వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట” కవితా విశ్లేషణ

ఉత్తరాంధ్ర కవితా వృక్షానికి, ఒక పెద్దశాఖగా శోభను గూర్చిన ప్రముఖ రచయిత శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు. రచించిన “నదికీ ఒక భాష ఉంది” అన్న కవితా సంపుటిలో, “వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట” అనే మొదటి కవితను విశ్లేషిస్తున్నారు ప్రొఫెసర్ (డాక్టర్) మజ్జి భారతి.
శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు 22 పుస్తకాలను ప్రచురించారు. అందులో కథా, వ్యాస, కవితా, పద్య సంపుటులే కాకుండా, ఇంకా ఎన్నో ప్రక్రియలతో కూడిన పుస్తకాలవి. వారు అందుకున్న పురస్కారాలెన్నో! లెక్కలేనన్ని. అందులో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే మూడుసార్లు వారిని పురస్కార గ్రహీతగా ఎన్నిక చేసిందంటే వారి ప్రతిభను అర్థం చేసుకోవచ్చు.
వారు వ్రాసిన-
“పాడుదమా స్వేచ్ఛా గీతం” అనే గేయాన్ని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలుగు వాచకం “కుమార భారతి” లో 9వ తరగతికి పాఠ్యాంశంగా,
“కట్టండి ప్రాజెక్టులు” అనే కవితను అంబేద్కర్ యూనివర్సిటీ ఎంఏ మూడవ సంవత్సరం విద్యార్థులకు పాఠ్యాంశంగా బోధిస్తున్నారంటే, వారి ప్రశస్థి సుప్రసిద్ధమని అర్థమవుతుంది.
“పాడుదమా స్వేచ్ఛా గీతం” గీతాన్ని ఏలూరులో 5000 మంది విద్యార్థినీ విద్యార్థులు ఒకే వేదిక మీద ఆలపించగా తెలుగు బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్సులో నమోదయిందంటే అది మన తెలుగువారికే గర్వకారణమని నిర్ద్వందంగా చెప్పుకోవచ్చు.
వీరి సాహిత్యంపై మూడు పీహెచ్డీలు, మూడు ఎంఫిల్ ల కోసం పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయంటే, వీరి సాహిత్యం ఎంత గొప్పదో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
అటువంటి శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు వ్రాసిన “నదికీ ఒక భాష ఉంది” కవితా సంపుటి- పుస్తకం పేరులోనే చాలా లోతైన అర్థముంది. నాగవళి ఒడిలోనే తన బాల్యాన్ని గడిపిన వారు, ఎన్నో కథలలో ఆ నదికి తనకు ఉన్న అనుబంధాన్ని అతిహృద్యంగా వ్యక్తీకరించారు. అక్షరంతో కూర్చిన వాక్యాలకున్న శక్తి ఏమిటో, సౌకుమార్యమేమిటో, వాటి గమనమేమిటో, వారితో పాటుగా మనమూ వీక్షిద్దాము రండి.
అక్షరం ఆయుధమని ఎంతమందో చెప్పారు. గాని “వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట”ని ఎవరూ చెప్పలేదు. విత్తనాల మూట- భావికి ఆహారాన్నందించే భాండాగారమది. అందుకే, తాము తిన్నా, తినకపోయినా, విత్తనాల మూటని మాత్రం, ఎంతటి కరువులోనైనా, ఎంతో భద్రంగా, మరెంతో అపురూపంగా దాస్తారు రైతన్నలు. అటువంటి విత్తనాల మూటతో వాక్యాన్ని సరిపోల్చడం వీరికే చెల్లింది. వాక్యం- విత్తనాల మూట, ఈ పోలికను మనం కలలోనైనా ఊహించగలమా! అటువంటి పోలికను తేవడంలోనే వీరి ప్రతిభ మనలను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది.
వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట అని తన కవితకు శీర్షిక పెట్టి, ఈ కవితతో మనలో ఆలోచనల సుడిగుండాలను రేపుతున్నారు కవి. ఈ కవితతో, చదివే పాఠకులకు కూడా వాక్యమనేది కేవలం అక్షరాల సముదాయమే కాదు, మనిషిలో ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడే భావాల వ్యక్తీకరణ అనేది తెలుసుకునేటట్లు చేస్తారు.
వాక్యాల గురించి ఎంత అద్భుతంగా వర్ణించారంటే-
“ఎవరు రాసిన వాక్యాలో?
అద్భుతమైన శక్తివంతమైన వాక్యాలు.
ఎక్కడ, ఎవరు రాసినా, ఏ సిరాతో రాసినా…
వరుసలు వరుసలుగా కవాతు చేసే వాక్యాలు.
కవిత ఎత్తుగడలోనే తన హృదయాన్ని విప్పి చెప్పారు కవి. కవాతు ఎవరు చేస్తారు? ఎప్పుడు చేస్తారు? దేశ ప్రజలకు మేమున్నామని భరోసా ఇవ్వవలసిన పరిస్థితులలో, సైన్యం చేస్తుంది కవాతు. మరి ఇక్కడో? వాక్యాలు చేస్తున్నాయట. ఎందుకనో? బాధాతప్త హృదయాలకు, మీకెవరూ లేరనుకుంటున్నారేమో! మేమున్నాం. మీ వైపున నిలబడి మాట్లాడడానికి మేమున్నామంటూ , భరోసానిస్తూ, కవాతు చేస్తున్నాయి ఈ కవితలోని వాక్యాలు. కొన్ని వాక్యాలు నడుస్తుంటే వాటి “అడుగుల్లో పిడుగులు కూడా ధ్వనించే అరుదైన వాక్యాలు ఉన్నాయట”. కవాతు చేయడమే కాదు అవసరమైతే పిడుగుల్లా, శత్రువుల్ని నాశనం చేస్తామనే సంకల్పాన్నీ చెప్తున్నాయి ఈ వాక్యాలు.వాటి కదలికలో పిడుగులు కూడా ధ్వనిస్తాయట. అంటే ఎంత బలమైన భావవ్యక్తీకరణతో ఆ వాక్యగమనం సాగుతుందో ఊహించుకోవచ్చు.
మరికొన్నేమో… “పగిలిన పాదాల కింద మెత్తని పచ్చగడ్డి పరుపుల్లా ఉన్నాయట”. పగిలిన పాదాలతో నడవడం ఎంత దుర్భరమో మనందరికీ నిజజీవితంలో తెలిసిందే. నడుస్తున్నప్పుడు ఏ చిన్న రాయి గుచ్చుకున్నా, బాధతో గుండెలు విలవిల్లాడిపోతాయి. పాదానికి రాయి గుచ్చుకుంటే గుండె బాధ పడుతుందెందుకని? గాని, ఆ పగిలిన పాదాలే పచ్చగడ్డి మీద నడుస్తుంటే పచ్చగడ్డి పరుపై పాదాలకు సేద తీరుస్తుంది. ఈ వాక్యాలు, బాధపడుతున్న గుండెలను కూడా సేద తీరుస్తాయనడంలో సందేహం లేదు.
ఇంకొన్ని వాక్యాలు…
“పిల్లగాలి లాలిపాటలకు అలలు అలలుగా ప్రవహించే నారుమళ్ళ లాంటివట”.
పిల్లగాలి వీచినప్పుడు వినిపించే ధ్వనిని లాలిపాటతో పోల్చడం… ఈ కవికే సాధ్యం. ఎన్ని కలతలున్నా లాలిపాట, మనలను సుషుప్తిలోకి, తద్వారా కమ్మనైన కలలను అనుభవించే స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. దేహానికి విశ్రాంతినిస్తుంది. ఈ పిల్లగాలి లాలిపాటకు నారుమళ్లు అలలు అలలుగా ప్రవహిస్తున్నాయట. ఎంత చక్కని భావ సౌందర్యం. నారుమళ్ళతో చక్కని చిక్కని బంధమున్నప్పుడు కదా ఇటువంటి పదాలు పలుకుతాయి. అలలు అలలుగా ప్రవహించే పిల్లగాలి సంగీతానికి తలలూపుతూ దర్శనమిచ్చే నారుమళ్ళను చూసినవారికి తప్పించి, ఆ మాటల్లోని భావం ఊహించుకోవాలంటే సాధ్యం కాదు.
మరికొన్ని…
“వానాకాలపు వరదలప్పుడు ఎగసిపడే నాగావళి కెరటాల్లాంటి వాక్యాలు”
కవి నాగావళి ఒడిలో పెరిగిన వ్యక్తి అని మనకు తెలిసిపోతుంది ఈ వాక్యాల ద్వారా. మామూలు సమయాలలో, నాగావళి గమనం అతి నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది … ప్రవహిస్తుందా లేదా అన్నంత నిశ్శబ్దం. అదే వానాకాలంలో ఐతే, ఎగువ ప్రాంతాలలో కురిసే వర్షాలకు నీరు భారీగా చేరుతుంటే, కెరటాలే ఉండని నదిలో… కెరటాలతో నాగావళి ఎగసిపడుతుందట. అంటే సమయం వచ్చినప్పుడు కొన్ని వాక్యాలు, వాటిలోని అర్థాలు ఎగసిపడుతూ మనలను ఆ ప్రవాహంతో పాటు తీసుకుపోతాయి. వాక్యాలను వర్ణించడం ఇంతకన్నా ఎవరికైనా సాధ్యపడుతుందా? ఈ ఒక్క వాక్యంలో ఎంత భావం నిబిడీకృతమైంది?
అక్షరాల పుట్టుక కుట్ర కాదు
పదాలు ప్రాణ గీతాలు కావడం కుట్ర కాదు
అక్షరాలు పదాల్లో వొదగడం కుట్ర కాదు
పదాలు వాక్యాలు వాక్యాలుగా ప్రవహించడం కుట్ర కానేకాదు
వాక్యరహిత సమాజాన్ని ఊహించడమే అసలు కుట్ర
అంటూ భావవ్యక్తీకరణను సహించని, అక్షరాలను, వాక్యాలను నిర్బంధించాలనుకునే వారికి, అసలైన కుట్ర అంటే ఏమిటో తెలియ చెప్తున్నారు. మన మనసులోని భావాలను తెలియ చెప్పడానికి అక్షరాలు పదాలుగా, అవి వాక్యాలుగా ప్రాణం పోసుకుంటాయి. అక్షరమే లేనప్పుడు నేనంటూ ఒకడిని ఉన్నానని, నాకూ ఆలోచనలుంటాయని, వాటిని అందరితో పంచుకోవాలనుకుంటానని ఎవరికి తెలుస్తుంది? మనిషి ఆలోచనలను పంచుకోనివ్వకపోవడమే అసలైన కుట్ర అంటూ, బయటకు రానివ్వకుండా అక్షరాలను గొంతుల్లోనే నులిమేస్తున్న ఎందరికో సవాలు ఈ వాక్యం.
ఇంకోచోట…
చీకటి గుండెల్లో మండే సూర్యుడై ప్రకాశించాలనే
తపన పడుతుంది ప్రతి సిరాచుక్కా.
అణగారిన బ్రతుకుల్లో మిగిలి ఉండేది చీకటే. ఆ బ్రతుకుల్లోని చీకటిని మాయం చేసి వారి జీవితాల్లో వెలుగును పూయించాలంటే ఏ దీపపు కాంతో సరిపోదు, మండే సూర్యుడే దిగి రావాలి. అందుకని ప్రతి సిరాచుక్కా మండే సూర్యుడై వెలగాలనుకుంటుందట.
వీరి పదాలు కూడా కదం తొక్కుతాయి,
అవే నినాదమై అందరిచే ప్రేమించబడతాయి.
ఈయన వాక్యాలు పాటల పంటలను పండించాలనుకుంటాయి. గాని వాటిని ముక్కలు ముక్కలుగా నరికి, ఉక్కుపాదాల క్రింద నలిపి వికటాట్టహాసం చేసే కుట్రదారులెప్పుడూ ఉంటారు. ఎందుకంటే అక్షరాలెక్కడైనా మిగిలి ఉంటే అవి ప్రశ్నల కొడవలిగా మారిపోయి, కుట్రదారుల ధన అధికార దాహాన్ని, నిరంకుశత్వాన్ని ఊచకోత కోస్తుందని భయం… ఇందులో ఎంత నిగూఢమైన భావం!
అక్షరాలు మిగిలిపోతే వచ్చే ప్రశ్నలు కొడవళి అంతా పదునుగా ఉంటాయని,
వాటిని చీకటి గుహలకు వేలాడదీసేస్తారట… ఎవరికీ కనిపించకుండా ఉండాలని. చరిత్రనొకసారి పరికిస్తే, ప్రభుత్వాలు ఏవైనా, ప్రశ్నలు వేసేవారికి కారాగార నిర్బంధాన్ని బహుమతిగా ఇస్తుంటారు కదా! అందుకేనేమో కవి, మిగిలి ఉన్న అక్షరాలను చీకటి గుహల గోడలకు వేలాడదీసి ఆనందిస్తుంటారు, అక్షరాల్లేని కాలాన్ని కలగంటుంటారు. గాని అది కల్లగానే మిగిలిపోతుందని చెప్పడం జరిగింది.
అక్షర రహిత సమాజాన్ని స్వప్నిస్తూ
వాక్యాల్ని చుట్టచుట్టి నేల పొరల్లోకి నెట్టేస్తూ
సాధించిన దానికి సంబర పడొచ్చు
వాక్యాల్ని చుట్టచుట్టి నేల పొరల్లోకి నెట్టేసి, తమకింక ఎదురులేదని, అక్షరాన్ని అణిచివేసామని, అక్షర రహిత సమాజం కోసం కలలు కంటుంటారు కొందరు. అది సాధ్యమయ్యేనా? తరతరాల చరిత్రలో అక్షరమే ఆయుధమై నిలిచింది. కత్తికన్నా తనకే పదునెక్కువని నిరూపించింది.
కెరటాలై ఎగిసిపడే వాక్య ప్రవాహాలని,
ఎవరైనా ఏ ఎడారుల్లో ఇంకింప చేయగలరని
ఒక ప్రశ్నను సంధించారు కవి. ఒక మోస్తరుగా కురిసిన వాన, ఇంకిపోయి, ఎడారి ఎడారిగానే మిగిలిపోతుంది. వర్షం ముంచెత్తి ప్రవాహమైతే, ఇంకిపోగా మిగిలినది ఉదృతమై ప్రవహిస్తే, ఆ ప్రవాహంలో ఎంతటివారైనా కొట్టుకుపోవాల్సిందే అని హెచ్చరిస్తున్నారు కవి.
“వాక్యాల్ని నిషేధించి అదృశ్యమైపోయినవారే గాని”
అంటూ నిజాన్ని నిర్భయంగా చెప్పుకొచ్చారు. ఎంత బలమైన వాక్య నిర్మాణమిది. అక్షరాన్ని నిషేధించినవారు చరిత్రలో కనుమరుగైపోతారు తప్ప, అక్షరం మాత్రం చిరాయువు. అది శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుందని చెప్పకనే చెప్పారు. అక్షరాన్ని అదృశ్యం చెయ్యాలనుకుంటే, అది సాధ్యమా! చరిత్రనెంత తిరగతోడినా, అక్షరమెప్పుడూ అదృశ్యమైపోలేదు
చిగుళ్ళు చిక్కినా, వేళ్ళు తెగ నరికినా
వాక్యాలు మాత్రం చిగురుస్తూనే ఉంటాయట.
అంతే కదా మరి. మొక్కను ఎదగనీయకుండా దాని చిగురును కత్తిరిస్తే, అక్కడనుండి అది మరిన్ని శాఖలను వేసుకుంటుంది. వేళ్లను నరికినా, మరిన్ని వేళ్ళు పుట్టుకొచ్చి, మరింత బలంగా భూమిలో పాతుకు పోతుంది. వాక్యానికి మొక్క పోలికను తీసుకువచ్చి, ఎన్ని చేసినా ఎదగాలనే ఆకాంక్ష బలంగా ఉన్న మొక్కను ఎదగకుండా ఎలా ఆపలేమో… అలాగే వాక్యం కూడా, కొత్త భావాలను అందిస్తూనే ఉంటుందని, మరింత పదునైన శక్తిగా ఎదుగుతుందని… చిన్న వాక్యంలో ఎంత పెద్ద భావాన్ని పొదిగారో కదా!
రాలి పడిన ప్రతి అక్షరం
వాక్యంగా మొలకెత్తడం సహజాతి సహజం.
రాలి పడిన విత్తు అన్ని ఆటంకాలను అధిగమించి, ఎలా మొలకెత్తుతుందో అలా, ఒక సహజ సిద్ధమైన స్వభావాన్ని అక్షరానికి అంటగట్టి, ఏమి చేసినా అక్షరానికి మరణం లేదు. అది నిరంతరం చిగురిస్తూనే ఉంటుందన్న ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
అక్షరమంటే జీవం తొణికిసలాడే విత్తనం
వాక్యం, నిల్వ చేసిన విత్తనాలమూట
వాక్యం, ఒక ముగింపు లేని పాట
అంటూ తన కవితకు ముగింపునిచ్చారు కవిగారు. అక్షరమనేది నిర్జీవమైనది కాదు. అది జీవం తొణికిసలాడే ఒక విత్తనం. అక్షర విత్తనాల మూ టే ఒక వాక్యం. అది ఒక ముగింపు లేని పాట అంటూ దానికి చిరస్థాయిని అద్దారు. అది ఈరోజూ, ఏ రోజూ ముగిసిపోయిన పాట కాదు. అది నిరంతరం మానవ హృదయాలలో మిగిలిపోయిన గానామృతమని తన కవిత ద్వారా నొక్కి వక్కాణించారు.
ఈ కవిత చదువుతున్నంతసేపూ, ప్రతి వాక్యమూ మనలను నిలబెట్టి ఎన్నో ప్రశ్నలను సంధిస్తుంది. వాటికి సమాధానం వెతకమంటుంది. అణగారిన జీవితాల గుండె ఘోషలకు, అక్షర రూపంలో ఆయుధం అవ్వమంటుంది. అటువంటి వారి కవితను సమీక్ష చేసి, పాఠకులకు పరిచయం చేసే అవకాశమిచ్చినందుకు, శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు మాస్టారుగారికి నా ప్రణామాలు.