Dr. Dasoju Padmavati

దాసోజు పద్మావతి ఒక అధ్యాపకురాలు. కవయిత్రి గా రచయిత్రి గా అందరికీ సుపరిచితులు. మయూఖ పత్రిక ద్వైమాసిక పత్రిక. కాబట్టి ప్రతి రెండు నెలల లోపు ప్రముఖుల విషయాలను సాహిత్యంలో తనకున్నటువంటి అనుభవాన్ని జోడించి, విద్యార్థులకు ఉపయుక్తమయ్యే విధంగా రెండు నెలలలో వస్తున్న ప్రముఖుల జయంతులు, వర్ధంతులు వంటి సమాచారం ఇస్తూ, సాహితీపరంగా, సామాజిక సేవా పరంగా గొప్ప వ్యక్తులను గురించి మయూఖ పత్రికకు క్లుప్త సుందరమైన సమాచారం ఇస్తారు . ఆయా ప్రముఖుల ముఖ్య రచనలు కానీ ముఖ్య సేవ కార్యక్రమాలు కానీ చెబుతూ రాస్తున్న ఈ చిన్న చిన్న వ్యాసాలు చదివి విద్యార్థులకు చూపించాలి అని ప్రయత్నం చేస్తున్నాం . దీనిని అందరూ ఆదరిస్తారని ఆశిస్తూ

– డాక్టర్ కొండపల్లి నీహారిణి,సంపాదకురాలు

తెలంగాణ ప్రజా గొంతుక కాళోజీ

పలుకు బడుల భాష కావాలి”
అని నినదించిన ప్రజా గొంతుక
కాళోజీ నారాయణరావు.

మనం కాళోజీ జయంతి ని
‘తెలంగాణ భాషా సెప్టెంబర్-9 దినోత్సవం’గా జరుపుకుంటున్నాము.

“తెలుగు బిడ్డవు రోరి తెలుగు మాట్లాడుటకు-సంకోచ పడియెదవ సంగతేమిటి రా ?
అన్య భాషలు నేర్చి ఆంధ్రము రాదంచు సకలించు ఆంధ్రుడా ! చావా వెందుకు రా?” అని నిలదీసిన నిక్కూసైన తెలుగు బిడ్డ కాళోజీ నారాయణరావు.

వీరు 1914 సెప్టెంబర్ 9 వ తేదీన కర్ణాటకలోని బీజాపూర్ నందలి రత్నాచంద్ లో జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు రమాబాయి రంగారావు. వీరి జీవితమంతా బాల్యం నుండి తుది శ్వాస దాకా మడికొండ వరంగల్ జిల్లా తోనే ముడిపడి ఉంది.

1940 లో న్యాయవాద వృత్తి ని చేపట్టినప్పటికీ కొద్ది కాలంలోనే
వదిలి పెట్టి ప్రజా ఉద్యమాల బాట పట్టారు.
నిజాం నిరంకుశ పాలన నడుస్తున్న కాలం అది. తెలుగు భాష మాట్లాడాలన్నా, సమావేశాలు నిర్వహించాలన్న అనేక ఆంక్షలు. తెలుగు భాష పై జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని అడుగడుగున నిలదీశాడు కాళోజీ

“ఎవని వాడుక భాష వాడు రాయాలి, ఇట్ల రాస్తే ఎవడు చదువుతడని ముందుగానే మనం అనుకుంటే ఎట్లా” మనకు నచ్చినట్లు మనం రాయాలే, చదివేటోడు చదువుతడు
అనేవారు.
“అక్షర రూపం దాల్చిన ఒక సిరా చుక్క
లక్ష మెదళ్లకు కదలిక” అంటూ అక్షర శక్తిని చాటి చెప్పిన ఉద్యమ శిఖరం కాళోజీ.
‘ కాళోజీ ప్రముఖ రచన ‘నా గొడవ ‘
కానీ అది మనందరి గొడవ, తెలంగాణ ప్రజల ఆవేదన.
‘అన్యాయాన్నెదిరిస్తే నా గొడవకు సంతృప్తి-
అన్యాయం అంతరిస్తే నా గొడవకు ముక్తి ప్రాప్తి-
అన్యాయాన్నెదిరించిన వాడే నాకారాధ్యుడు’
అని సగర్వంగా ప్రకటించి
ఉద్యమమే ఊపిరిగా జీవించి,
జనం పక్షాన నిలిచిన ప్రజాకవి.
“అన్నపు రాశులు ఒకచోట ఆకలి చావులు ఒకచోట” అంటూ సమాజం లోని అంతరాన్ని అడుగడుగునా ప్రశ్నించిన తెలంగాణ తొలి పొద్దు కాళోజీ.
తెలంగాణ మండలికాన్ని ,తెలుగు భాషను ఎంతగానో ప్రేమించారు.
కాళోజీ బహుభాషా వేత్త ఆంగ్లం, ఉర్దూ, హిందీ ,మరాఠీ, కన్నడ భాషలు చక్కగా మాట్లాడగలరు, రాయగలరు.
.
కాళోజీ కవిత్వమే కాదు, తెలంగాణ జీవన చిత్రాన్ని ప్రతిబింబించే ‘కాళోజీ కథ’ లు రాశారు.భాషా పరిరక్షణే సంస్కృతి రక్షణ అని నమ్మే వారు కాళోజీ.
లోక్ నాయక్ జయప్రకాశ్
నారాయణ మరణించినప్పుడు కాళోజీ నారాయణరావు అన్న మాటలు సరిగ్గా కాళోజీ కి సరిపోతాయి.
“పుట్టుక అనేది చావు నీది
బతుకంతా తెలంగాణది”
కాళోజీ తెలంగాణ భాష ,సాహిత్యం పట్ల అభిమానంతో వారి కవిత్వంలో ప్రజల భాషకు పట్టం కట్టారు.”నా భాష నా శ్వాస” అంటూ తెలంగాణ మండలికానికి ఉన్నతమైన సాహితీ గౌరవాన్ని ఇచ్చినారు.

ప్రస్తుతం తెలుగు భాషకు చాలా గడ్డు రోజులు వచ్చాయి. మాతృభాష పరిరక్షణ కోసం ప్రతి ఒక్కరం కృషి చేయవలసిన అవసరం ఉంది.

భాష కేవలం భావ వినిమయ
సాధనం మాత్రమే కాదు.
మన కట్టు- బొట్టు ,ఆచార వ్యవహారాలు, సంస్కృతి- సంప్రదాయాలు, కళలు
సమస్త జీవన మూల్యాల సమాహారం భాష.
“మన మాతృ భాషే మన అస్థిత్వం.”

భాష మనుగడ కే ముప్పు వస్తే మన అస్తత్వమే ప్రశ్నార్థకం అవుతుంది.
మన మాతృ భాషను కాపాడుకోవడం అంటే సమస్త జీవన మూల్యాలను
కాపాడు కోవడం.
మనల్ని మనం రక్షించుకోవడం.

ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో మాతృభాష పరి
రక్షణే -మన ప్రధాన లక్ష్యం.
ఆ దిశగా మనం కృషి చేయడమే కాళోజీకి మనం ఇచ్చే నిజమైన గౌరవం.
* * *

సెప్టెంబర్ -15 ఇంజనీర్స్ డే

ప్రముఖ ఇంజనీర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య పుట్టిన రోజును ఇంజనీర్స్ డే గా జరుపు కుంటాము. 1861 సెప్టెంబర్ 15వ తేదీన ముద్దెనహళ్లి మైసూర్ ( కర్ణాటక రాష్ట్రం) లో జన్మించారు. తల్లి వెంకటలక్ష్మి, తండ్రి శ్రీనివాస శాస్త్రి. వీరి పూర్వీకులు ప్రకాశం జిల్లా మోక్షగుండం వాస్తవ్యులు.
హైదరాబాదు లోని నిజాంసాగర్,ఉస్మాన్ సాగర్ జంట జలాశయాలను రూప కల్పన చేసారు మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య.

మూసి వరదల నివారణకు అనేక చర్యలు తీసు కున్నారు.
ఆటోమేటిక్ గేట్ల వ్యవస్థ రూపకల్పనలో వీరి కృషి కొనియాడదగినది.
వైజాగ్ పోర్ట్ నిర్మాణము వీరి కృషి ఫలితమే.
మైసూర్ బృందావన్
గార్డెన్ విశ్వేశ్వరయ్య
సృజనాత్మక సృష్టికి నిదర్శనం. కావేరి నది పై కృష్ణరాయ సాగర్ నిర్మాణం.
తిరుమల తిరుపతి ఘాట్ రోడ్డు ఏర్పాట్లు వీరి కృషి ఫలితమే
గంగా నది మీద ఫరక్కా డ్యామ్ నిర్మాణం 94 సంవత్సరాల వయసులో నాటి భారత ప్రధానమంత్రి జహార్ లాల్ నెహ్రూ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య గారికి అప్పగించడం వారి పనితనానికి, నిబద్ధతకు నిదర్శనం. విశ్వేశ్వరయ్య గారి 100వ పుట్టిన రోజును డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ గారు ఘనంగా నిర్వహించారు.
30 సంవత్సరాలకు పైగా ఇంజనీర్ గా విశేష సేవలు అందించి అనేక ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంలో కీలక భూమిక పోషించిన విశ్వేశ్వరయ్య గారు 1962 ఎఫ్రిల్ 14 న పరమ పదించారు. 101 సంవత్సరాలు జీవించి , జీవితాంతం సమాజం కోసం పని చేసిన వ్యక్తి భారత రత్న మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య.

* * *

విశ్వనరుడు గుర్రం జాషువా జయంతి

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రముఖ ప్రజాకవి. జాషువా 1895 సెప్టెంబర్ 28న వినుకొండలో జన్మించారు.జాషవా కులవివక్ష, అంటరానితనం, సామాజిక అసమాన తలను తన రచనల ద్వారా ప్రశ్నించారు.

ఇవి రెండు నన్ను కవిగా నిలబెట్టాయి అంటారు .
సామాజిక సమతుల్యత, ఆత్మగౌరవం, మానవతా వాదం జాషువా కవిత్వంలో ప్రతిబింబిస్తాయి.

జాషువా పేరు చెప్పగానే మనకు ముందుగా గుర్తుకొచ్చే రచన ‘గబ్బిలం’. పేదవాడి వేదనను గబ్బిలం ద్వారా దేవుడికి చేరవేసే వినూత్నమైన ఆలోచనతో
ఈ కావ్యాన్ని రచించారు. ‘ఫిరదౌసి’, ‘క్రీస్తు చరిత్ర’ భారతి మాత వంటి ఎన్నో గొప్ప రచనలు చేశారు.

జాషువా రచనలు మనకు ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తాయి అదే ప్రేమతత్వం,
దేశ భక్తి, సమసమాజం.

జాషువా సుకవి గొప్పతనం చాలా ఉన్నతంగా కీర్తించారు
తన పద్యాలలో “రాజు మరణించే నొక తార రాలిపోయే, సుకవి మరణించే నొకతార గగన మెక్కే , రాజు జీవించే రాతి విగ్రహమునందు, సుకవి జీవించే ప్రజల నాలుకల యందు “
అన్న ఈ కవి పద్యాలు నిరంతరం తెలుగు వాడి నాలుక పై నడయడుతాయి.

కవి కోకిల, నవయుగ కవి చక్రవర్తి, పద్మ భూషణం బిరుదులతో గౌరవించింది
మన దేశం. రత్నాల వంటి పద్యాలను మనకు అందించి
1971 జూలై 24 నింగికేగినాడు ఈ కవి.

గురజాడ అప్పారావు జయంతి

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి వేగుచుక్క – గురజాడ అప్పారావు.

గురజాడ అప్పారావు 1862 సెప్టెంబర్ 21వ తేదీన జన్మించారు.

“దేశమంటే మట్టి కాదోయ్… దేశమంటే మనుషులోయ్!”
ఈ ఒక్క వాక్యం గురజాడ అప్పారావు సాహిత్య దృష్టిని, మానవతా దృక్పథాన్ని మనకు పరిచయం చేస్తుంది.

గురజాడకు ముందు తెలుగు సాహిత్యంలో రాజులు, రాజ్యాలు, పురాణాలు, దైవం, ఇతిహాసాలు ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా ఉన్నాయి.

గురజాడ రచనల్లో సమాజం, సామాన్య మానవుడు, స్త్రీ ల సమస్యలు,సామాజిక అసమానతలు, మూఢాచారాలు, మానవ సంబంధాలు సాహిత్యానికి కేంద్ర బిందువులుగా మారాయి.
గురజాడ రచనల్లో సామాజిక చైతన్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ‘కన్యాశుల్కం’ నాటకం ద్వారా బాల్యవివాహం, కన్యాశుల్కం, వితంతు జీవితంలోని దుస్థితి, స్త్రీలపై జరుగుతున్న అన్యాయం వంటి సామాజిక సమస్యలను సూటిగా ప్రశ్నించారు. పాత్రల ద్వారా సమాజంలోని వైరుధ్యాలను చూపిస్తూ, హాస్యం–వ్యంగ్యాన్ని సామాజిక విమర్శకు ఆయుధాలుగా ఉపయోగించారు.
అలాగే ‘పూర్ణమ్మ’, ‘కన్యక’ వంటి రచనల్లో స్త్రీ జీవితంలోని వేదన కనిపిస్తుంది .

‘ముత్యాల సరాలు’ ద్వారా తెలుగు కవిత్వంలో కొత్త ఛందోరీతులకు మార్గం సుగమం చేశారు.

గురజాడ సాహిత్యంలో మరో గొప్ప మార్పు భాషలో వచ్చింది.

గిడుగు వెంకట రామమూర్తి పంతులు ప్రతిపాదించిన వ్యవహారిక భాషా ఉద్యమాన్ని బలపరుస్తూ ప్రజలు మాట్లాడే భాషలోనే రచనలు చేసారు.
దేశభక్తి గీతం, లవణ రాజు కల, దుద్దుబాటు మెకంజీ పంతులు వాడుక భాషలో వచ్చిన రచనలు.

అందుకే గురజాడ రచనలు నేటికీ పాఠకులకు సహజంగా, సజీవంగా అనిపిస్తాయి.
గురజాడ కవి, నాటకకర్త. ఆయన సాహిత్యంలో మానవత్వం, హేతుబద్ధమైన ఆలోచన, సామాజిక బాధ్యత, దేశభక్తి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి.

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి అడుగు జాడ గురజాడ.

వచన కవితా ప్రవీణ కనపర్తి రామచంద్రా చార్యులు

“వచన కవిత నా- ఉద్యమం
వచన కవిత నా- ఉద్యోగం

అని నినదించి, వచన కవిత్వమే ధ్యాసగా, శ్వాసగా జీవించిన కవి కనపర్తి. తెలంగాణా తల్లి ఒడిలో ఉదయించిన సిద్ధిపేట ముద్దు బిడ్డ. వచన కవితా ప్రవీణ కనపర్తి రామచంద్రాచార్యులు.

కనపర్తి 1947 ఆగస్టు 8వ తేదీన జన్మించారు. తల్లి భూలక్ష్మి, తండ్రి రంగన్న, రంగన్నగారు తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలో వీర మరణం పొందారు. అపుడు కనపర్తికి 5నెలల వయస్సు.
తల్లి భూలక్ష్మిగారు (తెలుగు భాషా పండితులు) తల్లి, తండ్రి, గురువు తానై కనపర్తిని చక్కని విద్యాబుద్ధులతో తీర్చిదిద్ది మంచి కవిని సమాజానికి అందించారు. బయోడేటా అన్న కవితలో కనపర్తి తన గూర్చి ఇలా వ్రాసుకున్నారు.

“నాన్న ఒక ‘అగ్గిపుల్ల’ వెలిగించి వెళ్ళిపోయారు
అమ్మ ‘చమురు’ లాంటిది
ఇంకా నా కోసం లోలోపలే ఇగిరి పోతుంది

కనపర్తి ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసమంతా తోర్నాల, సిద్ధిపేటలో జరిగింది. కనపర్తి స్కూల్ స్థాయిలోనే భారత భాగవత రామాయణాది కావ్యాలు ప్రాచీన కావ్యాలు చదివారు.
కనపర్తి మొత్తం 47 వచన కవితా సంపుటాలు
రచించారు.
1)అక్షర శిల్పాలు
2)గీతం నా సంగీతం 3)వెలుతురు పూలు
4)రాళ్లు ముళ్ళు
5)గుండె గూటిలో పక్షులు
6)మనిషి అక్షరమైతే 7)హృదయం
8)ఆవిష్కారం
9)చినుకులు
10)నగరంలో వెన్నెల 11)కెరటాలు,
12) కళ్యాణ రాగాలు+రసరేఖలు
13) చౌరస్తా
14) దేవుడికి ఉత్తరం-
15)చిల్ల పెంకులు- చిలక్కొయా
16)పూజా పుష్పాలు
17) పిట్టగూడు
18) భగవాన్ ఉవాచ
19) నైమిశారణ్యం
20) పల్లేరు కాయలు
21) గడ్డి పోచలు
22) హృదయాంజలి
23) సిరా చుక్కలు
24) ఈ మట్టినే నేను ప్రేమిస్తాను
25) రాళ్ళలో రాగాలు
26) నదీ సుందరి
27) కనపర్తి -వేణుగానం
28) కిటికీలో సముద్రం
29) కర్పూర హారతి
30) పూలు- మనుషులు
31) మోహన మురళి
32) శుభోదయం
33) ఆకులో ఆకునై
34) పొద్దు తిరుగుడు పూలు
35) నైవేద్యం
36) కనపర్తి -మౌన కోకిల
37) అక్షరార్చన
38) మంత్రపుష్పం
39) రాగాంజలి
40) అక్షర వైజయంతి
41) తెల్ల పావురం.( 2010) కనపర్తి
ఇది చివరి రచన.

ఇవి కనపర్తి రామచంద్రాచార్యుల వచన కవితా సంపుటాలు.
వారి రచనలు మొత్తము -47
కానీ 41 మాత్రమే దొరికాయి.

గుండు పిన్ను,
చెత్త కుండి,
మసి గుడ్డ అలుకుపిడస
నీటి గుంట,
పగిలిన గాజు ముక్క
కూడా కనపర్తి కి కవితా వస్తువులే.

కాలికి గుచ్చుకున్న గాజు ముక్క .
వారి చేతిలో అంద
మైన కవితగా రూపు దిద్దుకుంది.

“ఏ తల్లి కరకంకణమై మెరిసిందో –
ఏ చెల్లి హస్తభూషణమై విరిసిందో-
ఏ ప్రణయ కలహంలో అలిగి-
ఏ ప్రళయ సమరంలో నేలరాలిందో-“
ఇది వారి అభివ్యక్తి.

“అయోనిజ “
అన్న కవితలో –

“తనలో తాను రమించే కవి జ్వలించే హృదయం నుంచి జనించే కావ్యం
యజ్ఞ గుండం నుంచి ఉద్భవించే ద్రౌపది.–
తనలో తానే తపించే కవి గుండెలు చీల్చుకొని వచ్చిన కవిత-
పాయలుగా చీలిన భూమి నుండి ఉద్భవించిన సీత!!
సరస్సులైన “నలుగుర్నీ” అలరిస్తుంది.
రసికుడైన ఒక్కడినే వరిస్తుంది.అందుకే కవిత్వం అయోనిజ “అంటారు.

“పుట్టినరోజు పేరుతో ముట్టించిన దీపాల్ని ఆర్పకు పడమటి ఆచారాన్ని పట్టుబట్టి నేర్పకు”
ప్రాశ్చాత్య సంస్కృతికి బానిసలు కావద్దన్న సందేశం ఇది.
“కవిత్వం కనకపు సింహాసనం-
దానిమీద అశ్లీలపదాల శునకాలనీ కూర్చోబెట్టకు-
గాడిద మాసిన గుడ్డల్ని మోసినట్లు కాదు-
అశ్వం వీరయోధున్ని మోసినట్లు-
పదం అర్థ గౌరవాన్ని సంతరించు కోవాలి” అంటారు కనపర్తి.

వారు పలకరించని పువ్వు లేదన్న అతిశయోక్తి కాదు.

వారి 47 కవితా సంపుతాల్లో 50 చొప్పున కవిత లున్నాయి . అముద్రిత
కవితలు అనేకం.
కనపర్తి “వచన కవితాప్రవీణ” “వేముకంటి పురస్కారం”అందు కున్నారు.

కనపర్తి 15-7-2011 న స్వగ్రామం సిద్దిపేటలో మరణించారు.

వారి రచన “కోయిల ఓ కోయిల” ఇంటర్ ద్వితీయ సంవత్సరం తెలుగు వాచకంలో ఉంది.

(బహుశా ఈ సంవత్సరం మారి ఉండవచ్చు)
కనపర్తి రచనల
మీద “కనపర్తి కవిత్వం- సమగ్ర పరిశీలన” అనే అంశంపై డాక్టర్ బి. జయ రాములు గారి మార్గదర్శకత్వంలో నేను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి 2010లో డాక్టరేట్ తీసుకోవడం
నా అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను