ఎండలు మొదలయ్యాక ఆ ఊరిలో మధ్యాహ్నాలు మరీ నిశ్శబ్దంగా మారిపోతాయి. చెరువు కట్ట మీదున్న రావిచెట్టు కూడా ఆ వేళ గాలి కోసం ఎదురు చూస్తున్నట్టు కదలకుండా నిలబడిపోతుంది. కానీ ఆ నిశ్శబ్దాన్ని మాత్రం ప్రతి రోజు ఒకే శబ్దం చీల్చేది.
“పోస్టుమాస్టారూ… మా రవికి ఏమైనా ఉత్తరం వచ్చిందా?” గ్రామ పోస్టాఫీసు గుమ్మం దగ్గర నిలబడి అడిగేది సుబ్బమ్మ.
పోస్టుమాస్టర్ చిరునవ్వుతో తల ఊపేవాడు.
“ఈరోజూ లేదు అక్కా.”
“సరే బాబూ…”
అని చెప్పి వెనక్కి తిరిగేది. అడుగులు మాత్రం భారంగా ఉండేవి.
ఆమె వయసు అరవై దాటింది. తలలో సగం జుట్టు వెండిరంగు పట్టేసింది. చీర మాసిపోయినా పరిశుభ్రంగా ఉంటుంది. నుదుటి కుంకుమ చిన్నదే కానీ, ఆత్మగౌరవం మాత్రం పెద్దది.
సుబ్బమ్మకు ఒకడే కొడుకు.. రవి. భర్త రామయ్య చనిపోయినప్పుడు రవికి ఆరేళ్లు. అప్పటి నుంచి ఆమే తల్లీ, తండ్రీ. ఒక ఎకరం పొలం. రెండు మేకలు. ఐదు కోళ్లు. అంతే ఆస్తి. కానీ ఒక కల మాత్రం చాలా పెద్దది.
“నా కొడుకు నాకన్నా మంచి జీవితం బతకాలే.” అనుకుని ఆ కల కోసం ఆమె చేసిన త్యాగాలకు లెక్కలేదు.
రవి చిన్నప్పుడు స్కూలుకు వెళ్లనని మొండికేసిన రోజులు గుర్తొచ్చాయి.
“అమ్మా… మాస్టారు కొడతాడు.” అని ఏడుస్తుంటే, సుబ్బమ్మ అతన్ని ఒడిలోకి తీసుకుని.. “ముందు నువ్వు నా కొంగులో దాక్కో బాబు. భయం తగ్గాక స్కూలుకు వెళ్దాం.” అనేది. వాడికి నిజంగానే భయం తగ్గిపోయేది. రవి ఏడ్చిన కన్నీళ్లు మొదట తుడిచింది ఆమె చేతి కాదు…ఆమె చీరకొంగే. ఆ కొంగులోనే అతని మొదటి బొమ్మ ఉండేది. ఆ కొంగులోనే పాఠశాల ఫీజు కోసం దాచిన ఐదు రూపాయల నోటు ఉండేది. ఆ కొంగులోనే మధ్యాహ్నం తినడానికి.. మామిడికాయ పచ్చడి రాసిన జొన్నరొట్టె ఉండేది. రవి పెద్దవాడయ్యే వరకు…ఆ చీరకొంగు అతనికి ఒక చిన్న ప్రపంచం. పదో తరగతిలో జిల్లా ఫస్ట్ వచ్చాడు రవి. ఊరంతా వచ్చి అభినందించింది.
“సుబ్బమ్మా… నీ కష్టం ఫలించింది.” అన్నారు.
సుబ్బమ్మ మాత్రం నవ్వి…” ఇప్పుడే మొదలే అయ్యింది.” అంది.
ఇంటర్, డిగ్రీ, ఆ తర్వాత పోటీ పరీక్షలు చదవడానికి డబ్బు సరిపోలేదు. ఒక రోజు రాత్రి…ఇంట్లో దీపం వెలుతురులో రవి పుస్తకం చదువుతున్నాడు. సుబ్బమ్మ, పెట్టెలో భద్రంగా ఉన్న బంగారు తాళిబొట్టును తీసి చూసింది. రామయ్య బ్రతికున్న రోజుల్లో పెట్టిన ఒక్కటే బంగారం. మరుసటి రోజు దాన్ని అమ్మేసింది. రవి ఆ విషయం తెలుసుకున్నాడు.
“అమ్మా… ఇది ఎందుకు చేశావు?”
“బంగారం మెడలో ఉంటే ఆభరణం. పిల్లాడి చదువుకు ఉపయోగపడితే భవిష్యత్తు.” ఆ మాట విని రవి మాట్లాడలేకపోయాడు. ఆ రాత్రి తల్లి నిద్రపోయాక ఆమె కాళ్ల దగ్గర కూర్చుని చాలాసేపు ఏడ్చాడు. కాలం గడిచింది. రవికి నగరంలో ఉద్యోగం వచ్చింది. ఊరంతా సంబరపడింది. బస్సెక్కే రోజు…సుబ్బమ్మ కొత్త చొక్కా తీసి ఇచ్చింది.
“ఇది ఎప్పుడు కొన్నావమ్మా?”
“నువ్వు అడిగితే కొనలేను. అడగకుండా కొంటేనే తల్లి సంతోషం.”
బస్సు హారన్ కొట్టింది. రవి ఎక్కబోతుండగా… సుబ్బమ్మ తన చీరకొంగులో ముడివేసిన చిన్న పొట్లం అతని చేతిలో పెట్టింది.
“ఇది ఏమిటమ్మా?”
“బస్సు వెళ్లాక తెరిచి చూడు.”
బస్సు ఊరిని దాటాక తెరిచి చూశాడు. రెండు వందల రూపాయలు… ఒక చిన్న కాగితం. దానిపై వంకర వంకర అక్షరాల్లో ఇలా ఉంది.. “ఆకలేస్తే తిను. బాధేస్తే ఇంటికి రా. కానీ ఎవరి ముందు తల వంచకు. – అమ్మ.” ఆ కాగితం మీద రెండు నీటి చుక్కలు పడ్డాయి. అవి రవి కన్నీళ్లా…లేదా సుబ్బమ్మ కళ్లనుంచి పడినవో…అతనికి అర్థం కాలేదు. నగరం రవిని ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించలేదు. పరుగెత్తించింది. ఉదయం తొమ్మిదింటికి ఆఫీసు. రాత్రి తొమ్మిదింటికి గది. నెలాఖరుకు జీతం. ఆ జీతం వచ్చేలోపే ఈఎంఐలు, అద్దె, ఖర్చులు. మొదట్లో ప్రతి రాత్రి తల్లికి ఫోన్ చేసేవాడు.
“తిన్నావా అమ్మా?”
“ఈరోజు పొలానికి వెళ్లావా?”
“మందులు వేసుకున్నావా?” సుబ్బమ్మ మాత్రం ప్రతిసారీ ఒకటే అడిగేది.
“నువ్వు క్షేమంగా ఉన్నావా నాన్నా?” అని.
కొడుకు గురించి తెలుసుకోవడమే ఆమెకు చాలు. తన గురించి చెప్పేది కాదు. ఒక రోజు కంపెనీలో రవికి ప్రమోషన్ వచ్చింది. కొత్త బాధ్యతలు. కొత్త స్నేహాలు. కొత్త జీవితం.
ఆ జీవితం నెమ్మదిగా అతనిలోని పల్లెను చెరిపేస్తోంది. ఆఫీసులో అందరూ ఇంగ్లీషులో మాట్లాడేవారు. గ్రామం గురించి చెప్పడానికి కూడా అతనికి సంకోచం కలిగేది. ఒకసారి సహోద్యోగి అడిగాడు.
“నీ అమ్మ ఏం చేస్తుంది?”
ఒక్క క్షణం రవి తడబడిపోయాడు.
“ఫార్మర్…” అన్నాడు.
‘కూలి పని చేస్తుంది’ అని చెప్పడానికి మనసు ఒప్పుకోలేదు. ఆ రోజు మొదటిసారి…తల్లి కష్టాన్ని అతడు తన మాటల్లో దాచేశాడు. సుబ్బమ్మకు ఇవేవీ తెలియవు. ప్రతి శుక్రవారం ఆమె ఒక ఉత్తరం రాసేది. అక్షరాలు అందంగా ఉండేటివి కావు, కానీ ప్రేమ మాత్రం ప్రతి పంక్తిలో ఉండేది.
“నాన్నా… ఈ ఏడాది మామిడి చెట్టు బాగా కాసింది.”
“నీ చిన్నప్పటి స్నేహితుడు శేఖర్కి పెళ్లయింది.”
“నీకు ఇష్టమైన జాజిపూలు మళ్లీ పూశాయి.”
ఆ ఉత్తరాల చివర ఎప్పుడూ ఒకే వాక్యం ఉండేది.
“సమయం దొరికితే ఒక్కసారి రా. చూడాలని ఉంది.” రవి వాటిని చదివేవాడు. జవాబు మాత్రం రాసేవాడు కాదు.
“ఈ వీకెండ్ వెళ్లొస్తాను …” అనుకుంటూ వాయిదా వేస్తుండేవాడు. మూడేళ్లు గడిచాయి. ఒక రోజు ఊర్లో పాత ఇంటి గోడ కూలిపోయింది. వాన రాత్రి. సుబ్బమ్మ బయట అరుగు మీద కూర్చుని తెల్లవార్చింది. పక్కింటి వెంకటమ్మ అంది.
“నీ కొడుక్కి ఫోన్ చేయి.”
“ఇప్పుడు చెబితే రాత్రంతా కంగారు పడతాడు.”
“అయితే రేపు చెప్పు.”
సుబ్బమ్మ నవ్వింది.
“రేపు చెప్పినా… వాడు వచ్చి గోడ కట్టలేడు. నేనే కట్టించుకుంటాను.” అది గర్వం కాదు. కొడుక్కి భారంగా మారకూడదనే తల్లి మనసు. ఆదివారం. రవి ఊరికి ఫోన్ చేశాడు.
“అమ్మా… ఎలా ఉన్నావు?”
“బాగున్నాను.”
“ఇంట్లో అంతా బాగానే ఉందా?”
“అంతా బాగానే ఉందిరా.” గోడ కూలిన విషయం చెప్పలేదు. మరుసటి రోజు పొరుగువాడు ఫోన్ చేసి చెప్పాడు.
“రా రవి… మీ ఇంటి గోడ పడిపోయింది.” రవికి ఒక్కసారిగా గుండె దడదడలాడింది.
“అమ్మ ఎందుకు చెప్పలేదు?”
“నువ్వు బాధపడతావని.”
ఆ మాట విన్న తర్వాత చాలా సేపు ఫోన్ చేతిలోనే పట్టుకుని కూర్చున్నాడు. అతనికి మొదటిసారి ఒక నిజం అర్థమైంది. తల్లులు అబద్ధాలు చెబుతారు… కానీ ఆ అబద్ధాలన్నీ పిల్లల ప్రశాంతత కోసమే. దీపావళి వచ్చింది. ఆఫీసులో అందరూ తమ తమ ఊర్లకు బయలుదేరారు. రవి కూడా టికెట్ బుక్ చేశాడు. అప్పుడే మేనేజర్ పిలిచాడు.
“ఈ ప్రాజెక్ట్ చాలా ముఖ్యం. ఎవరో ఒకరు ఉండాలి.”
పదోన్నతి కళ్లముందు కనిపించింది. అతను టికెట్ రద్దు చేసుకున్నాడు. సుబ్బమ్మకు ఫోన్ చేశాడు.
“అమ్మా… ఈసారి రాలేను.”
అవతల కొద్దిసేపు నిశ్శబ్దం. తర్వాత మామూలుగానే…
“పర్లేదు నాన్నా. పని ముందు.” అంది. ఫోన్ పెట్టేసిన తర్వాత… ఆమె గుమ్మం దగ్గర వేసిన రంగవల్లిని చాలాసేపు చూస్తూ కూర్చుంది. ఈసారి ఆ రంగవల్లిని చూసి మెచ్చుకునే కొడుకు రాడు. అతనికి ఇష్టమైన అరిసెలు అలాగే మిగిలిపోతాయి. ఆ రాత్రి ఆమె తినలేదు. అయినా మరుసటి రోజు ఫోన్లో మాత్రం…
“నిన్న బాగా తిన్నాను.” అని నవ్వింది.
నెల రోజుల తర్వాత…ఒక సాయంత్రం రవికి అనుకోకుండా గ్రామం నుంచి ఫోన్ వచ్చింది.
“బాబూ… వెంటనే బయలుదేరు.”
“ఏమైంది?”
“నీ అమ్మకు ఏమీ కాలేదు… కానీ ఒకసారి వచ్చేయ్.” ఆ మాటలో దాగిన వణుకు రవిని భయపెట్టింది. రాత్రి బస్సు ఎక్కాడు. ప్రయాణమంతా చిన్నప్పటి జ్ఞాపకాలే. జ్వరం వచ్చినప్పుడు తల్లి తన చీరకొంగుతో చెమట తుడిచిన రాత్రి… పాఠశాలకు వెళ్లేటప్పుడు అతని టిఫిన్ అదే కొంగులో కట్టి ఇచ్చిన ఉదయం… వర్షంలో తడవకుండా తన కొంగు కప్పి ఇంటికి తీసుకొచ్చిన సాయంత్రం…అతనికి ఒక్కసారిగా అనిపించింది… తాను నగరానికి వచ్చాక… అమ్మను కాదు… ఆ కొంగునే వదిలేసి వచ్చేశానని.
బస్సు గ్రామంలోకి చేరుకుంది. ఇంటి ముందు అసాధారణ నిశ్శబ్దం. గుమ్మం దగ్గర చాలా చెప్పులు. రవికి గుండె ఒక్కసారిగా బరువైంది… అతను వణుకుతున్న చేత్తో తలుపు నెట్టాడు. తలుపు నెమ్మదిగా తెరుచుకుంది. మసక వెలుతురులో ఇంటి మధ్యన సుబ్బమ్మ మంచం మీద కూర్చొని ఉంది. చుట్టూ ఊరివాళ్లు. రవిని చూడగానే అందరూ కాస్త పక్కకు జరిగారు.
“రా నాన్నా…” అంది సుబ్బమ్మ.
ఆ స్వరం వినగానే రవి గుండెల్లో పేరుకుపోయిన భయం కరిగిపోయింది. ఒక్క అడుగులో ఆమె దగ్గరకు చేరుకున్నాడు.
“అమ్మా… ఏమైంది? అందరూ ఎందుకు వచ్చారు?”
సుబ్బమ్మ నవ్వింది.
“నాకేం కాలేదు రా. కొంచెం ఛాతిలో నొప్పి వచ్చింది. డాక్టర్ చూసి మందులు ఇచ్చాడు. కానీ…” ఆమె మాట మధ్యలో ఆగిపోయింది. పక్కనే ఉన్న గ్రామ వైద్యుడు నెమ్మదిగా అన్నాడు.
“రవిబాబూ… భయపడాల్సిందేమీ లేదు. కానీ అక్కకి విశ్రాంతి చాలా అవసరం. ఇక పొలం పనులు చేయకూడదు.” రవి తల వంచుకున్నాడు. ఆ గదిలోని ప్రతి వస్తువూ అతన్ని ప్రశ్నిస్తున్నట్టనిపించింది. మూలలో విరిగిన కుర్చీ. గోడకు వేలాడుతున్న పాత క్యాలెండర్. మంచం పక్కన మందుల సీసాలు. ఇవన్నీ ఇక్కడే ఉన్నాయి. మారిపోయింది ఒక్క తానే.
మరుసటి రోజు రవికి ఆ ఇంట్లో ఇనుప పెట్టె కనిపించింది. దానికి తాళం లేదు. తెరిచి చూశాడు. అందులో తన చిన్నప్పటి ప్రపంచం నిద్రపోతోంది. మొదటి తరగతి పలక. అరముక్క పెన్సిల్. జిల్లా ఫస్ట్ వచ్చినప్పుటి సర్టిఫికేట్. చిరిగిపోయిన నీలం రంగు స్కూలు బ్యాగ్. వాటి కింద పాత బట్టలో చుట్టిన ఒక మూట. విప్పి చూడగానే ఆశ్చర్యపోయాడు. తాను నగరం నుంచి పంపిన ప్రతి మనీ ఆర్డర్ రసీదు. తాను చిన్నప్పుడు గీసిన వంకర వంకర బొమ్మ. అన్నింటికన్నా కింద… చాలా జాగ్రత్తగా మడతపెట్టిన ఒక పాత చీర. అది సుబ్బమ్మ ఏళ్ల తరబడి కట్టుకున్న చీర. దాని కొంగు దగ్గర చిన్న చిన్న కుట్టుముక్కలు. పలుచోట్ల పసుపు మరకలు. ఒక మూలలో పాలు ఒలికిన తెల్లని మచ్చ. రవికి ఒక్కసారిగా చిన్ననాటి దృశ్యాలు కళ్లముందు కదిలాయి. ఆ కొంగుతోనే అమ్మ తనకు ఉయ్యాల కట్టింది. అదే కొంగుతో ఎండలో తల కప్పింది. జ్వరంలో చెమట తుడిచింది. పాఠశాలకు వెళ్తూ టిఫిన్ కట్టింది. ఆ చీర కేవలం బట్ట కాదు. తన బాల్యం మొత్తం. అప్పుడే వెనుక నుంచి సుబ్బమ్మ స్వరం వినిపించింది.
“ఏం చూస్తున్నావు నాన్నా?”
రవి చీరను చేతిలో పట్టుకుని తిరిగాడు.
“ఇంకా దీనిని ఎందుకు దాచుకున్నావమ్మా?”
సుబ్బమ్మ నెమ్మదిగా నవ్వింది.
“దాన్ని పారేయాలని ఎన్నిసార్లో అనుకున్నాను.”
“మరి?”
“కొంగు చేతిలో పడగానే నీ చిన్నప్పటి వాసన వచ్చేది. పారేయలేకపోయాను.”
ఆ మాట విన్న రవి కళ్లలో నీళ్లు నిండిపోయాయి. తల్లి అతని దగ్గరకు వచ్చి… అతని తలను మెల్లగా తన చీరకొంగుతో తుడిచింది.
“ఏడవకు.” అంది.
“అమ్మా… నేను చాలా దూరమైపోయాను కదా?”
సుబ్బమ్మ అతని జుట్టు నిమురుతూ మృదువుగా అంది.
“దూరమయ్యేది మనిషి కాదు రా… మనసు. మనసు తిరిగి వస్తే…దూరం అనే మాట ఉండదు.”
ఆ మాట విన్న రవికి… మొదటిసారి తనకు నిజమైన ఇల్లు దొరికినట్టు అనిపించింది. ఆ రోజు సాయంత్రం…ఇంటి ముందు ఉన్న అరుగు మీద తల్లితో కలిసి కూర్చున్నాడు. అస్తమిస్తున్న సూర్యుడు పొలాల మీద బంగారు వెలుతురు చల్లుతున్నాడు. పక్కింటి పిల్లలు దుమ్ములో ఆడుకుంటూ నవ్వుతున్నారు. ఆ నవ్వుల్లో తన చిన్ననాటి అడుగుల శబ్దం వినిపించినట్టనిపించింది.
“అమ్మా…” అని మెల్లగా పిలిచాడు.
“ఏంట్రా నాన్నా?”
“నేను మళ్లీ నగరానికి వెళ్లాలి.”
సుబ్బమ్మ నవ్వింది.
“వెళ్లాలి. ఉద్యోగం ఉంది కదా.”
రవి కొద్దిసేపు మౌనంగా ఆమెను చూస్తూ… ” అమ్మా.. ఉద్యోగానికి నేను రాజీనామా చేద్దామనుకుంటున్నాను.” చెప్పాడు.
ఆ మాట విన్న సుబ్బమ్మ ఒక్కసారిగా ఉలిక్కిపడింది.
“పిచ్చి మాటలు మాట్లాడకు రా! అంత కష్టపడి సంపాదించిన ఉద్యోగం.”
రవి తల ఊపాడు.
“ఆ ఉద్యోగంతో నేను చాలా సంపాదించాను అమ్మా… కానీ… నిన్ను కోల్పోయాను”
అతని గొంతు వణికింది.
“డబ్బు మళ్లీ సంపాదించగలను. కానీ…నీతో గడపాల్సిన ఈ రోజులు మళ్లీ రావు.”
సుబ్బమ్మ కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి.
“నేను నీకు భారమవ్వాలని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు నాన్నా.”
రవి వెంటనే ఆమె చేతులు పట్టుకున్నాడు.
“నువ్వు భారం కాదు అమ్మా… నేను మోసుకున్న అతిపెద్ద అదృష్టం.”
వారం రోజుల తర్వాత.. రవి నగరానికి వెళ్లి తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశాడు.
స్నేహితులందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
“ఇంత మంచి ఉద్యోగం ఎందుకు వదులుకుంటున్నావు?”
రవి చిరునవ్వుతో ఒక్క మాటే చెప్పాడు.
“నా జీవితంలో అత్యంత విలువైన వ్యక్తికి… ఇప్పుడు నా సమయం కావాలి.”
ఆరు నెలలు గడిచాయి. పాత ఇంటిని కూల్చకుండా మరమ్మతులు చేశాడు. తండ్రి జ్ఞాపకంగా చిన్న తోట పెంచాడు. సుబ్బమ్మ ఇక పొలం పనికి వెళ్లడం మానేసింది. అధిక స్కూలు ఫీజులు కట్టలేక ఇబ్బంది పడుతున్న ఆ ఊరివాళ్ళని చూసి రవి మనసు చలించింది. తక్కువ ఫీజులతో తన తల్లి పేరు మీద ఒక స్కూలు కట్టించాడు. ఒక రోజు ఊరివాళ్లంతా ఆ బడి దగ్గరికి చేరుకున్నారు. కొత్తగా నిర్మించిన భవనం ముందు రంగురంగుల తోరణాలు కట్టారు. రవి, సుబ్బమ్మ ఇద్దరూ కలిసి రిబ్బన్ కత్తిరించారు. ఆనందంగా పిల్లలు స్కూలు వెళ్ళడం మొదలు పెట్టారు. ఆ దృశ్యం చూసి సుబ్బమ్మ కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు మెరిశాయి.
“ఇంత పెద్ద పని ఎందుకు చేశావు నాన్నా?” అని అడిగింది.
రవి ఆమె వైపు చూసి నవ్వాడు.
“నువ్వు నాకు చదువు ఇచ్చావు అమ్మా. నేను ఈ ఊరి పిల్లలకు అవకాశం ఇస్తున్నాను. ఇది నీ ఋణంలో ఒక చిన్న వడ్డీ మాత్రమే.”
ఆ రాత్రి… ఇంట్లోని హాల్లో గోడపై ఒక అందమైన చెక్క ఫ్రేమ్ వేలాడుతోంది. అందులో…
సుబ్బమ్మ పాత చీరలోని ఆ కొంగు. దాని పక్కనే చిన్న అక్షరాల్లో ఒక వాక్యం. “ఈ కొంగు…నా కన్నీళ్లు తుడిచింది. నా ఆకలి దాచింది. నా భయాన్ని కప్పింది. నా భవిష్యత్తును మోసింది. ప్రపంచంలో ఏ జెండాకైనా గౌరవం ఉంటుంది… కానీ నాకు మాత్రం… ఈ చీరకొంగే నా జీవితంలో ఎగిరిన మొదటి జెండా. ఒక తల్లి తన చీరకొంగులో దాచింది డబ్బు కాదు… ఒక తరం భవిష్యత్తు. ఆ మాటలు చదివిన సుబ్బమ్మ… మెల్లగా రవి తలపై చేయి వేసింది. చిన్నప్పుడు చేసినట్టే… తన చీరకొంగుతో అతని నుదుటి చెమట తుడిచింది. రవి కళ్లను మూసుకున్నాడు. ఎందుకంటే… ఎంత పెద్దవాడైనా…తల్లి చీరకొంగు తాకితే… ప్రతి కొడుకూ మళ్లీ చిన్నవాడే కదా!
