Maji Bharathi

ఉత్తరాంధ్ర కవితా వృక్షానికి, ఒక పెద్దశాఖగా శోభను గూర్చిన ప్రముఖ రచయిత శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు. రచించిన “నదికీ ఒక భాష ఉంది” అన్న కవితా సంపుటిలో, “వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట” అనే మొదటి కవితను విశ్లేషిస్తున్నారు ప్రొఫెసర్ (డాక్టర్) మజ్జి భారతి.
శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు 22 పుస్తకాలను ప్రచురించారు. అందులో కథా, వ్యాస, కవితా, పద్య సంపుటులే కాకుండా, ఇంకా ఎన్నో ప్రక్రియలతో కూడిన పుస్తకాలవి. వారు అందుకున్న పురస్కారాలెన్నో! లెక్కలేనన్ని. అందులో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే మూడుసార్లు వారిని పురస్కార గ్రహీతగా ఎన్నిక చేసిందంటే వారి ప్రతిభను అర్థం చేసుకోవచ్చు.
వారు వ్రాసిన-
“పాడుదమా స్వేచ్ఛా గీతం” అనే గేయాన్ని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలుగు వాచకం “కుమార భారతి” లో 9వ తరగతికి పాఠ్యాంశంగా,
“కట్టండి ప్రాజెక్టులు” అనే కవితను అంబేద్కర్ యూనివర్సిటీ ఎంఏ మూడవ సంవత్సరం విద్యార్థులకు పాఠ్యాంశంగా బోధిస్తున్నారంటే, వారి ప్రశస్థి సుప్రసిద్ధమని అర్థమవుతుంది.
“పాడుదమా స్వేచ్ఛా గీతం” గీతాన్ని ఏలూరులో 5000 మంది విద్యార్థినీ విద్యార్థులు ఒకే వేదిక మీద ఆలపించగా తెలుగు బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్సులో నమోదయిందంటే అది మన తెలుగువారికే గర్వకారణమని నిర్ద్వందంగా చెప్పుకోవచ్చు.
వీరి సాహిత్యంపై మూడు పీహెచ్డీలు, మూడు ఎంఫిల్ ల కోసం పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయంటే, వీరి సాహిత్యం ఎంత గొప్పదో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
అటువంటి శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు గారు వ్రాసిన “నదికీ ఒక భాష ఉంది” కవితా సంపుటి- పుస్తకం పేరులోనే చాలా లోతైన అర్థముంది. నాగవళి ఒడిలోనే తన బాల్యాన్ని గడిపిన వారు, ఎన్నో కథలలో ఆ నదికి తనకు ఉన్న అనుబంధాన్ని అతిహృద్యంగా వ్యక్తీకరించారు. అక్షరంతో కూర్చిన వాక్యాలకున్న శక్తి ఏమిటో, సౌకుమార్యమేమిటో, వాటి గమనమేమిటో, వారితో పాటుగా మనమూ వీక్షిద్దాము రండి.
అక్షరం ఆయుధమని ఎంతమందో చెప్పారు. గాని “వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట”ని ఎవరూ చెప్పలేదు. విత్తనాల మూట- భావికి ఆహారాన్నందించే భాండాగారమది. అందుకే, తాము తిన్నా, తినకపోయినా, విత్తనాల మూటని మాత్రం, ఎంతటి కరువులోనైనా, ఎంతో భద్రంగా, మరెంతో అపురూపంగా దాస్తారు రైతన్నలు. అటువంటి విత్తనాల మూటతో వాక్యాన్ని సరిపోల్చడం వీరికే చెల్లింది. వాక్యం- విత్తనాల మూట, ఈ పోలికను మనం కలలోనైనా ఊహించగలమా! అటువంటి పోలికను తేవడంలోనే వీరి ప్రతిభ మనలను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది.

వాక్యం ఒక విత్తనాల మూట అని తన కవితకు శీర్షిక పెట్టి, ఈ కవితతో మనలో ఆలోచనల సుడిగుండాలను రేపుతున్నారు కవి. ఈ కవితతో, చదివే పాఠకులకు కూడా వాక్యమనేది కేవలం అక్షరాల సముదాయమే కాదు, మనిషిలో ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడే భావాల వ్యక్తీకరణ అనేది తెలుసుకునేటట్లు చేస్తారు.
వాక్యాల గురించి ఎంత అద్భుతంగా వర్ణించారంటే-
“ఎవరు రాసిన వాక్యాలో?
అద్భుతమైన శక్తివంతమైన వాక్యాలు.
ఎక్కడ, ఎవరు రాసినా, ఏ సిరాతో రాసినా…
వరుసలు వరుసలుగా కవాతు చేసే వాక్యాలు.
కవిత ఎత్తుగడలోనే తన హృదయాన్ని విప్పి చెప్పారు కవి. కవాతు ఎవరు చేస్తారు? ఎప్పుడు చేస్తారు? దేశ ప్రజలకు మేమున్నామని భరోసా ఇవ్వవలసిన పరిస్థితులలో, సైన్యం చేస్తుంది కవాతు. మరి ఇక్కడో? వాక్యాలు చేస్తున్నాయట. ఎందుకనో? బాధాతప్త హృదయాలకు, మీకెవరూ లేరనుకుంటున్నారేమో! మేమున్నాం. మీ వైపున నిలబడి మాట్లాడడానికి మేమున్నామంటూ , భరోసానిస్తూ, కవాతు చేస్తున్నాయి ఈ కవితలోని వాక్యాలు. కొన్ని వాక్యాలు నడుస్తుంటే వాటి “అడుగుల్లో పిడుగులు కూడా ధ్వనించే అరుదైన వాక్యాలు ఉన్నాయట”. కవాతు చేయడమే కాదు అవసరమైతే పిడుగుల్లా, శత్రువుల్ని నాశనం చేస్తామనే సంకల్పాన్నీ చెప్తున్నాయి ఈ వాక్యాలు.వాటి కదలికలో పిడుగులు కూడా ధ్వనిస్తాయట. అంటే ఎంత బలమైన భావవ్యక్తీకరణతో ఆ వాక్యగమనం సాగుతుందో ఊహించుకోవచ్చు.
మరికొన్నేమో… “పగిలిన పాదాల కింద మెత్తని పచ్చగడ్డి పరుపుల్లా ఉన్నాయట”. పగిలిన పాదాలతో నడవడం ఎంత దుర్భరమో మనందరికీ నిజజీవితంలో తెలిసిందే. నడుస్తున్నప్పుడు ఏ చిన్న రాయి గుచ్చుకున్నా, బాధతో గుండెలు విలవిల్లాడిపోతాయి. పాదానికి రాయి గుచ్చుకుంటే గుండె బాధ పడుతుందెందుకని? గాని, ఆ పగిలిన పాదాలే పచ్చగడ్డి మీద నడుస్తుంటే పచ్చగడ్డి పరుపై పాదాలకు సేద తీరుస్తుంది. ఈ వాక్యాలు, బాధపడుతున్న గుండెలను కూడా సేద తీరుస్తాయనడంలో సందేహం లేదు.
ఇంకొన్ని వాక్యాలు…
“పిల్లగాలి లాలిపాటలకు అలలు అలలుగా ప్రవహించే నారుమళ్ళ లాంటివట”.
పిల్లగాలి వీచినప్పుడు వినిపించే ధ్వనిని లాలిపాటతో పోల్చడం… ఈ కవికే సాధ్యం. ఎన్ని కలతలున్నా లాలిపాట, మనలను సుషుప్తిలోకి, తద్వారా కమ్మనైన కలలను అనుభవించే స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. దేహానికి విశ్రాంతినిస్తుంది. ఈ పిల్లగాలి లాలిపాటకు నారుమళ్లు అలలు అలలుగా ప్రవహిస్తున్నాయట. ఎంత చక్కని భావ సౌందర్యం. నారుమళ్ళతో చక్కని చిక్కని బంధమున్నప్పుడు కదా ఇటువంటి పదాలు పలుకుతాయి. అలలు అలలుగా ప్రవహించే పిల్లగాలి సంగీతానికి తలలూపుతూ దర్శనమిచ్చే నారుమళ్ళను చూసినవారికి తప్పించి, ఆ మాటల్లోని భావం ఊహించుకోవాలంటే సాధ్యం కాదు.
మరికొన్ని…
“వానాకాలపు వరదలప్పుడు ఎగసిపడే నాగావళి కెరటాల్లాంటి వాక్యాలు”
కవి నాగావళి ఒడిలో పెరిగిన వ్యక్తి అని మనకు తెలిసిపోతుంది ఈ వాక్యాల ద్వారా. మామూలు సమయాలలో, నాగావళి గమనం అతి నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది … ప్రవహిస్తుందా లేదా అన్నంత నిశ్శబ్దం. అదే వానాకాలంలో ఐతే, ఎగువ ప్రాంతాలలో కురిసే వర్షాలకు నీరు భారీగా చేరుతుంటే, కెరటాలే ఉండని నదిలో… కెరటాలతో నాగావళి ఎగసిపడుతుందట. అంటే సమయం వచ్చినప్పుడు కొన్ని వాక్యాలు, వాటిలోని అర్థాలు ఎగసిపడుతూ మనలను ఆ ప్రవాహంతో పాటు తీసుకుపోతాయి. వాక్యాలను వర్ణించడం ఇంతకన్నా ఎవరికైనా సాధ్యపడుతుందా? ఈ ఒక్క వాక్యంలో ఎంత భావం నిబిడీకృతమైంది?
అక్షరాల పుట్టుక కుట్ర కాదు
పదాలు ప్రాణ గీతాలు కావడం కుట్ర కాదు
అక్షరాలు పదాల్లో వొదగడం కుట్ర కాదు
పదాలు వాక్యాలు వాక్యాలుగా ప్రవహించడం కుట్ర కానేకాదు
వాక్యరహిత సమాజాన్ని ఊహించడమే అసలు కుట్ర
అంటూ భావవ్యక్తీకరణను సహించని, అక్షరాలను, వాక్యాలను నిర్బంధించాలనుకునే వారికి, అసలైన కుట్ర అంటే ఏమిటో తెలియ చెప్తున్నారు. మన మనసులోని భావాలను తెలియ చెప్పడానికి అక్షరాలు పదాలుగా, అవి వాక్యాలుగా ప్రాణం పోసుకుంటాయి. అక్షరమే లేనప్పుడు నేనంటూ ఒకడిని ఉన్నానని, నాకూ ఆలోచనలుంటాయని, వాటిని అందరితో పంచుకోవాలనుకుంటానని ఎవరికి తెలుస్తుంది? మనిషి ఆలోచనలను పంచుకోనివ్వకపోవడమే అసలైన కుట్ర అంటూ, బయటకు రానివ్వకుండా అక్షరాలను గొంతుల్లోనే నులిమేస్తున్న ఎందరికో సవాలు ఈ వాక్యం.
ఇంకోచోట…
చీకటి గుండెల్లో మండే సూర్యుడై ప్రకాశించాలనే
తపన పడుతుంది ప్రతి సిరాచుక్కా.
అణగారిన బ్రతుకుల్లో మిగిలి ఉండేది చీకటే. ఆ బ్రతుకుల్లోని చీకటిని మాయం చేసి వారి జీవితాల్లో వెలుగును పూయించాలంటే ఏ దీపపు కాంతో సరిపోదు, మండే సూర్యుడే దిగి రావాలి. అందుకని ప్రతి సిరాచుక్కా మండే సూర్యుడై వెలగాలనుకుంటుందట.
వీరి పదాలు కూడా కదం తొక్కుతాయి,
అవే నినాదమై అందరిచే ప్రేమించబడతాయి.

ఈయన వాక్యాలు పాటల పంటలను పండించాలనుకుంటాయి. గాని వాటిని ముక్కలు ముక్కలుగా నరికి, ఉక్కుపాదాల క్రింద నలిపి వికటాట్టహాసం చేసే కుట్రదారులెప్పుడూ ఉంటారు. ఎందుకంటే అక్షరాలెక్కడైనా మిగిలి ఉంటే అవి ప్రశ్నల కొడవలిగా మారిపోయి, కుట్రదారుల ధన అధికార దాహాన్ని, నిరంకుశత్వాన్ని ఊచకోత కోస్తుందని భయం… ఇందులో ఎంత నిగూఢమైన భావం!
అక్షరాలు మిగిలిపోతే వచ్చే ప్రశ్నలు కొడవళి అంతా పదునుగా ఉంటాయని,
వాటిని చీకటి గుహలకు వేలాడదీసేస్తారట… ఎవరికీ కనిపించకుండా ఉండాలని. చరిత్రనొకసారి పరికిస్తే, ప్రభుత్వాలు ఏవైనా, ప్రశ్నలు వేసేవారికి కారాగార నిర్బంధాన్ని బహుమతిగా ఇస్తుంటారు కదా! అందుకేనేమో కవి, మిగిలి ఉన్న అక్షరాలను చీకటి గుహల గోడలకు వేలాడదీసి ఆనందిస్తుంటారు, అక్షరాల్లేని కాలాన్ని కలగంటుంటారు. గాని అది కల్లగానే మిగిలిపోతుందని చెప్పడం జరిగింది.
అక్షర రహిత సమాజాన్ని స్వప్నిస్తూ
వాక్యాల్ని చుట్టచుట్టి నేల పొరల్లోకి నెట్టేస్తూ
సాధించిన దానికి సంబర పడొచ్చు
వాక్యాల్ని చుట్టచుట్టి నేల పొరల్లోకి నెట్టేసి, తమకింక ఎదురులేదని, అక్షరాన్ని అణిచివేసామని, అక్షర రహిత సమాజం కోసం కలలు కంటుంటారు కొందరు. అది సాధ్యమయ్యేనా? తరతరాల చరిత్రలో అక్షరమే ఆయుధమై నిలిచింది. కత్తికన్నా తనకే పదునెక్కువని నిరూపించింది.
కెరటాలై ఎగిసిపడే వాక్య ప్రవాహాలని,
ఎవరైనా ఏ ఎడారుల్లో ఇంకింప చేయగలరని
ఒక ప్రశ్నను సంధించారు కవి. ఒక మోస్తరుగా కురిసిన వాన, ఇంకిపోయి, ఎడారి ఎడారిగానే మిగిలిపోతుంది. వర్షం ముంచెత్తి ప్రవాహమైతే, ఇంకిపోగా మిగిలినది ఉదృతమై ప్రవహిస్తే, ఆ ప్రవాహంలో ఎంతటివారైనా కొట్టుకుపోవాల్సిందే అని హెచ్చరిస్తున్నారు కవి.
“వాక్యాల్ని నిషేధించి అదృశ్యమైపోయినవారే గాని”
అంటూ నిజాన్ని నిర్భయంగా చెప్పుకొచ్చారు. ఎంత బలమైన వాక్య నిర్మాణమిది. అక్షరాన్ని నిషేధించినవారు చరిత్రలో కనుమరుగైపోతారు తప్ప, అక్షరం మాత్రం చిరాయువు. అది శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుందని చెప్పకనే చెప్పారు. అక్షరాన్ని అదృశ్యం చెయ్యాలనుకుంటే, అది సాధ్యమా! చరిత్రనెంత తిరగతోడినా, అక్షరమెప్పుడూ అదృశ్యమైపోలేదు
చిగుళ్ళు చిక్కినా, వేళ్ళు తెగ నరికినా
వాక్యాలు మాత్రం చిగురుస్తూనే ఉంటాయట.
అంతే కదా మరి. మొక్కను ఎదగనీయకుండా దాని చిగురును కత్తిరిస్తే, అక్కడనుండి అది మరిన్ని శాఖలను వేసుకుంటుంది. వేళ్లను నరికినా, మరిన్ని వేళ్ళు పుట్టుకొచ్చి, మరింత బలంగా భూమిలో పాతుకు పోతుంది. వాక్యానికి మొక్క పోలికను తీసుకువచ్చి, ఎన్ని చేసినా ఎదగాలనే ఆకాంక్ష బలంగా ఉన్న మొక్కను ఎదగకుండా ఎలా ఆపలేమో… అలాగే వాక్యం కూడా, కొత్త భావాలను అందిస్తూనే ఉంటుందని, మరింత పదునైన శక్తిగా ఎదుగుతుందని… చిన్న వాక్యంలో ఎంత పెద్ద భావాన్ని పొదిగారో కదా!
రాలి పడిన ప్రతి అక్షరం
వాక్యంగా మొలకెత్తడం సహజాతి సహజం.
రాలి పడిన విత్తు అన్ని ఆటంకాలను అధిగమించి, ఎలా మొలకెత్తుతుందో అలా, ఒక సహజ సిద్ధమైన స్వభావాన్ని అక్షరానికి అంటగట్టి, ఏమి చేసినా అక్షరానికి మరణం లేదు. అది నిరంతరం చిగురిస్తూనే ఉంటుందన్న ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
అక్షరమంటే జీవం తొణికిసలాడే విత్తనం
వాక్యం, నిల్వ చేసిన విత్తనాలమూట
వాక్యం, ఒక ముగింపు లేని పాట
అంటూ తన కవితకు ముగింపునిచ్చారు కవిగారు. అక్షరమనేది నిర్జీవమైనది కాదు. అది జీవం తొణికిసలాడే ఒక విత్తనం. అక్షర విత్తనాల మూ టే ఒక వాక్యం. అది ఒక ముగింపు లేని పాట అంటూ దానికి చిరస్థాయిని అద్దారు. అది ఈరోజూ, ఏ రోజూ ముగిసిపోయిన పాట కాదు. అది నిరంతరం మానవ హృదయాలలో మిగిలిపోయిన గానామృతమని తన కవిత ద్వారా నొక్కి వక్కాణించారు.
ఈ కవిత చదువుతున్నంతసేపూ, ప్రతి వాక్యమూ మనలను నిలబెట్టి ఎన్నో ప్రశ్నలను సంధిస్తుంది. వాటికి సమాధానం వెతకమంటుంది. అణగారిన జీవితాల గుండె ఘోషలకు, అక్షర రూపంలో ఆయుధం అవ్వమంటుంది. అటువంటి వారి కవితను సమీక్ష చేసి, పాఠకులకు పరిచయం చేసే అవకాశమిచ్చినందుకు, శ్రీ గంటేడ గౌరునాయుడు మాస్టారుగారికి నా ప్రణామాలు.

నాలుగుతరాల రచయితల కథల మూట, ఈ “కళింగ కథా జాడ” అనడంలో ఎటువంటి సందేహమూ లేదు. కళింగాంధ్ర ప్రజల బ్రతుకు చిత్రాలతో, ముందు తరాలకు కథల బాటను వేస్తుంది అనడంలో కూడా సంశయం లేదు. ఈ పుస్తకంలోని కథలన్నీ కళింగాంధ్రకే ప్రత్యేకమైన బాస, యాస, స్థితిగతులను ప్రతిఫలించి, మానవ స్వభావాలను నగ్నంగా, మన ముందు నిలబెట్టినవే. తరాలు మారినా పేదల తలరాతలు మారలేదన్నది కాదనలేని సత్యం. కాలమేదైనా, పాత్రలేవైనా మానవ స్వభావం మారలేదన్న పచ్చి నిజాన్ని మనకు చెప్పేవే ఇందులోని కథలన్నీ. కొందరి స్వార్థమే ఎందరి వెతలకో కారణమౌతుంది. అందుకే తరాల క్రింద వ్రాసినా, నేటి పరిస్థితులకు కూడా అన్వయించేలా, కొన్ని కథలు ఈనాటివిలాగే అగుపిస్తాయి. మనం గమనిస్తే, మానవ స్వభావాలను చిత్రీకరించే కథలు ఏ తరం రచయితలు వ్రాసినా, ప్రస్తుత తరంలోని సమాజానికి కూడా అన్వయించేటట్లుగానే ఉన్నాయి.

ఈ సంకలనంలో ఎక్కువ శాతం కథలు ఉత్తరాంధ్ర మాండలికంతో వన్నె నింపుకున్నవే, వస్తు శిల్పాల్లో వైవిధ్యమున్నవే, అణగారిన బ్రతుకుల గురించి, ప్రజల జీవన స్థితిగతులను మన కళ్ళముందు నిలిపేవే.
మొదటి, రెండవ తరం కథలలో ఎక్కువగా పెత్తందారుల, శ్రామికవర్గాల మధ్య తారతమ్యం ఎక్కువగా ఉన్న నేపథ్యంలో, ఆ కాలంలో ఉన్న సమస్యలను చర్చించే కథలుంటే, మూడవ తరం వారు వ్రాసిన కథలు, రెక్కాడితేగాని డొక్కాడని పల్లె బతుకులను, ఆదివాసి పోరాటాలను మన కళ్ళముందు నిలబెట్టాయి. సంపాదకులు చెప్పినట్లు నాల్గవ తరం సమాజంలోని అన్ని వర్గాలను స్పృశిస్తూ కథలల్లారు. ఏ తరమైనా సమకాలీన, సామాజిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టేటట్లుగా కథలను వ్రాశారు. ఇందులోని ప్రతి కథా ఆణిముత్యమే.

మొదటి తరం రచయితల కథలు:
“దిద్దుబాటు” కథ ద్వారా తెలుగు కథకు ఆద్యుడైన గురజాడవారి “దేవుళ్ళారా మీ పేరేమిటి” లో, ఒక వ్యక్తి స్వార్థచింతన కారణంగా శైవులకు వైష్ణవులకు మధ్య ఘర్షణలు చెలరేగే పరిస్థితి… నిజానికి దేవుడిని నమ్మిన ఎవరైనా, ఇతరులతో సంబంధం లేకుండా తమ నమ్మకానికి కట్టుబడి ఉంటూ, ఇతరుల నమ్మకాలకు కూడా గౌరవిస్తూ సమాజ ధర్మం పాటిస్తారు. గాని కొంతమంది స్వార్థపరుల కారణంగానే మతాలమధ్యనో, లేక ఒకే మతంలో ఉన్న వేర్వేరు వర్గాల మధ్యనో కలహాలు చెలరేగుతుంటాయి.
“ఈ కథలో పీరు అనేది ఏమిటనుకున్నారు స్వామి వారి తిరునామమే” అంటూ, నాంచారమ్మ అనే ఒక బలమైన పాత్రను సృష్టించి, ఆ పాత్ర ద్వారా చెప్పించి, ఆఖరికి అది త్రిశూలాకారం గనక శివ పీరని శైవులు, రామస్వామి వారి నామము గనుక విష్ణు పీరని వైష్ణవుడు వాదించినప్పుడు, శివుడు విష్ణు పీర్లే అయినప్పుడు బుద్ధుడు శివుడు కారాదా అని ఒక ప్రశ్న ఇంకొకరితో లేవనెత్తించి, “శివుడో, విష్ణువో, పీరో, బుద్ధుడో… పేరేదైనా పరమాత్మ ఒక్కడే కదా!” అన్న బ్రహ్మాండమైన సందేశాన్ని ఇస్తారు గురజాడవారు.
కూలిపనినే వారసత్వంగా పిల్లలకిచ్చే పేదరికాన్ని “వారసత్వం” కథలో ఆయల నరసింహశర్మ గారు ఆవిష్కరిస్తే, పనిచేస్తున్న వాళ్లు ఎందుకు పడుండాలని ప్రశ్నిస్తుందొక గొంతు “ప్రభువెక్కిన పల్లకి”లో బొమ్మిరెడ్డిపల్లి సూర్యారావుగారి కలం నుండి. పెత్తందారులు ఏమి చేసినా మారు మాటాడకుండా చేసిన తరం నుండి, ప్రశ్నించే స్థాయికి చేరుకుంది ఆ తర్వాతి తరం.
రెండవ తరం రచయితల కథలు:
పొయ్యి మీదకు ఉన్నా, లేకపోయినా పొయ్యి లోపలికి కంపో, ఎండిన ఆకులో తేవలసిన బాధ్యత, బడికి వెళ్లి చదువుకోవలసిన ఎనిమిదేళ్ల బాలిక మీద పడితే, ఆ ఎండుటాకులు ఏరడానికి ఆ బాలిక పడే అవస్థ ద్వారా… “కుంకుడాకు”లో చాసోగారు పేదల దయనీయ స్థితిని వర్ణిస్తే, తప్పులెన్ని చేసినా శివరాత్రి రోజు చనిపోతే స్వర్గప్రాప్తి అవుతుందన్న ప్రజల మూఢ నమ్మకాన్ని వ్యంగ్యంగా చెప్పిన కథ రావిశాస్త్రి గారి “పాపి”.
మా అమ్మ చాలా మంచిది, నన్ను చెప్పలేనంత ప్రేమిస్తుంది, నా కొరకు ఎంత కష్టమైనా ఓరుస్తుంది, అన్నమాట తల్లి హృదయమేమిటో, కులమత ఆర్థిక స్థితులకు అతీతంగా, దేశ, కాలమాన పరిస్థితులకు అతీతంగా అమ్మంటే ఏమిటో హృదయానికి హత్తుకునేలా చెప్పారు అవసరాల రామకృష్ణారావు, “అమ్మ చాలా మంచిది” అన్న కథలో.
కారా మాస్టారు గారి “ఆర్తి” కథనే తీసుకుంటే… “ఎంగిలాకుల కోసం వీధి కుక్కలు ఎందుకు చస్తాయో, ఆ విస్తళ్ళలో భోజనం చేసిన వారికి అర్థం కాకపోవచ్చంటూ”, కాలు ఆడి కూలి చేస్తే గాని నోటికెల్లని వేళ్ళు, కూలి డబ్బుల కోసం బంధువుల మధ్య చెలరేగే తగాదాలు, పల్లెటూర్లలో సామాన్య ప్రజానీక స్థితిగతులు, ఆకలి తీరడానికి పడే పాట్లు, ఇవన్నీ మన కళ్ళ ముందు కనిపిస్తాయి ఆ కథలో. వ్యవసాయ పనులు ఉన్నప్పుడు, పని చేస్తే వచ్చే కూలి కోసం కూతురు నా దగ్గర ఉండాలని తల్లి, కోడలు నా ఇంట్లో ఉండాలని అత్త పోట్లాడుకోవడం పేదల బతుకులకు అద్దం పడుతుందీ కథ.

మూడవ తరం రచయితల కథలు:
భర్త తాగి వచ్చి కష్టాలు పెడుతున్నాడని బాధపడ్డ పనమ్మాయితో, అటువంటి భర్తను విడిచి పెట్టాలని సలహా ఇచ్చిన ఇల్లాలు, తన వరకు వచ్చేసరికి… తన భర్తకు అక్రమసంబంధం ఉందని తెలిసాక, నిలదీస్తే నా ఇష్టమన్న భర్తను వదిలేయలేక పోతుంది ఆ ఇల్లాలు. మహిళల గురించి ఆమె ఊహించుకున్న స్వాతంత్ర్యం, స్త్రీ పురుష సమానత్వం తన దగ్గరికి వచ్చేసరికి ఎందుకూ పనికి రాకుండా పోయింది. ఆడవాళ్ళ స్థితిగతులేవైనా ఫలితం ఒక్కటేనంటూ సుతిమెత్తగా చాగంటి తులసి గారు చురక వేసి చెప్పిన కథ “మనువు.

అన్యాయం అయిపోతున్న వాళ్ళు, వాళ్లకు న్యాయం చేయాలనుకుంటున్న వాళ్ళు, తుపాకులు పట్టుకొని అడవి దారి పడుతున్నారు. దౌర్జన్యం, అన్యాయం లేకపోతే అడవి దారి పట్టాల్సిన అవసరమేమిటి ఎవరికైనా? ఈ విషయం సమాజం ఆలోచించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉందంటూ, ఆదివాసీ రైతులకు అప్పులిచ్చి, వడ్డీ రూపంలో పండిన పంటను పీల్చేస్తూ, అసలు కోసం దౌర్జన్యంగా భూమిని రాయించుకుంటే తిరగబడ్డ రాజన్న గురించి “ఇదే దారి” లో భూషణం గారు చెప్తారు.
నాల్గవ తరం రచయితల కథలు:
“మీ రేపటి కోసం మా నేటిని త్యాగం చేస్తున్నామన్న వాళ్లు”… వాళ్ళెవరో పాఠకుల ఊహకే వదిలేస్తూ కథ మొత్తం నడిపించారు ప్రముఖ రచయిత అట్టాడ అప్పలనాయుడుగారు “వాళ్లు” కథలో. వాళ్లను పట్టుకోవడానికి వచ్చినా, “వాళ్ల తుపాకులకు ఆశయముందని భావించి, తుపాకీతో వాళ్ల ఉద్యమాన్ని ఆపగలమా?” అని తనను తానే ప్రశ్నించుకుంటూ, తాను వ్రాస్తున్న కథకైనా, ఇప్పటి వర్తమానానికైనా, జరుగుతున్న ఎన్ కౌంటర్… ఇది ముగింపేనా అన్న సంశయంతో తటపటాయిస్తూ నమ్మిన సిద్ధాంతానికి, డ్యూటీకి మధ్య నలిగిపోయిన వ్యక్తిగా ఈ కథలో జిల్లా ఎస్పీ కనిపిస్తారు.
తాత ముత్తాతల నుండి పొలాలకు అరకలు, బండ్లు వెళ్లే త్రోవలను మూసివేసి, పంట పండించుకోవడానికి వీల్లేకుండా చేసి, పొలం అమ్ముకొనక తప్పనిసరి పరిస్థితులను సృష్టించి, ఉత్తరాంధ్రలోని భూములను చవగ్గా కొనుక్కొని ఇక్కడి రైతుల మీదే పెత్తనం చలాయించే దొరల గురించి, తమ పొలాల్లో తామే పాలేరులైన దుస్థితి గురించి “తిరుగుడిగుమ్మి” లో, ఇంకొక ప్రముఖ రచయిత గంటేడ గౌరునాయుడుగారు విశదపరిచిన తీరు గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే.
తప్పనిసరి పరిస్థితులలో పొలాలను అమ్ముకున్న రైతుల కష్టాలను దగ్గరనుండి చూసిన వారి కలం, “ఎక్కడి నుంచో ప్రవహించి వచ్చిన పెట్టుబడులు, మన ముందు ఓ సాగరంలాగ తయారై, అలల నాలుకల తోటి ఆహ్వానిస్తుంటే, ఈతకొలను అనుకొని మురిసిపోతున్నాం గాని, అదొక తిరుగుడు గుమ్మని తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. రేపది మన ఊళ్ళనే ముంచేస్తుందన్నా ఆశ్చర్యం లేదు” అంటూ పదునైన సంభాషణలను రాయడం ద్వారా, తాత ముత్తాతల నాటి తమ ఊర్లలో, తామే వలసదారులైన ఉత్తరాంధ్ర రైతుల దుస్థితి గురించి చెప్పారు.
అణగారిన కులాలకు రిజర్వేషన్ల పేరుతో ప్రభుత్వంలో పదవులు ఇచ్చినా, అవి పేరుకు మాత్రమేనని “పెద్దోళ్ళు” కథలో బొడ్డ కూర్మారావు గారు తెలియబరిస్తే, పరిశ్రమల నుండి వెలువడే వ్యర్ధాలు శుద్ధి చెయ్యకుండా వదిలేస్తుంటే భూగర్భ జలాలు, భూమి, గాలి కలుషితమై ప్రజానీకం జబ్బులు పాలవుతుంటే, తనకెందుకులే అని ఊరుకోలేక, చేస్తున్న పీహెచ్డీని వదిలి, ప్రజల మధ్య ఉండి పోరాడాలని కొడుకు అనుకుంటే, అతని మీద ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్న ఆ తల్లిదండ్రుల బాధను తెలిపే కథ, బివిఏ రామారావు నాయుడుగారి “ఎదిగొచ్చే కొడుకు.

నేటి సినిమాలు పిల్లలనెలా ప్రభావితం చేస్తున్నాయో “ఆయుధపాణి”లో దాసరి రామచంద్రరావు గారు వివరిస్తే, నాటకాలు వేయడానికి ఇష్టపడే రైతు మనోవేదనను, పూర్వకాలంలో నాటకాలు చూడడానికి గ్రామస్తులు ఎలా వెళ్లేవారో వివరిస్తూ జ్ఞాపకాలలోనికి తీసుకు వెళ్తుంది, ఆల్తి మోహనరావుగారి “ఋషి” కథ.
యాక్సిడెంట్ అయిన వ్యక్తిని రక్షించే క్రమంలో, తన ఎంట్రెన్స్ ఎగ్జామ్ టైం దాటిపోయినా బాధపడని యువకుడు, కొడుకు చేసిన పనిని సమర్థిస్తూ ప్రాణం కన్నా ఏదీ ఎక్కువ కాదని భావించే తండ్రి, విద్యార్థులకు పరీక్షల్లో సోషల్ బిహేవియరుకు కూడా మార్కులుంటే బాగుండేదని ఆ తండ్రి అన్నప్పుడు, “పొలమైనా, రానున్న తరమైనా సరిగ్గా సాకగల చేతుల్లో ఉన్నప్పుడే ఫలవంతం అయ్యేదని”, “ఫలితం” కథలో తన భావాన్ని వ్యక్తీకరిస్తారు మాజీ ఎంపీ, రచయిత డివిజి శంకర్రావుగారు. పుట్టుకతో ఎవరూ దొంగలు కాదు పరిస్థితుల బట్టి దొంగలమయ్యామంటూ “సమాజం చెక్కిన దొంగలు”లో కలమట దాసుబాబుగారు చెప్తున్నారు.
రచయిత్రులను తీసుకుంటే, తొలితరంలో రుక్మిణమ్మగారు సాధారణంగా కుటుంబాల్లో దాయాదుల మధ్య జరిగే గొడవల గురించి చెప్తే, మూడవతరంలో చాగంటి తులసిగారు – “మనువు”లో భార్యల మీద భర్తల దాష్టీకం, భార్యల సర్దుకుపోయే తత్వాన్ని చెప్తే, నాల్గవ తరంలో మల్లీశ్వరిగారు భర్త చేతిలో కష్టాలు పడ్డ రావులమ్మ కథ చెప్తే, తండ్రైనా, భర్తైనా, బాంధవ్యం ఏదైనా మగాడన్నవాడి చేతిలో దగా చెయ్యబడుతూనే ఉంటారు ఆడవాళ్లు. అలా దగా కాబడ్డ కనక గురించి “కూరాకుల మడి”లో అయ్యగారి సీతారత్నం గారు చెప్తే, “మా ఊరి కథ” అని ఇనుగంటి జానకి గారు ఆ ఊరిలో జరిగిన కథల గురించి చెప్తూ, అందులో మరల అన్యాయంగా చనిపోయిన స్త్రీ మూర్తుల కథలే ఉంటే, చెట్లను నరుకుతూ, డైనమైట్లు పెట్టి కొండల్ని పిండి చేస్తూ, భూగర్భ జలాలను ఇష్టానుసారం తోడేస్తూ, పర్యావరణాన్ని అతలాకుతలం చేస్తూ ఉంటే, భూకంపాలు రాక ఏమవుతాయని ప్రశ్నిస్తూ, అలా కాకుండా ఉండాలంటే ఏమి చెయ్యాలో “కల” కథలో మజ్జి భారతి గారు, వివరిస్తారు.
ఉత్తరాంధ్ర కవుల కథలను సంకలనంగా చేసి, “కళింగ కథా జాడ” అని పేరు పెట్టారు గాని, ఇందులోని అన్ని కథలు, అన్ని ప్రాంతాల ప్రజల సమస్యలను ప్రతిబింబిస్తూ, సమస్యలకు ముగింపు ఏ రకంగా దొరుకుతుందని పాఠకులను ఆలోచింపజేసే విధంగా ఉంటాయి. ఈ వ్యాసంలో కొన్ని కథలనే ఉటంకించడం జరిగింది. గాని, ఇందులోని ప్రతికథ ఒక ఆణిముత్యమే. అందుకే కొని, చదవవలసిన కథల సంకలనమిది అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు.
ఈ సంకలనం తేవాలన్న ఆలోచన చేసి, శ్రమ కోర్చి, కథలను యేరి, వడబోసి, అర్థవంతమైన ముఖచిత్రంతో అలంకరించి, మనకందించిన సంపాదకత్రయం అట్టాడ అప్పలనాయుడు గారు, గంటేడ గౌరునాయుడు గారు మరియు చీకటి దివాకర్ గార్లకు ఈ సందర్భంలో అభినందనలు తెలియజేస్తూ, మాతృకలో ప్రచురింపబడ్డ నా కథ “కల” ను కూడా, ఈ సంకలనంలో చేర్చినందుకు ధన్యవాదాలు తెలుపుకుంటూ,
ప్రొఫెసర్ (డాక్టర్) మజ్జి భారతి
*