడు, మానవునికి కేంద్రం మానవీయత. ఈ అంశాలను వివరిస్తూ, పదిమందికి పంచాలని రాశాను. నానీలు రాశాను. వచన కవితలు, మినీ కవితలు, మినీ హాస్య కవితలు సుమారు ఎనిమిది వందలకు పైగా రాశాను. అది ‘పంచ్- విపంచి’ పుస్తకంగా వచ్చింది. మూడు వేలకు పైగా కొంటె ప్రశ్నలు-కొంటె జవాబులు రాశాను. ‘నవ్వే బంగారం’ అనే పేరుతో హాస్యం గురించి పరిశోధనాత్మక పుస్తకం రాశాను. “నవ్వవు జంతువుల్, నరుడు నవ్వును/నవ్వులు చిత్తవృత్తికిన్ దివ్వెలు…” అన్న జాషువా పద్యాన్ని ఉటంకిస్తూ పురాణాల్లో, ఇతిహాసాల్లో ఉన్న హాస్య ప్రధానమైన విషయాలను, కవులు, పండితుల హాస్య సంభాషణలు …ఇవన్నీ దృష్టిలో పెట్టుకొని ‘నవ్వుల నక్షత్రాలు’ రాశాను. “తల్లీ నిన్ను దలంచి” అనే మాతృ శతకం రాశాను. ఇవన్నీ రాసినప్పటికీ నాకు ముందు నుండీ పద్యాలు, పాటలు చాలా ఇష్టం. ‘అంతా బాగున్నారా?’ అనే పుస్తకం ముద్రణలో ఉంది.

6ప్ర:- ప్రభుత్వం తరఫున నంది నాటకోత్సవాలలో న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించి, స్వర్ణ నంది అవార్డు పొందిన అనుభూతిని వివరించండి.

జ:–  2010 వ సంవత్సరంలో ఖమ్మంలో జరిగిన నంది నాటకోత్సవాలకు ప్రభుత్వం వారు నన్ను జడ్జీగా పిలిచినప్పుడు ఆశ్చర్యపోయాను. వెళ్లిన తర్వాత డైరెక్టర్ పార్థసారథి గారు పిలిచి మీ అనుభవాలను చెప్పండి అని అడిగి ఒక పద్యం కూడా పాడమన్నారు. పాడిన తరువాత మరో రాగంలో పాడమన్నారు. అదీ పాడిన తర్వాత వాటి రాగాల పేర్లు చెప్పమన్నారు. అప్పుడు నన్ను ఎంపిక చేసుకున్నారు. నాతో పాటు సురభి కంపెనీ డైరెక్టర్  రామ్మోహన్ రావు గారు, అన్నమయ్య ట్రస్ట్ వాటిల్లో పాటలు రాసిన వ్యాస భట్టాగర్ గారు, నేను ముగ్గురం జడ్జీలుగా ఉన్నాము. పోటీకి ముప్పది ఆరు నాటకాలు వచ్చాయి. సాధారణంగా నాటకాలలో వివిధ అంశాలకు నంది అవార్డులు ఇస్తారని అందరికీ తెలుసు. కానీ మొదటిసారి జడ్జీలకు పురస్కారం ఇవ్వాలనే ఆలోచన వారికి కలగడం యాదృచ్ఛికంగా నాకు ఒక మంచి అవకాశం.

7ప్ర:-  కేవలం అరవై నిమిషాల్లో అరవై పాటలు పాడి వరల్డ్ రికార్డు సాధించారు కదా! ఆ ప్రత్యేకతను తెలపండి.

జ:–  ఒకసారి నా ప్రోగ్రాం చొక్కాపు వెంకటరమణ గారు చూసి మీరు “పాటలు, పద్యాలు ఇంత బాగా పాడుతున్నారు. కొత్త ప్రయోగం ఏదైనా విలక్షణంగా చేస్తే బాగుంటుంది.” అన్నారు. ఆ మాటలు నన్ను ఆలోచింపజేశాయి. అరవై నిమిషాల్లో అరవై పాటలు పాడాలని సంకల్పించాను. మొదట పది నిమిషాల్లో పది పాటలు, ఇరవై నిమిషాల్లో ఇరవై పాటలు ఇట్లా సాధన చేశాను. దానితో పాడగలననే ధైర్యంతో వెంకట రమణ గారికి ఫోన్ చేసి, విషయం చెప్పాను. ఇంతకుముందు ఇరవై నాలుగు గంటలు పాడిన రికార్డ్స్ ఉన్నాయి. కానీ పాటల సంఖ్య లేదు. అందులో పాల్గొనేవాళ్ళు కూడా చాలామంది ఉంటారు. కార్యక్రమాన్ని బృందంగా నిర్వహిస్తారు. ఒక్కరు మాత్రమే పాడిన రికార్డు లేదు. అందువల్ల ఆయన నన్ను ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించమని తేదీ కూడా నిర్ధారించారు. ‘నవరాగం-స్వరయాగం’ అనే పేరుతో దీన్ని నిర్వహించాను. కీబోర్డు, తబలా సహవాద్యకారులకు పాటల వరుసక్రమాన్ని రాసి ఇచ్చాను. దీంట్లో మరో ప్రత్యేకం ఏమిటంటే కేవలం సినిమా పాటలు కావు. ఒక సినిమా పాట, ఒక లలిత గీతం, ఒక దేశభక్తి గీతం, ఒక హరికథ కీర్తన, బుర్రకథ కీర్తన, అన్నమయ్య, త్యాగయ్యల కీర్తనలు, ఒక తరంగం, ఒక హిందీ సినిమా పాట ఇట్లా విభిన్న ప్రక్రియల్లో పాడాను. 58 నిమిషాలలోనే పూర్తయింది. ఆరు రికార్డులు సొంతం చేసుకున్నాను. వెంకట రమణ గారి సూచన, ప్రోత్సాహాలతో ప్రోగ్రామ్ దిగ్విజయంగా జరిగింది. ప్రశంసలు వెల్లువెత్తాయి.

8ప్ర:-  అంతర్జాతీయ తెలుగు టోరీ రేడియోలో మీరు నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమ వివరాలు తెలపండి.

జ:–  రేడియో లైట్ మ్యూజిక్ లో నాకు నలభై సంవత్సరాల అనుభవం ఉంది. ఎన్నో లలితగీతాలు పాడాను కూడా. ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ వారు ఆ అనుభవాన్ని పురస్కరించుకొని ఆడిషన్స్ కమిటీలో జడ్జీగా వేశారు. కేవలం పాటలు, లలితగీతాలే కాక పద్యపఠనం, ప్రసంగాలు, హిందీ కవితలు, హిందీ నుండి తెలుగులోకి తెలుగు నుండి హిందీలోకి అనువాద కవితలు, నాటికలు ఇట్లా అనేక ప్రక్రియలలో చేశాను. హిందీ పాఠాలు కూడా చెప్పాను. ఉదయం 6గంటలకు ‘భావన’ అనే కార్యక్రమం వచ్చేది. 5 నిమిషాల ప్రసంగం ఉంటుంది. టాపిక్స్ కూడా నన్నే ఎంపిక చేసుకోమన్నారు. ఇప్పటికి 200 ప్రసంగాలు చేశాను. ఈ విధంగా రేడియోతో నాకు ఎంతో అనుబంధం ఉంది.
        మీరడిగిన ‘టోరీ’ అనేది తెలుగు -1 రేడియోలో ఒక భాగం. ఇరవై నాలుగు గంటలూ గంట గంటకు ఒక వ్యాఖ్యాత వివిధ అంశాలపై మాట్లాడుతుంటారు. పులివర్తి కృష్ణమూర్తి గారు నాకు మిత్రులు. ఆయన టోర్నీలో వ్యాఖ్యానం చేసేవారు. ఒకసారి మాటల సందర్భంలో “మీరు కూడా మీకు ఇష్టమైన ప్రక్రియలో వ్యాఖ్యాతగా చేరొచ్చు కదా!” అన్నారు. నాకు దాని గురించి ఏమీ తెలియదు. అందుకని కొన్ని రోజులు వరుసగా ఆ కార్యక్రమాలను విన్నాను. దానితో నాకూ ఆసక్తి పెరిగింది. అట్లా వింటున్నప్పుడు ఒక సాధారణ శ్రోతగా వ్యాఖ్యాతలతో మాట్లాడేవాడిని. ఆవిధంగా రెండు నెలలు గడిచాక నేను మాట్లాడే విధానం, విషయ పరిజ్ఞానం వాళ్లకు అర్థమై పద్య ప్రక్రియలో  వ్యాఖ్యాతగా చేయమన్నారు. సరేనని అప్పటి నుండి ఎనిమిది సంవత్సరాలుగా నిరాటంకంగా చేస్తూనే ఉన్నాను. ప్రతీ శనివారం ఉదయం 8.30 గంటల నుండి 9.30 గంటల వరకు నాకు స్లాట్ ఇచ్చారు. ఆ సమయంలో నేనొక పద్యం పాడి వివరిస్తాను. శ్రోతలు కూడా కొంతమంది శతకాలలోని, కావ్యాలలోని పద్యాలు చెప్తారు. ఒకసారి చెప్పిన పద్యాన్ని మరోసారి చెప్పను. ఇతిహాసాలు, కావ్యాలు, శతకాలు ఇవేకాక కొంతమంది నాకు ఇచ్చిన పుస్తకాల్లోని పద్యాలు, అప్పుడప్పుడు నేను సొంతంగా రాసిన పద్యాలు చదువుతుంటాను. రేపటి తరానికి పద్యమంటే ఏమిటి? దాని సొబగులు, వన్నెలు, సౌందర్యం ఇవన్నీ తెలపాలని నా తాపత్రయం. తెలుగు భాష, పద్యం పట్ల ఆసక్తిని కలుగ జేయడంతో పాటు పద్యం యొక్క ప్రాథమిక నిబంధనలు, ఛాయ, పోకడ ఎలా ఉంటుందో సరళంగా, సుబోధకంగా చెప్పడం నా ఉద్దేశ్యం. ఎక్కడెక్కడో ఉన్న వారిని ఫోను సంభాషణ ద్వారా లైవ్ గా ఇంటర్వ్యూలు కూడా తీసుకుంటున్నాను. శ్రోతలు కూడా వారిని పద్యాలు అడుగుతుంటారు. మంచి స్పందన వస్తోంది. పద్యాన్ని అందరూ ఆదరిస్తున్నారు. తెలుగు భాషకు, తెలుగువారికి పద్యం ఆస్తి. పద్యం లేకపోతే తెలుగు భాష నాస్తి. అందువల్ల ఇది ఇంకా ఇట్లాగే కొనసాగుతుందని ఆశిస్తున్నాను కూడా.

9ప్ర:- ‘రాగావధానం’ పేరుతో మీరు నెలకొల్పిన వినూత్న ప్రక్రియా విధానాన్ని వివరించండి.

జ:–   నేను సాహిత్య సభలు, చర్చలు, పాట కచేరీలు, హరికథలు, బుర్రకథలు, రంగస్థల నాటకాలు ఇలాంటివన్నీ ఎక్కడ జరుగుతున్నా వెళ్లి ఆసాంతం వినేవాడిని.  నాలుగైదు సంవత్సరాలు చూసిన తరువాత నాకొక ఆలోచన వచ్చింది. ఇన్ని ప్రక్రియలను గంట, గంటన్నర వ్యవధిలో నేనొక్కణ్ణే పాడి ఎందుకు ప్రదర్శించకూడదు? అనిపించింది. ఇది నా మనస్సులో రాగావధానానికి పడిన సందర్భబీజం. ఈ ప్రక్రియలన్నీ ఒక కార్యక్రమంలాగా పాడి వినిపించాలి. ప్రయత్నం ప్రారంభించాను. అవధానం కాబట్టి పృచ్ఛకులు ఉండాలి. వాళ్ళు కూడా సంగీత పరిజ్ఞానం కలిగి ఉండాలి. నాకు ఇరువైపులా ఎనిమిది మంది పృచ్ఛకులు, ఒక సమన్వయ కర్త (వ్యాఖ్యాత) ఉంటాడు. ఒక పృచ్ఛకుడు లేదా పృచ్ఛకురాలు ఒక లలిత గీతం పాడి, దీనిని వేరే రాగంలో పాడమని అడుగుతారు. మొదట వాళ్ళు అడిగిన రాగాన్ని ఆలాపన చేయాలి. ఉదాహరణగా ఆ రాగంలో ఉన్నటువంటి ప్రసిద్ధ గీతం కానీ, తెలుగు లేదా హిందీ సినిమా పాట గానీ పల్లవి గానీ వినిపించి అప్పుడు వాళ్ళు అడిగిన రాగంలో ఆ లలితగీతాన్ని పాడాలి. ముందుగా ఎటువంటి రిహార్సల్స్ ఉండవు. లైవ్ గా పాడాలి. ఎనిమిది మంది రెండు రౌండ్ల చొప్పున పదహారు పాటలు వినిపించాలి. రాళ్లబండి కవితా ప్రసాద్ గారు, సినారె గారు, మాధవపెద్ది సురేశ్ గారు, సురేఖామూర్తి వంటి వారు శ్రోతలుగా పాల్గొన్నారు. ప్రముఖులైన వాళ్ళు పృచ్ఛకులుగా కూడా పాల్గొన్న సందర్భాలున్నాయి. వినూత్నంగా చాలా బాగుందని ఎంతోమంది ప్రశంసించారు. రాగ పరిమళాన్ని పరివ్యాప్తం చేయాలన్నది నా కోరిక. దీనివల్ల సంగీతం పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారికి రాగాల గురించి ఒక అవగాహన కలుగుతుంది.

10ప్ర:- ఈ ప్రక్రియలో మీరు ఇప్పటికి ఎన్ని ప్రోగ్రామ్స్ ఇచ్చారు? దీనిలో ఇంకెవరికైనా శిక్షణ ఇస్తున్నారా?

జ:– నేను ఇప్పటికి ఈ వినూత్న ప్రక్రియలో 57 ప్రోగ్రామ్స్ ఇచ్చాను. గుంటూరు, విజయవాడ, విజయనగరం, తెనాలి, సూర్యాపేట, ఖమ్మం మొదలైన చోట్ల ప్రదర్శించాను. హైదరాబాద్ లోని అన్ని వేదికల మీద ఇచ్చాను. బొంబాయిలో ప్రదర్శన ఇస్తే వాళ్లకు నచ్చి, మరో రెండు ప్రదర్శనలు ఏర్పాటుచేశారు. ఒకసారి ఒక తమాషా జరిగింది. ఒక జర్నలిస్టు ఒక పేపర్ కటింగ్ ఇచ్చి ఆ వార్తని మోహన రాగంలో పాడమన్నాడు. వచనంలో ఉన్నదాన్ని రాగంలో పాడడం సాధ్యమా? అయినా పాడాను. అది ఒక అనుభవం. అంటే మనం ప్రతీది సాధన చేసి ఉండాలి. లైవ్ కాబట్టి దేనికైనా సిద్ధంగా ఉండాలి. ముఖ్యంగా అన్నింటి లోనూ అవగాహన ఉండాలి. ప్రయత్నమే ప్రథమ విజయం కదా! ఈ రకంగా రాగావధానాన్ని దిగ్విజయంగా చేశాను. నేను, పొనకంటి దక్షిణామూర్తి అనే మిత్రుడు ఇద్దరం కలిసి ‘యుగళ రాగావధానం’ చేశాం. ఎలాగంటే ఒక పద్యాన్ని ఒక పంక్తి నేను పాడితే రెండవది ఆయన, మూడవది నేను, నాలుగవది ఆయన పాడాలి. అట్లాగే ఒక రాగాన్ని నేను కొంత పాడితే మరికొంత ఆయన, దానికి కొనసాగింపుగా నేను, మళ్లీ ఆయన ఇట్లా ఇద్దరం కలిసి చేశాం. రాగావధానం పట్ల ఆసక్తితో నేర్చుకొని ఇద్దరు, ముగ్గురు చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. ఋగ్వేదం పద్మశ్రీ అనే అమ్మాయి బిటెక్ పూర్తి చేసి ఇటీవలే సాఫ్ట్వేర్ ఉద్యోగంలో చేరింది. ఆ అమ్మాయికి రాగావధానంలో ప్రశిక్షణ ఇచ్చాను. సంగీతంలో మంచి పరిజ్ఞానం ఉన్న అమ్మాయి. నెల రోజులు సాధన చేసి ప్రదర్శన ఇచ్చింది. జీనియస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్ కొరకు బింగి నరేందర్ గారి ఆధ్వర్యవంలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది. 90 నిమిషాల్లో ఆమె అవధానాన్ని పూర్తి చేసింది. ఇట్లా ఎంతోమంది ముందుకు వస్తున్నారు. పిల్లలను చాలా మందిని ఈ ప్రక్రియలో తయారు చేయాలన్నది నా కోరిక. చేస్తాను కూడా.

11ప్ర:- ‘పాట పల్లవించిన వేళ’, ‘పాట పరిమళించిన వేళ’ అనే పేరుతో రచించిన లలిత గీతాలను గురించి తెలపండి.

జ:– నేను చాలా కాలంగా రాసుకున్న లలితగీతాలు వందలకొద్దీ ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్నింటిని ఎంపిక చేసుకొని సినారె గారి దగ్గరకు వెళ్లి చూపించాను. వాటిని పుస్తకంగా వేస్తున్నానని, ఆయనను పేరు సూచించమని, అంకితం కూడా ఆయనే తీసుకోవాలని అభ్యర్థించాను. సహృదయంతో అంగీకరించారు. ‘పాట పల్లవించిన వేళ’ అని పేరు సూచించారు. దీనికి ముందుమాట ఎస్. పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారితో రాయించాను. పదహారు రోజులలోనే రాసిచ్చారు. వంశీ రామరాజు గారు ఆ కార్యక్రమ నిర్వహణకు పూనుకున్నారు. రవీంద్రభారతిలో జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో ప్రసిద్ధ గాయనీ గాయకులతో నా ‘లలిత సంగీత విభావరి’ కూడా జరిగింది. నా గీతాలకు స్వయంగా నేనే ట్యూన్ చేసుకున్నాను. ఆ రాగాలనే వారు ఆలపించారు. తరువాత ఎన్నో గీతాలు రాశాను. మరికొన్ని గీతాలతో ‘పాట పరిమళించిన వేళ’ అనే పుస్తకం వేశాను. దానిని ఎస్.పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారికి అంకితం ఇవ్వాలని అనుకున్నాను. నేను, ఆకృతి సుధాకర్ గారు సారథి స్టూడియోలో ఉన్న బాలు గారిని కలిసి అంకితం తీసుకోమని కోరాను. నాపై ఆయనకున్న అభిమానంతో ఒప్పుకొని తనకు కుదిరే తేదీని చెప్పారు. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో అంకితోత్సవ సభ జరిగింది. అదే సమయంలో దర్శకులు, కళా తపస్వి కె. విశ్వనాథ్ గారు కూడా హైదరాబాద్ లో ఉన్నారని తెలిసి ఆవిష్కరణకు ఆయనను పిలవాలని సుధాకర్ గారితో వెళ్ళాను. ‘అంకితం ఎవరికిస్తున్నారు?’ అన్నారు. ‘బాలు’ గారికి అనగానే ‘ఇంకేం? మా వాడే కదా! వస్తాను’ అన్నారు వెంటనే. ఇద్దరు దిగ్దంతులు ఒకరు ఆవిష్కరించడం, ఒకరు అంకితం తీసుకోవడం ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చింది. ఈ పుస్తకంలోని సుమారు అరవై పాటలను రేడియో, దూరదర్శన్ వాళ్ళు వేరే ట్యూన్ కంపోజిషన్ చేసి ప్రముఖ గాయనీ గాయకులతో పాడించారు.
          పాటల సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి మీకో విషయం చెప్తాను. 1987వ సంవత్సరంలో నాకు ‘ఆడబొమ్మ’ సినిమాకు పాటలు రాసే అవకాశం వచ్చింది. మద్రాసుకు వెళ్లాను. ‘నందామయా గురుడ నందామయా’ వంటి నాలుగు పాటలు రాశాను. మనో గారు, వాణీ జయరాం గారు, జానకి గారు ఆ పాటలను పాడారు. ‘ఆదిపరాశక్తి’ మొదలైన నాలుగు టీవీ సీరియల్స్ కి నాలుగు టైటిల్ సాంగ్స్ రాశాను. బాలు గారు మూడు పాటలు, నిత్య సంతోషిణి గారు ఒక పాట పాడారు.

12ప్ర:- ‘చిమ్మపూడి ఫౌండేషన్’ ఎప్పుడు ఎట్లా స్థాపించారు? దాని నేపథ్యం, వ్యవస్థాపకులుగా మీరు నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమాలు ఎటువంటివి?

జ:– ఎంతోమంది ప్రముఖులను గుర్తిస్తూ సన్మాన సత్కారాలు చేస్తున్న ఎన్నో సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థలను నేను చూశాను. కానీ ఎవరూ పిల్లలకు ప్రోత్సాహకరంగా, ఉత్సాహకరంగా ఉండే పనులను చేయడం లేదెందుకు? అనే ఆలోచన వచ్చింది. పిల్లలకు ఏదైనా చేయించాలనే కోరికతో స్థాపించిన సంస్థ ‘చిమ్మపూడి ఫౌండేషన్’. నా ఆలోచనలకు తగిన కొంతమందిని కార్యవర్గ సభ్యులుగా చేర్చుకొని సంస్థ ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. ప్రతీ నెలా మేము బ్యాంకులో కొంత కార్పస్ ఫండ్ డిపాజిట్ చేస్తాం. విరాళాలు ఇచ్చిన వారికి పారదర్శకంగా ఉండేలా తప్పనిసరిగా రశీదులు ఇవ్వడం చేస్తాం. ఈ సంస్థ 2019 అక్టోబర్ 20వ తేదీన ప్రారంభమైంది. గౌరవ సలహాదారుగా ఉండేందుకు కె. వి. రమణాచారి గారిని అడిగితే ఆయన అంగీకరించారు. పిల్లల చేత రకరకాల కార్యక్రమాలు చేయించడం, పెద్దవాళ్లను పిలిచి సత్కరించడం, ప్రముఖులలో ఒకరికి జీవన సాఫల్య పురస్కారం ఇవ్వడం, సామాజిక కార్యక్రమాలు ఇవన్నీ ఈ సంస్థ ద్వారా చేస్తున్నాం. రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 36 చోట్ల కన్వీనర్లను పెట్టుకున్నాం. స్కూళ్లకు వెళ్లి విద్యార్థులకు వ్యాసరచన, వక్తృత్వం, సాహిత్యానికి పురాణాలకు సంబంధించిన పజిల్స్, క్విజ్ లను ఏర్పాటు చేసి తెలుగు భాష పట్ల ఆసక్తి కలిగించేలా చేస్తున్నాం. పోటీలో విజేతలైన వారి పేర్లు, స్కూల్ పేరు, ప్రిన్సిపాల్, నిర్వాహకుల పేర్లతో సహా సావనీర్ లో ప్రింటు చేయిస్తున్నాం. ఇప్పటికి ఐదు సావనీర్లు వచ్చాయి. ఆరవది ఈ అక్టోబరులో వెలువడనుంది. దివ్యాంగుల, వృద్ధుల ఆశ్రమాలకు వెళ్లి వారికి కావలసిన అవసరాలను తీర్చే ప్రయత్నం చేస్తున్నాం. నగదు రూపంలో ఏదీ ఇవ్వం. ఆయా అవసరాలను బట్టి వస్తువులు కానీ ఆహార పదార్థాలు గానీ ఇస్తాం. ఇట్లా భాష, సాహిత్య, సాంస్కృతిక, కళ, విద్య, సామాజిక సేవలను అందిస్తున్నాం. జిల్లా కన్వీనర్ల సేవలను గుర్తించి, ఆహ్వానించి సత్కరించుకుంటున్నాం. యువ కవిసమ్మేళనాలతో యువతను ప్రోత్సహిస్తున్నాం.

13ప్ర:- మీ ఫౌండేషన్ ద్వారా భవిష్యత్తులో మీరు చేయాలనుకుంటున్న కార్యాచరణ ఏమిటి? ఎటువంటి లక్ష్యాలను సాధించాలనుకుంటున్నారు?

జ:–  ఫౌండేషన్ లోని మా సభ్యులంతా ఉత్సాహవంతులు, కార్యశీలురు. వారి సహకారంతో సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను విస్తరిస్తాం. తెలుగు భాషా వైభవ పరిరక్షణ కోసం యువతలో జాగృతి కలిగిస్తాం. రామాచారి గారి(LMA డైరెక్టర్) సహకారంతో మరెంతో మంది విద్యార్థులను సమీకరించి, విలక్షణ, వినూత్న, ప్రదర్శనలు ఇప్పిస్తాం. పదిలక్షల మూల నిధితో భవిష్యత్తులో రేపటి తరానికి చైతన్య దీపికనందిస్తాం. ప్రతి జిల్లాలోనూ మా శాఖను శక్తివంతం చేస్తాం. ఈ సందర్భంగా మాకు ఆర్థిక సౌజన్యాన్ని, గ్రంథాలను అందిస్తున్న ఔదార్య మూర్తులకు, వదాన్యులకు మా ఫౌండేషన్ కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటుంది. ఇక్కడి తెలుగువారు, ప్రవాసాంధ్రులు మా పారదర్శకతను అభిమానిస్తున్నందుకు శతానేక నమోవాకములు.

14ప్ర:-  ‘చిమ్మపూడి మీడియా’ అనే పేరుతో యూట్యూబ్ ఛానల్ నిర్వహిస్తున్నారు కదా? అది వైయక్తికమా? సామాజికమా?

జ:– అది కేవలం నా వ్యక్తిగతం కాదు. సమాజానికి ఉపయోగపడే వివిధ అంశాలను తెలియజేసే ఉద్దేశ్యంతో 2023 ఆగస్ట్ 10వ తేదీ వినాయక చవితి రోజున ఈ మీడియాను ప్రారంభించాను. ప్రశ్నకు జవాబుగా ఒక కథతో ఇది ప్రారంభమైంది. ఇప్పుడు నిరంతరాయంగా అనేకమంది కథలు, ప్రసంగాలు పంపిస్తున్నారు. రామాయణంలో చాలామందికి తెలియని అనేక విషయాలను చెబుతూ ‘రామాయణ రహస్యాలు’ అనే పేరున ఇప్పటికి సుమారు ఇరవై ఐదు ప్రసంగాలు ధారావాహికగా వచ్చాయి. ‘పెళ్లి ముచ్చట్లు’ అనే శీర్షికతో పది భాగాలుగా ఒక ధారావాహిక చేశాను. పెళ్లిలో జరిగే తంతులో ఉన్న రహస్యాలు చాలామందికి తెలియవు. వాటిని వివరిస్తూ ఒక్కో విషయానికున్న ప్రాధాన్యతను ఇందులో తెలిపాను. ‘మనసా కవ్వించకే’ అనే పేరుతో మరో ధారావాహిక చేశాను. నా మిత్రులు నారుమంచి వారు, నేను మా ఆలోచనలతో దీనిని నిర్వహించాం. మనిషి ప్రవర్తన, ఖ్యాతి, అపఖ్యాతి అంతా మనసు మీదే ఆధారపడి ఉంది. మనసు మనిషిని ఎక్కడ సవ్యంగా నడుపుతుందో, ఎక్కడ దారి తప్పుతుందో చిన్న చిన్న కథలు, సంఘటనల  ద్వారా తెలపడం జరిగింది. ఇవేగాక అభిరుచి, ఆసక్తి, ఉత్కంఠ కలిగించే కథలను కొన్నింటిని ఎంపిక చేసుకొని వాటిని చక్కగా చడవగలిగే వారితో చదివిస్తాను. నాకు సన్నిహితులైన వారు మన ప్రాంతంలోనే కాక కాలిఫోర్నియా ఆస్ట్రేలియా, మెల్ బోర్న్ ఇట్లా విదేశాలనుండి కూడా వాటిని చదివి వాటిని రికార్డు చేసి పంపిస్తారు. ఈ మీడియా ద్వారా వాటిని అందిస్తున్నాను. కవిసమ్మేళనాలు, ఏకాపాత్రాభినయాలు, పరీక్షార్థులకు చిట్కాలు, వేద సందేశాలు, రంగస్థల పద్యాలు, ప్రఖ్యాత తీర్థ క్షేత్ర విషయాలు…ఇట్లా దాదాపుగా ఇరవై ఐదు అంశాలను ఇందులో పొందుపరుస్తున్నాను.

15ప్ర:-  అమ్మాయిల చేత ‘భువన విజయం’ సాహిత్య రూపకం వేయించాలనే ఆలోచన ఎట్లా కలిగింది?

జ:– నేను ‘భువన విజయం’ రూపకాన్ని ఎన్నో చోట్ల చూశాను. ‘భువన విజయం’లో పదిహేనేళ్లుగా నేను కూడా వివిధ కవుల పాత్రలను ధరిస్తూ వస్తున్నాను.  అయితే ఇందులో పాల్గొనే కొంతమంది పద్యాన్ని భావయుక్తంగా చదువుతున్నారు కానీ శ్రుతి శుద్ధంగా, రాగ యుక్తంగా పాడడం లేదు. పిల్లలతో అందునా అమ్మాయిలతో వేయిస్తే బాగుంటుందన్న ఆలోచన వచ్చింది. ప్రగడరాజు నర్సరాజు, మొల్లమాంబలతో కలిపి అష్టదిగ్గజకవులు, మహామంత్రి తిమ్మరుసు, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, ఒక ప్రయోక్త, ఒక భటుడు మొత్తం పధ్నాలుగు మందిని సంగీత పరిజ్ఞానం ఉన్న అమ్మాయిలను ఎంపిక చేసుకున్నాను. వాళ్ళల్లో బిఏ, బిటెక్, ఎమ్ బిఏ, ఎమ్ సీఏ, బి ఫార్మసీలలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నవాళ్ళు ఉన్నారు. వాళ్ళను వెతికి ఎంపిక చేసుకోవడం, సమీకరించడం చాలా కష్టమైంది. వాళ్ళను నేను, నన్ను వాళ్ళు చూసింది లేదు. అంతా ఫోను ద్వారానే. జూమ్ సమావేశం ద్వారా రిహార్సల్స్ నిర్వహించేవాడిని. వివిధ రకాల విద్యాభ్యాసాల విద్యార్థినుల వాళ్ళు కాబట్టి సమయానికి అనేక అవాంతరాలు ఉండేవి. పూర్తిగా పధ్నాలుగు మంది అటెండ్ అయిన జూమ్ మీటింగ్ ఒక్కటి కూడా లేదు. ఎన్ని అవరోధాలు వచ్చినా పట్టుదలతో ప్రశిక్షణ ఇచ్చాను. ఒక్కొక్కరికి రెండు పద్యాల చొప్పున విభిన్న రాగాలు నేర్పించాను. స్క్రిప్టు తయారుచేసి చిన్న చిన్న డైలాగ్స్ పంపించాను. ఆయా కవుల వేషధారణలు ఎట్లా ఉండాలో అవగాహన చేయించాను. వారి తల్లిదండ్రులకు పూర్తి సహకారం అందించారు. ఇప్పటికి హైదరాబాద్ వేదికల మీద మూడు, దూరదర్శన్ లో ఒకటి మొత్తం నాలుగు ప్రదర్శనలు ఇచ్చాం. ఎస్ వి బి ఛానల్ వారి నుండి ప్రదర్శన కోసం ఆహ్వానం వచ్చింది. అనితరసాధ్యమైన ఈ కార్యక్రమ రూపకల్పన నేను సాధించిన అచీవ్ మెంట్లలో ఒకటిగా భావిస్తాను.

16ప్ర:- ఈనాడు ‘అంతర్యామి’ కాలమ్ లో అడపాదడపా మీ వ్యాసాలు చదివాము. మీరు చేసిన ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు కొన్ని విన్నాం. ఆ దిశగా మీరు సాగిస్తున్న ప్రస్థానం ఎటువంటిది?

జ:–  ఈనాడు ‘అంతర్యామి’ ఒక గొప్ప అవకాశం. అంతర్యామి వ్యాసాలు చదివి నేను బాగా ప్రభావితుడనయ్యాను. ముఖ్యంగా తెలుగు భాష, పదబంధాలు, పద ప్రయోగాలు, శైలి అన్నీ తెలుస్తాయి. వ్యాసం రాయడంలో పట్టు సాధించాలంటే ‘అంతర్యామి’ చదవాలి. నాకూ రాయాలనిపించి ఒకటి రాసి పంపాను. రెండవ సారి కూడా పంపాను. ఎటువంటి స్పందన వాళ్ళ నుండి రాలేదు. ‘అంతర్యామి’ లో వరుసగా వ్యాసాలు రాస్తున్న ఒక అనుభవజ్ఞుడైన రచయిత ఫోను నెంబర్ సంపాదించి కారణం అడిగాను. అప్పుడాయన మీరు పట్టు వదలకుండా వారానికి ఒకటి, రెండు వరుసగా పంపిస్తూనే ఉండండి. అప్పుడు వాళ్లకు మీ శైలి, విషయ, భాషా పరిజ్ఞానాలు తెలుస్తాయని సలహా ఇచ్చారు. అదేవిధంగా వరుసగా పంపాను. వాళ్ల నుండి “మీ వ్యాసాలు బాగున్నాయి. త్వరలో వేస్తామ”ని సమాధానం వచ్చింది. అప్పటి నుండి ప్రతీ నెలా రెండు మూడు వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. పదిహేనేళ్లుగా సుమారు నాలుగు వందల వ్యాసాలు వచ్చాయి. ఈ వ్యాసాలు పూర్తిగా ఆధ్యాత్మికము కాదు, పూర్తి వ్యక్తిత్వ వికాసమూ కాదు. పురాణాలు, ఇతిహాసాలను ఉదాహరణలుగా తీసుకొని నేటి సమాజానికి సమన్వయం చేస్తూ వ్యక్తిత్వవికాసానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చే విధంగా ఉండాలి. ఇవి మానవ జీవన ప్రస్థానానికి ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. ఇందులో శీర్షిక, ప్రస్తావన, ఉపసంహారం, కొసమెరుపు అన్నీ బాగుండాలి. సంప్రదాయ బద్ధంగా, సరళంగా, సుబోధకంగా పాఠకులకు అర్థమయ్యే విధంగా ఉండడం ఈ వ్యాస ముఖ్య లక్షణం.

17ప్ర:- మీ ‘మాట కచేరీ’ పుస్తక ప్రత్యేకత ఏమిటి?

జ:– నా పరిశీలనలో చాలా చోట్ల వివిధ రంగాలలో ఉన్నవారు, ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్నవాళ్లు, పెద్ద పెద్ద వాళ్ళు మాట్లాడుతుంటే బాగా ఆవేదనకు గురయ్యాను. ప్రసార, ప్రచార, సినిమా రంగాల గురించి చెప్పనవసరం లేదు. భాషోచ్చారణ, మాట, శైలి, వక్తృత్వం, ప్రసంగం, కథా కథనం, నాటక సంభాషణ ఇట్లా ఒక్కొక్క సందర్భంలో మాట్లాడే విధానంలో అనేకరకాలుంటాయి. సమయం, సందర్భం కూడా చూడవలసి ఉంటుంది. ఇవన్నీ ఆలోచిస్తే మాట మీద రాయాలన్న సంకల్ప బీజం నాలో నాటుకుంది. అసలు మాట ఎట్లా పుట్టింది? ఎట్లా మాట్లాడాలి? మంత్ర రూపంగా, శ్లోక రూపంగా మాటకున్న విలువ ఏమిటి? ఇవన్నీ వివరిస్తూ ‘మాట కచేరీ’ పేరుతో పుస్తకం వేశాను. రాస్తున్నప్పుడే  దీనిని  మాట విలువను గుర్తించి ప్రతీ సందర్భంలోఅద్భుతంగా మాట్లాడే మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి డా. వెంకయ్యనాయుడు చేత ఆవిష్కరింపజేయాలని సంకల్పం పెట్టుకున్నాను. పుస్తకం పూర్తి అయిన తరువాత వారి పిఏ తో మాట్లాడి, పుస్తకం పంపించి, నా అభ్యర్థన తెలిపాను. పంపిన మూడు రోజులకే నాకు అక్కడి నుండి మూడు రోజులలో అపాయింట్మెంట్ తేదీని ఖరారు చేస్తూ కబురు వచ్చింది. అంత తొందరగా అపాయింట్మెంట్ దొరకడం నా అదృష్టం. అంతటి గొప్ప సహృదయులు వారు. మా ఫౌండేషన్ మెంబర్స్ ని మాత్రమే ఆవిష్కరణకు రమ్మన్నారు. పుస్తకాన్ని గురించి పది నిమిషాలు చర్చించారు. ‘చాలా బాగా రాశారు’ అన్నారు. అది నా జీవితానికొక గొప్ప ధ్రువపత్రం, ప్రమాణపత్రం. ఈ పుస్తకాన్ని ఉన్నత సంస్కారి, సహృదయులు, మితభాషి, హితభాషి, స్మిత భాషి అయిన కె. వి.రమణాచారి గారికి అంకితం ఇచ్చారు. అంకితోత్సవ సభ అక్టోబర్ 4వ తేదీన త్యాగరాయ గాన సభలో జరిగింది.

ధన్యవాదాలు సార్! మా కొరకు మీ విలువైన సమయాన్ని కేటాయించి, మీ సంగీత, సాహిత్య,

సామాజిక సేవలను గురించి తెలిపినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున అనేకానేక కృతజ్ఞతలు. నమస్కారం. సెలవు.

‘ప్రాచ్య విద్యా విభూషణ’, రాష్ట్రపతి సమ్మానిత, స్వర్ణ ఘంటాకంకణద్వయాలంకృత, సంస్కృతాంధ్ర కంఠీరవ బిరుదాంచితులు, ప్రముఖ సంస్కృత పండితులు డా. పాలవంచ తిరుమల గుదిమెళ్ళ వెంకట రంగాచార్య మయూఖ ప్రతినిధి అరుణ ధూళిపాళ జరిపిన ముఖాముఖి.        

  ఆధ్యాత్మిక, తాత్త్విక, సాహిత్యపరమైన రచనలు చేస్తూ, సమాజోపయోగ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ, తమ ప్రసంగాల ద్వారా ప్రజలను చైతన్య పరుస్తున్న ప్రముఖ సంస్కృత పండితులు డా. పి టి జి వి రంగాచార్య గారి జీవన ప్రస్థానాన్ని స్వయంగా వారి మాటల్లో తెలుసుకుందాం.

1ప్ర:- నమస్కారం గురువుగారూ! మా పాఠకులకు మిమ్మల్ని పరిచయం చేసే భాగ్యం కలిగినందుకు నాకు మహదానందంగా ఉంది. ఇటీవలే మీరు పొందిన ‘ప్రాచ్య విద్యా విభూషణ’ పురస్కార విశేషాలను తెలపండి.

జ: “పఠామి సంస్కృతం నిత్యం, వదామి సంస్కృతం సదా
ధ్యాయామి సంస్కృతం సమ్యక్ వందే సంస్కృత మాతరం”
“గురుర్బ్రహ్మ గురుర్విష్ణుః గురుర్దేవో మహేశ్వరః
గురుస్సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ తస్మై శ్రీ గురువే నమః”
“విశేష విత్పారిషదేషు నాథ విదగ్ధ గోష్ఠీ సమరాంగణేషు
జిగీష తో మే కవితార్కి కేంద్రాన్ జిహ్వాగ్ర సింహాసన మభ్యుపేయా”
నమస్కారం తల్లీ! అవసరమైన విషయాన్ని ప్రశ్న రూపంలో అడిగారు. సమాజానికి తెలియాల్సిన విషయాలు కొన్ని ఉంటాయి. అవి పదిమందికి స్ఫూర్తి దాయకంగా ఉంటాయి. ఈ ఇంటర్వ్యూ వల్ల మీకో నాకో ప్రయోజనం చేకూరుతుందని కాదు. ఇది ఏ ఒక్కరికైనా ఉపయోగపడితే చాలు అని నా అభిప్రాయం. మీరు అడిగినట్టుగా నేను జూన్ 9వ తేదీ (2025) ‘ప్రాచ్య విద్యా విభూషణ’ పురస్కారాన్ని పొందాను. తిరుపతిలోని జాతీయ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం, ఢిల్లీలోని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం, రాష్ట్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠం వారు సంయుక్తంగా ఇచ్చే పురస్కారం. ఈ మూడు సంస్థలు కలిపి ‘ఉత్కర్ష’ అనే ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. అందులో ఈ పురస్కారాన్ని అందజేశారు. దేశం మొత్తంలో ఉన్న పండితులలో నుండి ఎంచుకుంటారు. అట్లా ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి నన్ను ఎంపిక చేశారు. పురస్కారంతో పాటు లక్ష రూపాయలు నగదు బహుమతిగా ఇచ్చారు.

2ప్ర:- అవును.. ఆ నగదు బహుమతిని కూడా మీరు మీ కోసం కాకుండా ప్రజోపయోగ కార్యక్రమాల కొరకు ప్రకటించారని విన్నాం. వాటి గురించి చెప్పండి.

జ.   అమ్మా! నేను సీనియర్ లెక్చరర్ గా రిటైర్ అయ్యాను. నా కుటుంబం గడవడానికి ఆ పెన్షన్ సరిపోతుంది. ఈ నగదు బహుమతి నాకు సమాజం ద్వారా వచ్చింది. కాబట్టి సమాజానికే ఉపయోగించాలి అనుకున్నాను. 1972 నుండి 1984 వరకు నేను అనేక ప్రాంతాలు పర్యటించి ఆధ్యాత్మిక, సాహిత్య రంగాల్లో కృషి చేశాను. 1984 నుండి నా కృషిని గుర్తించి భారతదేశం మొత్తంలో నన్ను అందరూ పిలవడం ప్రారంభించారు. ఇప్పుడు ఇంత గొప్ప పురస్కారాన్ని, నగదు బహుమానాన్ని అందుకున్నాను. అందువల్ల ఇది సమాజానికే చెందాలి అనిపించింది. ఆ బహుమతిని నేను నాలుగు భాగాలు చేశాను. ఒక భాగం పాతికవేలు నేను చదువుకున్న సీతారాం బాగ్ సంస్కృత కాలేజీకి ఇచ్చాను. అది కూడా పోటీలో విజేతలకే. నాకు అంత్యాక్షరి శ్లోకాల పోటీ చాలా ఇష్టం. 1972 లో ఆ పోటీలో నేను రాష్ట్రస్థాయిలో ప్రథమ విజేతను. దాంట్లో చాలా నియమాలు ఉంటాయి. సుప్రభాత శ్లోకాలు చెప్పకూడదు. అనుష్టుప్ లు ఉండకూడదు. వృత్తాలు మాత్రమే తీసుకోవాలి. ఎన్నో శ్లోకాలు కంఠతా వస్తే తప్ప నెగ్గడం కష్టం. ఆ పోటీ నాకు చాలా ఇష్టం. నేను ఈ పాతిక వేల రూపాయలను FD చేయమని చెప్పాను. ప్రతీ ఏడాది పెట్టే ఈ అంత్యాక్షరి పోటీలో విజేత అయిన విద్యార్థికి ఆ వచ్చిన డబ్బును బహుమతిగా ఇవ్వమని చెప్పాను. ఇదే తరహాలో ఇంకో పాతిక వేల రూపాయలను నాకు అవార్డు ఇచ్చిన తిరుపతి జాతీయ సంస్కృత విశ్వ విద్యాలయానికి ఇచ్చాను. మరో పాతికవేలు నేను పుట్టిన ఊరికి సంబంధించి కొన్ని సౌకర్యాల నిమిత్తం ఇచ్చాను. ఇంకో పాతిక వేలు మా ఊళ్లోని రంగనాయక స్వామి దేవాలయానికి ఇచ్చాను. ఈ స్ఫూర్తితో నా శిష్యురాళ్ళు స్వరూపరాణి, శివాని పాతికవేల చొప్పున ఇవ్వగా శ్రీదేవి అనే శిష్యురాలు వాళ్ళ అమ్మగారి పేరు మీద యాబైవేలు, విజయ గారని మరొకరు ఇరవై ఐదు వేలు, నాతో పాటు పురస్కారం పొందిన మరో పండితుడు పాతికవేలు మొత్తంగా లక్షా యాబైవేల రూపాయలను తిరుపతి జాతీయ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయానికి ఇవ్వడం జరిగింది. ప్రతీ ఏటా జరిగే టాలెంట్ ఫెస్టివల్ లో విజేతలైన ఆరుగురు విద్యార్థులకు అందజేయమని చెప్పాం. నేను చేసిన పని ఇంకొంతమందికి ప్రేరణ కావడం ఎంతో సంతోషంగా అనిపించింది.

3ప్ర:- మీ వంశం పేరులో పాలవంచ తిరుమల గుదిమెళ్ళ అని ఇన్ని పేర్లు ఉండడం ఆశ్చర్యంగా ఉంది. దానికి కారణం తెలుసుకోవచ్చా?

జ:-  నూజివీడు జమీందార్లు శ్రీరంగపురం గుదిమెళ్ళ వారికి ఇచ్చిన అగ్రహారం. భగవద్రామానుజాచార్యుల వారు వైష్ణవ మత వ్యాప్తి కోసం 74 పీఠాలు పెట్టారు. అందులో తిరుమల పీఠం ఒకటి. అది మా గుదిమెళ్ళ వారిది. అట్లా తిరుమల అని కూడా కలిసింది. మా ఊరుకు దక్షిణంగా ఆంధ్రమహావిష్ణువు, తూర్పున మొవ్వ, ఉత్తరంగా కూచిపూడి ఈ మూడింటి మధ్య మా ఊరు. మా పూర్వీకులలో ఒకాయన పాల్వంచకు వెళ్లి అక్కడ అగ్రహారాన్ని సంపాదించి దాదాపు నలభై ఏళ్లు ఉన్నాడు. ఆయన కుమారుడు వెంకటాచార్యులు ఉయ్యాలలో ఉండగా పులి ఎత్తుకుపోతుంటే గ్రామస్థులు తరిమి పిల్లవాణ్ణి కాపాడారట. అప్పటినుండీ ఆయన పులి వెంకటాచార్యులు అయినాడు. ఆ తరువాతి కాలంలో వెంకటాచార్యులు ఆ అగ్రహారాన్ని వదిలేసి మొవ్వ దగ్గర పిచుకల పాడు అనే అగ్రహారాన్ని సంపాదించుకున్నారు. పాలవంచ నుండి వచ్చినవారు కాబట్టి పాలవంచ వారు అని పిలవడంతో పిచుకల పాడు అగ్రహారం కాస్తా పాలవంచ అగ్రహారమయింది. అక్కడి నుండి మళ్ళీ కొంతమంది శ్రీరంగపురం వచ్చారు. ఇదంతా కలిసి పాలవంచ తిరుమల గుదిమెళ్ళ ఇంటి పేరు అయింది.

4ప్ర:- మీరు జన్మించిన ప్రదేశం ఏది? మీ విద్యాభ్యాసం ఎట్లా జరిగిందో తెలపండి.

జ. మాది కృష్ణాజిల్లా, శ్రీ రంగపుర అగ్రహారం. నూజివీడు జమీందార్లు గుదిమెళ్ళ వాళ్లకు ఇచ్చిన అగ్రహారం. నేను జూన్ 23, 1952లో శ్రీరంగపురంలో జన్మించాను. మా నాన్నగారి పేరు సత్యనారాయణాచార్య గారు. మా అమ్మగారు లక్ష్మీ నరసమ్మ గారు. మా నాన్నగారు ఏమీ చదువుకోలేదు. కానీ సంస్కృత మహా పండితుడు. చిట్టి గూడూరులో పాఠశాలలో చేర్పిస్తే వాళ్ళ నానమ్మ గారు చదువెందుకని పట్టుకొచ్చారట. ఇంట్లోనే కూర్చుని చదువుకున్నారు. అద్భుతమైన పాండిత్యం ఆయనది. పురాణాలు, భారత, భాగవతాలు చెప్పేవారు. కంచుకంఠంతో ఆయన చెబుతుంటే మైకు లేకుండా మైలు దూరం వినిపించేది. మా చిన్నాన్నగారు గోపాల కృష్ణమాచార్యులు గారు. శాస్త్రం చదువుకున్నవారు. ఆయన కూడా మహా పండితుడు. ఆశుకవి. నా అదృష్టం కొద్దీ చిన్నతనంలో మా నాన్నగారు తనతో పాటు నన్నూ తీసుకెళ్లేవారు. నన్ను పురాణం చదువుమని చెప్పి ఆయన వ్యాఖ్యానం చేసేవారు. తొమ్మిదిమంది సంతానంలో నేను చివరి వాడిని. నలుగురు అన్నయ్యలు, నలుగురు అక్కయ్యలు. ఒక అన్నయ్య చనిపోయాడు. మా పెద్దన్నయ్య గొప్ప పండితుడు. వైష్ణవ సంప్రదాయంలో ఉన్న తమిళ గ్రంథాలన్నింటికీ తెలుగులో వ్యాఖ్య రాశాడు. ‘నాలాయిర’ మని నాలుగువేల శ్లోకాలతో కూడిన దివ్య ప్రబంధాన్ని రాశాడు. అంతేకాదు. అక్కడక్కడా ఊళ్ళల్లో గోష్ఠులు నిర్వహించి పదకొండు రోజుల్లో తెలుగు అర్థంతో సహా వాటిని నేర్పేవాడు. మా రెండో అన్నయ్య తెలుగు పండితుడు. ఆయన పధ్నాలుగేళ్ళు కష్టపడి మా వంశవృక్షం రాశాడు. మా ఊళ్ళో ‘భాష్యకార’ ప్రభుత్వ పాఠశాలలో నేను అయిదవ 5వ తరగతి వరకు చదువుకున్నాను. మచిలీపట్నం వచ్చి ఓరియెంటల్ హైస్కూల్లో 6వ తరగతి నుండి ఎస్ ఎస్ ఎల్ సి వరకు చదువుకున్నాను. వేదాల నరసింహాచారిగారు, గుదిమెళ్ళ రామానుజాచార్యులు గారు, మల్లంపల్లి దుర్గాప్రసాద్ గారు ఇట్లాంటి మహా పండితులు పాఠాలు చెప్పడం వల్ల సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి కలిగింది. మా రెండో అన్నయ్య నాకు మూడవ తరగతి నుండి మొదలుపెట్టి అయిదవ తరగతి వచ్చేవరకు అమరకోశం, తెలుగులో ఆంధ్ర నామ సంగ్రహం, శతకాలు, శబ్దాలు, ధాతువులు, సమాసాలు ఇవన్నీ నేర్పించడం వలన గట్టి పునాది పడింది. అందువల్ల సంస్కృతం నేర్చుకోవాలనే కోరిక బలీయంగా కలిగింది.

5ప్ర:-  ఇందాక నగదు బహుమతి గురించి చెబుతున్నప్పుడు సీతారాం బాగ్ కాలేజీలో చదువుకున్నానని చెప్పారు. శ్రీరంగపురంలో జన్మించిన మీరు, హైదరాబాద్ కు వచ్చి చదువుకున్న కారణాన్ని, నేపథ్యాన్ని వివరిస్తారా?

జ:-   సీతారాం బాగ్ లో మా అక్కయ్య గారుండేవారు. మా బావగారు అక్కడ అర్చకులు. 1967 లో బందరులో నా ఎస్ ఎస్ ఎల్ సి పూర్తయింది. సెలవుల్లో మా అక్కయ్య వాళ్ళింటికి వచ్చాను. పక్కనే కాలేజీ ప్రాకారం పెద్దగా ఉండేది. సాయంత్రం అయ్యేసరికి పిల్లలంతా బయటకు వచ్చి సంస్కృతంలో మాట్లాడుకుంటుంటే నేను ముందే అమరకోశం వంటివి నేర్చుకొని ఉండడం వల్ల వాళ్ళతో మాట్లాడేవాడిని. వాళ్ళందరినీ చూసి నాకూ ఇక్కడే చదువుకోవాలనిపించింది. అదే విషయం ఇంట్లో చెప్పి ఇక్కడ కాలేజీలో చేరాను. ‘శ్రీ వేంకటేశ్వర వేదాంత వర్ధిని’ సంస్కృత కళాశాలనే సీతారాం బాగ్ కాలేజీ అంటారు. మరింగంటి శ్రీరంగాచార్య గారు, బంగీపురం రామాచార్యులు గారు, సముద్రాల శ్రీనివాస శర్మ గారు, వర్ఖేడ్ గారు వంటి మహామహులు బోధించిన జ్ఞానంలో లేశమాత్రమైనా అబ్బింది. భారతదేశంలో ముఖ్యంగా మన ఉభయరాష్ట్రాల్లో గొప్ప వ్యవస్థ అది. అట్లా హైదరాబాద్ కు చేరుకున్న నాకు ఇక్కడ ఎంతోమంది మిత్రులు ఏర్పడ్డారు. ఆ కళాశాలలో చదువుకోవడం నా అదృష్టంగా భావిస్తాను. అందుకే నాకు వచ్చిన నగదు బహుమతిలో కొంత ఆ కళాశాలకు ఇచ్చాను.

6ప్ర:- మీరు రాసిన ‘శ్రీ గాయత్రీ రామాయణాలు- ఆంద్రవ్యాఖ్య’ గురించి తెలపండి.

జ:-  శ్రీ గాయత్రీ రామాయణాలు రెండు ఉన్నాయమ్మా. మనకు ఒకటి మాత్రమే తెలుసు. 24 శ్లోకాలతో ఒకటి ఉంటుంది. దాని క్రింద వ్యాఖ్యానంలో ఇంకో 24 శ్లోకాలను చూపించారు. నేనూ అవీ ఇవీ రెండూ రాసి దానికీ దీనికీ ఉన్న భేదమేమిటి? ముందు శ్లోకాలు, వెనుక శ్లోకాలు వాటి భావాలు తీసుకొని ఒక్కో బీజాక్షరాన్ని అది బీజాక్షరం ఎందుకైందో వివరిస్తూ విజయనగరంలో ఉన్నప్పుడు రాశాను. మా గురువుగారు మహనీయమూర్తి కృష్ణయాజి గారు. రాయడం పూర్తి చేసి “ఇవాళ గురువు గారి దగ్గరకు వెళ్లి ఇది చూపించి ఇరవై నాలుగు బీజాక్షరాలకు సంబంధిత దేవతా చిత్రాలతో ముఖచిత్రం వేస్తే బాగుంటుందని అడగాలి” అనుకొని వెళ్ళాను. నమస్కారం చేసి నేను కూర్చోగానే ఒక అట్ట తీసి ఇచ్చి చూడమన్నారు. ఎంత ఆశ్చర్యకరమైన విషయం అంటే మీరు నమ్మరు. నేను ఏది అనుకొని వెళ్ళానో అదే చిత్రం అట్ట పైన ఉంది. “ఇదే కదా! నువ్వు అనుకున్నది!” అన్నారు నవ్వుతూ. అంతటి మహానుభావులు ఆయన. ఈ మధ్య ఎవరో ప్రముఖుడు ఒక ఇంటర్వ్యూలో భారతదేశంలోని గొప్పవాళ్ళలో ఒకరిగా కృష్ణయాజి గారిని పేర్కొనడం విశేషం. ఆయనకు నేను శిష్యుడిని కావడం, ఆయన అనుగ్రహాశీర్వాదాలను అందుకోవడం నా సుకృతం.

7ప్ర:- మీరు రచించిన ‘పరిష్కార నక్షత్రం’ లో వేటికి సంబంధించిన పరిష్కారాలు సూచించారో తెలపండి.

జ:-  నా రచనలన్నీ ఒక ప్రత్యేకతతో కూడుకొని ఉంటాయి. ఇందులో కాళిదాసు శ్లోకాలను వివరించాను. అది ఎట్లాగంటే ఒక వ్యక్తిని పాత్రగా ‘సందేహి’ అనే పేరు పెట్టాను. అతనికి కొన్ని సందేహాలు వచ్చినట్టు, అతనికి కాళిదాసు ఎదురై తన కావ్యాలలోని శ్లోకాలతోనే సందేహాలు తీర్చినట్టు చెప్పాను. ఉదా:- సందేహి:- “మా బంధువు ఒకాయన ఉన్నాడండీ. అతనికి దుర్లక్షణాలు ఉన్నాయి. అతడిని దగ్గరకు తీయాలా? దూరంగా ఉంచాలా?” అని అడుగుతాడు. అప్పుడు
కాళిదాసు:- “నాయనా! నేను రాసిన ‘రఘువంశం’ లో “ద్వేష్యోఽపి సమ్మతః శిష్టః తస్యార్తస్య యథౌషధం త్యాజ్యో దుష్టః ప్రియోఽప్యాసీదంగుళీ వోరగక్షతా” అనే శ్లోకం ఉంది కదా! అది చదువు. పాము మన కాలి వేలును కాటేస్తే అది మనదేనని విషాన్ని భరిస్తామా? వేలును తెగ్గొట్టేస్తాం కదా! అట్లాగే దుష్టుడైతే నీవాడైనా వదిలేయ్. శత్రువు మంచివాడైతే గౌరవించు. అని శ్లోకాన్ని ఉదాహరణగా చెబుతూ అటు శ్లోకం, ఇటు భావం, సందేహ నివృత్తి అన్నీ వచ్చేటట్లు రాశాను. ఆ విధంగా నక్షత్రాలు ఇరవై ఏడు కాబట్టి, ఇరవై ఏడు సందేహాలు, వాటికి కాళిదాసు కావ్యాలలో ఆ సందర్భానికి తగిన శ్లోకాన్ని ఉటంకిస్తూ పరిష్కార మార్గాన్ని సూచిస్తూ రాశాను. అది చిన్న పుస్తకమే అయినా రెండు ప్రింట్లు పూర్తి చేసుకోవడమే కాక సంస్కృతంలో కూడా తయారవుతోంది. హిందీలో కూడా ఒకాయన రాశారు.

8ప్ర:-  ‘నవరస రూపకమ్’ పుస్తకంలో మీరు చెప్పినదేమిటి?

జ:-  విజయనగరం, మహారాజ ప్రభుత్వ సంస్కృత కళాశాలలో కావ్యప్రకాశం, రస గంగాధరం, ధ్వన్యాలోకం, దశరూపకం పాఠాలు చెబుతుంటే అసలు కావ్యం, రసం, నాటకం గురించి సమగ్రమైన వివరణలతో తెలుగులో ఒక గ్రంథం ఉంటే బాగుండుననిపించింది. దేశికోత్తములు బ్రహ్మశ్రీ ఆచార్య వేదుల సుబ్రహ్మణ్యం గారు నన్నే ఆ పనికి  పూనుకొనమని మార్గాన్ని సూచించారు. ఇందులో నవరసాలు వాటి గొప్పతనమే కాకుండా మనకు ‘దశరూపకాలు’ ఉన్నాయి కదా! వాటికి ఉదాహరణలుగా ఏ పుస్తకాలున్నాయో సేకరించాను. వాటి గురించిన వివరాలన్నీ అందులో చేర్చాను. ‘సమవాకార’ రూపకం గురించి రెండేళ్లు తిరిగాను. మైసూరు లైబ్రరీలో ఉందని తెలిసి అక్కడకు వెళ్లి ఆ పుస్తకాన్ని చూసి విషయమంతా రాసుకున్నాను. మా గురువు గారు కృష్ణయాజి గారు దానికి పేరు పెట్టడమే కాక ముఖచిత్రంలో భరత మహర్షి చిత్రాన్ని ఆయనే స్వయంగా చిత్రించారు. కావ్యమంటే ఏమిటి? కావ్య లక్షణాలు, దశరూపక లక్షణాలు, నాటకం గురించిన వివరాలు, నాటకంలో వేదికకు ఉండాల్సిన కొలతలు, నటుల వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ఎట్లా ఉండాలి? ఆరభటీ మొదలగు వృత్తులు, వాటి ఉత్పత్తి మున్నగు అనేక విషయాలను వివరించాను. సంస్కృతం చదువుకునే వారందరికీ తేలికగా అర్థమయ్యే రీతిలో ఉంటుంది.

9ప్ర:- సంస్కృత పంచకావ్యాలు, తెలుగు పంచ కావ్యాలు కలిపి కూడా ఒక పుస్తకం వేశారు కదా! అదేమిటో దాని గురించి చెప్పండి.

జ:-  అవును. సంస్కృతంలో రఘువంశము, కుమారసంభవము, కిరాతార్జునీయము, శిశుపాలవధ, నైషదీయ చరితము పంచమహాకావ్యాలు. కొందరు నైషదీయ చరితకు బదులు మేఘసందేశం అని చెవుతారు కానీ అది సరి కాదు. అలాగే తెలుగులో  మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర, ఆముక్తమాల్యద, పాండురంగ మాహాత్మ్యము, శృంగారనైషధము పంచమహాకావ్యాలు. శృంగారనైషధము స్థానంలో పారిజాతాపహరణం చెప్తారు. కానీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి భావనలో శృంగారనైషధము తీసుకోబడింది. ఈ పది మహాకావ్యాల గురించి విద్యార్థి లోకానికి కనీసం పరిచయమైనా చేయాలనుకున్నాను. నా మిత్రులైన పదిమంది పండితుల చేత సంస్కృత పంచ మహాకావ్యాలు అయిదు, తెలుగులోని పంచ మహాకావ్యాలు ఐదింటిని గురించి రాయించాను. మొదటి పేజీలో వారందరి బయోడేటాలు, ఫోటోలు వేయించాను. తెలుగులో ఉప పంచ కావ్యాలుగా  ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము, విజయ విలాసము, పారిజాతాపహరణము, హరవిలాసము, కాళహస్తీశ్వర మాహాత్మ్యము ప్రచారంలో ఉన్నాయి. దీంట్లోనే అనుబంధంగా ఉప పంచ కావ్యాలను గురించి సంక్షిప్తంగా స్వయంగా నేనే రాసి అచ్చు వేయించాను. మూడువందల పేజీలు వచ్చింది.

10ప్ర:- ‘సంస్కృత నవ్య శతావధాని’ అని బిరుదు పొందిన మీరు అవధానంలో నవ్యతను ఏర్పరిచారా? మరో ప్రత్యేకతను ఏమైనా సాధించారా? ఆ విషయాలు చెప్పండి.

జ:-  ‘నవ్య శతావధానం’ అనేది నేను కొత్తగా ఏర్పాటు చేశాను. ఇప్పటిదాకా ఇటువంటిది ఎవరూ చేయలేదు. శతావధానాలున్నాయి కానీ ఇందులో నేను ఒక ప్రత్యేకతను తయారుచేశాను. ఇప్పుడు అవధానాల్లో మీరు గమనిస్తే పద్యం, శ్లోకం చెప్పడం, దాన్ని ధారణ చేయడం. అసలు అవధాని అంటే అర్థం అది కాదు. ఋగ్వేదావధాని, యజుర్వేదావధాని అంటాం. అంటే వాళ్ళు కొత్తగా చెప్పేది ఏమీ ఉండదు కదా! ఉన్నదాన్నే ధారణ చేసి చెప్పడం. కానీ నేను చేసింది వేరు. మహాకవి కాళిదాసు గారి కావ్యాల్లో వంద శ్లోకాలు తీసుకొని ప్రశ్న వేస్తుంటే అవధాన రూపంలో సమాధానం చెప్పడం. కేవలం దానికి సమాధానం చెప్పడమే కాదు. ఆ ప్రశ్నకు కాళిదాసు ఈ సందర్భంలో ఈ కావ్యంలో, ఈ విషయాన్ని ఈ శ్లోకంలో ఇట్లా చెప్పారని వివరించడం. దాని భావంతో సహా తెలుగులోనూ, సంస్కృతంలోనూ చెప్పడం. అడిగే వాళ్లకు ఈ పద్ధతిలో ప్రశ్నలు ఏ విధంగా అడగాలో తెలియదు కాబట్టి నేను ఒక పద్ధతి ప్రకారంగా అవధానం లాగానే దత్తపది, వర్ణన, సమస్య…ఇట్లా పది విభాగాలు చేశాను. ఉదా:- కాళిదాసు రచించిన ఏదైనా ఒక కావ్యంలోని ఏదైనా శ్లోకం లోని నాలుగు పదాలు ఇచ్చి ఈ నాలుగు పదాలు కాళిదాసు ఏ శ్లోకంలో చెప్పాడు అని అడిగితే ఆ శ్లోకాన్ని, దాని భావాన్ని, అది కూడా సంస్కృతంలో చెప్పడం..ఈ విధంగా ఆదికవి వాల్మీకి, వేదవ్యాసుడు, మనువు, భవభూతి, కాళిదాసు, మాఘుడు, భారవి, ఆది శంకరాచార్యులు మొదలగు కవుల కావ్యాలనుండి ఆణి ముత్యాల వంటి నూరు శ్లోకాలను తీసుకొని చేశాను. అందువల్ల నాకు ‘సంస్కృత నవ్య శతావధాని’ అనే బిరుదు ఇచ్చారు. ఇది కొంతమందికి ఆగ్రహం కూడా తెప్పించింది (నవ్వుతూ). దీన్ని ‘సంస్కృత నవ్య శతావధాన సందర్శినీ’ అనే పేరుతో పుస్తకం వేశాను.

11ప్ర:-  ‘జగద్గురు ఆద్య శంకరాచార్య కావ్య శతావధానం’ ప్రత్యేకత ఏమిటి?

జ:-  ఆది శంకరాచార్య శతావధానమని శృంగేరీ పీఠంలో పీఠాధిపతి విజయేంద్ర సరస్వతి గారి ముందు చేశాను. ఆయన చాలా సంతోషించారు. భారతదేశ వ్యాప్తంగా అనేక సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయాల్లో, శంకరాచార్యులు జన్మించిన ‘కాలడి’ లో, చేశాను. అంతేకాక అగర్తల, దేవ ప్రయాగ, ఉజ్జయిని, వారణాసి, ఢిల్లీ, హర్యానా, జైపూర్… ఇట్లా మహాపండితులు ఉన్నచోట వాళ్ళనే పృచ్ఛకులుగా తీసుకొని చేశాను. అయితే ఇందులో ఒక్కొక్క విభాగానికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున పది విభాగాలకు పదిమంది  పృచ్ఛకులు. ఒక్కొక్కరికి ముప్ఫయి ప్రశ్నలు ఇచ్చే వాడిని. అందులో వారు ఏదైనా అడగొచ్చు. ఆ విధంగా కావ్యాలలోని 300 శ్లోకాలు, వాటి సందర్భాలు, భావాలు అన్నీ నాకు గుర్తున్నాయి.

12ప్ర:-  అన్నింటిలోనూ ఒక విభిన్న తరహాను ఎన్నుకునే మీరు, సుప్రభాతాలలో కూడా సాధారణమైన వాటికి భిన్నంగా ఏమైనా ప్రత్యేకతను పాటించారా?

జ:- అవునమ్మా! వీటిలో కూడా అందరిలాగా కాకుండా కొంత కొత్తదనాన్ని పాటించాను. నేను రాసిన మొట్టమొదటి సుప్రభాతం శ్రీ కూర్మనాథ సుప్రభాతం. శ్రీ ధర్మ శాస్త్ర సుప్రభాతం, శ్రీకాకుళాంధ్ర మహావిష్ణు సుప్రభాతం, శ్రీ సూర్యదేవ సుప్రభాతం, శ్రీరంగనాయక సుప్రభాతం మొదలగు ఏడు సుప్రభాతాలను రాశాను. సుప్రభాతాలను నేను రాసిన పద్ధతి వేరు. సాధారణంగా అన్ని సుప్రభాతాలలో ఆయా భగవంతుని ఉద్దేశించి, దేవతలందరూ వచ్చారని, పక్షుల కిలకిలరావాలను, భక్తగణ నాట్యాలను, వారి ఆనందాన్ని ఇట్లా వివరించుకుంటూ రాస్తారు. కానీ నేను రాసే దాంట్లో చారిత్రక విషయాలు ఉంటాయి. ఆ ప్రాంతంలో స్థానికంగా ఉన్నటువంటి, చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో ఉన్న దేవతల గురించి రాస్తాను. ఉదా:- మా ఊరికి దగ్గర ‘మొవ్వ’ ఉంది. మొవ్వ వేణు గోపాల స్వామి గురించి, అలాగే కూచిపూడి, శ్రీకాకుళం ఉన్నాయి వాటి గురించి రాస్తాను. ఏ సుప్రభాతం రాసినా వాటి గురించే కాకుండా వాటి చారిత్రక నేపథ్యం కూడా వివరిస్తాను. భగవంతుడు గొప్పవాడని చెప్పడమే కాక ప్రజలకు చారిత్రక విషయాలు కూడా తెలియాలని నా ఉద్దేశ్యం. ఏదైనా సమాజానికి ఉపయోగపడాలని నా తాపత్రయం.

13ప్ర:- ‘వృక్ష హితోపదేశః’ లఘు సందేశ కావ్యం గురించి చెప్పండి.

జ:- మా గురువు గారు కృష్ణయాజి గారు విజయనగరం జిల్లాలోని గరివిడి గ్రామంలో శ్రీ సూర్య సదనంలో లోక కళ్యాణార్థం సత్రయాగాన్ని తలపెట్టారు. ఆ యాగానికి శ్రీ అవధూత దత్తపీఠాధిపతులు శ్రీ గణపతి సచ్చిదానంద స్వామివారిని ఆహ్వానించేందుకు సూర్యసదన ఆస్థాన పండితుడినైన నన్ను నియమించారు. అక్కడ నేను శ్రీ ఎన్. కాంతారావు గారితో కిష్కింధావనాన్ని దర్శించిన సమయంలో స్వామివారు స్వయంగా ఉద్యానవన విశేషాలు వివరించి వీటి గురించి శ్లోకాలు రాయండి అన్నారు. ఎంతో సంతోషంగా ‘వృక్ష విలాపః’ అనే శీర్షికతో పధ్నాలుగు శ్లోకాలను రాసి శ్రీ కృష్ణయాజి గారికి వినిపించాను. ఆయన దాన్ని ‘వృక్షోపదేశః’ అని మార్చమని సూచించారు. వృక్షాల వల్ల ప్రయోజనాలు, వాటిని నష్ట పరచుకోవడం వల్ల మానవజాతికి కలిగే దుష్పరిణామాలను వివరిస్తూ రాశాను. విద్యార్థులకు అర్థమయ్యే రీతిలో శ్లోకాలకు తెలుగులోనూ, ఇంగ్లీషులోనూ భావాలను కూడా ఇవ్వడం జరిగింది.

14ప్ర:-  మీరు ఇప్పటివరకు రచించిన పుస్తకాలు ఎన్ని? ఇంకా మీ రచనా వ్యాసంగం కొనసాగిస్తున్నారా?

జ:-  నేను ఇప్పటివరకు సంస్కృతం, తెలుగులలో ముప్ఫయి పైగా రచనలు చేశాను. ఇంకా అముద్రితాలు కొన్ని ఉన్నాయి. నా ఊపిరి ఉన్నంతవరకు సమాజానికి ఉపయోగపడే రచనలు చేస్తూనే ఉంటాను. మీరు అడిగిన పుస్తకాలతో పాటు అష్టవిధ ప్రక్రియాః , నవరత్నములు, నవ వ్యాకరణములు, ద్వాదశ మణి మంజూషా, ద్వాదశ మహాయోగినః, వాజపేయి కవితాః (సంస్కృత, ఆంధ్రానువాదౌ), అష్టోత్తర శత ధర్మ సూక్ష్మములు, మహాకవి కాళిదాస కావ్య శతావధాన సంస్పర్శినీ, చమత్కార శతమ్, నిత్యసత్యాలు వంటి రచనలు చేశాను. నా పి హెచ్ డి ‘పురాణేషు వైజ్ఞానిక విశేషాః’ అనే అంశంపై చేశాను. పురాణాలలో ఉండే వైజ్ఞానిక పరమైన విశేషాలు ఇందులో ఉంటాయి. రాసిన ప్రతీ పుస్తకంలో సామాజిక ఉపయోగమే నా ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

15ప్ర:- మీరు రచించిన ‘కరతల సంస్కృతమ్’ విద్యార్థులకు ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుంది?

జ:- ఇది విద్యార్థులకు మాత్రమే కాదు. సంస్కృతం నేర్చుకోవాలన్న ఆసక్తి ఉన్నవారందరికీ ఉపయోగపడుతుంది. ఇందులో నాలుగు భాగాలు ఉంటాయి. ప్రథమ భాగంలో సంస్కృత వర్ణమాల నుండి మొదలుకొని మనం నిత్య వ్యవహారంలో ఉపయోగించే వస్తువుల పేర్లన్నీ తెలుపబడ్డాయి. ద్వితీయ భాగంలో తిఙన్తాలు, ఉపయోగపడే ధాతువులు, పరస్మై ఆత్మనే పదులు, అవ్యయాలు, వాక్య పరివర్తనలు మొదలగు అంశాలు ఉంటాయి. తృతీయ భాగంలో వాక్యరచన, సుబంతాలు, సంధి, సమాసాలుంటాయి. చతుర్థ భాగంలో సంస్కృత వాఙ్మయమ్ గురించి, ఇంకా అనేక విషయాలుంటాయి. నా యాభై ఐదేళ్ళ బోధనానుభవాలతో దీన్ని రాశాను. ఇప్పటివరకు మూడు ముద్రణలు పూర్తయినాయంటే దీనికి ఎంత ఆదరణ లభించిందో అర్థమవుతుంది. అందువల్ల నా లక్ష్యం నెరవేరినట్టుగా నేను భావిస్తున్నాను. నేను మహాపండితుల పుస్తకాలకు అభిప్రాయాలు రాశాను. ఉత్తరభారత దేశంలో కూడా అక్కడి పండితులు మన వాళ్ళను ఒప్పుకున్నట్లుగా వాళ్ళ అభిప్రాయాలు రాశారు. నా చేత వాళ్ళ గురించి అభిప్రాయాలు రాయించుకున్నారు. పద్మశ్రీ రమాకాంత్ శుక్లా గారని ఢిల్లీ పండితుడు. …”భాతిమే భారతం..” వంటి ఆయన రచించిన ఎన్నో పాటలు రేడియోలో వచ్చేవి. ఆయన తన రచనలు నాకిచ్చి పాద నమస్కారం చేశారు. నా గొప్పతనం చెప్పడానికి ఇది చెప్పడం లేదు. వాళ్ళు కూడా మనలను అంగీకరించారని చెప్తున్నా. శశిధర్ అని పంజాబ్ కు చెందిన పండితుడు నా చేత ఆయన పుస్తకానికి అభిప్రాయం రాయించుకున్నాడు.

16ప్ర:- విద్యార్థుల కోసం మీరు ఇంకా ఏ విధమైన కార్యక్రమాలు చేశారు?

జ:-  విద్యార్థుల ఉపయోగం కోసం తర్క సంగ్రహము, వ్యాకరణం, ఇంటర్, బి ఏ వాళ్ళకు కావలసిన రీతిలో తయారుచేశాను. వాటికి కూడా ప్రశ్నలు తయారుచేసి అవి ఏ గ్రంథంలో ఉన్నాయో చెబుతూ వాటి భావాలను కూడా వివరించాను. సంస్కృతంలో ‘ఖవ్వాలి’ ప్రక్రియను కూడా ప్రవేశపెట్టి పిల్లల చేత వేయించాను. సంస్కృతంలో హరికథలు, బుర్ర కథలు రాయడమే కాక నేనే చెప్పాను కూడా. “జజ్జనకరి జనారే జనకు జనా జనారే” అనే పాట ఉంది కదా! అదే మాదిరిలో అదే పల్లవితో సంస్కృతంలో పాట రాశాను. సంస్కృత ఉత్సవాల్లో ఢిల్లీ మొదలైన చోట పాడేవాడిని. అందరితో పాడించేవాడిని. “పురాతనేతు కాలేషు అస్మాకం భారతే రాజ భాష రూపేణా సంస్కృతమాసీత్ పశ్య, ఇదానీం తు తస్యాః పరిస్థితి చింతనీయా, జజ్జనకరి జనారే జనకు జనా జనారే, గీత, నృత్య వాద్యాదికమ్ సంస్కృతే కుర్వంతి …….ఆగచ్ఛతి రే బాలా, ధైర్యం మా త్యజ బాలా” (ఉత్సాహంగా పాడుతూ) అని చెప్పి పాడుతుంటే నా చుట్టూ అందరూ మూగి పాడుతుండేవారు. ఈ విధంగా ప్రజలకు ఆకర్షణీయంగా ఉండేలా చేసి మన భాషను కాపాడుకోవాలని తాపత్రయం. సంస్కృతంలో ధ్వన్యాలోకం, రస గంగాధరం, కావ్యప్రకాశం, ప్రతాపరుద్రీయం, అమరకోశం, అలంకారాలు, ఛందస్సు, జయదేవుని చంద్రాలోకం వీటన్నిటినీ ఆన్ లైన్ లో పాఠాలుగా చెబుతున్నాను. అమరకోశం మూడు కాండలు ఏడు నెలలు వరుసగా చెప్పాను. నేపాల్ లోని ఖాట్మండు సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంలో కూడా శిక్షణ ఇచ్చాను. ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్ లలో అనేక వ్యాఖ్యానాలు, హరికథలు, బుర్రకథలు, నాటికలు మొదలైన ప్రక్రియలు నిర్వహించాను. నేను నటుడినే కాక కొన్ని నాటకాలకు దర్శకత్వం కూడా వహించాను.

17ప్ర:- వాట్సప్ గ్రూపు కూడా చేసి సంస్కృతం నేర్పిస్తున్నారని విన్నాం. అది ఎట్లా చేస్తున్నారు?

జ:- అవునమ్మా! “నేర్చుకుందామా సంస్కృతమ్” అనే పేరుతో వాట్సప్ గ్రూపు ఒకటి పెట్టాను. దాదాపు 260 మంది సభ్యులున్నారు. నేను ప్రతీరోజు ఆయా రోజుల ప్రత్యేకతను, ఒక శ్లోకాన్ని, దాని భావాన్ని వివరిస్తాను. నాకు వీలైనప్పుడు ఆ గ్రూపులో పెడతాను. సభ్యులు వారి వారి వీలును బట్టి నేర్చుకుంటారు. అందరికీ ఒకే సమయం కుదరదు కాబట్టి ఈ వెసులుబాటు కల్పించాను. గమ్మత్తైన విషయం ఒకటి చెప్తాను. దాని ద్వారా శ్లోకాలు నేర్చుకున్న నా శిష్యులు వాళ్ళు వాళ్ళ మిత్రులకు ఇట్లా పంపుతుండగా, ఒకాయన తాను నేర్చుకున్నవి వీడియో తీసి నాకు పంపి “మీ ద్వారా ఇట్లా శ్లోకాలు నేర్చుకున్నాం గురువుగారూ!” అని అనడం ఎంతో సంతోషాన్ని, సంతృప్తినీ ఇచ్చింది. మనం చేసే పని పదిమందికి ఉపయోగపడడమే కదా కావలసింది. అంతకన్నా గొప్ప విషయం ఏముంటుంది? అవన్నీ కలిపి ఒక పుస్తకం కూడా వేయాలనే ఆలోచన కూడా ఉంది.

18ప్ర:- చివరగా…వర్తమాన కాలంలో ఆధునిక భావజాలాలతో ఉన్న బాల బాలికలు సంస్కృతం నేర్చుకోవడానికి ఆసక్తి చూపిస్తున్నారా?

జ:-  అది మనం చెప్పేదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. అదేదో ఒక భాషగా, అర్థం కాని విషయంగా చెప్పకూడదు. మనం తెలుగులో మాట్లాడే అన్నం, గృహం, శరీరం, ముఖం, నేత్రం, రక్తం ఇవన్నీ సంస్కృతాలే. ఇది తెలియక వేరే భాష అనుకొని భయపడతారు. ఇంగ్లీషులోని కఠిన పదాలు పలకడం లేదా? అవి ఎట్లా వస్తున్నాయి? పిల్లలు ముత్యాల వలె స్వచ్ఛమైన వారు. మనం చెబితే నేర్చుకుంటారు. ఇది మన భాష అని చెప్పకుండా పరభాషను బలవంతంగా నేర్పిస్తూ దీన్ని పరభాషగా వాళ్ళల్లో ముద్ర వేశాం. అందుకే నేను దేశవ్యాప్తంగా వంద సంభాషణా శిబిరాలు పెట్టి సంస్క్రతం నేర్పిస్తున్నాను. మన విద్యా వ్యవస్థను మెక్ డోనాల్డ్, మాక్స్ ముల్లర్ వంటి వారు నాశనం చేశారు. అందువల్ల మన మూలాలను కాపాడుకునే ప్రయత్నంలో నా వంతు కృషి చేస్తున్నాను. “ఆనో భద్రా క్రతవో యంతు విశ్వతః” అని ఋగ్వేదంలో ఉంది. అంటే “విశ్వం నుంచి అన్ని విషయాలు నన్ను చేరుగాక” అని అర్థం. ఇట్లా కోరుకునే భాష సంస్కృతం ఒక్కటే. దానివల్ల మనిషి సంస్కరించబడతాడు. కాబట్టి అటువంటి భాషను మనం కాపాడుకోవాలి.

చాలా సంతోషం సార్! మీ అమూల్యమైన సమయాన్ని కేటాయించి సాహిత్యరంగంలో మీ నిర్విరామకృషిని మా పాఠకులకు తెలియజేసినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున శతకోటి ధన్యవాదాలు
సెలవు.

‘విజ్ఞాన సర్వస్వ కళానిధి’ బిరుదాంకితులు, ప్రసిద్ధ కవి, రచయిత డా. గుంజి వెంకటరత్నం గారితో మయూఖ ముఖాముఖి.

******************************************

       నిరంతర శ్రమ, పట్టుదల, అంకితభావం ముప్పేటలుగా ఒక్కచేతి మీదుగా విజ్ఞాన సర్వస్వాలను వెలయించి సాహిత్యరంగానికి ఎనలేని సేవను చేసిన డా. జి.వి. రత్నం గారి గురించి వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్🙏🏼 మీ గురించి మా మయూఖ పాఠకులకు పరిచయం చేయబోతున్నందుకు నాకు చాలా సంతోషంగా ఉంది.

1ప్ర:-  మొదటగా మీ జననం, మీ బాల్యం ఎట్లా గడిచిందో వివరంగా తెలపండి.
జ.  నమస్కారం మేడం. మాది నెల్లూరు జిల్లాలోని మైకా మైన్స్ ఏరియా కలిచేడు గ్రామం. నేను మే 16,1937లో పుట్టాను. మా నాన్న గుంజి వెంకటేశ్వర్లు, అమ్మ వెంకట లక్ష్మమ్మ. మా తాతగారు గుంజి చిన్నయ్యగారు మైకా కాంట్రాక్టులు చేసేవాడు. ఆయనకు మా నాన్న ఏకైక సంతానం. మా తాతయ్య మా నాన్నను ఆ రోజుల్లోనే (1920కి పూర్వం) మా ఊళ్ళో ఉన్న మహేశ్వర్ల వెంకట రత్నయ్య గారు అనే సంస్కృత పండితుని వద్ద చదివించాడు. మా నాన్న ఆయన దగ్గర అమరకోశం, నిఘంటుత్రయం, త్రిలింగశేషం, సాంబ నిఘంటువు, భారత భాగవతాలను ఆ తర్వాత పాఠశాల చదువు చదువుకున్నారు. తరువాత స్వయంగా ఇంగ్లీషు నేర్చుకున్నారు. ఆ కాలంలో ఆయన దగ్గర శంకర నారాయణ డిక్షనరీలు ఉండేవంటే ఎంత ఆశ్చర్యమో చూడండి. అట్లా చదువుకోవడం వల్ల మా నాన్నకు మైకా మైన్స్ లో స్టోర్ కీపర్ గా ఉద్యోగం వచ్చింది. నేను పుట్టకముందే మా తాతగారు చనిపోయారు. మా నాన్నకు ముప్పయి రూపాయల జీతం ఉండేది. మా ఊళ్ళో ప్రయివేటు స్కూల్ ఉండేది. అందులో భాస్కర్ రావు గారు టీచరు. ఊరు చిన్నదే అయినప్పటికీ మైకా మైన్స్ వల్ల కాలనీలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ కాలనీలలో తమిళనాడు, బెంగుళూరు, ఒరిస్సా నుంచి ఉద్యోగరీత్యా ప్రజలు రావడం వల్ల మిక్స్ డ్ కల్చర్ ఏర్పడింది. కాఫీ,టీలు తెలియని రోజుల్లో అక్కడ అవి ఉండేవి. వీళ్ళ పిల్లలంతా చదువుకోవడానికి టీచరు సరిపోక మరో టీచరును పెట్టారు. ఆ ప్రైమరీ స్కూల్లో నేను నాలుగవ తరగతి దాకా చదువుకున్నాను. మైకా మైన్స్ వెల్ఫేర్ ఫండ్ అని ఉండేది (1948-49). మైకా కార్మికుల సంక్షేమనిధి. కార్మికుల సంక్షేమం కోసం ఒక ఆసుపత్రి, స్కూల్ పెట్టారు. మా నాన్నగారు అందులో పనిచేయడం వల్ల మేము ఆ క్వార్టర్స్ లో ఉండేవాళ్ళం. ఆ స్కూల్లో నేను అయిదవ తరగతి చదువుకున్నాను. అక్కడ మాథ్యూస్ సర్ ఉండేవాడు. అటు తరువాత పదవతరగతి సైదాపురం హైస్కూల్లో చదివాను. నెల్లూరు వి ఆర్ కళాశాలలో ఎస్ ఎస్ ఎల్ సి, బి.ఏ. చదివాను. బిఏలో కొత్తగా ఒక కోర్సు పెట్టారు. దాంట్లో మెయిన్ తెలుగు 6 పేపర్లు, సంస్కృతం 4 పేపర్లు, హిందీ 4 పేపర్లు. అన్నీ లాంగ్వేజెసే. సబ్జెక్టులు ఉండేవి కావు.

2ప్ర:- సాహిత్య పరంగా మిమ్మల్ని ప్రభావితం చేసిన గురువులు ఎవరైనా ఉన్నారా?
జ. ఉన్నారు. మాకు బిఏ లో చెప్పిన టీచర్లు గొప్ప పండితులు. దర్భా వేంకట కృష్ణమూర్తి గారు. ఆయనను చూస్తే… “ఆ పురి బాయకుండు మకరాంక శశాంక మనోజ్ఞ మూర్తి భా/ షాపర శేషభోగి…….” అని మనుచరిత్రలోని అల్లసాని పెద్దన పద్యం గుర్తుకు వచ్చేది. మరచెంబులో నీళ్లు, గొడుగు, లాల్చీ, ధోవతి, పైన కండువా ధరించి వచ్చేవారు. బోధన కూడా అంత అద్భుతంగా ఉండేది. ఆయన మాకు వ్యాకరణం నాటకాలు చెప్పేవారు. పిసుపాటి విశ్వేశ్వర శాస్త్రి ప్రాచీన పద్యభాగం చెప్పేవారు. పోలూరి హనుమజ్జానకీ శర్మ వంటి వారుండేవారు. వాళ్ళ ప్రభావం వల్ల సాహిత్యమే కాక టీచరునవ్వాలన్న కోరిక బలీయంగా ఏర్పడింది.

3ప్ర:- మైకా మైన్స్ లో ఉద్యోగం చేశారని విన్నాం. ఆ నేపథ్యం, వివరాలు చెప్పండి.
జ.  నాకు బి ఏ ఫైనల్ ఇయర్ లో ఉన్నప్పుడే పెళ్లి అయింది. నా భార్య పేరు ఆదిలక్ష్మి. ఆమె తండ్రి ఆలకుంట అంకయ్య గారు. ఆయన మైకా మైన్సు కాంట్రాక్టు లీజు పద్ధతిలో నడిపేవారు. అందువల్ల నేను కూడా అందులో వ్యాపారంలో చేరాను. కానీ కారణాలు ఏవైనా నాకది సరిపడలేదు. నేనందులో ఇమడలేకపోయాను. బయటకు వచ్చాను. ఇట్లా కాదని మా నాన్నగారు పదిరూపాయలు చేతిలో పెట్టి ఇవన్నీ నీతో కావు. నెల్లూరుకు పోయి ఎంప్లాయ్ మెంట్ ఆఫీసులో పేరు నమోదు చేయించుకోమన్నారు. ఉద్యోగంలో స్థిరపడమన్నారు. వారం తిరక్కుండానే వరంగల్లు అజాం జాహి బట్టల మిల్లులో ప్రభుత్వోద్యోగం వచ్చింది. మన ప్రాంతంలోనే అతిపెద్ద ఫ్యాక్టరీ అది. అందులో క్లర్క్ గా ఉద్యోగం వచ్చింది (1965). అప్పటికే ఇద్దరు పిల్లలు, 92 రూపాయల జీతం. కొంతకాలం చేశాను కానీ అదీ నచ్చలేదు. టీచరు కావాలనే కోరికతో బి ఇ డి కి అప్లై చేశాను.

4ప్ర. ఎక్కడో కలిచేడులో పుట్టిన మీరు కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో పిహెచ్ డి చేయడానికి, ఇక్కడే స్థిరపడిపోవడానికి కారణాలు ఏమిటి?
జ:-   1967వ సంవత్సరంలో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ వారు బిరుదురాజు రామరాజు గారి ఆధ్వర్యంలో  వరంగల్లులో పిజి సెంటర్ పెట్టారు. నేను వెంటనే అప్లై చేశాను. అప్పటికే బట్టల మిల్లులో పనిచేస్తున్నాను. మిల్లులో మూడు షిఫ్టులు ఉండేవి. నాకు ‘సి’ షిఫ్ట్ ఉండేది. అది కాగానే క్లాసెస్ అటెండ్ అయ్యేవాడిని. నెలనెలా షిఫ్టులు మారతాయి కానీ నా షిఫ్ట్ మార్చకుండా యాజమాన్యం వారు నాకు సహకరించారు. మీరడిగినట్లు కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరడానికి కారణం ఉంది. నాకు వరంగల్ అంటే చాలా అభిమానం. దానికి ఒక కారణం ఉంది. నేను నాల్గవ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు రెండవ ప్రోలరాజు కథ పాఠ్యాంశంగా ఉండింది. అందులో ప్రోలరాజు సరుకులు వేసుకొని బండిలో వస్తుంటే బండి చక్రం దిగబడిపోయి ఆ చక్ర ‘నేమి’ బంగారంగా మారిందని దానితో ఓరుగల్లు కోట నిర్మించారని విన్న నాకు…అది మనసులో అది బలంగా నాటుకొనిపోయింది. ఇంకోటి బి ఏ స్పెషల్ తెలుగులో ‘క్రీడాభిరామం’ చదివాను. అది మొత్తం ఓరుగల్లు వర్ణన. అప్పటినుండి ఓరుగల్లును ఒక్కసారి చూడాలనే కోరిక కలిగింది. అటువంటిది మొత్తం ఇక్కడే స్థిరనివాసం ఏర్పడింది. వరంగల్లు కామసానమ్మ అంటే నాకు ఎంతో అభిమానం. కాకతీయుల వల్ల ఓరుగల్లుకే కాదు తెలుగు సంస్కృతికి ఒక గుర్తింపు వచ్చిందని నా అభిప్రాయం. అందువల్ల పిజి సెంటర్ రాగానే అందులో చేరాను. నాకు జన్మనిచ్చింది కలిచేడు అయినా జీవితాన్నిచ్చింది ఓరుగల్లు. “జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి” అనే కాదు. నాకు జీవితాన్నిచ్చిన ఓరుగల్లు కూడా నాకు “స్వర్గాదపి గరీయసి”(సంతృప్తిగా నవ్వుతూ).

5ప్ర:-  అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుని ‘హంసవింశతి’ ని పూర్తి శృంగారకావ్యంగా చెప్పుకుంటారు. అటువంటి దానిని విజ్ఞాన సర్వస్వంగా చేయాలనే మీ విభిన్న ఆలోచనకు ప్రేరణ ఎవరు?
జ.  నిజమే. అది పూర్తి జార శృంగార కావ్యం. పిజి సెంటర్ లో నా పిజి రెండేళ్లు పూర్తయిన తరువాత పిహెచ్ డి చేయాలనుకొని బిరుదురాజు రామరాజు గారిని కలిశాను. ‘హంస వింశతి’ లోని తెలుగువాళ్ళ జీవితాల గురించి ముందు చేయమన్నారు. ప్రొఫెసర్ కుమార్ అని ఇంగ్లీష్ హెడ్ ఆఫ్ ది డిపార్ట్మెంట్ ‘హంస వింశతి- సమకాలీన జీవన విధానం’ (The contemporary life as defected in Hamsa Vimshathi) అనే అంశాన్నిచ్చారు. దీనికి గైడ్ రామరాజుగారు. అప్పుడు ఎమ్ లిట్. లో మొదటి విద్యార్థిని, చివరి విద్యార్థిని నేనే. ఎందుకంటే దాన్ని తరువాత ఎమ్ ఫిల్ కోర్సుగా మార్చారు. ఆ తర్వాత సుప్రసన్నాచార్య గారు “హంస వింశతి విజ్ఞాన సర్వస్వ లక్షణాలు” అనే అంశాన్ని ఇచ్చి ఆయన ఆధ్వర్యంలో పిహెచ్ డి చేయించారు.
        అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు ఎంతో విజ్ఞానం కలిగినవాడు. ఆనాటి 18వ శతాబ్దం నాటి తెలుగు జాతి సంస్కృతిని, చరిత్రను రికార్డు చేయాలని ఆయనకు గాఢంగా ఉండింది. ఇటువంటి వాళ్లను మన పరిశోధకులు, “విజ్ఞాన ప్రసారాపేక్ష కలిగిన కవులు” అని అంటుంటారు. ఇంతటి విజ్ఞాన కావ్యాలను కథా కావ్యాలుగా రాయడానికి కారణం ఆ రోజుల్లో వయసు నిమిత్తం లేకుండా అందరూ కథలంటే ఆసక్తి కలవారు కావడం. అందువల్ల కథారూపంలో ఉండే విజ్ఞానం అందరికీ సులభంగా అవగాహనను కల్గిస్తుందని వాళ్ళ ఉద్దేశ్యం. నా పుస్తకానికి ముందుమాట రాస్తూ బిరుదురాజు రామరాజు గారు “ఇది చెప్పకపోతే ఎంత విజ్ఞానాన్ని కోల్పోయి ఉండేవారేమో” అన్నారు. హంసవింశతి కావ్యంలో వందల కొలది ఆటల పేర్లు, పక్షుల పేర్లు, కుస్తీ పట్లు వంటి వాటిని గురించి అనేకం ఉన్నాయి. అక్కడి సంస్థానానికి వెళ్లి కుస్తీ పట్టేవారిని బతిమిలాడి వాళ్ళ దగ్గరనుండి విషయాలు తీసుకున్నాను. వాళ్లకు మన భాష రాకపోవడం వల్ల చాలా కష్టపడ్డాను. ఇదంతా సుప్రసన్నాచార్య గారి చలవ. విజ్ఞాన సర్వస్వ లక్షణాలు అన్నప్పుడు కేవలం లక్షణాలు చెబితే సరిపోతుంది. కానీ సుప్రసన్నాచార్య గారు దీనిని రెండు భాగాలు చేశారు. 1. విషయప్రకరణం 2. సిద్ధాంత ప్రకరణం…నిజానికి సిద్ధాంత ప్రకరణంతో నా పిహెచ్ డి పూర్తవుతుంది. కానీ సుప్రసన్నాచార్య గారు దాంట్లోని మొత్తం విషయాన్ని వివరంగా రాయించారు. వివరణ ప్రకరణం అద్భుతంగా ఉంటుంది.

6ప్ర:-  మీ ‘హంసవింశతి’ లో విజ్ఞాన పరమైన ఏ విషయాలను తీసుకున్నారు?
జ. అన్ని రంగాలనూ తీసుకున్నాను. జీవితాలకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలున్నాయి. ఆటలు, వంటలు, కులాలు, కులవృత్తులు…సాల, కుమ్మరి, కమ్మరి, వ్యవసాయ మొదలగు వృత్తులతో పాటు అన్ని వృత్తుల వారికి సంబంధించిన ఉపకరణాలు కూడా ఉన్నాయి. సాంస్కృతికంగా తిరునాళ్ళు, శివరాత్రి జాతరలు, వీధి బడి విద్యావిధానం, గణితం, జ్యోతిష్యం, వాస్తు, లలితకళలు ఇట్లా భారతంలో
“యది హాస్తి తదన్యత్ర, యన్నేహాస్తి న తత్క్వచిత్” అన్నట్లు..18వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు జాతికి సంబంధించి ఏది ఉందో అది ‘హంసవింశతి’ లో ఉంది. ఇందులో లేనిది బయట ఎక్కడా ఉండదు. నేను మాన్యుస్క్రిప్టులో రాసింది నాలుగు సంపుటాలు అయింది. పుస్తక రూపం వచ్చేసరికి కొన్ని పేర్లను లిస్ట్ వరకు మాత్రమే పరిమితం చేసి కొంత తగ్గించాను.

7ప్ర:-  మీరు రాసిన విజ్ఞాన సర్వస్వాలన్నీ హంస వింశతి పద్ధతిలో అన్నిరంగాలకు చెందినట్లుగా రాశారా? కేవలం సాహిత్యపరంగా చేశారా? విజ్ఞాన సర్వస్వాల నిర్మాణ పద్ధతులు ఏవి? మీరు ప్రత్యేకంగా ఏర్పరచినవి ఏమైనా ఉన్నాయా?
జ.   నేను రాసిన విజ్ఞాన సర్వస్వాలన్నిటినీ ‘హంసవింశతి’ పద్ధతిలోనే రాశాను. ప్రత్యేకంగా అని కాదు కానీ నా పద్ధతిలో కొంత మార్పు చేసి రాశాను. విజ్ఞాన సర్వస్వాలు తెలుగులో పెద్దగా లేవు. ఇంగ్లీషులో ఎక్కువగా ఉంటాయి. హంసవింశతి రాసే కంటే ముందు ఇంగ్లీషులో ఉండే విజ్ఞాన సర్వస్వాలను బాగా అధ్యయనం చేశాను. వాటిలో ‘పియర్స్ ఎన్ సైక్లో పీడియా’ అని ఉంది. దాన్ని ఎక్కువగా నేను అనుసరించాను. సాధారణంగా విజ్ఞాన సర్వస్వాలను  డిక్షనరీ టైప్ లో తయారుచేస్తారు. దాన్ని ‘యూనిట్ లెటర్ సిస్టమ్’ అంటారు. ఇది వరుసగా అల్ఫాబెటికెల్ ఆర్డరులో ఉంటుంది. మనం తీసుకునే అంశాన్ని బట్టి కూడా పద్ధతి మారే అవకాశం ఉంటుంది. ‘యూనిట్ లెటర్ సిస్టమ్’ విశ్వవిజ్ఞానానికి సంబంధించింది. చాలా పెద్దది కూడా. ‘హంసవింశతి’ లాంటివైతే ఆ కావ్యానికి సంబంధించినంత వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. నేను దీనిని పియర్స్ ఎన్ సైక్లో పీడియా మాదిరిగా తయారు చేశాను. దీని ప్రకారంగా ‘హంసవింశతి’ లో ఇరవై ప్రకరణాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ విభాగాలను అన్నిటినీ అక్షరక్రమంలో కూర్చాను. దీన్ని ప్రాకరణిక అక్షరక్రమం (సెక్షనల్ ఆల్ఫాబెటిక్) అంటారు. పిహెచ్ డి కి సబ్మిట్ చేసింది అట్లా చేశాను కానీ తరువాత అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలాగా దాన్ని ‘యూనిట్ లెటర్ సిస్టమ్’ లాగా మార్చాను. భూగోళానికి సంబంధించి ‘హంసవింశతి’ లో చాలా ఇన్ఫర్మేషన్ ఉంది. రీసెర్చ్ కు రెండు మెథడ్స్ ఉంటాయి. ఇంటర్నల్, ఎక్స్ టర్నల్ ఎవిడెన్సెస్. ముఖ్యంగా తెలుగు, ఇంగ్లీష్ లాంటి లిటరేచర్ లలో ఇంటర్నల్ ఎవిడెన్సెస్ సరిపోతాయి. ఇంటర్నల్ అనేది గ్రంథస్థ సమాచారం. కానీ హంసవింశతి లాంటి వాటికి మాత్రం ఎక్స్ టర్నల్ సమాచారం కావాలి. ఉదా..కోడిపందాలు వంటి వాటిని వివరించాలంటే ఏ గ్రంథంలోనూ ఉండవు. అక్కడి ప్రాంతాలకు వెళ్లి తెలుసుకోవాలి. ఎంతో కష్టపడ్డాను. కష్టానికి తగిన గుర్తింపు కూడా వచ్చింది. ఇప్పుడు యూనివర్సిటీలలో ఇట్లాంటి టాపిక్స్ ఇవ్వడం ఒక ట్రెండ్ అయింది. నిజంగా నారాయణామాత్యునికి మనం ఋణపడి ఉంటాం. ఆయన రాయకపోతే ఇంత విజ్ఞానం మరుగున పడి ఉండేది. ఆ క్రెడిట్ సుప్రసన్నా చార్య గారికి దక్కుతుంది.

8ప్ర:-  పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో జానపద గిరిజన పీఠంలో రిసెర్చి ఫెలోగా చేసిన అనుభవాలు, కృషి ఎటువంటిది?
జ.   ఒకరకంగా ‘హంసవింశతి’ లో కూడా జానపద విజ్ఞానమే ఉంది. నేను పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో జానపద విజ్ఞాన పీఠానికి వెళ్ళేటప్పటికి అక్కడ జానపద విజ్ఞానం వేరుగా ఉంది. దానికి సంబంధించిన ముడిసరుకు కూడా చాలా ఉంది. అందువల్ల నాకు జానపద విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని చేయాలని ఉండింది. ఆ సమయంలో ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య గారు వి.సి గా ఉన్నారు. హంస వింశతితో పాటు శుకసప్తతి కూడా ఉంది. అందుకే నేను సెక్షనల్ ఆల్ఫాబెటిక్ గా చేయాలని ప్రణాళిక సిద్ధం చేసుకున్నాను. సరైన సహకారం వాళ్ళ నుండి నాకు లభించలేదు. భూమయ్యగారు ఇలాంటివి మామూలేనని “నువ్వు తప్ప ఈ పని ఇంకెవరూ చేయలేరని” చెప్పినప్పటికీ నాకు ఉండాలనిపించలేదు. రెండేళ్లు చేసిన తరువాత రిజైన్ చేశాను. అట్లా చేయడం వల్లనే మహాభారత విజ్ఞాన సర్వస్వం చేయగలిగాను.

9ప్ర:-  పంచమవేదంగా ప్రసిద్ధి చెందిన మహాభారతాన్ని విజ్ఞాన సర్వస్వంగా మీరు మలిచిన తీరు ఎటువంటిది? కథాపరంగా అందరూ చెప్పిన విషయాలు కాకుండా వైజ్ఞానికంగా ఎట్లా దాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి?

జ.   మహాభారతం కథాపరంగా అందరికీ తెలిసినదే. ఇందులో విజ్ఞాన విషయాలు చాలా ఉన్నాయి. నేను దాన్ని ఒక ఎన్ సైక్లో పీడియాగా మార్చడం ప్రత్యేకత. నేను అనుకున్న ప్రణాళిక వేరు. ఏడు వాల్యూమ్స్ గా చేయాలని అనుకున్నాను. సుప్రసన్నాచార్య గారింట్లో ఒక మీటింగ్ పెట్టుకున్నాం. ఏడుగురికి ఏడు టాపిక్స్ ఇచ్చాము. సంవత్సరం ఎదురుచూశాను. ఎవ్వరూ రాయలేదు. సుప్రసన్న గారు ఏడు విభాగాలు కాకుండా నేననుకున్న నామ విజ్ఞానం, సూక్తి విజ్ఞానంతో పాటు శాస్త్ర, ఆధ్యాత్మిక, ఇతరాలన్నీ కలిపి ఒక భాగంగా చేయమన్నారు. అట్లా నామ, సూక్తి, శాస్త్ర విషయాలుగా విభజన చేసి మూడు వాల్యూమ్స్ చేశాను. నామ విజ్ఞానంలో పాత్రలు ఉంటాయి. పాత్రల ప్రయోజనంతో పాటు, ఏ పాత్ర ఎందుకు సృష్టి చేయబడింది? ఆ పాత్ర స్వభావాన్ని వర్తమాన సమాజానికి ఎట్లా సమన్వయించుకోవాలి? ఇలాంటివన్నీ ఉంటాయి. మూడు చేపల కథ అందరికీ తెలుసు. ఆ చేపల స్వభావాన్ని సత్త్వ, రజస్తమో గుణాలకు అన్వయించి, ఈ కాలంలో మనుష్యులలో ఇవి ఏ విధంగా ఉన్నాయో చెప్పాను. ఇట్లా ఎన్నో కథలు తీసుకున్నాను. ఇక సూక్తి విజ్ఞానంలో మన సమాజానికి కావలసిన సూక్తులను తీసుకొని వాటి ఆచరణ ద్వారా మనిషి జీవితంలో నైతిక విలువలతో ఏ విధంగా బతకవచ్చో తెలిపాను. ఇక శాస్త్ర విజ్ఞానంలో రాజకీయం, ఆధ్యాత్మికం, జ్యోతిష్యం, వాస్తు, గణితం, మెడిసిన్, ఆయుర్వేదం వీటన్నిటినీ కలిపాను. ఇదంతా పూర్తి కావడానికి పన్నెండేళ్ళు పట్టింది. నేను మూడు వాల్యూమ్స్ గా ఇవ్వమంటే మూడు కలిపి వాళ్ళు ఒకే పుస్తకంగా వేశారు. “యశసే అర్థ కృతే శివేత రక్షతయే, సద్వః పర నిర్వృతయే” అన్నట్లు అర్థం రాకపోయినా అంత కష్టపడ్డందుకు కీర్తి వచ్చింది (బిగ్గరగా నవ్వుతూ).

10ప్ర:-   “మహా భారతంలో ఇవి మీకు తెలుసా?” అంటూ  ప్రత్యేకంగా రాసిన పుస్తకంలో మీ నూతన దృక్పథం ఎటువంటిది?
జ.   ఆ ప్రశ్న నేను ఊరకే వేయలేదు. విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని తయారు చేస్తుంటే ఈ ప్రశ్నలు నాకు వచ్చాయి. దాని తర్వాతనే ఇది రాశాను. వందపైన ప్రశ్నలు వచ్చినప్పటికీ ఇరవై ఏడు మాత్రం తీసుకొని పుస్తకం వేశాను. ఉదా:- “మాండవ మర్యాద బాల నేరస్థుల పాలిటి వరమా”? అని దీంట్లో ఒక ప్రశ్న ఉంది. మీకు మాండవ్య మహర్షి కథ తెలుసు కదా! మరణానంతరం నరకానికి వెళ్లిన ఆ మహర్షి శూలపాత శిక్షకు గురై తాను చేసిన పాపమేమిటని యమధర్మరాజును అడుగుతాడు. “మీరు చిన్నతనంలో తూనీగల తోకలకు ముళ్ళు గుచ్చి ఎగరనీయకుండా హింసించారు. దాని వల్ల ఈ శిక్ష పడిందని యముడు చెబుతాడు. “విచక్షణా జ్ఞానం లేని బాల్యంలో చేసిన తప్పును తెలుసుకొని సరిదిద్దేలా చేయాలి కానీ ఇంత శిక్ష ఏమిటి? నీవు సమవర్తివి అయి ఉండి ఇంత అన్యాయానికి పాల్పడతావా?” అని కోపంతో శూద్రునివి కమ్మని యముడిని శపిస్తాడు మాండవ్య మహర్షి. ఆ శాపంతో శూద్రజన్మతో విదురునిగా పుడతాడు యమధర్మరాజు. “బాల్యంలో తెలిసీ తెలియక చేసిన తప్పును దోషంగా పరిగణించవద్దని ఇది నా మర్యాద” అని మాండవ్యుడు కట్టడి ఏర్పరిచాడు. ఈ నియమం బాల నేరస్థుల పాలిట వరంగా పరిణమించిందా? అనే ప్రశ్న వేసుకొని దీనికి నేను లింక్ చేశాను. నిజంగా అదే కట్టడి బాలలకు వరమై ‘చిల్డ్రన్స్ ఆక్ట్’ వచ్చింది. అట్లాగే “దీర్ఘతముడి శాపం భారతీయ స్త్రీల పాలిటి శాపమా?” నిజానికి భర్త చనిపోతే అన్ని అలంకారాలు తీసేసి ఉండడం ఎంతవరకు సమంజసం? ఇది దీర్ఘతముడు ఇచ్చిన శాపం. అదే ఇప్పటికీ ఆడవారి పట్ల శాపంగా పరిణమించింది. ఇట్లా పరిశోధించి అనేక విషయాలను సామాజిక దృక్కోణంతో చూసి సమన్వయం చేస్తూ రాశాను.

11:- “ప్రాచీన సమాజ విజ్ఞాన సర్వస్వం”లో ప్రాచీనం అంటే కాల పరిమితిగానా? లేదా కావ్యాల పరంగా తీసుకున్నారా? అందులోని అంశాలేవి?
జ.  ఇది కాల పరిమితి కాదు. కావ్య పరిమితి కాదు. సాహిత్యంలో కావ్యాలన్నీ విజ్ఞాన సర్వస్వాలుగా చెప్పగలిగేవి ఉండవు. కథాపరంగా సామాజిక అంశాలు సహజంగానే వస్తాయి. కవుల్లో కొంతమందికి తమకు తెలిసిన విజ్ఞానమంతా కావ్యాలలో చెప్పాలనే కోరిక ఉంటుంది. నిస్సందేహంగా వ్యాసుడు అటువంటివాడు. అట్లాగే ‘శుకసప్తతి’ రాసినటువంటి కదిరీపతి, ‘సింహాసన ద్వాత్రింశిక’ రచించిన కొరవి గోపరాజు, ‘బసవపురాణం’, ‘పండితారాధ్యచరిత్ర’, రచించిన పాల్కురికి సోమన  ‘వాణీ విలాస వనమాలిక’ రచించిన టేకుమళ్ళ రంగశాయి, ‘హంసవింశతి’ రచించిన అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు అటువంటివారు. నారాయణామాత్యుడు వైష్ణవుడు అయినప్పటికీ ఆయన శ్రీరాముని ఉత్సవాలను ఎంత గొప్పగా వర్ణించాడో, శివరాత్రి ఉత్సవాలను కూడా అంత గొప్పగా వర్ణించాడు. కుల వివక్ష ఎక్కడా చూపించలేదు. అనేక విషయాల్లో నారాయణామాత్యుడు గొప్పవాడు. ఆ విధంగా నేను ఏ కావ్యాల్లో కవులు అధికంగా విజ్ఞాన విషయాలను ప్రతిపాదించారో అట్లా కొన్ని కావ్యాలను గురించి రాశాను. మహాభారతం ముందే రాశాను కాబట్టి దాన్ని తీసుకోలేదు. బసవ పురాణంతో పోలిస్తే పండితారాధ్యచరిత్రలో విజ్ఞాన విషయాలు ఎక్కువ. అందుకే దాన్ని తీసుకున్నాను. హంసవింశతి, శుకసప్తతి, సింహాసన ద్వాత్రింశిక, వాణీ విలాస వనమాలిక, పండితారాధ్య చరిత్ర ఈ ఐదు కావ్యాలను తీసుకున్నాను. వీటి విజ్ఞానాలలోనూ తేడాలున్నాయి. హంసవింశతి, శుకసప్తతిలో జానపద విజ్ఞానం ఉంది. సింహాసన ద్వాత్రింశికలో అన్ని విషయాలున్నాయి.

12ప్ర:-  నాలుగవ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా వెలువడిన ‘తెలుగులో విజ్ఞాన సర్వస్వాలు’ పుస్తక నేపథ్యం, ప్రేరణ తెలపండి.
జ.   నాకు ప్రాచీన విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని రాయడానికి ప్రోత్సహించింది, ప్రేరేపించింది ఆనాటి తెలుగు అకాడెమీ ఛైర్మన్ ఆచార్య కె. యాదగిరి గారు. ఆయన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా తెలుగులో విజ్ఞాన సర్వస్వాలను గురించి రాయమన్నారు. అంతకుముందే నాకు అది రాయాలని ఉండింది. ఆ కోరిక ఆయన అడగడంతో తీరింది.

13ప్ర:-  భగవద్గీతను తెలుగులోకి తేటగీతి పద్యాలుగా చేశారు కదా! దాని గురించి చెప్పండి.
జ.  దానికి కూడా ఒక నేపథ్యం ఉంది. నాకు ఇద్దరు కొడుకులు. ఒక కొడుకు కరోనా కాలంలో చనిపోయాడు. ఆ దుఃఖోపశమనం కోసం భగవద్గీతను చదవడం ప్రారంభించాను. ఒకసారి చదివిన తర్వాత కొంత ఊరట చెందాను. మళ్లీ రెండవసారి చదువుతూ ఉండగా అర్జున విషాదయోగం పూర్తయి దాన్ని రాద్దామని మొదలుపెట్టాను. అవన్నీ తేటగీతి పద్యాలుగా వచ్చాయి. మీరు నమ్మకపోవచ్చు. కానీ ఇది నా అనుభవం. రెండు నెలల్లో ఏడు వందల శ్లోకాలకు ఏడు వందల పద్యాలు రాశాను. తెలుగే అయినా కొన్ని పదాలు అర్థం కావు కదా! అందుకే తాత్పర్యాలు కూడా రాశాను. ఎవరైనా చనిపోయిన సందర్భంలో భగవద్గీత రికార్డు ఎందుకు వేస్తారని సందేహం ఉండేది. కానీ తర్వాత అర్థమయిందేంటంటే ఆ వ్యక్తి తాలూకు వారి దుఃఖాన్ని ఉపశమింపజేసేందుకు వేస్తారని. అర్జునుడంతటి వీరుడే ఉపశమనం  పొందగా లేనిది మనమెంత? అని సర్ది చెప్పుకున్నాను.

14:-  భగవద్గీత వ్యాసాలు కూడా రచించారు కదా! అది మీ సంకల్పమేనా? మరేదైనా కారణం ఉందా?
జ:-   హనుమకొండలో అరవింద సొసైటీ ఉంది. ఒకసారి అరవిందుని జయంతి సందర్భంగా వాళ్ళు నన్ను గెస్ట్ గా పిలిచారు. అప్పటికి అరవిందుల గురించి పూర్తిగా నాకు తెలియదు. ఆ సొసైటీ వాళ్ళు కొంత ఇన్ఫర్మేషన్ ఇచ్చారు. అది చదువుతుంటే నాకొక ఆలోచన వచ్చింది. భగవద్గీతలో కృష్ణుడు చెప్పింది ఆధ్యాత్మిక చింతన. మానవ జీవిత చరమదశలో గమ్యమేంటి? కర్మ, కర్మ యొక్క ఫలితాలు, చివరగా భగవంతుని చేరడం అనేది ఆయన చెప్పాడు. అదే సచ్చిదానందం, పరమానందం, బ్రహ్మానందం. (It is an eternal). దాన్నే అరవిందులు దివ్య జీవనంగా  (life devine) చెప్పారు.
‘Essays on the Geetha’ అని ఆయన యాభై, అరవై వ్యాసాలు రాశారు. అక్కడి సభలో మాట్లాడి వచ్చిన తరువాత అరవిందులను క్షుణ్ణంగా తెలుసుకోవడం కోసం అవన్నీ చదివాను. ఆ ప్రభావం నా మీద బాగా ఉంది. భగవద్గీతలో మూడే విభాగాలున్నాయి. అవే కర్మయోగం, భక్తియోగం, జ్ఞానయోగాలు. అసలైనది కర్మయోగమే. మిగతా రెండింటిలోనూ కర్మ ఉంటుంది.భగవద్గీతలోని గొప్ప విషయం ఏంటంటే శ్రీకృష్ణుడు కర్మను యూనివర్సల్ చేశాడు. వేదభాషలో కర్మ అంటే హోమకాండలు మొదలైనవి. కానీ కృష్ణుడు మనం చేసే ప్రతీ పనిని కర్మ అన్నాడు. ఈ కర్మను నియమానుసారంగా, చేయాల్సినవి, చేయకూడనివి, దేనివల్ల ఎటువంటి ఫలితాలు కలుగుతాయో చెప్పాడు. అరవిందుని ప్రభావంతో నేను కర్మను శ్రమగా భావించాను. కర్మలను నియమబద్ధంగా ఆచరించడం వల్ల జీవితం ప్రశాంతంగా, సుఖవంతంగా ఉంటుంది. దాన్ని నేను శ్రమజీవన సౌందర్యం అన్నాను. శ్రీకృష్ణుడిది ఆధ్యాత్మ జీవనం, అరవిందులది దివ్యజీవనం అయితే నాది శ్రమ జీవనం. ఆలంకారికులు చెప్పినట్లు “హృదయాహ్లాదకరమైన శక్తి సౌందర్యం” అది భౌతికమైనది కాదు. అందువల్ల నలభై ఐదు వ్యాసాలతో ‘శ్రీమద్భగవద్గీత లోనారసి’ అనే పేరుతో పుస్తకం వేయబోతున్నాను. భగవద్గీత విజ్ఞాన సర్వస్వం కూడా రాస్తున్నాను.

15ప్ర:- మీరు రచించిన ‘తెలుగు బాల శతకం’ గురించి చెప్పండి.
జ.  నేను వి.ఆర్ కాలేజీలో ఉన్నప్పుడు పద్యాలు రాసేవాడిని. అరవై ఏళ్ళ తరువాత గ్యాప్ తరువాత మళ్లీ రాసిన పద్యాలు అవి. మా మనవడికి కాలిఫోర్నియాలో స్నాతకోత్సవానికి (Convocation) ఆహ్వానం వచ్చింది. ఆ సందర్భంగా అక్కడికి వెళ్లిన నాకు ఇక్కడ ప్రతిరోజూ రాయడం, చదవడం అలవాటై ఏమీ తోచకపోయేది. నాకు వేమన అంటే చాలా ఇష్టం. సమాజంలో జరుగుతున్న అన్యాయాలను నిరసిస్తూ సమాజాన్ని మంచి వైపు నడిపించడానికి కృషి చేసిన మహానుభావుడాయన. నేను కూడా వంద పద్యాలు రాద్దామని మొదలు పెట్టాను. ఏకంగా వెయ్యి ఎనిమిది పద్యాలు అయ్యాయి. దానికి నేను మహాశతకం అని పేరు పెట్టాను(నవ్వుతూ). మరొకటి ‘నీతిపద్య రత్నావళి’.

16ప్ర:- ఆంగ్లంలో కూడా అనువాదాలు చేశారు కదా! వాటిని గురించి చెప్పండి.
జ.   నేను అనువాదాలు వేరే ఏవీ చేయలేదు. నా ఏం సైక్లో పీడియాలనే చేశాను. “విజ్ఞాన సర్వస్వాలు – విశ్లేషణాత్మక అధ్యయనం” పుస్తకాన్ని తెలుగులోకి అనువదించమని నా దగ్గరి స్నేహితుడు ఇటీవలే అకాల మరణానికి గురైన గంగిశెట్టి లక్ష్మీ నారాయణ ప్రోద్బలం చేయడంతో “Circle of learning – A study in Encyclopaedia” అని అనువదించాను. నా కృషిని గుర్తించి యునైటెడ్ రైటర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా. చెన్నయ్ సాహితీ సంస్థ వారు ‘FUWAI’ (Fellow United Writers Association of India) అనే అవార్డుతో సత్కరించారు. ఆ తరువాత “విజ్ఞాన సర్వస్వాలు – వాటి నిర్మాణం” పుస్తకాన్ని “Encyclopaedia -It’s make” అని అనువాదం చేశాను.

17ప్ర:-  మీ సంపాదకత్వంలో వెలువరించించిన వాటిలో ‘ప్రసన్న శారద’ ను గురించి చెప్పండి.
జ.  ‘ప్రసన్న శారద’ సుప్రసన్నాచార్య గారు రిటైర్ అవుతున్న సందర్భంగా వేసిన అభినందన సంచిక. ఆయనంటే నాకు, నేనంటే ఆయనకు ఎంతో అభిమానం. దీనికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. అభినందన సంచిక లాగా కాకుండా మూడు విభాగాలుగా చేయాలని ఆలోచన వచ్చింది. మొదటి భాగమంతా అభినందనలు, రెండవ భాగమంతా ఆయన ఫిలాసఫీతో కూడుకున్న కవిత్వం ఉంటుంది. ఆ తర్వాత ఆయన విమర్శ. ఇవన్నీ ప్రముఖులతో రాయించాము. మా పూర్వ విద్యార్థులు నాకు ఒక గొప్ప సన్మానం చేశారు. ఆ సమయంలో నన్ను గురించి ‘రత్నమాల’ పేరుతో పుస్తకం వేశారు. వాళ్ళు దాంట్లో అభినందనలు ఒక భాగం, నిఘంటువులు ఒకభాగం, నా విజ్ఞాన సర్వస్వాలు ఒకభాగంగా మూడు కలిపి పుస్తకం వేశారు. అది నాకు బాగా నచ్చింది. అదేవిధంగా సుప్రసన్న గారిది వేశాం.  ఈ రెండూ సాధారణమైన అభినందన సంచికలకు భిన్నంగా నిలిచాయి. ఆయన భార్య పేరు శారద. ఆ పేరు, ఆయన పేరు కలిపి, ఆయన ప్రసన్నమైన మనస్తత్వానికి తగ్గట్టు ‘ప్రసన్న శారద’ అని పెట్టాం. ఆయన పుంభావ సరస్వతి ఆ రకంగా కూడా ఆయన సార్థక నామధేయులు అయ్యారు

18ప్ర:-  కథారచనల్లో కూడా మీ ప్రత్యేకతను నిరూపించుకున్నారు. కాకతీయ పంచ వింశతి-ఓరుగల్లు కథలు, ‘కలిచేడు కథా విపంచి- మైకా మైన్స్ కథల’ను గురించి వివరించండి.
జ.  ‘ఓరుగల్లు కథలు’ రాయడానికి ఇన్స్పిరేషన్ కామసానమ్మ. నాకు ఆమె అంటే అభిమానమని ఇంతకుముందే చెప్పాను కదా! ఆమె లేకపోతే ఓరుగల్లు లేదు. కాలపరంపరగా చూస్తే ఆమె తర్వాత వస్తుంది. అయినా మొదటగా ఆమె కథనే పెట్టాను. నా దృష్టిలో కాకతీయులు గొప్ప తెలుగురాజులు. తెలుగు సంస్కృతికి, భాషకు సేవ చేసినటువంటివారు. కానీ ఏ కారణాల వల్లనో చరిత్రలో వారికి తగిన గుర్తింపు, స్థానం లేదని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కథలైతే అందరికీ చదవడానికి ఆసక్తి ఉంటుంది. అందుకని కథల రూపంలో రాశాను. ఒక్క కామసానమ్మ మాత్రమే కాదు కాకతీయ స్త్రీలు, వారి భర్తలు యుద్ధానికి వెళ్ళినప్పుడు గుళ్లు గోపురాలు కట్టించడం, చెరువులు తవ్వించడం, దానధర్మాలు చేయడం లాంటి ఎన్నో మంచి కార్యాలు చేశారు.  ప్రతాపరుద్రుని భార్య ధన్నల దేవి ధర్మకీర్తిగా పేరు పొందింది. బయ్యాంబ, మైలమాంబ, ముమ్ముడాంబ, రుద్రమదేవి వంటి మహిళలు స్ఫూర్తి దాతలు. వాళ్ళ పేర్ల మీద చెరువులు ఉండడం మనకు కనిపిస్తుంది. అంత కృషి చేసిన వాళ్ళ పేర్లు కూడా తెలిసిన వాళ్ళు లేరంటే ఆశ్చర్యపడాలి. కథా శీర్షికలు కూడా వారి పేర్ల మీదనే పెట్టాను. చరిత్రకు దూరంగా పోకుండానే రాశాను కానీ అవసరాన్ని బట్టి అక్కడక్కడ సందర్భాలు, పేర్లు మార్చాను.
          ఇక కలిచేడు కథలకు వస్తే మా ఊరు గురించి తెలియకపోయినా మైకా మైన్స్ కు సెంటర్ మాది. కలిచేడు అంటే మైకా మైన్స్ గా పేరు గాంచింది. భూగర్భంలో తవ్వుకుంటూ పోతుంటే ఎక్కడో లోపల అభ్రకం దొరుకుతుంది. చాలా కష్టపడాల్సి ఉంటుంది. మైకా మైన్స్ కాలనీల వాళ్ళ కోసం ఆఫీసు, స్కూళ్ళు, కాలేజీలు, హాస్పిటల్స్ అన్నీ అక్కడే ఉన్నాయి. కాబట్టి నా జన్మ స్థలమైన కలిచేడు గురించి మాత్రమే కాక మైకా మైన్స్ ను గురించి, విభిన్న సంస్కృతులు కలిగిన అక్కడి ప్రజల జీవితాలను గురించి ఏదీ దాచకుండా ఇరవై కథలు ‘కలిచేడు కథా విపంచి-మైకా మైన్స్ కథలు’ అన్న పేరుతో రాశాను.

19ప్ర:-  ఇప్పటివరకు వచ్చిన మీ రచనలు, రాబోతున్న రచనలు, మీకు వచ్చిన పురస్కారాలను గురించి తెలపండి.
జ.    ఇప్పటివరకు దాదాపు ఇరవై ఐదు పుస్తకాలు వచ్చాయి. అందులో ఐదు విజ్ఞాన సర్వస్వాలు ఉన్నాయి. పీఠికలు, వ్యాసాలు, సమీక్షలు ఇట్లా అముద్రితంగా లెక్కకు మించి ఉన్నాయి. ఎమెస్కో వాళ్ళు వేస్తున్నారు. ఒక రచయితగా మనం చెప్పేవి నలుగురికి చేరాలన్న ఆశ తప్ప నాకింకేమీ లేదు. పురస్కారాల విషయానికి వస్తే పురస్కారాల వల్ల ఒక రచయితగా నాకు గుర్తింపు వచ్చిందని భావిస్తాను. కళాదీప్తి సంస్థ వారు ‘విజ్ఞాన సర్వస్వ కళానిధి’ అనే బిరుదునిచ్చి సత్కరించారు. వేద సంస్కృతీ పరిషత్ వారు ఇచ్చిన బి ఎన్ శాస్త్రి పురస్కారం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి కీర్తి పురస్కారం, తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు వారి పోలూరి హనుమజ్జానకీ శర్మ స్మారక పురస్కారం, వరంగల్ సాహితీ బంధు సంస్థ వారి ఓరుగల్లు సాహితీ కీర్తి పతాక పురస్కారం వంటి పురస్కారాలు నా కృషికి ప్రతిఫలంగా లభించాయి.

20ప్ర:-  మీ దృష్టిలో వర్తమాన కాలంలో విజ్ఞాన సర్వస్వాలు చేస్తున్న వారు ఎవరైనా ఉన్నారా?

జ.   ఇప్పటివరకైతే నా దృష్టికి ఎవరూ రాలేదు. వీటి మీద చేసే వాళ్ళు తక్కువ. కనీసం తెలుసుకోవాలనే జిజ్ఞాస కూడా ఎవరికీ లేదు. గమ్మత్తేంటంటే విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే ఏమిటి? అని అడిగే వాళ్ళు కూడా ఉన్నారు. ఇంతకుముందు కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు గారు ‘ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం’ రాశారు. ఎవరికీ తెలియని ఒక అజ్ఞాతవ్యక్తి ఉన్నారు. ఆయనను గురించి అందరూ తెలుసుకోవాలి. దేవిడీ జమీందార్ ప్రసాదరాయ భూపాలుడు. ఆయన ఒక్కడే స్వయంగా విశ్వ విజ్ఞానాన్ని ‘ఆంధ్ర విజ్ఞానము’ పేరుతో ఏడు వాల్యూమ్స్ గా సంక్షిప్తంగా రాశాడు. ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారు రాసిన ‘సంగ్రహాంధ్ర విజ్ఞానకోశాలు’ ప్రముఖమైనవి. ఆ తర్వాత నేను రాసినవి. ఈ మధ్యలో ఎవరూ చేసినట్టుగా లేదు. తెలుగు యూనివర్సిటీ దీని కొరకు ఒక బ్రాంచ్ ను ఓపెన్ చేసినప్పటికీ ఏవైనా వచ్చినట్టు తెలియలేదు. ఇప్పుడు విజ్ఞాన సర్వస్వాల వల్ల ఏమైనా ప్రయోజనం ఉందా అని చాలామంది అడిగే ప్రశ్న. ఎంత విజ్ఞానం పెరిగి మన చేతుల్లో అందుబాటులో ఉన్నా, సమాచారాన్ని సేకరించుకోగలిగినా అది అంత ప్రామాణికంగా ఉండకపోవచ్చు. అక్షరరూపంలో ఉన్నంత వివరంగా ఉండకపోవచ్చు. వీటి ప్రయోజనం ఎప్పటికీ ఉంటుంది. మీరు గమనించే ఉంటారు మనం ఏ సంస్థలకు పోయినా మొట్టమొదట కనిపించేది R&D అంటే రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్ మెంట్..రీసెర్చ్ అనేది విజ్ఞానం నుండే కదా వస్తుంది? ఎన్ సైక్లో పీడియా ఆఫ్ బ్రిటానికా ఎన్నో వాల్యూమ్స్ వస్తూనే ఉన్నాయి. ప్రయోజనం లేకపోతే వేయరు కదా! కాబట్టి ఎవరైనా ముందుకు వచ్చి విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాణాలకు పూనుకుంటే మంచిది.

21ప్ర:-  ఒక్క చేతిమీదుగా ఇన్ని విజ్ఞాన సర్వస్వాలను వెలువరించిన మీరు భవిష్యత్తులో ఇటువంటి కృషికి పూనుకునే వారికి మా మయూఖ పత్రికా ముఖంగా కావలసిన మార్గనిర్దేశాన్నివ్వండి.
జ.   మంచిప్రశ్న. మనం రాయలనుకున్న దాన్ని బట్టే మన ప్రణాళిక ఉంటుంది. అన్ని విజ్ఞాన సర్వస్వాలు ఒకే విధంగా ఉండవు. జనరల్ ఎన్ సైక్లో పీడియా, విశ్వ విజ్ఞాన సర్వస్వం, సాహిత్య విజ్ఞాన సర్వస్వం, ప్రాంతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం ఇట్లా రకరకాలుగా ఉంటాయి. మొత్తంగా ఒక ప్రణాళిక చేయాలంటే నా అనుభవ పూర్వకంగా చెప్తున్న విషయాలు. మొదటిది… మనం ఏ అంశాన్ని తీసుకుంటామో దానికి ఒక ప్రణాళిక తయారుచేసుకోవాలి. మొత్తం అక్షర క్రమంలో చేయాలనుకున్నావా? సెక్షనల్ గా చేయాలనుకున్నావా నిర్ణయించుకోవాలి. రెండవది…ఈ ప్రణాళికననుసరించి చెప్పదలచుకొన్న విషయానికి ఆరోపాలు ( selection of entries) తయారుచేసుకోవాలి. మూడవది…లిస్ట్ తయారు చేసుకోవడం. దాంట్లో పునరుక్తులు వస్తాయి. వాటిని సరి చేసుకొని ఎడిట్ చేసుకోవాలి. దాన్ని చెక్ లిస్ట్ అంటారు. ఇక నాలుగవది…చెక్ లిస్ట్ ప్రకారం సమాచారాన్ని సేకరించాలి. ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే ఏదో రాస్తూ పోతుంటే అక్షరక్రమాన్ని కూర్చలేము. అందువల్ల కార్డు సిస్టమ్ అని ఉంటుంది. ఒక్కొక్క ఆరోపాన్ని కార్డు మీద లేదా పేపర్ పైన రాసుకోవాలి. రెండు లైన్ల విషయం అయినా ప్రత్యేకంగానే ఉండాలి. సెక్షనల్ గానో, లేక మొత్తంగానో అనుకున్నరీతిలో వీటన్నింటినీ అక్షరక్రమంలో పెట్టుకోవాలి. ఐదవది, చివరది…డిటిపి చేయించడం, కవర్ పేజీ డిజైన్ చేయించడం, ముందుమాటలు, అభిప్రాయాలు రాయించడం ఇవన్నీ అయిపోతే పుస్తకరూపం తయారవుతుంది. ఇట్లా ఐదు దశల్లో విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాణం పూర్తవుతుంది.

22ప్ర:-  విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాతలుగానే కాకుండా ఒక రచయితగా వర్తమాన రచయితలకు ఏదైనా సూచననివ్వండి.
జ.   రచయిత అంటేనే రచన సమాజాన్ని ప్రతిఫలించేదిగా ఉండాలి. కాకపోతే చాలామందికి నచ్చకపోవచ్చు కానీ ‘డెనిస్ డిడిరో’ అని ఫ్రెంచ్ విజ్ఞాన సర్వస్వాలను నిర్మించిన వాళ్లలో ప్రముఖుడు. “పూర్వ తరాలవారి విజ్ఞానం సమకాలీనులకే కాకుండా భావితరాల వారికి అందించవలసిన బాధ్యత ప్రస్తుత రచయితల మీద ఉంది. దానిని విస్మరిస్తే ఆ జాతి ప్రగతికి గొడ్డలిపెట్టు లాంటిది” అన్నారాయన. ఈ మాటలు నాలో బాగా ప్రభావాన్ని చూపాయి. అందుకే కథలు, కవిత్వం ఏది రాసినా, ప్రక్రియ ఏదైనా సమాజానికి మంచి చేసే విధంగా రచన ఉండాలి. ముఖ్యంగా మన ప్రాచీన సంస్కృతిని, చరిత్రను, వారి సమకాలీన సమాజాన్ని భావితరాలకు అందించాలి. గతం లేనిదే భవిష్యత్తు లేదు. పూర్వకాల సమాజంలో ఆ పరిస్థితులకు ఏం జరిగిందో తెలుసుకుంటే ఇప్పటి నీ పరిస్థితులకు నీకు ఏం కావాలో, ఏం చేయాలో తెలుస్తుంది కదా! సమాజ హితమే సాహిత్య లక్షణం కదా! ఉదా..వ్యాసుడు ఆనాడు కావలసింది చెప్పాడు. అందులో ఇప్పుడు నీకు కావలసింది తీసుకో. మనం ఏ ప్రక్రియలో రాసినా జరిగింది తెలుస్తేనే జరగాల్సింది తెలుస్తుంది. రచయితలు సన్మార్గంలో నడుస్తూ, సమాజానికి కావాల్సింది చెప్పాలి. ఇదే నేను చెప్పదలచుకున్నది.

ధన్యవాదాలు సార్..విజ్ఞాన సర్వస్వాల గురించి పాఠకులకు ఎన్నో విషయాలు అందజేశారు. మీ విలువైన సమయాన్ని వెచ్చించి, సమగ్రంగా అన్ని విషయాలు తెలియజేసినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున నమస్కారాలు, ధన్యవాదాలు.

• తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు
  

‘సాహితీ సుధానిధి’ బిరుదాంకితులు బహుగ్రంథకర్త, ప్రముఖకవి, రచయిత, వక్త ఆచార్య తిరుమల శ్రీనవాసాచార్యులు గారితో మయూఖ ముఖాముఖి

సహృదయతామూర్తి, స్ఫురద్రూపి, నిరంతర అధ్యయన శీలి, నిత్య సాహిత్య పిపాసితులు అయిన ఆచార్య తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు గారి జీవిత వివరాలను, సాహిత్య కృషిని వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్

1 ప్ర. మా మయూఖ పాఠకులకు ఈరోజు మిమ్మల్ని పరిచయం చేయడం మహదవకాశంగా భావిస్తున్నాను.
మొదటగా మీ జననం, విద్యా విశేషాలను తెలపండి.

నేను స్వస్తిశ్రీ బహుధాన్య సంవత్సరం, మాఘశుద్ధ పంచమి నాడు (జనవరి 1, 1938) సిరిసిల్ల దగ్గర ఉన్న నారాయణపురం అనే చిన్న గ్రామంలో పుట్టాను. అప్పుడు సిరిసిల్ల తాలూకాగా ఉండేది. మా అమ్మ వేంకటమ్మ, నాన్న మనోహరాచార్యులు గారు. మా ఇంటిపేరు కారంచేడి తిరుమల వాళ్ళు. కానీ నేను మొత్తం రాయకుండా తిరుమల అని రాస్తుండడంతో అదే స్థిరపడిపోయింది(నవ్వుతూ). మేము ఐదుగురం అన్నదమ్ములం. ఇప్పుడు రమణాచారి ఉన్నాడు కదా! ఆయన తండ్రి మా పెద్దన్న రాఘవాచారి గారు. రెండవ అన్న పార్థసారథి గారు, మూడవ అన్న నర్సింహాచార్యులు గారు, నాల్గవవాడిని నేను. మా తమ్ముడు వెంకటరమణ డాక్టరుగా చేసేవాడు. చనిపోయినాడు. మా ఊళ్ళో మూడవ తరగతి వరకు మాత్రమే ఉండేది. పన్నెండు సంవత్సరాల వరకే ఆలయాల్లో చదివే తిరువాయు మొళి, తిరుప్పావైలతో పాటు పద్యాలు, శ్లోకాలు ఎన్నో నేర్చుకున్నాను. మా ఊరిపక్కనే ఉన్న ఎల్లారెడ్డి పేటలో నాలుగవ తరగతి, ఆ తర్వాత సిరిసిల్లలో అయిదు, ఆరు తరగతులు చదువుకున్నా. మా అన్నయ్య మెదక్ లో టీచరుగా పనిచేస్తుండేవాడు. అక్కడ మల్టీ పర్పస్ హైస్కూల్లో ఏడవతరగతి నుండి పన్నెండవ తరగతి వరకు చదువుకున్నాను. ఆ తర్వాత ఎమ్.పి.సి ఆప్షనల్ గా తీసుకోవాలనుకున్నా. కానీ కాలేజీకి తప్పనిసరిగా వెళ్ళవలసి వస్తుంది. పేదరికం వల్ల వెళ్లలేకపోయాను. ఏదైనా ఉద్యోగం చేస్తూ చదువుకోమని, ముఖ్యంగా టీచరు ఉద్యోగం చేయుమని మా అన్న సలహా ఇచ్చాడు.

మీ అన్నయ్య గారు టీచరు జాబ్ మాత్రమే బాగుంటుందని, అదే చేయమనడానికి కారణం ఏమిటి? మీరు ఆ కారణంగానే ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోకి వచ్చారా?
అంటే… నాకు ఆర్థిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా సైన్స్ సబ్జెక్టు కాలేజీకి వెళ్లి చేయడం కుదరలేదు అన్నాను కదా! మిగతా ఉద్యోగాల్లో కాకుండా గవర్నమెంట్ టీచరుగా వెళితే వాళ్లే చదువు కొరకు పర్మిషన్ ఇస్తారు కాబట్టి నాకు చదువు మీద ఉన్న ఆసక్తితో అన్నయ్య ఆ సూచన చేశారు. నేను కూడా ఇష్టంతోనే ఆ వృత్తిలోకి వెళ్ళాను. మరి ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులుగా ఉద్యోగం ఏ విధంగా సంపాదించారు?

ముందుగా ఒక ప్రయివేట్ స్కూల్లో చేరాను. వాలీబాల్ ఆడడం నా హాబీ. నేను గ్రౌండ్ లో ఆడుతుంటే ఐ.జి.దేవేందర్ అని ఎమ్. ఏ. ఇంగ్లీష్ . ఆయనతో పరిచయం ఏర్పడి స్నేహంగా మారింది. ఆయన ఇన్స్పెక్టర్ ఆఫ్ స్కూల్స్. వెంకటాపురంలో ఉద్యోగం ఉందని చెప్పాడు. కానీ అది కల్వకుర్తి దగ్గర ఉన్న
వెంకటాపురం. నేను వెళ్ళలేదు. రెండు మూడు నెలలు దేవేందర్ దగ్గర ఉన్నాను. వెంకటాపురం వాళ్ళు “మాకు టీచరును అపాయింట్ చేసినా ఇంతవరకు రాలేద”ని కంప్లయింట్ ఇచ్చారు. బిడిఓ సీతారాం దేవేందర్ కు నోటీస్ పంపాడు. దాంతో వెంకటాపురం స్కూల్లో జాయిన్ అయ్యాను. అప్పటికక్కడ ఒక భార్యాభర్తల జంట ప్రయివేటుగా ఆ పిల్లలకు పాఠాలు చెబుతున్నారు. నేను వెళ్ళగానే వాళ్ళు వెళ్లిపోయారు. అక్కడినుండి చిన్న శంకరంపేట దగ్గర సూరారం అనే ఊరుకు ట్రాన్స్ ఫర్ చేశారు. అక్కడ రెండేళ్ల తరువాత చేగుంటకు వేశారు. ప్రయివేటుగా బిఏ కట్టి పాసయినాను. అప్పుడు ప్రైమరీ టీచరు నుండి హై స్కూల్ టీచరుగా ప్రమోట్ చేస్తూ రామాయంపేటకు ట్రాన్స్ ఫర్ చేశారు. రామాయంపేటలో ఎమ్.ఏ. తెలుగుకు కట్టాను.

సైన్స్ గ్రూపులో వెళ్లాలనుకున్న మీకు ఎమ్.ఏ. తెలుగు వైపు దృష్టి ఎందుకు మళ్లింది? అటు తరువాత ఉద్యోగ ప్రస్థానం ఎట్లా కొనసాగింది?
ఎంపిసి లో లెక్కలు, ప్రయోగాలు ఇవన్నీ ఉంటాయి కదా! అవన్నీ లేకుండా ఉండాలంటే బిఏ చేయాలన్నారు. ముందు చెప్పాను కదా! నేను పద్యాలు, శ్లోకాలు నేర్చుకున్నానని. తెలుగంటే ముందు నుండీ ఇష్టం ఉండేది. అందువల్ల మోడల్ లాంగ్వేజెస్ బేసిస్ మీద ఎమ్.ఏ. చేయాలనుకున్నా. ఈ లోపు దుబ్బాకకు ట్రాన్స్ ఫర్ అయింది. అక్కడే ఎమ్.ఏ పూర్తి చేసి ఫస్ట్ క్లాస్ లో పాసయ్యాను. ఆ తర్వాత కాలేజీ సర్వీసుకు వెళ్ళమన్నారు. ఆరేండ్ల సర్వీసుకు రాజీనామా పెట్టేశాను. ఖమ్మంలో ఫ్రెష్ గా ఈవెనింగ్ కాలేజీలో చేరాను. అక్కడ రెండేళ్లు ఉన్నాను. శ్రీకాకుళం బదిలీ చేశారు. అప్పటికి తెలంగాణా ఉద్యమం నడుస్తున్నది(1969). ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో నన్ను ఆంధ్రాకు ఎందుకు బదిలీ చేస్తున్నారని అడగడానికి నా బిడ్డను ఎత్తుకొని వాళ్ళ దగ్గరకు పోయిన. అప్పుడు డైరెక్టర్ గా ప్రతాపరెడ్డి గారున్నారు. “ఈ పిల్ల తోటి ఎట్ల వోత సార్ అంతదూరం?” అని అడిగాను (పెద్దగా నవ్వుతో). ఆయన నా పరిస్థితిని అర్థం చేసుకొని సరేనని సిద్దిపేటకు బదిలీ చేశారు. అక్కడ మళ్ళీ రెండేళ్లు. అదే సమయంలో ఉస్మానియా గ్రాడ్యుయేట్ అసోసియేషన్ (OGA) వాళ్ళు సికింద్రాబాద్ పద్మానగర్ లో సర్దార్ పటేల్ కాలేజ్, వరంగల్ లో లాల్ బహదూర్ కాలేజీలు రెండు పెట్టారు. నేను ఇంటర్వ్యూకు వెళ్ళాను. “గవర్నమెంట్ కాలేజీ వదిలి ఇక్కడికి ఎందుకు వస్తున్నారు?” అని అడిగారు. నా భార్య ఇక్కడే కమలా నెహ్రూ పాలిటెక్నిక్ లో డెమోన్ స్ట్రేటర్ గా పనిచేస్తున్నదని అందువల్ల రావాల్సి వస్తున్నదని చెప్పాను. వెంటనే జాయిన్ చేసుకున్నారు. అక్కడనే 1995 రిటైర్మెంట్ వరకు చేశాను. ఆ తరువాత కూడా టీచర్స్ యూనియన్ ప్రెసిడెంట్ శ్రీధర్ రెడ్డి రికమెండ్ చేయడం వల్ల దిల్ సుఖ్ నగర్ అనిబిసెంట్ కాలేజీలో ఒక సంవత్సరం ప్రిన్సిపాల్ గా చేశాను.

ఇటువంటి భిన్న పరిస్థితుల్లో సాహిత్యం వైపు ఎట్లా దృష్టి సారించారు? లలితగీతాలపై ‘గంగాతరంగాలు’ రాయడంలో మీకు కలిగిన ఆసక్తి ఎటువంటిది?

నాకు మొదటినుండీ రాయడం, చదవడం ఇష్టం ఉండేది. పాటలు రాయాలని ఉత్సాహంగా ఉండేది. మాకు దగ్గరలో తిరుమల అనే కొండ ఉండేది. ప్రతిదినం
అక్కడికి వెళ్లి పాట రాసుకునేవాణ్ణి. అట్లా ‘గంగాతరంగాలు’ అని పాటలు రాసుకున్నాను. కరీంనగర్ లో పని చేసినప్పుడు గరేపల్లి సత్యనారాయణ అని నన్ను ఏదైనా రాయుమని ప్రోత్సహించేవాడు. దాంతో ‘ఉదయరాగం’ పుస్తకం రాశాను. అది చూసి ధోరణి బాగుందని మెచ్చుకున్నాడు. సిద్దిపేటకు వచ్చిన తరువాత గొప్పకవి వేముగంటి నరసింహాచార్యులు గారితో ఏర్పడిన స్నేహం వలన ఇద్దరం కలిసి చెరి పది కవితలు వేసి ‘జీవనస్వరాలు’ అని సంయుక్త రచన చేశాము. అదే వరుసలో కిరణాలు-కెరటాలు, కావ్య పుష్కరిణి, ప్రపంచ విపంచి ఇట్లా కావ్యాలు రాశాను.
“మన మనస్సు, మంచుకొండలా నిలవాలి
మన తలపులు, గంగానదిలా పారాలి
ప్రతి గుడిసె గోపురమ్ములా లేవాలి
ప్రతిపల్లె సురపురమ్ముగా మారాలి” ఇట్లా ఎన్నో అంశాలతో ‘గంగాతరంగాలు’ సాగుతుంది

పరిశోధనకు కావల్సిన విషయ సమీకరణ, నిశిత విశ్లేషణ, సమృద్ధిగా ఉన్నాయ”ని సినారె గారితో ప్రశంసలు పొందిన మీ సిద్ధాంతగ్రంథం “తెలుగులో గేయ నాటికలు” లో అంశాలలోని వైవిధ్యాలను ఎట్లా చూపించారు?

డా. సి.నారాయణరెడ్డి గారి మార్గదర్శకత్వంలో నేను “తెలుగులో గేయ నాటికలు” అనే అంశంపై పిహెచ్ డి చేసి సిద్ధాంత గ్రంథం సమర్పించాను. తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన ప్రక్రియ గేయ నాటికలు. ఇవి పాశ్చాత్య ప్రభావంతో వచ్చినవే అయినా ప్రాచ్య మూలాలు ఉన్నాయని నిరూపించాను. దేశి, మార్గ, ఆధునిక మూడు విభాగాల్లో వీటిని అధ్యయనం చేశాను. ఛందో దృష్టితోను, వస్తు దృష్టితో విభజించాను. అందులోనూ పౌరాణిక, చారిత్రక, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, అనుసరణాత్మక, ప్రకృతి సంబంధ, ప్రతీకాత్మ, ప్రబోధాత్మక, బాల సంబంధ, చలన చిత్ర రంగ సంబంధాలుగా అంశాలను తీసుకున్నాను. ప్రతీ వర్గంలో పద్య గేయ వచన మిశ్ర నాటికలు, పద్య గేయ నాటికలు, గేయ నాటికలుగా ఉప వర్గీకరణ చేశాను.
వాటిలో గ్రాంథిక వ్యావహారిక భాషా ప్రయోగాలే కాక అన్యభాషా ప్రయోగాలు కూడా ఉన్నాయి. తెలుగులో వెలువడినటువంటి 318 గేయ నాటికల స్వభావాలను పరిశోధించి వాటిని వర్గీకరించి పదమూడు అధ్యాయాలుగా వివరించాను.  14 వ అధ్యాయంలో ‘గేయనాటికల భవితవ్యం’ పేరుతో ఉపసంహారం ఉంటుంది. తమిళం, కన్నడ, మరాఠీ, హిందీ, ఉర్దూ, పాశ్చాత్య భాషలలో ఉన్నటువంటి గేయ నాటికల సమాచారాన్ని ఆయా భాషా పండితుల నుండి, విజ్ఞాన సర్వస్వాల నుండి సేకరించి ఒక అధ్యాయంగా కూర్చాను. దీన్ని సినారె గారు “ఆధునికాంధ్రలో వెలువడిన సమస్త గేయ నాటికలకు పట్టిన నిలువెత్తు అద్దం ఈ గ్రంథం” అని మెచ్చుకోవడం చాలా సంతోషం కలిగించింది.

డా. సి. నారాయణ రెడ్డి గారి ప్రభావం మీమీద చాలా ఉందని చెబుతుంటారు. ఆ వివరాలు చెప్తారా?

నాకు మొదటి నుండీ దాశరథిగారు, సినారె గారు అంటే ఎంతో అభిమానం. పద్యం విషయంలో దాశరథి గారు, గేయం విషయంలో నారాయణరెడ్డి గారి ప్రభావం నామీద చాలా ఉంది. సినారె గారు త్రిస్ర, చతురస్ర, ఖండ, మిశ్ర గతులు ఏవి రాసినా పాట లాగా పాడుకుంటూ రాసేవారు. అది నాకు ప్రేరణనిచ్చింది. నేను సినారె గారు రచించిన 45 పుస్తకాల మీద ఒక పుస్తకం రాశాను. అప్పుడు ‘యువ భారతి’ ప్రెసిడెంట్ గా ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి గారు ఉండేవారు. ఆయనతో స్నేహం ఏర్పడింది. ఆ పుస్తకాన్ని ఆయనకు చదివి వినిపిస్తే దాన్ని సంక్షిప్తం చేశారు. ఆ తరువాత అది పుస్తకంగా వెలువడింది. ఆ పుస్తకాన్ని చూసి సినారె గారు చాలా మెచ్చుకున్నారు. దానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ అవార్డు కూడా వచ్చింది. తిరుపతిలో పద్మావతీ విశ్వవిద్యాలయం వారు సినారె గారిని ఒక పాట రాయమన్నారు. ఆయన ఆ పని నాకు అప్పగించారు. విశ్వవిద్యాలయం వారు బాగుందని మెచ్చుకొని ఖర్చులు పెట్టుకొని నన్ను తీసుకువెళ్లి తిరుపతిలో సన్మానం చేశారు. అంత నమ్మకం ఆయనకు నా మీద ఉండేది.

పాటలంటే ఎంతో ఇష్టపడే మీరు, సినారె గారి పట్ల అత్యంత ఆదరణ కలిగిన మీరు సినిమాలకు పాటలు రాయాలని ఎప్పుడైనా అనుకున్నారా?

(నవ్వుతూనే)….అనుకున్నాను. కానీ కుదరలేదు. పాటలు రాసి కె.విశ్వనాథ్ కు అంకితం కూడా ఇచ్చాను. వాటిని చూసి ఏమైనా అవకాశం ఇస్తాడేమో అనుకున్నా. ‘గంగాతరంగాలు’ పాటలను ఏదైనా సినిమాలోకి తీసుకుంటాడనుకున్నా. అదీ చేయలేదు. అందువల్ల సినిమాల మీద ధ్యాస వదిలేసుకోవాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యంగా తెలంగాణ వాడిని కావడం వలన ఇవ్వలేదని అర్థమైంది. కానీ ‘గంగాతరంగాలు’ క్యాసెట్ గా వచ్చింది. గోపీరాధ సంగీతంలో 1995 లో వెలువడింది. ఎమ్.కె రాము అని ఏవైనా సభలు జరిగినప్పుడు ఆ క్యాసెట్ తీసుకువచ్చి పాటలు వేసేవాడు.

మీ రచనల్లో ఎక్కువ భాగం ‘రుబాయీలు’ చోటు చేసుకోవడానికి కారణం ఏమిటి? ఇందులో మీరు ఎంచుకున్న వస్తు వైవిధ్యం ఎటువంటిది?

రుబాయీలు, గజళ్ళ ప్రక్రియలను తెలుగులోకి తీసుకు వచ్చినవారు దాశరథి గారు. ఆ కాలంలో ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్ చదువుకున్నవాడు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. ఆయన ప్రభావం నామీద చాలా ఉంది. ప్రతీ సంవత్సరం జనవరి 1వ తేదీన ఎగ్జిబిషన్ గ్రౌండ్ లో కవిసమ్మేళనం పెట్టేవారు. అక్కడ రుబాయీలు నన్ను బాగా ఆకట్టుకున్నాయి. నేను ఎటువంటి లక్షణాలను పాటించకుండానే వారు చెప్పిన ధోరణిని పట్టుకొని రాసి సినారె గారికి చూపించాను. అప్పుడాయన దానికి ఉండే లక్షణాలను చెప్పారు. రుబాయీల్లో నాలుగు పాదాలుంటాయి. ఒకటి, రెండు, నాలుగు పాదాలు అంత్యప్రాసలతో ఉండాలి. మూడవ పాదానికి కవి స్వతంత్రత ఉంటుంది. ఉదాహరణకు….
“మార్పు మంచిదే కాని శిల్పం శిల కావద్దు
మార్పు గొప్పదే కాని పువ్వు మొగ్గ కావద్దు
మార్పు తప్పదెపుడైన చెయి చెంచా కావద్దు
మార్పు తోసుకుని రానీ నీతి బూతు కావద్దు”
“మహిళా మణులెవరున్నా మాతృమూర్తి గొప్ప కదా
మాన్య భూములెన్నున్నా మాతృభూమి గొప్పకదా
ఘన సంస్కృతులెన్నున్నా తన సంస్కృతి వరణీయం
మహా భాషలెన్నున్నా మాతృభాష గొప్ప కదా”
ఈ విధంగా చివర్లో చెప్పే విషయం కోసం మిగతా మూడు పాదాలను మనం నిర్మించుకోవాలి. అనేక కవిసమ్మేళనాల్లో, సభల్లో నా రుబాయీలను విని దాశరథి గారు ఎంతో ప్రశంసించేవారు. వ్యక్తిత్వ పరమైనవి, సందేశాత్మకమైనవి, హాస్యప్రధానమైనవి, ప్రాకృతికమైనవి, ప్రగతిశీలమైనవి, రాజకీయమైనవి, శృంగార సంబంధమైనవి, దేశభక్తి యుతాలు, ప్రగతిశీలాలు, ప్రకృతి ప్రబోధాలు వంటి ఎన్నో అంశాలతో రాశాను. దాశరథి గారంటే ఎంతో అభిమానం నాకు. అందుకే ఆయన వ్యక్తిత్వ, జీవిత, సాహిత్యాలను వివరిస్తూ ‘దాశరథి’ పేరుతో పుస్తకం రాశాను. కేంద్రసాహిత్య అకాడెమీ వారు 2006వ సంవత్సరంలో దీనిని ప్రచురించారు. “భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు” పరంపరలో వెలువడిన పుస్తకమిది. ఎంతోమంది ప్రశంసలు పొందింది.

‘కావ్యపుష్కరిణి’ కావ్యమంతా మీలోని ప్రగతిశీల భావాలకు దర్పణంగా భాసించింది. అందులోని పద్యాలు మచ్చుకు ఏవైనా తెలపండి.

సనాతన ధర్మంతో పాటు ఆధునిక అభ్యున్నతిని నేను కోరుకుంటాను. సంప్రదాయ వాదినే కాదు, అభ్యుదయ వాదిని కూడా. అందుకే వివిధ అంశాలున్నప్పటికీ ఇందులో ప్రగతిశీల ధోరణి ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. అందుకే దీని గురించి “ఈ సంపుటిలో వస్తువేదైనా మానవీయ దృక్పథమే ప్రఫుల్ల రూపంలో అగుపిస్తుంది” అని సినారె గారు ప్రశంసించారు.
“ప్రకృతి జీవాత్మ ఘోషయే భాష నాకు
హితము సేయుటే ఏకైక మతము నాకు
భూరి విశ్వ గోళము జన్మభూమి నాకు
జీవకోటియే ఆరాధ్య దేవి నాకు”
“సాయము సహజీవనమున
కాయము కాయమ్ము గలుపగా నభ్యుదయ
శ్రీ యింకెచటికి పోవును?
మాయలు గాయాలు లేక మనుగడ సాగున్” ఈ విధంగా ఇందులోని పద్యాలు సాగుతుంటాయి.

మీ అనుసృజనాత్మకత శైలీ నిపుణతకు ప్రతీకగా నిలిచిన ‘జాతీయ కవితా సౌరభాల’ను గురించి చెప్పండి.

ప్రతీ సంవత్సరం ఆకాశవాణి కేంద్రం వారు ‘రిపబ్లిక్ డే’ సందర్భంగా భారతీయ భాషల్లో జాతీయ కవిసమ్మేళనాలను నిర్వహించడం మీకందరికీ తెలిసిందే. అట్లా ప్రసారం అయిన పన్నెండు కవితలను నేను తెలుగులోకి అనువదించాను. వాటిని ‘జాతీయ కవితా సౌరభాలు’ అనే పుస్తకంగా వెలువరించాను. ఇతర భాషలలోనివి అనువాదం చేయాలంటే యథాతథంగా చేస్తే అది రక్తి కట్టదు. ఒక్కోచోట కొత్త పదబంధాలను చేర్చాలి. కొన్నిసార్లు భావానికనుగుణమైన అదనపు పంక్తి చేర్చాలి. అంతేకాదు తెలుగు నుడికారపు సొంపు అందులో ప్రతిఫలించాలి. ప్రాసలు, సమాసాలు, అలంకారాలు ఇవన్నీ ఇందులో ప్రాధాన్యం వహించేవే. కొన్నిచోట్ల ఇతర భాషలోని కవిత ఏ ప్రక్రియా రూపంలో ఉంటే అట్లాగే తెనిగించాను. ఉదాహరణకు గుజరాతీ లోని ఒక గజల్ ను గజల్ గానే అనువదించాను. ఛందోసంబంధమైన లక్షణంతో అప్పుడే దాని సౌందర్యం ఇనుమడిస్తుంది. మూల భాషాకవి హృదయానుగుణంగా ఆంధ్రీకరణ చేశాను. దానితో పాటు తెలుగు అనువాదం రమ్యంగా, సహృదయ గమ్యంగా ఉండడానికి యథాశక్తి ప్రయత్నించాను.

భాస్కర శతకానికి మీరు రచించిన వ్యాఖ్య ప్రముఖుల ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆ నేపథ్యం ఏమిటి?

“శ్రీ పావని సేవాసమితి” వారు తెలుగులో ప్రసిద్ధి చెందిన శతకాలకు పండితులచేత వ్యాఖ్యలు రాయించి ప్రచురించారు. అందులో భాగంగా నన్ను భాస్కర శతకానికి వ్యాఖ్య రాయమన్నారు. ‘భాస్కర శతకము- సుదర్శన వ్యాఖ్య’ పేరుతో చేశాను. ఇందులో భాస్కర శతక కర్త గురించి, ఆ శతక ప్రత్యేకతను గురించి విపులంగా వివరించాను. రెండు చోట్ల ఔచిత్యాన్ని అనుసరించి సవరణలు చేశాను. పద్యం, దాని అర్థ తాత్పర్యాలు, పదాలకున్న విశేష అర్థాలు, ఆ పదప్రయోగంలోని పరమార్థాన్ని వివరించాను. సందర్భాన్ని బట్టి పౌరాణిక కథలను, కొన్ని న్యాయాలను, కొన్ని సామెతలను తెలిపాను. పూర్వకవుల నీతి పద్యాలను, శ్లోకాలను ఉదాహరణగా చూపాను. ఈ శతకంలోని పద్యాలకు దాదాపు 500 కు పైగా శ్లోకాలను ఉదాహరించాను.

వానమామలై వరదాచార్యుల గారి జీవితాన్ని గురించి పుస్తకం రాయడమే కాకుండా ఆయన శతక పద్యాలకు వ్యాఖ్య కూడా రాశారు కదా? ఆయనకు మీకు ఉన్న అనుబంధం ఎటువంటిది?

వానమామలై వరదాచార్యులు గారు అద్భుతంగా ‘పోతన చరిత్రము’ రాశారు. ‘అభినవ పోతన’గా బిరుదు గడించారు. ఆ పుస్తకం బాగా చదివాను. ఆయన గురించి వ్యాసాలు రాశాను. బాగా రాశావని ఆయన మెచ్చుకున్నారు కూడా. పివి నరసింహారావు గారు ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన ఎమ్మెల్సీగా ఉన్నారు. ఆ ఎమ్మెల్సీ క్వార్టర్స్ కు నేను వెళ్ళే వాడిని. నేను రాసిన వ్యాసాలు చూపించేవాణ్ణి. ఏమైనా తప్పులుంటే చర్చించి సరిదిద్దేవారు. ఆయనకు చూపించిన తరువాతే అచ్చు వేసుకునే వాడిని. అట్లా ఆయనతో అనుబంధం ఏర్పడింది. ఆయన మహోన్నత వ్యక్తి. ఆయన జీవితాన్ని, సాహిత్యాన్ని వివరిస్తూ పుస్తకం రాశాను. అట్లాగే ఆయన రచించిన గ్రంథాలలోని కొన్ని ముఖ్య పద్యాలను తీసుకొని ఆయన శత జయంత్యుత్సవ సందర్భంగా ‘వానమామలై శతపద్య పారిజాతాలు పరిమళ వ్యాఖ్య’ పేరుతో భాస్కర శతకానికి రాసినట్టు పుస్తకం రాశాను. దానిని అభినవ పోతన శతజయంత్యుత్సవ సమితి ప్రచురించింది.

నటనా రంగం పట్ల ఆసక్తి ఎట్లా కలిగింది? అందులో కూడా అనుభవజ్ఞులైన మీరు ఏ ఏ పాత్రలను ధరించేవారు?

దివాకర్ల వేంకటావధాని గారి అవధానాలు ఎన్నో విన్నాను. యువభారతి పక్షాన నన్నయ్య, తిక్కన, ఎఱ్ఱన, దాక్షిణాత్యయుగం, ప్రబంధాలకు సంబంధించిన ఉపన్యాసాలు చేసేవారాయన. యువభారతి వారు లహరి ఉపన్యాసాల పరంపర అని నడిపించేవారు. దానికి నేను ఒక్కోసారి ప్రస్తావన రాసి చదివేవాడిని. కొన్నిసార్లు ఉపసంహారం చదివేవాడిని. అట్లా నాకు దివాకర్ల వేంకటావధాని గారి ప్రభావం పడింది. ఆయన నిలబడి కదలకుండా రెండు మూడు గంటలు ఉపన్యాసాలు చెప్పేవాడు. అది దైవశక్తి అనుకోవాలి. ఆయన అవధానాల్లో కూడా పృచ్ఛకునిగా పాల్గొన్నాను. ఆయన ఇంటికి కూడా వెళ్ళేవాడిని. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తరఫున భారతం ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం గారి నేతృత్వంలో తిరిగి ప్రింట్ చేస్తున్నారు. దివాకర్ల వారు నన్ను ప్రూఫులు చూడమన్నారు. ప్రతిరోజూ ఆయన ఇంటికి వెళ్ళి సాయంత్రం వరకు కూర్చొని చూసేవాణ్ణి. ఆ తరువాత విశ్వ విద్యాలయం వాళ్ళు దాన్ని ప్రచురించారు. అటువంటి సమయంలో వేంకటావధాని గారు వాళ్ళు ‘భువన విజయం’ నాటకం వేస్తుండేవారు. నన్ను ఒకసారి పద్యం చదువుమని అడిగారు. రాగయుక్తంగా చదవడంతో నాటకానికి సరిపోతుందని అన్నారు. అట్లా మాదయగారి మల్లన, పింగళి సూరన, మొదలైన పాత్రలు ఇచ్చేవారు. పింగళి సత్యనారాయణ అని ఆయన సూరన పాత్రలు వేసేవాడు. మంచి గొంతు ఉండేది ఆయనకు. ఆయన తరువాత ఆ పాత్రను నేను వేశాను. గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ గారు ఉన్నన్నాళ్ళు శ్రీకృష్ణదేవరాయల పాత్ర ఆయనే వేసేవారు. అయ్యదేవర పురుషోత్తమ రావు గారు కూడా ఉండేవారు. అవధాని గారు లేనప్పుడు అల్లసాని పెద్దన పాత్ర నాకే ఇచ్చారు.

మీ సతీమణి స్వరాజ్యలక్ష్మి గారి పేరు మీద ఇచ్చే పురస్కారాన్ని గురించి చెప్పండి.

అప్పుడు ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు గొప్ప సంస్థ. దేవులపల్లి రామానుజరావు గారి అధ్యక్షతన అనేక సమావేశాలు జరిగేవి. అందులో జరిగే కవిసమ్మేళనాల్లో నేను పాల్గొనేవాడిని. అట్లా ఆయనతో ఒక అనుబంధం ఏర్పడింది. నా ఊహకొద్దీ రాసి చదివేవాడిని. ఈ రాసే నేపథ్యంలో నా భార్య స్వరాజ్యలక్ష్మి సహకారం చాలా ఉండేది. తను కూడా ఉద్యోగిని కావడం వల్ల ఇంటిని నడిపే బాధ్యత తాను తీసుకుంటానని, నాకు వచ్చే జీతం డబ్బులతో పుస్తకాలు వేసుకోమని ప్రోత్సహించేది. ఆరుద్ర, శ్రీశ్రీ మొదలైన ప్రముఖ కవులు, రచయితల పుస్తకాలు తెచ్చుకొని చదివేవాడిని. నేను ఇన్ని పుస్తకాలు రాయడానికి కారణం ఆమె సహకారమే. అందువల్ల ఆమె మరణానంతరం ఆమె పేరుమీద సాహితీసేవ చేస్తున్న ప్రముఖులకు ఒకరికి పురస్కారాన్ని ఇస్తున్నాను. అదేవిధంగా నా పేరు మీద, మా అన్న రాఘవాచార్యుల పేరు మీద కూడా పురస్కారాలు ఇస్తున్నాను.

సాహిత్య ప్రయోజనాన్ని వివరిస్తూ ఆధునిక రచయితలకు ఏవైనా సూచనలు ఇవ్వండి.

సాహిత్యమంటే దీంట్లో అన్నీ వస్తాయి. భాష, సారస్వతం, సాహిత్యం. ఈ మూడింటిలో భాష అందరూ మాట్లాడుకునేది. మన భావాలను వెల్లడించేది. సారస్వతం కొంత కవిత్వానికి సంబంధించినది. ఇక సాహిత్యం రస భావాదులతో కూడినది. “స హితస్య భావః సాహిత్యం”. ఇందులో చెప్పదలచుకొన్న దానిని ధ్వనిమంతంగా, అన్యాపదేశంగా చెప్పాలి. చెప్పే విషయం పైకి కనబడినట్లుగా కాక లోతుగా పరిశీలించేదిగా ఉండాలి. దానికి ఊహాశక్తి చాలా అవసరం. సృజనాత్మకత అవసరం. ఆధునిక సాహిత్యంలో వచన కవిత్వం వచ్చిన తరువాత పద్యం, గేయం పడిపోయాయి. గణ చందస్సులు, మాత్రా ఛందస్సులు ఈ నిబంధనలన్నీ ఎందుకని ఇవేవీ లేని వచన కవిత్వంపై మొగ్గు చూపుతున్నారు. ఇప్పుడు పద్యం ఎవరైనా రాస్తే వాళ్లే చదువుకోవాలి (నవ్వుతూ). మానవుడు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని కోరుకుంటాడు. సాహిత్యంలో అన్నీ ఆశించదగ్గ పరిణామాలే. కానీ అధ్యయనం చేయకుండా రాసే రాతల్లో భావ గాఢత లోపిస్తుంది. అందుకే ఎవ్వరైనా అధ్యయనం చేయాల్సిందే.

చాలా సంతోషం సార్. మీ సమయంలో కొంత మాకు కేటాయించి, ఇంత వివరంగా మీ జీవన, సాహిత్య విశేషాలను తెలిపినందుకు మా పక్షాన, మా మయూఖ పాఠకుల పక్షాన మీకు మరీ మరీ కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ సెలవు.

         – డా.కాలువ మల్లయ్య

                

వెయ్యికి పైగా కథలు, పద్ధెనిమిది నవలలు, వందలాది వ్యాసాలు రచించిన ప్రసిద్ధ కథకులు, నవలాకారులు డా. కాలువమల్లయ్య గారితో మయూఖ ముఖాముఖి                                   – అరుణ ధూళిపాళ

      కథా రచయితగా , నవలా రచయితగా ప్రసిద్ధిపొంది స్త్రీ, దళితవాద అభ్యున్నతి కోసం తెలంగాణ అస్తిత్వ చైతన్యం కోసం నిరంతరం తపించే అభ్యుదయ రచయిత కాలువ మల్లయ్యగారి జీవిత విశేషాలను, ఆయన కథ, నవలా పరిణామాలను వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

నమస్కారం సార్,

1ప్ర:- మీ రచనల ద్వారా అనేకులను చైతన్యపరుస్తూ వస్తున్న మీ బాల్య విద్యా విశేషాలను మా పాఠకులకు తెలపండి.

జ:-  నమస్కారం.  నేను ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లా, నేటి పెద్దపల్లి జిల్లా జూలపల్లి మండలం తెలుకుంట గ్రామంలో జనవరి 12, 1952లో గొర్రెల కాపరి కుటుంబంలో పుట్టాను. అది పారిశ్రామిక నాగరితకు దూరంగా ప్రకృతి సౌందర్యంతో అలరారే ఊరు. నా జీవన నేపథ్యం కూడా కష్టాలలో కూడుకున్నది. మాతండ్రి ఆ కాలంలో నాలుగవ తరగతి చదువుకున్నవాడు. నన్ను బాగా చదివించాలన్న కోరిక ఆయనకు, మా అమ్మకుండేది. ప్రత్యేకంగా ఒక స్కూల్ అంటూ మా ఊరికి లేదు. ఏదో ప్రయివేటుగా బడిలాగా ఉండేది. నేను చదువుతున్న క్రమంలో అది హైస్కూల్ గా మారింది. నేను చదువుకోవాలంటే ఆ ఊరి దొరను పర్మిషన్ అడగాలి. మా నాన్న నన్ను తీసుకొని పోయిండు. అప్పుడా దొర “చదువుకుంటే చెడిపోతరు. మీకు ఎట్లా ఎల్తది? వ్యవసాయం, గొర్లు ఉన్నయి కదా! చూసుకోమను” అనడం నేను విన్నాను. బాగా కోపం వచ్చింది. పిలగాన్ని నేనేం చేయగలను? అయితే మా నాన్న ఆ మాటలను ఖాతరు చేయకుండా నన్ను స్కూల్లో చేర్పించాడు. 9వతరగతి దాకా ఆ ఊళ్ళో చదువుకున్నా. అన్నిటిలో ఫస్ట్ ఉండేవాణ్ణి. నేను నాలుగవ తరగతిలో ఉన్నప్పుడే

ఫస్ట్ రావడం చూసి నన్ను స్కూల్ కి పంపొద్దు అన్న దొర

నన్ను ఇంటికి పిలిపించుకొని తన ఇంట్లో ఉండి చదువుకోమన్నాడు. ఆయన కొడుకు పురుషోత్తం నా క్లాస్ మేట్. వాళ్ళు కరణాలు. అయినా నన్ను బాగా ప్రోత్సహించాడు. హై స్కూల్ ఎలిగేడులో చదువుకున్నా.

పియుసి కరీంనగర్ లో చేశాను. 86.5% మార్కులతో మెరిటోరియస్ రావడంతో ఫస్ట్ లిస్టు లోనే ఓయూలో ఇంజనీరింగ్ సీట్ వచ్చింది. నేను వద్దన్నా వినకుండా పురుషోత్తం ఇద్దరం కలిసి చదువుకుందామని నా సర్టిఫికెట్లను తీసుకొని పోయి అప్లై చేశాడు. దొర కూతురు అమెరికాలో ఉండేది. ఇద్దర్నీ అమెరికాకు పంపుతామన్నాడు. మా నాన్న కూడా పొలం అమ్మి డబ్బులు ఇస్తానన్నాడు. అక్కడికి వెళితే సుఖం వస్తుంది. కానీ సంతృప్తి రాదు కదా! స్వదేశం నుండి వెళ్లిపోవడం నాకు ఇష్టం లేకుండే. నా సుఖం కంటే నావాళ్ళతో కలిసి ఉండడమే మంచిదని భావించాను. బిఎస్సీ లో జాయిన్ అయిన. లిటరేచర్ లో అప్పటికే ఇంట్రెస్ట్ ఉండేది. స్కూల్ వయసులోనే పద్యాలు రాసేవాడిని. బిఎస్సీ తరువాత ఎమ్మెస్సీ కెమిస్ట్రీ చేసిన. తరువాత పిజి,  డిపిఆర్ చేసిన. ఎమ్ ఏ తెలుగు, పిహెచ్ డి చేసిన. అప్పటికి గానీ నా చదువు దాహం తీరలేదు.

2ప్ర:-  మొదట సైన్స్ స్టూడెంటుగా ఉండి, విద్యాధికులైన మీకు సాహిత్యం పట్ల కాంక్ష పెరగడానికి కారణం ఏమిటి?

జ:- మా నాన్న తాను చదువుకున్నది కొంతవరకే అయినా పురాణ కథలు, రామాయణం మొదలుకొని డిటెక్టివ్ నవలల వరకు చదివేవాడు. మా పంచాయతీ లైబ్రరీలో శరత్ సాహిత్యం వంటి అనేక పుస్తకాలు ఉండేవి. అవి ఆయన తెచ్చేవాడు. కరీంనగర్ కు వెళ్లినప్పుడల్లా పేపర్ తెచ్చేవాడు. రామాయణ, మహా భారతాలు, భట్టి విక్రమార్క కథలు మాకందరికీ చెప్పేవాడు. నేను నాల్గవ తరగతికి వచ్చిన తరువాత నాతో చదివించి భావం తాను చెప్పేవాడు. మా ఇంటిముందే జానపద కళాకారులు ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవాళ్ళు. ఊళ్ళో రకరకాల వృత్తుల వారిని చూశాను. సాధనా శూరులు, శారదకాండ్రు, గంగిరెద్దుల వాళ్ళు, కాటి కాపరులు, గుడ్డేలుగులోళ్లు, చిందుభాగోతులు, బుర్రకథలు చెప్పేటోళ్లు, నాటకాలు ఆడేటోళ్ళు ఇట్లా రకరకాల వృత్తులవారు ఆటాపాటలతో కథలు చెప్పేవారు. అట్లా కథల మీద, పాటల మీద ఆసక్తి ఏర్పడింది. ఊళ్ళో ఎన్నో సంఘటనలు, దోపిడీలు చూస్తున్నప్పుడు వీటి మీద ఎందుకు రాయకూడదు అనిపించింది. ఆరవతరగతిలో

ఉన్నప్పుడే ద్విపదలో పద్యాలు అయిదారు పేజీలు రాసి మా తెలుగు సార్ కు చూపెట్టిన. ఆయన ఇవన్నీ ఇప్పుడే వద్దని, కవిత్వం ఎవరుపడితే వాళ్ళు రాసేది కాదని, ఋషి అంశ ఉన్నవాళ్లే రాయాలని మంచిగా చదువుకోమని వాటిని చింపేశాడు. దాంతో కసి పెరిగి అయితే కవే కావాలి అనుకున్నా. పట్టుదల పెరిగి పద్యాలు రాసి కాపీలో భద్రపరచుకునేవాణ్ణి. మా స్కూల్ లైబ్రరీలో, పంచాయతీ లైబ్రరీలో నేను చదవని పుస్తకం లేదు. డిగ్రీకి వచ్చాక రెండు మూడు కథలు రాశాను. భువనపల్లి వెంకట రామారావు, మలయశ్రీ, అంపశయ్య నవీన్ లతో పరిచయం ఏర్పడింది. 1971లో ‘విధివ్రాలా?’ అని నవల రాసి అప్పుడు ఎలిగేడులో ఉపాధ్యాయునిగా ఉన్న మలయశ్రీకి చూపెడితే పోగొట్టాడు. బ్రహ్మరాతను బట్టికాక మనం చేసే పనులవల్ల మన భవిష్యత్తు, అభివృద్ధి ఉంటాయని అందులో రాశాను. కథ గుర్తుంది కాబట్టి మళ్లీ అదే నవలను రాశాను. అదే నా మొదటి నవల అని కూడా చెప్పొచ్చు.

3ప్ర:- సినారె గారితో మంచి పరిచయం ఉందని మీరే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు. మీపైన ఆయన ప్రభావం ఏవిధంగా ఉందో చెప్పండి.

జ:-  మాది కరీంనగర్ జిల్లా కాబట్టి ఆయనంటే నాకు చాలా అభిమానం ఉండేది. నన్ను కూడా ఆయన బాగా ప్రేమగా చూసేవాడు. 1974లో ఒకసారి ఆయన ఉస్మానియాలో పనిచేస్తున్నప్పుడు పిజి సీట్ కోసం అశోక్ నగర్ లో ఉండే ఆయన ఇంటికి వెళ్ళాను. ఆయన కూతురు గంగ తలుపు తీసింది. సి నారాయణరెడ్డి గారు ఉన్నారా? అని అడిగాను. ఆయనెవరు అన్నది. ఆశ్చర్యపోయి మళ్ళీ అడిగాను. అప్పుడు సి. నారాయణరెడ్డి ఇల్లు. గారు ఎందుకండీ అన్నది. అంతటి ఉదార స్వభావులు వాళ్ళు. ఆయన అప్పుడు కలవలేదు. ఆ పని కూడా జరగలేదు. నేను నాగ్ పూర్ లో జాయినయ్యాను. కానీ ఆ సంఘటన అట్లా గుర్తుండిపోయింది. ఆయన పాటలు, ఆయన కవిత్వం నాకు బాగా ఇష్టం. నేను మొదట్లో కవిత్వం రాస్తున్నప్పుడు అవి పత్రికల్లో వచ్చేవి. గతం వర్తమానం భవిష్యత్తు అని రాసిన. గతం మీది, వర్తమానం ఘర్షణలది, భవిష్యత్తు మాది. అంటే పీడితులది అని. ఆయన “ఇది మంచి కవిత మల్లయ్యా! ఒకసారి నన్ను కలువు” అని ఉత్తరం రాశాడు. వెళ్లి కలుసుకున్న. అప్పుడాయన సాంస్కృతిక మండలి చైర్మన్ గా ఉండేవాడు. మా మామకు క్లాస్ మేట్ కూడా. నువ్వు

కథలు బాగా రాస్తున్నావు. నేను కవిత్వం రాస్తున్నాను. ఇద్దరం కరీంనగర్ వాళ్ళమే. మనదే రాజ్యం అన్నాడు. అంతటి వ్యక్తి అట్లా అనడం ఎంత ప్రోత్సాహాన్నిస్తుందో చెప్పండి. ఆ తరువాత ఎన్నో సందర్భాలు. ఎన్నో జ్ఞాపకాలు. ఈ సందర్భంలో ఇలాంటి ఒక విషయం జ్ఞాపకం వస్తున్నది. నేను డిగ్రీ చేసేటప్పుడు శ్రీశ్రీ, వరవరరావు లాంటి వాళ్ళు కరీంనగర్ కు వచ్చారు. విరసం ఏర్పడ్డ సందర్భమది. దాన్ని ప్రచారం చేయడం కోసం వచ్చారు. మా స్నేహితుడు కోటేశ్వరరావు, ఇంకో ఇద్దరం కలిసి వెళ్ళాం. నేను కవిత్వం రాసుకున్న డైరీ పట్టుకుపోయిన. శ్రీశ్రీని కలిసి మీ అభిమానిని అని చెప్పిన. ఏం చేస్తావు? అని అడిగారు. కవిత్వం రాస్తాను సార్. అని ఆ డైరీ చూపెట్టిన. నా భుజం మీద చేయి వేశాడు. అదొక అభయహస్తం లాగా అనిపించింది. ‘గో ఎ హెడ్’ అన్నారు. ముందు బాగా చదువుకో అన్నారు. అప్పుడు కచ్చితంగా రాయాలని మనసులో స్థిరపడిపోయింది.

4. ‘తెలుగులో ప్రగతిశీల కథా సాహిత్యం’ పైన పరిశోధన చేశారు. ఆ కథా సాహిత్యాన్ని ఎక్కడి నుండి ఏ కాలపు పరిధుల వరకు తీసుకున్నారు?

జ:-  ఎమ్.ఏ చేసేవరకు అప్పటికే మూడు వందల కథలు రాశాను. అందువల్ల కథాసాహిత్యం మీద పిహెచ్ డి చేయడం వల్ల వేల కథలు చదవొచ్చు. ఎంతోమంది రచనా విధానం తెలుసుకోవచ్చు. నాకు చదువుకోవాలనుకున్న కోరికలో ఇంకా చదవడానికి ఇదే చివర కదా! అందుకే దాని అంతు తేల్చుకోవాలనుకున్నాను (నవ్వుతూ). అసలు ఏమాత్రం చదువురాని కుటుంబం నుండి వచ్చి ఇంతవరకు చదువుకొని వేల పుస్తకాలు చదవడం మామూలు విషయం కాదు కదా! పి హెచ్ డి కోసం రామశాస్త్రి గారి దగ్గరకు వెళ్ళాను. అప్పటికే పత్రికల్లో నా కథలు వస్తున్నాయి. తెలంగాణ మాండలికంలో చేస్తానంటే నువ్వు లింగ్విస్టిక్ కాదు కాబట్టి లిటరేచర్ లో చేయాలి అన్నాడు. అప్పుడు ప్రగతిశీల కథల మీద చేస్తాను అన్నాను. ఈ ప్రగతిశీల అనేది అభ్యుదయ కథగా అంతకుముందు ఉన్నప్పటికీ విరసం ప్రారంభమైన తరువాత విప్లవకథగా మొదలైంది. అంటే ఇది 1970 మాట ఇది. అప్పటినుండి 1990 వరకు ఇరవై ఏండ్ల కథా సాహిత్యాన్ని తీసుకున్నాను. వేయి పైన కథలను, రెండు మూడు వందల పుస్తకాలను సేకరించి నోట్స్ తయారుచేసుకున్నా. శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషా నిలయం, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లైబ్రరీలలోని పుస్తకాలు చదివేవాడిని. వాసిరెడ్డి నవీన్ దగ్గర అనేక పుస్తకాలు, కథలు ఉండేవి. తర్వాత చేకూరి రామారావు గారి దగ్గర పుస్తకాలు ఇవన్నీ చదివి వెయ్యిపేజీల పుస్తకం తయారుచేస్తే దాన్ని కుదించగా ఆరువందల పేజీల పుస్తకమయింది.

5ప్ర. ఉద్యోగజీవితంతో పాటు సాహిత్యరచనను  సంబాళించుకుంటూ పూర్తిస్థాయి రచయితగా మారడం ఎప్పుడు, ఏవిధంగా జరిగింది?
జ:-  ఉద్యోగం, క్వాలిఫికేషన్ పెంచుకోవడం, సాహిత్యం ఈ మూడింటిని సంబాళించుకోవాల్సి వచ్చింది. చిన్నప్పటి నుండే రాస్తున్న విధివ్రాల, కొన్నికథలు, కొన్ని కవితలు అప్పటికే రాసిన. దాదాపు 1980 నుండి సీరియస్ గా రాయడం మొదలుపెట్టాను. అప్పటికే కొన్ని కథలు రాసినప్పటికీ 1983లో సృజన పత్రికలో ‘వెలి’ కథ మొదటిదిగా అందరూ చెప్తారు. 1986 – 87 సమయంలో విజయ్ కుమార్ నడుపుతున్న ‘జీవగడ్డ’  అనే పత్రికలో ప్రతీ ఆదివారం ఒక భేతాళ కథ రాసేవాడిని. కరీంనగర్ లో చదువుకుంటున్న కాలంలోనే నేను పత్రికలు చదివినప్పుడు అందులో తెలంగాణ కథలు కనిపించకపోయేవి. అప్పుడప్పుడు అంపశయ్య నవీన్ కథలు, నవలలు వచ్చేవి. తాడిగిరి పోతరాజు అని సెటిలర్. ఆయన కథలు ఉండేవి. అప్పుడు మనం ఎందుకు రాయకూడదనిపించింది. ఏం రాయాలన్నది ప్రశ్న? ఎక్కడైతే గ్యాప్ ఉందో అక్కడే రాయాలి. అప్పుడు అల్లంరాజయ్య రాసినవే విప్లవ కథలు. తెలంగాణ ఉద్యమం గురించి ఎవరూ రాయడం లేదు. విప్లవాలతో పాటు జీవితం కూడా ఉండాలనుకున్నాను. తెలంగాణ భాష అప్పటి పత్రికల్లో రాలేదు. ‘అవ్వతోడు, గిది తెలంగాణ’ అనే పేరుతో ధైర్యం చేసి వరుసగా యాభై కథలు రాశాను. ఒక పత్రికకు ఇస్తే రెండేండ్లు దగ్గర పెట్టుకొని అవ్వతోడేంది? ఈ భాష ఏంది? అని భాష మారుస్తే వేస్తామన్నారు. వెనక్కి తెచ్చుకున్నా. నాలుగైదు ఏండ్లు అది పత్రికలలో తిరుగుతూనే ఉంది. ఎంత వివక్ష ఉండేదో చూడండి. ఆంధ్రప్రభ ఎడిటర్ పొత్తూరి వెంకటేశ్వరరావు, సివి కృష్ణారావు ఆదివారం అనుబంధం చూసేవాడు. వాళ్లిద్దరూ ప్రోగ్రెసివ్ ఐడియాలజీ కలవాళ్ళు. “ఇంత అద్భుతమైన కథలను ఇన్ని రోజులు మాకెందుకు ఇవ్వలేదు?” అన్నారు. అయితే కొన్ని గొట్టు పదాలకు కింద అర్థం రాసివ్వండి అన్నారు. “మరి ఆంధ్రోళ్లు మాండలిక పదాలకు అర్థాలు రాస్తున్నరా సార్?” అన్నాను (గట్టిగా నవ్వేస్తూ). అందరికీ తెలియదు కాబట్టి కొన్నింటికైనా ఇవ్వమన్నారు. సరేనని రాసి ఇచ్చాను. అందులో ఒక్కొక్క కులం భాష ఉంటుంది. దానికి విపరీతమైన స్పందన వచ్చింది. మన భాష రాస్తే ఆదరణకు తక్కువ లేదని అర్థమైంది. అప్పటినుండి రచయిత భాషను వ్యవహార భాషలో, పాత్రలకు సందర్భాన్ని బట్టి పాత్రోచిత భాషను రాయడం మొదలుపెట్టాను. కొన్నింటిని మొత్తం తెలంగాణలోనే రాశాను.

6ప్ర. “నేను సాహిత్యకారుడిని కాకపోయి ఉంటే ఆత్మహత్య చేసుకునేవాణ్ణి” అనగలిగేంత కష్టాలను ఎట్లా అనుభవించారు?
జ:-   ఆ మాట నిజమే. నలభై ఏండ్ల క్రితం నేనన్న మాట. నా జీవితంలో ఎన్నోసార్లు నిరాశ, నిస్పృహలు, ఆర్థిక పరమైన, మరే ఇతర సమస్యలు వచ్చినప్పుడల్లా సాహిత్యమే తోడ్పడింది. ఏదైనా కష్టం వచ్చినప్పుడు నేనేదైనా పుస్తకం తీసుకొని లోపలికి పోయేది. మంచి సాహిత్యం మనిషిని తీర్చిదిద్దుతుంది. సమస్యకు పరిష్కారం చూపెడుతుంది. జీవితం వడ్డించిన విస్తరి కాదు కదా! ఏ రోజైనా నేను రాయకుండానో, చడవకుండానో ఉంటానో, సంవత్సరం పాటు నా రచన, నా పేరు ఏ పత్రికల్లో రాకుండా ఉంటుందో అప్పుడు నేను చచ్చి పోయినట్లు లెక్క అనుకుంటాను. నేను స్కూలుకు వెళ్తున్నప్పటి నుండి ఏ రోజైనా కనీసం చదవకుండా, రాయకుండా ఉన్నరోజు లేదు. “కవిత్వం ఒక తీరని దాహం” అని శ్రీ శ్రీ అన్నట్టు రాస్తూ రాస్తూ చనిపోవాలన్నది, చనిపోయేవరకు రాస్తూ ఉండాలి అని నా కోరిక. సాహిత్యమంటే నాకు పంచప్రాణాలు. ఆరోప్రాణం కూడా.

7ప్ర. బుద్ధుని వంటి తాత్త్వికుల ప్రభావం మీ పైన ఎట్లా ఉంది?
జ:-    నాకు మొదటినుంచీ బుద్ధుడు అంటే ఇష్టం. ఆయన అహింసా సిద్ధాంతం, సత్యప్రవర్తన, దుఃఖ నివారణ మార్గాలు, సత్సంగతి, అష్టాంగమార్గాలు ఇవన్నీ ఇష్టం. బడి అంటే నాకు ఒక విజ్ఞాన కేంద్రంగా ఎంతో ఇష్టంగా ఉండేది. సెలవు రోజులో కూడా ఏదైనా పుస్తకం తీసుకొని వెళ్ళేవాడిని. క్లాస్ రూమ్ లు ఓపెన్ గా ఉండేవి. అక్కడ కూర్చొని చదువుకునేవాడిని. ఒకసారి సోషల్ సార్ బుద్ధుని కథ పాఠం చెబుతూ బాణం తగిలిన ఒక పక్షిని బుద్ధుడు కాపాడిన విధం చెప్పాడు. అది నా మీద బాగా ప్రభావం చూపింది. అప్పటినుండి బుద్ధుడే నాకు హీరో. బుద్ధిజమ్ తీసుకోవాలని ఎప్పటినుండో అనుకుంటున్నా. త్వరలో తీసుకుంటాను కూడా. దాదాపు బౌద్ధమార్గంలోనే నడుస్తున్నా. ఆ పాఠం విన్నాక ఇంటికి పోయి మొగురాల మీద, దూలాల మీద సత్యమునే పలుకవలెను. హింస చేయరాదు. అని చాక్ పీస్ తో రాశాను. ఇంకోసారి మద్యపానం వల్ల అనర్థాలు పాఠం సార్ చెప్పగా విని మా నాన్నతో చుట్ట తాగడం మానిపించిన. కల్లు తాగడం ఆ రోజుల్లో సాధారణం. ఆరోగ్యం కోసం, అలసట తీరడం కోసం తాగేవాళ్ళు వ్యసనంగా కాదు. కుటుంబంలో అందరూ తాగేవాళ్ళు. మా నాన్న నన్ను తాగుమని బలవంతపెడితే వ్యతిరేకించేవాణ్ణి. ఈ విధంగా బుద్ధుడు, ఆయన ఆదర్శం నాకు ఆచరణీయాలు అయ్యాయి.

8ప్ర. అంబేద్కర్ భావజాలం కూడా మీకు ప్రేరణ అయిందని మీరు చెప్పుకున్నారు. అది ఏవిధంగా జరిగింది?
జ:-  నేను చదువుకుంటున్న సమయంలోనే అంబేద్కర్ సంఘాలు ఊళ్ళోకి రావడం, రాజ్యాంగం గురించి తెలియడం, ఓటు హక్కుకు కారణం ఆయన కావడం, ప్రతీ ఒక్కరికి విద్య, అవకాశాలు సమానం కావాలని చెప్పడం, ఊళ్ళల్లో అంబేద్కర్ విగ్రహాలు స్థాపించడం, లైబ్రరీలు కట్టడం ఇవన్నీ నాకు ప్రేరణ నిచ్చాయి. నక్సలిజం, అంబేద్కరిజమ్ ఆరోజుల్లో ప్యారలల్ గా నడిచాయి. హింసను కోరుకొని సాయుధ పోరాటాన్ని సమర్థించిన వారు అటువైపు వెళ్ళారు. నేను సమానత్వాన్ని, సోషలిజాన్ని కోరుకున్నప్పటికీ హింసను ఒప్పుకోలేదు. సాయుధ పోరాటం పరిష్కారం కాదని కూడా వ్యాసాలు రాసేవాణ్ణి. ‘స్టేట్స్ సోషలిజమ్’ అని రాజ్యాంగ నియమాల ద్వారానే సమస్యలను పరిష్కరించుకోవచ్చు. అన్న అంబేద్కర్ భావాలకు ఆకర్షితుడనయ్యాను. చంపడం, చావడం ద్వారా ఇవి పరిష్కారం కావు. స్కూల్లో అంబేద్కర్ గురించి చదువుకున్న పాఠాలు, ప్రాక్టికల్ గా అంబేద్కర్ సంఘాలు చెబుతున్న విషయాలు, ప్రత్యక్షంగా దళితుల సమస్యలను చూడడం వల్ల ఏం జరుగుతున్నదో అర్థమైంది. అంబేద్కరిజమ్ కూడా బుద్ధిజమ్ నుండి వచ్చిందే. బుద్ధునికి అంబేద్కర్ పరోక్ష శిష్యుడు. ఇక మహాత్మా జ్యోతీరావ్ పూలేది జ్ఞాన సమాజం. చదువుకుంటేనే విచక్షణ ఏర్పడి సమస్యలు పరిష్కారమవుతాయన్నది ఆయన భావన. బ్రిటిష్ వారి కాలంలోనే దళితులకు పాఠశాలలు పెట్టి చదువు నేర్పించిన వాడాయన. ఆయన భార్య సావిత్రీబాయి పూలే మొట్టమొదటి ఉపాధ్యాయిని. కాబట్టి బుద్ధుడు, జ్యోతీరావ్ పూలే, అంబేద్కర్ వీళ్ళు ముగ్గురూ నాకు పరోక్ష గురువులు. ఈ మూడు సిద్ధాంతాలను జోడిస్తే భారతదేశంలోని సమస్యలే కాదు ప్రపంచంలోని సమస్యలన్నీ పరిష్కారమవుతాయి. అందుకే విశ్వమంటే బోధిసత్వుడే, దేశమంటే అంబేద్కరుడే అని పుస్తకాలు రాశాను. ఈ ముగ్గురి మార్గంలో నడవడం నా సాహిత్య లక్షణం.

9ప్ర. అధికార భాషాసంఘ సభ్యులుగా మీరు చేసిన కృషిఎటువంటిది?
జ:-   నిజంగా అధికార భాషాసంఘంలో ఉండడం ఒక మంచి పరిణామం. అవకాశం రావడం విచిత్రంగా జరిగింది. భాష మీద స్పష్టమైన అవగాహన రావడానికి మంచి వేదిక. అప్పటికే రచనలు చేస్తున్న నాకు అధికారికంగా గవర్నమెంట్ ద్వారా భాషకు ఎంత సేవ చేయొచ్చు అనేది నాకు అర్థమైంది. నేను పనిచేస్తున్న రామగుండం ఫర్టిలైజర్ సిటీ మూతపడిన తరువాత అందులో ఉద్యోగం పోయిన నేను ఏం చేయాలో తోచనప్పుడు ఈ ఉద్యోగం కోసం నోటిఫికేషన్ పడింది. 2005 సంగతి ఇది. అప్పటివరకు సెక్రటేరియట్ ఎంట్రన్స్ కూడా నాకు తెలియదు. అప్లికేషన్ తీసుకొని గేటు ముందు వెళ్లి నిల్చున్నాను. నా కథలు చదివిన ఒకాయన వచ్చి ఇక్కడ నిలబడ్డారెందుకు? అని లోపలికి తీసుకుపోయాడు. రామచందర్ రావు సిఎం రాజశేఖర్ రెడ్డి గారికి సలహాదారు. ఆయన దగ్గరికి వెళ్లి అప్లికేషన్ ఇచ్చాను. ఆయన నవ్వుతూ మీ రచనలు కొన్ని చదివాను. ముఖ్యమంత్రి సంతకం పెడితే అయిపోతుందన్నాడు. వారం రోజుల్లో ఫోన్ వచ్చింది. అప్పటికే ఎబికె ప్రసాద్ ఛైర్మన్ గా ఎంపిక అయినట్టు, నన్ను సభ్యునిగా తీసుకున్నట్టు చెప్పారు. అప్పుడు అధికార భాషా సంఘం రూల్స్ అన్నీ తెలుసుకున్నాను. తెలుగులో రాయడం, తెలుగు మాధ్యమంలో చదవడం, స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్ వరకు, డిస్ట్రిక్ట్ కోర్ట్ వరకు తీర్పులు అన్నీ తెలుగులో ఉండాలని ఇట్లాంటివి భాషకు ఉపయోగపడే అంశాలు చాలా ఉన్నాయి. రాష్ట్రప్రభుత్వం కూడా సర్క్యూలర్ లన్నీ తెలుగులోనే ఉండాలి. కానీ చూసేటప్పటికి ఒక్కటి కూడా తెలుగులో లేదు. మాకు ఐడెంటిటీ కార్డ్స్ కూడా ఇంగ్లీషులో ఇచ్చారు. నేను ఆ కార్డ్ విసిరేశాను. తెలుగు అధికార భాషా సంఘం పేరున తెలుగు అమలు కోసం మన నలుగురిని పెట్టినప్పుడు మనమే దాన్ని పాటించకపోతే ఎట్లా? అన్నాను. మరుసటి రోజు వాటిని తెలుగులో మార్చి ఇచ్చారు. పాస్ లన్నీ కూడా తెలుగులో చేశారు. ముప్పై నినాదాలు రాయించాం. పాత సెక్రటేరియట్ లో అవన్నీ ఉంటాయి. బస్సుల్లో రాయించాం. మీరు చూసి ఉంటారు. రెండేళ్లు నా సొంత డబ్బులు ఖర్చుపెట్టి ఇరవై మూడు జిల్లాలు తిరిగి తెలుగు అమలు చేయించిన. ఒక తెలుగు మీడియం దగ్గరకు వచ్చేటప్పటికి వ్యతిరే కతలు వచ్చాయి. అప్పుడు ఎవరికి వీలయిన దాంట్లో వాళ్ళు చేరేలా రెండు మీడియమ్ లు పెట్టాలని చెప్పాను. నారాయణ, శ్రీ చైతన్య లాంటి కార్పోరేట్ స్కూల్స్ కి కూడా వెళ్ళాను. అట్లా అనేక పాఠశాలలు తిరిగితే నెల్లూరు, నిజామాబాద్, కరీంనగర్ మూడు జిల్లాల్లో వందశాతం తెలుగు అమలయింది. దీన్నిబట్టి భాషకు చేయాల్సింది చాలా ఉందని అర్థమైంది. రెండు సంవత్సరాల పీరియడ్ అయిపోయిన తర్వాత మళ్ళీ నాకు ఇవ్వలేదు. ఎందుకంటే తెలంగాణ ఉద్యమం నడుస్తున్నది. తెలంగాణలో పర్యటనలు చేస్తున్నప్పుడు నేను సాయంత్రాలు ఆ మీటింగులలో పాల్గొనేవాడిని. తెలంగాణ వచ్చి తీరాలని ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవాడిని (గట్టిగా నవ్వుతూ). అందుకే ఇవ్వలేదు.

10ప్ర. జాషువా పరిశోధనా కేంద్రంలో మీరు చేపట్టిన బాధ్యతాయుతమైన కార్యక్రమాలు ఏవి?
జ:-   ఇందాకే చెప్పిన కదా ఫెర్టిలైజర్ సిటీ మూతపడిన తరువాత ప్రయివేటు ఉద్యోగాలు వెతుక్కునే క్రమంలో తెలుగు అకాడమీకి సంచాలకులుగా ఉన్న ఆచార్య యాదగిరి గారిని కలిశాను. మొదట దినసరి వేతనం ఇచ్చే విధంగా జాషువా పరిశోధనా కేంద్ర బాధ్యతలు అప్పగించారు. పదమూడు నెలల తర్వాత గౌరవవేతనంతో పనిచేశాను. జాషువా అంటే నాకు చాలా అభిమానం. అంతకుముందు జాషువాను చదివాను. కానీ అంత లోతుగా చూడలేదు. ఆయన రచనల గొప్పదనానికి ఒక్క ‘గబ్బిలం’ చాలు. అది భారతదేశంలో అస్పృశ్యత మీద వచ్చిన ఐదు గొప్ప పుస్తకాయాలలో ఒక్కటిగా చెప్పవచ్చు. కరుణశ్రీ, జాషువా, దాశరథి ఈ ముగ్గురూ పద్యాన్ని ఆధునిక భావజాలంతో ప్రోగ్రెసివ్ ఆలోచనలతో రాసినవారు. ఒకవైపు అకాడెమీకి పనులు చేస్తూనే జాషువా పుస్తకాలన్నీ చదివి అన్ని యూనివర్సిటీలలోసెమినార్లు పెట్టించి పుస్తకాలు వేశాం. పదమూడు పుస్తకాలు వేయించాం. అందులో రెండు నేనే రాశాను. 2014లో రాష్ట్రవిభజన జరిగిన తర్వాత సాహిత్యంలో కూడా రాజకీయాలు చోటు చేసుకొని అకాడెమీకి ఫండ్స్ ఇవ్వలేదు. అందుకే ఆ సంస్థ మూతబడి పోయింది. జాషువాను జాతీయ కవిగా గుర్తించాలన్న తపన నాది. అదే సమయంలో నాలుగవ తెలుగు ప్రపంచ మహాసభల సందర్భంగా ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా తెలంగాణ పుస్తకాలు, తెలంగాణ రచయితల పుస్తకాలు యాభైకి పైగా రావడానికి కారకుడినయ్యాను. తెలుగు అకాడెమీ నా ఆత్మ, నా పుట్టిల్లు అన్నట్టుగా చేశాను. తెలుగు అకాడెమీ ద్వారా తెలుగు భాషకు, సాహిత్యానికి పాఠ్య పుస్తకాలను అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అందించడానికి ఎంతో చేయవచ్చు. కానీ నాకు ఆ అవకాశం అప్పటి ప్రభుత్వం ఇవ్వలేదు. ఆ కాంట్రాక్టును పొడిగించలేదు.

11ప్ర. ‘మాదిగ విజయం’ నవలా నేపథ్యం గురించి చెప్పండి.
జ:-  ముఖ్యంగా నేను దళితుల మీద చాలా పుస్తకాలు రాశాను. నా ఉద్దేశ్యం రచయిత అనేవాడు తప్పనిసరిగా అణగారిన జీవితాలను చూసిన వాడు అయివుండాలి. వాళ్ళను గురించి పట్టించుకోవాలి. “కవి కష్టజీవికి ఇరువైపులా ఉండాలి” అని శ్రీశ్రీ చెప్పినట్లు కవి కష్టజీవి కష్టాలను చూడాలి. మా నాన్న ఆకాలంలోనే ప్రోగ్రెసివ్ ఆలోచనలు కలవాడు. మాతాతకు నేను మొదటి వారసుడిని కావడం వల్ల నన్ను బాగా గారాబం చేసేవాడు. నన్ను భుజాలపై ఎక్కించుకొని వాడలు తిప్పేవాడు. అయితే చేంతాడులు, పశువులకు కట్టే పగ్గాల వంటివి తెచ్చుకోవడానికి మాదిగ వాడకు పోయినప్పుడు కాలికి చిన్న కాగితం ముక్క కూడా తగలనిచ్చేవాడు కాదు. నన్ను కింద దించకపోయేది. మా తాత చాలా మంచోడు కానీ అప్పట్లో ఈ పట్టింపులు ఎక్కువ కదా! ఊళ్ళో అన్ని పనులు అంటే కాష్టం కాలవడం, బొందలు తీయడం, బరువులను తలపై ఎత్తుకొని మోయడం, వెట్టి చేయడం వంటి పనులన్నీ వాళ్లే చేసేవారు. కానీ వాళ్ళు ఏదైనా చిన్న తప్పు చేస్తే పెద్ద శిక్షలు ఉండేవి. ఇవన్నీ ఏంటి అని ఆలోచించి వాళ్ళ మీద కలిగిన అభిమానంతో ‘పాలేరు’ అనే కథ రాసిన. వందలాది కథలు రాసిన. ‘మాదిగ విజయం’ అనేది 1997 లోనే రాసిన. ఇందులో అయిదు తరాల జీవితం తీసుకున్నాను. ఊళ్లోని ఒక కుటుంబాన్ని దగ్గరగా చూసి రాసింది. మొదటితరం వ్యక్తి రామయ్య వెట్టి చేస్తుంటాడు. ఆయన కొడుకు చెప్పులు కుడతాడు. మూడవతరం వ్యక్తి పాలేరు అవుతాడు. ఆ తరువాతి వాడు భూమి కొంటాడు. అది దొరలకు నచ్చదు. అతను వలస పోతాడు. ఇంత కష్టపడ్డ నేను నా కొడుకుకు ఇటువంటి కష్టం రాకుండా చదివించాలనుకుంటాడు. అప్పుడే ఆ ఊళ్ళో అంబేద్కర్ సంఘాలు రావడం జరుగుతుంది. అప్పుడు ఆ పిల్లవాణ్ణి బడికి పంపుతాడు. అతని పేరు ఎల్లయ్య. అందరూ ఆ పేరును ఎగతాళి చేస్తుంటే కాలేజీకి పోయిన తర్వాత ఆనందరావుగా పేరు మార్చుకుంటాడు. యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ అవుతాడు. తన పిల్లలను కూడా విదేశాలకు పంపుతాడు. అంటే ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి జరిగిన పరిణామ క్రమం ఎట్లా ఉందో తెలుపుతూ వాళ్ళ భాష, వాళ్ళ కష్టాలు అవన్నీ రాశాను. 2014 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ వారు పెట్టిన నవలల పోటీలో బహుమతి వచ్చింది. మొదట వేయిపడగలు నవలకు బహుమతి వస్తే నలభై ఏండ్ల తర్వాత మళ్ళీ నా నవలకు వచ్చిందని న్యాయనిర్ణేతలు ఫోన్ చేసి చెప్పారు. అది బ్రాహ్మణ వ్యవస్థను చిత్రించేది అయితే ఇది దళిత జీవన మేనిఫెస్టో అన్నారు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నప్పుడే డిక్లేర్ చేశారు. 2015లో విజయవాడలో ఈ బహుమతి తీసుకున్నాను. దీన్ని కొలకలూరి ఇనాక్ గారు ఆనాటి ‘మాలపల్లి’ వంటిదని ప్రశంసించారు.

12ప్ర. మీ కథల గురించి, నవలల గురించి ఎన్ని విషయాలైనా అడగొచ్చు. అయితే ‘అస్పృశ్య కోయిల’ అనే నవల మీ రచనల ప్రత్యేకతల్లో ఒకటి అని విన్నాం. దాని గురించి చెప్పండి.
జ:-   అవును. ఒక దళిత స్త్రీ గ్రామాల్లో పడుతున్న ఆవేదన గురించి రాసిన. ఆ కష్టాల్లో ఒకటి సెక్సువల్ గా ఎదుర్కొనే సమస్య కూడా. ఆమె అన్నిటినీ ఎదుర్కొని దొర కొడుకునే బామ్మర్దీ అని పిలుస్తుంది. అంతేకాదు దొర ఇంట్లోనే ఉంటుంది. అయినా ఎన్నో బాధలకు గురి అవుతుంది. చిన్నప్పటినుండీ ఆమె జానపద పాటలు పాడుకునేది. అందువల్ల తరువాత కరీంనగర్ కు పోయి సింగర్ అవుతుంది. అట్లా ప్రజా గాయనిగా, అంబేద్కరిస్టుగా మారడమే ఆ కథ. ఇది నిజంగా జరిగిన సంఘటన. అది దృష్టిలో పెట్టుకొని మొదట్లో ‘బామ్మర్దీ’ అనే కథ రాసిన. దాన్నే ‘అస్పృశ్య కోయిల’ అనే నవలగా మార్చాను.

13ప్ర. కవిత్వం కంటే కథలను ఎక్కువగా ఇష్టపడ్డ మీరు కవితా సంకలనాలు కూడా వెలువరించారు కదా ఈ రెండింటిలో ప్రజలకు సన్నిహితంగా ఉండేది ఏది? ఎట్లా?
జ:-   ఒక పెద్దాయన చెప్పారు. కవిత అనేది స్వప్నసుందరి, కథ అనేది సహధర్మచారిణి అని (నవ్వుతూ). అంటే అది ఊహ. ఇది నిజం. కవిత్వం అందరూ చెప్పలేరు. కానీ కథ అందరూ చెప్పగలరు. ఒక సంఘటనను ఎదుటివాళ్లకు వివరిస్తున్నప్పుడు అది కథ వంటిదే కదా! మనమందరం కూడా పుస్తకాల్లో చదివేకంటే ముందు కథలు వింటూ పెరిగినవాళ్ళమే కదా! కవిత ఆవేశాత్మకం, కథ ఆలోచనాత్మకం. కథ మానవ జీవితానికి దగ్గరగా ఉంటూ ప్రభావితం చేస్తుంది. వాస్తవ జీవిత కథలు ప్రజలతో మమేకమై వాళ్లకు ఆనందాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి. సందేశాన్నిస్తాయి. సమస్యలకు పరిష్కారాలను అంతర్లీనంగా చూపుతాయి.

14. మొదట్లో నవల రాయడానికి చాలా కష్టపడ్డాను అన్నారు కదా! ఒక నవల రూపాన్ని సంతరించుకోవడం అంత క్లిష్టమా? పాఠకులను అలరించే నవల ఎట్లా ఉండాలి?
జ:-   విద్యార్థి దశలో ‘విధివ్రాల’ నవల నాటి సంగతి కష్టపడడం అన్నమాట. ఒక ఆంగ్ల రచయిత చెప్తాడు. కథలు రాయాలంటే జీవితం చూడకపోయినా వయసుతో నిమిత్తం లేకుండా ఏదేని ఒక అంశంపై రాయొచ్చు. కానీ నవల రాయడం అంత సులభం కాదని. ఒక స్పందనో, ఆవేశమో కలిగినప్పుడు కవిత్వం ఒక పది వాక్యాలు రాయొచ్చు. దాన్ని తక్కువ చేయడం కాదు. ఎవరైనా రచన ప్రారంభం కవిత్వం నుండే చేస్తారు. నేను కూడా కవిత్వం నుండే ప్రారంభించాను. చెప్పదలచుకొన్న విషయాన్ని చాలా వివరంగా చెప్పాలంటే కవిత్వమో కథో సరిపోదు. పది కవితలు రాసేచోట ఒక నవల రాయొచ్చు. ఓ ఇరవై కథలు రాసేచోట ఒక నవల రాయొచ్చు. అంటే ఈ కథలన్నీ కలిపితే నవల అవుతుందని కాదు. నవల స్వరూపం వేరు. రెండు వందల కథలు రాసిన తర్వాత కూడా నాకు తృప్తి అనిపించలేదు. ఇంకా ఏదో చెప్పాలని, ఏదో మిగిలిపోయిందని అనిపించింది. కథ అనేది ఒక జీవన శకలాన్ని చెబితే నవల జీవితం మొత్తాన్ని చెబుతుంది. ఇట్లా చెప్పాలంటే కూడా వాళ్ళ జీవితాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాలి. ‘ఊరంటే’ నవల 1983లో రాసిన. అది ఇంతవరకు ఏ పత్రికకు పంపలేదు. కొన్నేళ్లు మరే నవల రాయలేదు. తరువాత నవలలు మొదలు పెట్టిన. ‘భూమిపుత్రుడు’ అనే నవల రైతు జీవితాన్ని గురించి రాశాను. మంచి స్పందన లభించింది. అప్పటివరకూ తెలంగాణా రైతుల మీద రాలేదు. ఒకరైతు పన్నెండు నెలల జీవితాన్ని ఉగాది నుండి ఉగాది వరకు డైరీగా చేసుకొని నేపథ్యం, జీవితం, బాకీలు, వలసలు వీటన్నిటి గురించి రాశాను. శాతవాహన విశ్వవిద్యాలయ ఎమ్.ఏ విద్యార్థులకు ఇది పాఠ్యపుస్తకంగా పెట్టారు. ఆ తరువాత  ‘సాంబయ్య చదువు’ అని నా జీవితాన్నే తీసుకొని ఆత్మకథాత్మకంగా రాశాను. చాలామంది ఇప్పటికీ ఆ నవలలో మా జీవితాన్ని చూసుకున్నాం అంటారు. అది చతురలో వచ్చింది. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోని ఎమ్.ఏ. విద్యార్థులకు పాఠ్యపుస్తకంగా పెట్టారు.

15ప్ర. ఆచార్య బన్న అయిలయ్యగారు మీపైనే ఒక పుస్తకం రాయడానికి మీ సాహిత్యం ఆయనకు ఏవిధమైన ప్రేరణ నిచ్చినట్లుగా భావించవచ్చు?
జ:-   2000 సంవత్సరం వరకు కూడా బన్న అయిలయ్య ఎవరో నాకు తెలియదు. ఆయన గత శతాబ్ది 90ల్లో ఒకసారి “నేను సాహితీ సంస్థల మీద పిహెచ్ డి చేస్తున్నానని, కరీంనగర్ జిల్లాలో ఏవైనా సాహిత్య సంస్థలు ఉంటే వాటి గురించిన వివరాలు తెలుపుమ”ని నాకు ఉత్తరం రాశాడు. నేను కొన్ని వివరాలు పంపిన. అయితే ఆయన వేరే టాపిక్ మీద చేశారు. అది వేరే సంగతి. అయితే కొద్దిరోజుల తర్వాత మల్లికార్జున్ అనే  అబ్బాయి నా దగ్గరకు వచ్చి బన్న అయిలయ్య సార్ చెప్పగా “మీ నవలల మీద పిహెచ్ డి చేస్తున్నానని, కొన్ని నవలలు చదివానని, కొంత రాశాన”ని చెప్పాడు. ఆయనకు నేను సహాయం చేశాను. ఆయన పిహెచ్ డి కూడా అయిపోయింది. కొన్ని ఏండ్ల తర్వాత అయిలయ్య ఫోన్ చేసి “మీమీద పుస్తకం రాస్తున్నానని కొన్ని వివరాలు కావాలి” అన్నాడు. ఫోన్ల ద్వారానే చెప్పాను. పుస్తకావిష్కరణకు నన్ను పిలిచాడు. అప్పుడే మొదటిసారి ఆయనను చూశాను. నాకు తెలియకుండానే నామీద పిహెచ్ డి చేయించాడు. నామీద పుస్తకం రాశాడు ఆయన. “నేనే జడ్జి అయి ఉంటే నోబుల్ ప్రైజ్ ఇచ్చేవాణ్ణి” అన్నాడు. అట్టడుగు వర్గాల గురించి నేను రాసిన రచనలు ఆయనను బాగా ఆకర్షించి ప్రభావితం చేశాయి. మాడభూషి వాళ్ళు ఇచ్చే పురస్కారం కోసం “ఈ కాలపు మేటి కథలు” అనే అంశంపై నా కథల గురించి మరో వందపేజీల పుస్తకం రాశాడు. సునీత అనే అమ్మాయితో నేను రాసిన ఎనిమిది వందల కథల మీద పిహెచ్ డి చేయించాడు. ఆరువందల పేజీల పుస్తకమది. నా సాహిత్యంపై అనేక వ్యాసాలు రాశాడు.

16ప్ర. సాహిత్యం యొక్క ప్రయోజనాన్ని రచయితలు ఏ దృక్కోణంలో అర్థం చేసుకోవాలి?
జ:-    ప్రాచీన కాలం నుండీ పెద్దవాళ్ళు చెప్పిన విషయం సాహిత్యం ఆనందాన్ని కలిగించేదైనా ఉండాలి. ప్రయోజనాన్ని కూర్చేదైనా ఉండాలి. ఈ రెండూ ఉండాలని చెప్పినవాళ్ళు కూడా ఉన్నారు. ఆధునిక సాహిత్యానికి ప్రయోజనం ఉండాలి. లేకుంటే అటువంటి సాహిత్యం వృధా. ఈ భావనతోనే రచనలు చేస్తున్నాను. సమాజాన్ని పట్టించుకోకపోతే రచనలు ఎందుకు? రచన మనకు తెలియకుండానే సమాజాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. నాకు తెలియకుండానే నా కథలను చదివి ఎంతోమంది ఎన్నోచోట్ల వాటిని ఉపయోగించుకున్నారు. రాజకీయ నాయకులు, సినిమావాళ్ళు కూడా తీసుకున్నారు. ఆనందం కోసం సినిమా, టివి, నాటకాల వంటి ఎన్నో సాధనాలున్నాయి. కాబట్టి సాహిత్యం ప్రయోజనకారి కావాలి. నేను రాసిన కథల గురించి ఒకప్పుడు ఎన్నో ఉత్తరాలు వచ్చేవి. ఇప్పుడు ఫోన్స్ వస్తున్నాయి. అంటే వాళ్ళను ఆలోచింపజేస్తున్నాయనేదే కదా! ‘బతుకమ్మ’ సినిమా గురించి కొంత మార్పు చేసి తీశారు. ఒకాయన తీస్తానని నాదగ్గరికి వచ్చి, నాతో చర్చించి డెబ్భై రెండు ఎపిసోడ్స్ రాయించి, కొన్ని సంవత్సరాలు వాళ్ళ దగ్గరే పెట్టుకొని, కాపీ చేసుకొని ఏమీ లేకుండానే వాపస్ ఇచ్చిన సందర్భాలున్నాయి. ‘ఆంబోతు’ అనే కథను ఆర్.నారాయణమూర్తి సినిమాగా తీస్తానని ఎన్నోసార్లు నా దగ్గరికి వచ్చాడు. ‘అరణ్యం’ అనే సినిమాలో వాడుకున్నాడు చెప్పలేదు. ప్రవీణ్ కుమార్ అనే అతడు నాతో చర్చించి కథ తీసుకొని సినిమా తీశాడు. అది కూడా తెలియదు. బతుకమ్మ సినిమా గురించి తమ్మారెడ్డి భరద్వాజకు కంప్లైంట్ చేస్తే “తెలంగాణలో సినిమాలు వచ్చుడే ఎక్కువ. వచ్చినదాన్ని గురించి ఎందుకు? రిసీవ్ చేసుకోవాలి. వదిలేయండి” అన్నాడు. ఇదంతా ఎందుకు చెప్తున్నానంటే ప్రయోజనం ఉండడం వల్లనే కదా ఇంతమంది నా కథలను తీసుకున్నారు. అందువల్ల మనం ఏది రాసినా ఆనందం ఉన్నప్పటికీ సమాజానికి ఉపయోగపడే విధంగా ఉండాలి. మధ్యయుగంలో సాహిత్యాన్ని ప్రయోజనకరంగా రాసినవాడు వేమన.

17ప్ర. పురస్కారాలు, బిరుదులు రచయిత రచనా సామర్థ్యానికి గీటురాయిగా భావించవచ్చా?
జ:-  పురస్కారాలు, బిరుదులు రచయిత బాధ్యతను పెంచుతాయి. నేను మటుకు వాటికోసం తండ్లాడలేదు. నాకు తెలియకుండానే ఎన్నో వచ్చాయి. పోయిన నెలలో తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు నుండి ‘గువ్వలచెన్న’ నవలకు పురస్కారం వచ్చింది. మీరు కూడా చూశారు కదా! నిజానికి పురస్కారాలు గీటురాయి అని అనడం సరికాదు. సామర్థ్యం ఉన్నవాళ్ళందరికీ రావు కదా! పురస్కారాలు రాని గొప్పకవులు, రచయితలు ఎంతోమంది ఉన్నారు. శ్రీశ్రీ, రావిశాస్త్రిలకు వచ్చిందా? ‘జ్ఞానపీఠ్’ వచ్చే స్థాయి ఉన్నవాళ్లు ఎంతోమంది ఉంటారు. సంవత్సరానికి ఇరవై రెండు భాషల్లో ఒక్కసారి ఇచ్చే పురస్కారాలు ఎంతమందికి వస్తాయి? ఒకవేళ గీటురాయిగా భావిస్తే మటుకు రచయిత ఇంకా సమాజంలో తన బాధ్యత పెరిగినట్లుగా భావించి సమాజానికి ఉపయోగపడే రచనలు చేయాలి.

18ప్ర. అవును సార్! ఇటీవలే తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు నుండి ఉత్తమ నవలా రచయితగా పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆ విశేషాలు చెప్పండి.
జ:-   ఫెర్టిలైజర్ సిటీలో పనిచేస్తున్నప్పుడే ‘గువ్వలచెన్న’ నవల ప్రారంభించి తరువాత పూర్తి చేశాను. తెలంగాణ చేనేత కార్మికుల, పద్మశాలీల జీవిత నేపథ్యంతో రాసింది. తెలుగులో పద్మశాలీ జీవితాల మీద వచ్చిన మొదటి నవల పోరంకి దక్షిణామూర్తి రాసినది అయితే తెలంగాణలో వచ్చిన మొదటి నవల ‘గువ్వలచెన్న’. స్వాతంత్ర్యానంతరం జీవితాలను గెల్చుకున్న క్రమాన్ని ఇందులో ఆర్ద్రంగా చెప్పాను. ఇది 2004లో చతురలో అనుబంధ నవలగా ప్రచురితమైంది. తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు దీన్ని గుర్తించి ఉత్తమ నవలా పురస్కారం ఇవ్వడం ఎంతో సంతోషంగా ఉంది.

19ప్ర. తెలంగాణ భాషకు పట్టం కడుతూ, తెలంగాణా ఉద్యమానికి ఊతమిచ్చిన మీరు తెలంగాణా సాధించిన తర్వాత మీరు కాంక్షించిన అభివృద్ధిని భాషాపరంగా చూడగలిగారా?
జ:-  నా జీవితమంతా తెలంగాణ భాష మీద, తెలంగాణ జీవితం మీద, తెలంగాణ సంస్కృతి మీద, తెలంగాణ లోని ఉద్యమాల మీద, తెలంగాణ ప్రజలతో నడిచింది. ఎవ్వరూ అనడానికి ధైర్యం చేయని సమయంలో “అవ్వతోడు గిది తెలంగాణ” అనగలిగాను. తెలంగాణ భాషలో రాశాను. ఇదేం భాష? అన్నారు. భయపడలేదు. తెలంగాణ భాషకు సాహిత్య గౌరవం కల్పించడానికి కృషి చేసిన వాళ్లలో నేనూ ఒకడిని. ఒకరకంగా ప్రధానమైనవాడిని కూడా. తెలంగాణ భాషకు అద్భుతమైన లయ, సౌందర్యం ఉన్నాయి. అయినా పాఠ్య పుస్తకాల్లో అక్షరరూపం ఎక్కలేదు. 1991లో నా ‘భూమిపుత్రుడు’ నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ కీర్తి పురస్కారం ఇచ్చింది. అప్పుడు కీర్తి అవార్డులు వచ్చిన పధ్నాలుగు మందిలో నేను చిన్నవాడిని. సభలో అంతమంది మాట్లాడడం కుదరదు కాబట్టి వయస్సులో పెద్దవారు ఒకరు, చిన్నవారు ఒకరు మాట్లాడాలని సినారె గారు అన్నారు. అట్లా నాకు అవకాశం వచ్చి నేను అన్ని విషయాలు ప్రస్తావన చేస్తూ మాట్లాడుతూ సినిమారంగంలో భాష వివక్షతకు గురవుతున్నదని చెప్పాను. అక్కడున్న సినిమా వాళ్ళు మేం మీ కథలు సినిమా తీస్తాం అన్నారు. తర్వాత ఎవ్వరూ రాలేదు(నవ్వుతూ). 1969లో నేను స్టూడెంట్ గా ఉన్నప్పుడు ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. నేను ‘బతుకమ్మ’ అనే కవిత రాశాను. రెండోసారి ఉద్యమ సమయంలో ఆక్టివిస్ట్ గా పనిచేస్తూనే రచనలు చేశాను. ‘సింగిడి’ అని కథల సంపుటి రాశాను. ‘గుమ్మి’ అనే డిక్షనరీ తీసిన. వ్యాసాలు రాశాను. ‘నువ్వద్ది’ అనే కాలమ్ రాశాను. ‘తెలంగాణ మట్టికథలు’ నూటా పదిహేను కథలు రాశాను. ‘తెలంగాణ తాత కథలు’ రాశాను. ఇవన్నింటిలో తెలంగాణ జీవితం ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆ సమయంలో కేసీఆర్ మాట్లాడుతూ కాలువ మల్లయ్య కాలిగోటికి సరిపోని వాళ్ళు పద్మశ్రీలు పొందుతున్నారు. మనవాళ్లకు పొగరెక్కువ. మన దగ్గరికి రారు. అన్నాడని మిత్రులు చెప్పారు. అయినా నేను పోలేదు. పివి నరసింహారావు హయాంలో కూడా ఆయన నాపేరు తీశాడు. అప్పుడూ నేను వెళ్ళలేదు. ఆయన చివరిదశలో కలిసినప్పుడు ఒకసారి రమ్మన్నారు. వెళ్ళలేదు. కొంతకాలానికే ఆయన చనిపోయారు. ఎన్నో అవార్డులు రావలసినవి రాలేదు. మూడుసార్లు కేంద్రసాహిత్య అకాడెమీ అవార్డు ఒకసారి మధురాంతకం రాజారావు, ఇంకోసారి కాళీపట్నం రామారావు, మరోసారి పాపినేని శివశంకర్ వల్ల ఆగిపోయింది. ఇంత జరిగినా తెలంగాణ వచ్చిన తర్వాత తెలుగు అకాడెమీలో నేను పనిచేశాను. పాఠాలు కూడా రాయించారు. ఇంతకాలం భాష వివక్షకు గురైంది కాబట్టి ఇప్పుడైనా తెలంగాణ మాండలిక భాషా పాఠాలు పెట్టాలి అన్నాను. పట్టించుకోలేదు. కేసీఆర్ అయితే ఈ విషయాన్ని కొట్టి పారేశాడని తెలిసింది. ఏ భాషతోని అధికారంలోకి వచ్చాడో, ఏ భాష మాట్లాడి సభలను అలరించాడో ఆ భాషనే తృణీకరించాడు. తెలంగాణకు ఒక భాషా విధానం లేదు. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత కూడా జరగలేదు. కనీసం నా వంటివారు అక్కడ ఉన్నా కొంత ప్రయోజనం జరిగేది. అంటే అన్ని విషయాలతో పాటు భాష ఇప్పటికీ కూడా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతుందనే చెప్పవచ్చు.

20ప్ర. వర్తమానకాలంలో వస్తున్న రచనలు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే దిశగా ఉన్నాయని మీరు భావిస్తున్నారా?
జ:-   నేను తెలుగు యూనివర్సిటీ అవార్డు కమిటీలో అప్పుడప్పుడు జడ్జిగా వెళ్తాను కదా? చాలమంచి పుస్తకాలు వస్తున్నాయి. అటువంటి వాళ్లకు అవార్డులు కూడా వస్తున్నాయి. నేను ఇరవై, ముప్ఫై ఏండ్ల నుండి చేస్తున్నాను. సమాజానికి ఉపయోగపడే రచనలనే
ఎంపిక చేస్తున్నాను. వాటికే వస్తాయని కాదు. వేరే జడ్జీలు కూడా ఉంటారు కదా! ఇక భాష అనేది పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉన్నప్పుడు, వాడుక భాషలో అది ఉపాధినిచ్చే భాషగా ఉన్నప్పుడు శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది. ప్రభుత్వ పాలనా భాషగా నైనా ఉండాలి. లేదంటే మృతభాష అవుతుంది. అందుకే రచయితలు భాషను, ప్రయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి.

21ప్ర. వెయ్యికి పైగా కథలతో పాటు నవలలు, కవితలు, పరిశోధన, విమర్శ, ఇరవై అయిదు, ముప్ఫయి వేల పేజీల సృజనాత్మక సాహిత్యాన్ని సృష్టించిన తెలుగు రచయితలు రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ లేరనుకుంటాను. మీకింత సాహిత్య వస్తువు ఎట్లా లభించింది? మీరు రాసిన వందలాది పుస్తకాల్లో కొన్ని ముఖ్యమైన వాటిని పేర్కొనండి. మీకు వచ్చిన అవార్డులను, విశేషాలను, మీ అంతిమ లక్ష్యాన్ని తెలపండి.
జ:-   నేను  FCI రామగుండంలో పనిచేస్తున్నప్పుడు అందులో జీతం తక్కువ కాబట్టి దానితో పాటు ట్యూషన్లు చెప్పడం, బి.ఆర్.అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయంలో కౌన్సిలర్ గా పని చేయడం, వయోజనులకు పుస్తకాలు రాయడం లాంటి పనులు చేశాను. ఉద్యోగం పోయిన తరువాత హైదరాబాద్ లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ ఫెలోషిప్, అధికార భాషా సంఘ సభ్యునిగా, SRC, ఆంధ్రమహిళాసభలో పనిచేయడం, హైదరాబాద్ మిర్రర్ పత్రికకు సబ్ ఎడిటర్ గా చేయడం, తెలుగు అకాడెమీలో విషయ నిపుణునిగా చేయడం, ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలుగు అకాడెమీలో ప్రాజెక్టు చేయడం లాంటివి చేశాను. ఏ పని చేసినా సాహిత్యానికి రిలేటెడ్ గా ఉన్నవాటిని స్వల్ప ఆదాయమైనా ఎన్నుకున్నాను.
       సాహిత్యానికి వస్తువు దొరకదన్న సమస్యే లేదు. సముద్రమెంత విశాలమైందో జీవితమంత వైవిధ్య పూరితమైంది. నాకు సాహిత్యం జీవిత వృక్షానికి పూసే పువ్వు వంటిదన్న కొడవటిగంటి కుటుంబరావు మాటలు ఇష్టం. మనిషిని, జీవితాన్ని కథా వస్తువుగా, సాహిత్య వస్తువుగా తీసుకున్నప్పుడు వస్తువుకు కరువులేదు. చిన్నప్పటినుండీ నేను ఎక్కడికి వెళ్లినా జేబులో పెన్ను, కాగితం పెట్టుకొని వెళ్ళేవాడిని. ఇప్పటికీ అంతే. ఏ సంఘటన, సంభాషణ, వస్తువు కనిపించినా నోట్ చేసుకుంటాను. అట్లా నాకు ఇరవై డైరీల నిండా నోట్స్ ఉంది. నా జీవితకాలమంతా రాసినా వస్తువుకు కొరతలేదు. అవ్వతోడు గిది తెలంగాణ, మా కథలు, ఘర్మజలానికి…..?, కాలువమల్లయ్య కథలు, నేలతల్లి, కాలువ మల్లయ్య నవలలు, బతుకు పుస్తకం, అస్పృశ్య కోయిల, మాదిగ విజయం, తెలుగులో ప్రగతిశీల కథా సాహిత్యం, అస్పృశ్య యోధుడు, విశ్వమంటే బోధిసత్వుడే, మెతుకుపుస్తకం, Book Culture, Social Transformation, కులరహిత భారతం, తెలంగాణ మట్టికథలు, తెలంగాణ మన్ను కథలు, గుమ్మి, బహుజన రాజ్యం, తెలంగాణ కథ-తెలుగు కథ, ఊరు మేల్కొన్నది, ఏది సుఖం- ఏది దుఃఖం, గువ్వలచెన్న, తెలంగాణ దేవదాసు, కులకస్పి, ఆకాశంలో సగం, తెలంగాణ తాతలు చెప్పిన కథలు, జననీ జన్మ భూమిశ్చ, మౌనవసంతం, పైలం బిడ్డా…ఇందులోని కొన్ని పుస్తకాలు మాత్రమే. సత్యాన్వేషణ గ్రంథమాల రాస్తున్నాను. ప్రపంచ దుఃఖ నివారణోషధి గ్రంథం రాయడం నా అంతిమ లక్ష్యం. ప్రపంచ దుఃఖ నివారణ సూక్తులు రాస్తున్నాను. ఆటా, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ ఫెలోషిప్ అవార్డు, గురజాడ కథా పురస్కారం, గిడుగు, జాషువా దళిత సాహిత్య పురస్కారం, రావి శాస్త్రి అవార్డు లాంటి జాతీయ , అంతర్జాతీయ అవార్డులు వంద వరకు వచ్చాయి. నా కథలు, పుస్తకాలు వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో పాఠ్య పుస్తకాలు. నలభై మంది పరిశోధక విద్యార్థులు వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఎమ్ ఫిల్, పి హెచ్ డి లు చేశారు. 60, 70 కథ, వ్యాస సంకలనాల్లో నా రచనలకు స్థానం లభించింది. నా రచనల వల్ల ప్రపంచ మానవాళి యుద్ధభయం, టెర్రరిజం, ప్రకృతి విధ్వంసం లేని మానవీయ సమాజం వైపు పయనించాలని కోరుకుంటున్నాను. అదే నా జీవిత, సాహిత్య అంతిమ లక్ష్యం. చివరిదశలో నేను పుట్టిన ఊరు తెలుకుంటలో గృహనిర్మాణం చేసుకొని శేషజీవితం గడపాలనుకుంటున్నా.

22ప్ర. రచనా శిల్పంలో ఎంతో అనుభవజ్ఞులై ఒక ప్రత్యేకతను నిలుపుకొన్న మీరు కథలు గానీ నవలలు గానీ ఎట్లా ఉండాలో ఈ తరం వారికి ఏవైనా సూచనలు
చేయండి.
జ:-   రచనలు ఎట్లా ఉండాలన్నది తీసుకునే అంశాన్ని బట్టి ఉంటుంది. మనం ఎందుకోసం, ఎవరి కోసం, దేనికోసం రాస్తున్నామో స్పష్టత ఉండాలి. అంటే రచయితకు స్పష్టమైన ప్రాపంచిక దృక్పథం ఉండాలి. సమాజ గమనం ఎట్లా ఉంది? ఎట్లా ఉండాలి? సమస్యలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? వాటికి పరిష్కారం ఏమిటి? అనేది ఉండాలి. పరిష్కారాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపించకపోయినా ధ్వనింపజేయాలి. సమస్యను చెబుతూనే పరోక్షంగా పరిష్కారాన్ని సూచించాలి. ముఖ్యంగా ఈ తరం వాళ్ళు అధ్యయనం చేయాలి. అది తక్కువైంది. బాగా అధ్యయనం చేసేవారు జీవితంలోని సమస్యలను సరిదిద్దుకోగలరు. ఇంకొకటి సమాజం ‘మేము’ నుండి ‘నేను’ లోకి వెళ్ళిపోతున్నది. ఇవన్నీ పరిష్కారం కావాలంటే మంచి సాహిత్యం ఇంకా రావాలి. రచన మీద స్పష్టమైన దృక్పథం ఉండాలన్నదే నా అభిమతం. సాహిత్యం పురోగామి సమాజానికి దిక్సూచి గా ఉండి తీరాలి. సాహిత్యం కేవలం టైమ్ పాస్ కోసం చదివేది కాకూడదు. ప్రయోజనం లేని సాహిత్యం వృథా అని ఇప్పటికీ, ఎప్పటికీ నమ్ముతాను. సమాజాన్ని వెనుకకు తీసుకెళ్లే సాహిత్యం రాయడం కన్నా రాయకుండా ఉండడమే మంచిది.

ధన్యవాదాలు సార్. మీ విలువైన సమయాన్ని వెచ్చించి సుదీర్ఘమైన మీ రచనా జీవితాన్ని, ఒడిదుడుకులను మీ తపనను వివరించినందుకు మా తరఫున, మా మయూఖ పాఠకుల తరఫున కృతజ్ఞతలు, నమస్కారాలు సెలవు🙏🏼