వ్యాసాలు

డాక్టర్ నలిమెల భాస్కర్  “అదీ కారణం” కవితపై విశ్లేషణా వ్యాసం

ప్రముఖ కవి, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత, బహు భాషావేత్త, అనువాదకులు, తెలంగాణా పదకోశ కర్త, రిటైర్డ్ తెలుగు భాషా ఉపన్యాసకులు, ఎస్.ఆర్.ఆర్.ప్రభుత్వ  డిగ్రీ కళాశాల, కరీంనగర్. డాక్టర్ నలిమెల భాస్కర్ కలం నుండి జాలువారిన “అదీ కారణం” కవితపై విశ్లేషణ.

కవి భాస్కర్ గారు తెలుగు సాహిత్యంలో తనదైన కవితా స్వరాన్ని వినిపిస్తున్న విశిష్ట కవి. ఉపాధ్యాయునిగా విద్యార్థులపై లోతైన ప్రభావాన్ని చూపారు. భాషా సౌందర్యాన్ని సూక్ష్మంగా ఆవిష్కరించిన అనువాదకుడిగా పేరు సంపాదించారు. మానవ అనుభూతులను తాత్విక లోతులతో వ్యక్తీకరించిన కవిగా విశేష గుర్తింపు పొందారు. చూడచక్కని భావాల మేళవింపు ఆయన కవిత్వంలో కనిపిస్తుంది.

“ఆశ్రు బిందువు, చెమట చుక్క, అత్తరు”  వంటి ప్రతీకల ద్వారా మానవ సమాజంలోని ప్రేమ, త్యాగం, దుఃఖం, దోపిడీ, ఆధిపత్యాలను కవి భాస్కర్ సునిశిత దృష్టితో పరిశీలించారు.     “అదీ కారణం” అనే శీర్షిక కవితలోని సామాజిక విశ్లేషణకు ఒక కారణ-కార్య సంబందాన్ని సూచిస్తుంది.    ఈ శీర్షిక సాధారణంగా కనిపించినప్పటికీ, కవితను చదివినప్పుడు దాని వెనుక ఉన్న సామాజిక అంతరార్థం స్పష్టమవుతుంది. ప్రపంచంలో కనిపించే సుఖశాంతుల వెనుక ఎవరి కన్నీళ్లు, ఎవరి చెమట, ఎవరి రక్తం ఉన్నాయో కవి అన్వేషిస్తారు. ఒకవైపు శ్రమజీవుల త్యాగం, దయ, మానవతా దృక్పథం ఉంటే, మరోవైపు వారి శ్రమను ఆస్వాదిస్తూ పెత్తనం చెలాయించే దోపిడీ వర్గం కనిపిస్తుంది. ఈ వైరుధ్యానికి మూల కారణం ఏమిటి?” అని  సూచించే శీర్షికగా ఇది నిలుస్తుంది.

చిన్నచిన్న దృశ్యాల వెనుక దాగి ఉన్న విస్తృత సామాజిక సత్యాన్ని పాఠకుల ముందుంచే శక్తి ఈ శీర్షికకు ఉంది. అభ్యుదయ కవిత్వ ధోరణిని ప్రతిబింబించే ఈ కవితా పంక్తులు సమాజంలోని రెండు పరస్పర విరుద్ధ వర్గాలను, శ్రమ దోపిడిని అత్యంత ప్రభావవంతంగా విశ్లేషిస్తాయి. మానవీయ కోణం, సామాజిక స్పృహ కలగలిసిన కవితగా “అదీ కారణం” నిలుస్తుంది.

కవితా వస్తువు:

ఈ కవితకు ప్రధాన వస్తువు శ్రమజీవుల వేదన, వారి శ్రమ దోపిడీ మరియు దోపిడీ వర్గం యొక్క క్రూరత్వం. సమాజంలో కంటికి కనిపించే కన్నీరు, చెమట వెనుక దాగి ఉన్న అసలు కారణాలను వెలికి తీయడమే “అదీ కారణం” కవిత యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఆశ్రు బిందువులో ఆవిష్కృతమైన విశ్వవేదన

“ఆశ్రు బిందువును విశ్లేషించాను/ లోకంలోని శోకమూర్తులందరూ గోచరించారు” – ఈ పంక్తులు కవి విశాలమైన మానవీయ దృష్టిని, సామాజిక స్పృహను, తాత్విక ఆలోచనా తీరును ప్రతిబింబిస్తాయి.  సాధారణంగా ఆశ్రు బిందువు ఒక వ్యక్తి అనుభవించే దుఃఖానికి సంకేతం. అయితే కవి దృష్టి     అక్కడితో ఆగిపోదు. ఒక ఆశ్రుబిందువును విశ్లేషించినప్పుడు, దాని వెనుక దాగి ఉన్న అనేక      జీవితాల విషాదం ఆయనకు గోచరిస్తుంది. ఈ విధంగా వ్యక్తిగత అనుభూతిని సామూహిక       వేదనగా విస్తరింపజేయడం ఈ పంక్తుల ప్రధాన విశిష్టత.

కవి మొదట ఆశ్రు బిందువును ఒక శక్తివంతమైన ప్రతీకగా స్వీకరిస్తారు. ఒక్క కన్నీటి బిందువులోనే సమస్త మానవాళి దుఃఖాన్ని దర్శిస్తారు. వ్యక్తిగత కన్నీటిని సామూహిక విషాదానికి ప్రతిరూపంగా మలచడం ద్వారా కవి మానవ వేదనకు విశ్వజనీనతను కల్పించారు.  ”శోకమూర్తులు” అనే పదప్రయోగం ఆ కన్నీటి వెనుక ఉన్న అనేక జీవితాల విషాదాన్ని స్ఫురింపజేస్తుంది. ఇవి కవితకు ప్రారంభ సూచికలు మాత్రమే కాదు ;  కవి యొక్క విశ్వజనీన సామాజిక దృక్పథానికి అద్దం పట్టే హృదయవిదారకమైన పంక్తులు.

వ్యష్టి నుంచి సమిష్టి వైపు ప్రయాణం:

ఈ పంక్తులలో కవి ఒక అద్భుతమైన తాత్విక దృష్టిని ప్రదర్శిస్తారు. ఒకరి కంటి నుంచి జారే కన్నీటి చుక్క ప్రపంచంలోని అందరి బాధలకు, శోకానికి ప్రతీక అని కవి గుర్తిస్తారు. ఒకరి కంటి నుంచి జారే కన్నీటి చుక్క కేవలం వారి వ్యక్తిగత బాధకు మాత్రమే ప్రతీక కాదు ;  అది సమాజంలోని సగటు మనిషి అనుభవించే వేదనకు కూడా అద్దం పడుతోంది.

ఇక్కడ కవి దృష్టి వ్యష్టి నుంచి సమిష్టి వైపు ప్రయాణిస్తుంది. ఒకరి కన్నీటిలో అనేకుల వేదనను, ఒకరి దుఃఖంలో సమాజపు సామూహిక దుఃఖాన్ని దర్శించడం ద్వారా కవి వ్యక్తిగత అనుభూతికి సామాజిక, విశ్వజనీనమైన పరిమాణాన్ని కల్పించారు.

ఆశ్రు బిందువు – ఒక శక్తివంతమైన ప్రతీక:

ఆశ్రు బిందువు (కన్నీటి చుక్క) వ్యక్తిగత వేదనకు గుర్తు. సాధారణంగా ఎవరైనా ఏదో బాధకు గురై ఏడుస్తారు. ఏడుస్తున్నప్పుడు ఆ వ్యక్తిని చూస్తే అతని దుఃఖం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. కానీ కవి దానిని కేవలం కన్నీటి చుక్కగా చూడలేదు ; దానిని విశ్లేషించారు. అంటే,అతను ఎదుర్కొనే బాధ మూలాల్లోకి వెళ్లి, ఉబికి వచ్చే కన్నీటికి గల కారణాలను  అన్వేషించారు.

అలా విశ్లేషించినప్పుడు కవికి ఒక వ్యక్తి బాధ మాత్రమే కాకుండా, లోకంలోని శోకమూర్తులందరూ గోచరించారు. అంటే. ఒక చిన్న కన్నీటి చుక్క ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అణిచివేతకు, ఆకలికి, అన్యాయానికి గురవుతున్న సమస్త పీడిత ప్రజల సామూహిక దుఃఖాన్ని కవి దర్శించారు.

ఈ దృష్టిలో ఆశ్రు బిందువు ఒక చిన్న బిందువులోనే అపారమైన దుఃఖాన్ని ప్రతిబింబించే శక్తివంతమైన ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అది లోకంలోని దుఃఖ సముద్రాన్ని చూపించే ఒక చిన్న కిటికీ వంటిది.

తాత్విక మరియు సామాజిక కోణం:

ఈ పంక్తులలో కవి యొక్క ఉదాత్త హృదయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. పరపీడనకు చలించే గుణమే ఉత్తమమైన కవిత్వ లక్షణం. లోకంలోని బాధలన్నింటినీ తన బాధగా భావించే ఆర్ద్రత ఇక్కడ వ్యక్తం అవుతుంది.

సమాజంలో దారిద్ర్యం, వివక్ష, అణిచివేత, అన్యాయం ఉన్నంతకాలం శోకమూర్తులు ఉంటారనే సామాజిక సత్యాన్ని కవి ఎత్తిచూపారు.  అందువల్ల ఈ పంక్తులు కేవలం ఒక వ్యక్తి దుఃఖాన్ని వర్ణించేవి కాకుండా, ఆ దుఃఖానికి కారణమయ్యే సామాజిక పరిస్థితులను కూడా సూచించేవిగా నిలుస్తాయి.

కవితా శిల్పం మరియు ప్రతీకలు:

ఈ పంక్తులలో కవి ఉపయోగించిన ప్రతీకలు భావగర్భితమైనవి.

“ఆశ్రు బిందువు” ఒక వ్యక్తిగత వేదనకు ప్రతీక. అయితే ఆ ఆశ్రు బిందువు కవి దృష్టిలోకి వచ్చినప్పుడు అది సమస్త మానవాళి దుఃఖానికి ప్రతీకగా మారుతుంది. “శోకమూర్తులు” అనే పద ప్రయోగం కూడా అత్యంత భావతీవ్రతను కలిగి ఉంది. కవి బాధపడే మనుషులను కేవలం “బాధపడేవారు” అని అనకుండా “శోకమూర్తులు” అన్నారు. అంటే, వారి జీవితాలే దుఃఖమయంగా మారిపోయాయని, వారు శోకానికి సజీవ రూపాలుగా నిలిచారని సూచించారు. ఒకే పదంతో అనేక జీవితాల విషాదాన్ని కవి ఆవిష్కరించారు.    “గోచరించారు” అనే పదానికి కూడా ఇక్కడ ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. ఇది కంటికి కనిపించడం అనే సాధారణ అర్థానికే పరిమితం కాదు. అంతశ్చేతనకు తట్టడం, హృదయానికి అనుభూతి కావడం, అంతర్దృష్టితో వాస్తవాన్ని దర్శించడం అనే భావాలను కూడా సూచిస్తుంది. బాహ్య నేత్రంతో చూస్తే కన్నీరు మాత్రమే కనిపిస్తుంది ; అంతర్దృష్టితో చూస్తే ఆ కన్నీటి వెనుక ఉన్న సామాజిక విషాదం కనిపిస్తుంది.

అభ్యుదయ భావజాలం:

సాహిత్య రంగంలో అభ్యుదయ భావజాలానికి ఈ పంక్తులు ఒక విశిష్టమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి. సమాజంలో ఒకరి కన్నీటికి కారణం కేవలం వారి వ్యక్తిగత సమస్య మాత్రమే కాదని, దాని వెనుక సామాజిక పరిస్థితులు కూడా ఉండవచ్చనే విషయాన్ని కవి గంభీరంగా ప్రతిపాదించారు.

సమాజంలో అణిచివేతకు గురవుతున్నవారు, ఆకలితో అలమటిస్తున్నవారు, అన్యాయానికి గురవుతున్నవారు, కష్టజీవులు – వీరందరి సామూహిక దుఃఖాన్ని ఒక ఆశ్రు బిందువులో కవి దర్శించారు. ఈ దృష్టిలో కవి కేవలం దుఃఖాన్ని వర్ణించేవారు కాదు ; దుఃఖానికి కారణమైన సామాజిక వాస్తవాన్ని గుర్తించే సామాజిక చైతన్య శీలి.   అందువల్ల ఈ పంక్తులలో సామాజిక స్పృహ, మానవీయత, అభ్యుదయ దృష్టి సమన్వయంగా కనిపిస్తాయి.

కవి దార్శనికత:

ఒక సాధారణ మనిషి కన్నీటిని కేవలం దుఃఖానికి ప్రతీకగా మాత్రమే చూస్తాడు. కానీ దాని వెనుక ఉన్న మూల కారణాలను అన్వేషించడు. ఇక్కడ “విశ్లేషణ” అనే పదాన్ని కవి ఒక లోతైన సామాజిక,మానసిక ప్రక్రియగా ఉపయోగించారు.    కన్నీటి స్వభావాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆ కన్నీటికి కారణమైన పరిస్థితులను అన్వేషించడమే కవి విశ్లేషణ. బాధ వెనుక ఉన్న మూల కారణాలను అన్వేషించే కవి అంతర్దృష్టి, దార్శనికత ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.  ఒక చిన్న ఆశ్రు బిందువులోనే సమస్త ప్రపంచపు దుఃఖాన్ని దర్శించడం ద్వారా కవి తన ఆలోచనా పరిధిని వ్యక్తి నుంచి సమాజానికి, సమాజం నుంచి విశ్వమానవత్వం వరకు తమ దృష్టిని విస్తరించారు.

ప్రతీకాత్మకత:

ఈ పంక్తులలో “ఆశ్రు బిందువు” అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. చిన్నదైన ఒక కన్నీటి బిందువులోనే ప్రపంచంలోని మహాశోక సముద్రమంతా దాగి ఉందనే భావాన్ని కవి స్పష్టం చేశారు. హృదయం బాధకు గురైనప్పుడే దుఃఖం కలుగుతుంది. ఒకరి కన్నీటి చుక్క కేవలం వ్యక్తిగత దుఃఖానికి ప్రతీకగా నిలవకుండా,విశ్వమానవుని కన్నీటికి ప్రతీకగా విస్తరించడం ద్వారా కవి ఆ దుఃఖానికి విశ్వజనీనమైన పరిమాణాన్ని కల్పించారు.

సామాజిక స్పృహ – మానవీయ ఆర్తి:

“శోకమూర్తులు” అనే పదం ద్వారా సమాజంలోని అణిచివేతకు గురవుతున్నవారు, ఆకలితో అలమటిస్తున్నవారు, అన్యాయానికి గురవుతున్నవారు, దీనులు, కష్టజీవులు – వీరందరి వేదనను       కవి ప్రతిబింబించారు.  సమాజం పట్ల కవి గుండెల్లో ఉన్న అమితమైన కరుణ, ఆర్తి ఈ పంక్తులలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది. ఇతరుల బాధను తన బాధగా భావించే హృదయం ఉంటేనే ఇటువంటి విశాలమైన మానవీయ దృష్టి సాధ్యమవుతుంది.

“ఆశ్రు బిందువును విశ్లేషించాను/ లోకంలోని శోకమూర్తులందరూ గోచరించారు” అనే పంక్తులు కవి యొక్క విశ్వమానవ దృష్టికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి. ఒకరి కన్నీటిలో అనేకుల కన్నీటిని, వ్యక్తిగత వేదనలో సామూహిక విషాదాన్ని, ఒక చిన్న ఆశ్రు బిందువులో అనంతమైన దుఃఖ సముద్రాన్ని కవి దర్శించారు. కన్నీటి భాషకు దేశం, ప్రాంతం, వర్గం అనే భేదాలు ఉండవు. మానవ వేదనకు విశ్వవ్యాప్తమైన ఒకే భాష ఉంది. ఎవరి కన్నీటిని విశ్లేషించినా, దాని వెనుక మానవ జీవితంలోని ఏదో ఒక వేదన కనిపిస్తుంది. ఈ విశ్వజనీన సత్యాన్ని కవి అత్యంత తక్కువ పదాలతో, అత్యంత గాఢమైన భావంతో ఆవిష్కరించారు.  అందువల్ల ఈ పంక్తులు కేవలం కవి కరుణకు ప్రతిబింబాలు మాత్రమే కాదు ; కవి యొక్క సామాజిక స్పృహకు, మానవీయ ఆర్తికి, ,తాత్విక దృష్టికి, అభ్యుదయ భావచైతన్యానికి విశ్వజనీన మానవతా దృక్పథానికి ప్రతీకలుగా నిలిచే శక్తివంతమైన కవితా పంక్తులు.

“చెమట చుక్కను పరిశీలించాను/ భువన భవనాన్ని తమ చేతులమీద మోస్తున్న/ త్యాగమూర్తులూ

శ్రమజీవులు కనిపించారు” ఇక్కడ చెమట చుక్క శ్రమకు ప్రతీకగా మారింది. ప్రపంచ నిర్మాణానికి పునాది వేసేది శ్రమజీవులేనని కవి స్పష్టం చేస్తున్నారు.

“భువన భవనాన్ని తమ చేతులమీద మోస్తున్న” అనే రూపకం శ్రమజీవుల పాత్రను అత్యంత శక్తివంతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. సమాజ సౌభాగ్యానికి అసలు నిర్మాతలు శ్రమజీవులే అనే భావన ఇక్కడ అంతర్లీనంగా వ్యక్తమవుతుంది.

చెమట చుక్క (స్వేద బిందువు);

ఇది కష్టజీవుల శ్రమకు గుర్తు.”భువన భవనాన్ని తమ చేతులమీద మోస్తున్న త్యాగమూర్తులూ” అంటూ సమాజ నిర్మాణానికి పునాది అయిన కార్మికులను,శ్రమజీవులను కవి ఇక్కడ అత్యున్నతంగా  గౌరవించారు.

దయా హృదయం:

లోక కళ్యాణం కోసం,మానవాళి సుఖశాంతుల కోసం తపించే నిష్కల్మషమైన ప్రేమకు ఇది ప్రతీక.

ఈ పంక్తులు కవితలోనే అత్యంత ఉదాత్తమైనవి మరియు గౌరవప్రదమైనవి.ఇవి శ్రమ సౌందర్యాన్ని, శ్రామిక వర్గపు విశ్వరూపాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తాయి.అభ్యుదయ సాహిత్య దృక్పథంలో ఈ పంక్తులు సాగుతున్నాయి.

శ్రమకు అద్దం పట్టే కన్నీటి చుక్క ద్వారా సమాజంలోని బాధను దర్శించిన కవి ఈ పంక్తులలో      “కన్నీటి చుక్క” ద్వారా ఆ బాధను అధిగమించడానికి చేసే శ్రమను విశ్లేషించారు.కవి చెమట చుక్కను కేవలం ఒక శారీరక ద్రవంగా చూడలేదు ; దానిని “పరిశీలించారు”. ఆ పరిశీలనలో కవికి సమాజ గమనాన్ని నడిపించే శ్రామిక శక్తి కనిపించింది.సంపద సృష్టికి మూలం శ్రమే అనే సత్యాన్ని కవి ఇక్కడ ప్రతిపాదించారు.

“భువన భవనం” అద్భుతమైన రూపకాలంకారం. ఇక్కడ కవి వాడిన “భువన భవనం” అనే పదం – “ప్రపంచం అనే పెద్ద భవనం” అనే భావాన్ని సూచిస్తూ – అత్యంత శక్తివంతమైన రూపకంగా నిలుస్తుంది. ఈ సమాజం,నాగరికత…. ఇలా కంటికి కనిపించే ప్రపంచ వైభవమంతా కొద్దిమంది వల్ల మాత్రమే ఏర్పడింది కాదు. దానిని తమ చేతుల మీద మోస్తున్న వారు కార్మికులు, కర్షకులు, శ్రమజీవులు.  పురాణాలలో ఆదిశేషుడు భూమిని తన చేతులమీద మోస్తాడని అంటారు. కానీ ఆధునిక అభ్యుదయ కవిత్వంలో ఈ సమాజ సంపదను, నాగరికతను తమ భుజాలపై మోస్తున్న నిజమైన దేవుళ్లు “శ్రమజీవులే” అని కవి భౌతికవాద కోణంలో నిరూపించారు.

త్యాగమూర్తులు – సామాజిక దృక్పథం:

కవి శ్రమజీవులను “త్యాగమూర్తులు” అని పిలిచారు. ఎందుకంటే వారు రాత్రింబవళ్లు కష్టపడుతూ, తమ సుఖాలను త్యాగం చేసి, ప్రపంచానికి సుఖసంతోషాలను అందిస్తున్నారు. ఇతరుల ఆకలిని తీర్చడానికి రైతు, ఇతరులకు నీడను  కల్పించడానికి భవన నిర్మాణ కార్మికుడు రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుని కష్టపడతారు. తమ జీవితాలను సైతం ధారపోస్తారు.   అందుకే వారు కేవలం పనిచేసే కార్మికులు కాదు ; సమాజ క్షేమం కోసం నిరంతరం త్యాగం చేసే త్యాగమూర్తులు.

కవితా శిల్పం – అభ్యుదయ ధోరణి

ఉదాత్తీకరణ:     శ్రమను, చెమటను ఇంత ఉదాత్తంగా, గౌరవంగా కీర్తించడం అభ్యుదయ కవిత్వం యొక్క ప్రధాన లక్షణం. శ్రీశ్రీ  మహాప్రస్థానంలో కార్మికులకు, కర్షకులకు సముచిత గౌరవాన్ని కల్పించిన ధోరణి ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

నడక మరియు శైలి:

భాష ఎంతో సరళంగా ఉన్నప్పటికీ,  ”భువన భవనాన్ని తమ చేతులమీద మోస్తున్న” అనే ఊహ పాఠకుని మనసులో శ్రామికుని పట్ల అపారమైన గౌరవభావాన్ని కలిగించడంతోపాటు, ఒక గొప్ప దృశ్యచిత్రాన్ని సృష్టిస్తుంది.  సాహిత్యపరంగా ఈ పంక్తులు శ్రామికవర్గ ప్రశస్తిని చాటిచెప్పే మకుటాయమానమైన పంక్తులుగా నిలుస్తాయి. జగత్తు నిర్మాణంలో శ్రమజీవుల పాత్ర ఎంత కీలకమైనదో సాటిలేని రీతిలో అభివర్ణించిన తీరు అద్భుతమైన ఘట్టంగా పేర్కొనవచ్చు.

ఈ పంక్తులు శ్రమ యొక్క విలువను, సమాజ నిర్మాణంలో కార్మికుల పాత్రను అత్యున్నత సాహిత్య గౌరవంతో ఆవిష్కరించాయి.

భావ వివరణ:

“చెమట చుక్కను పరిశీలించాను”

కవి శ్రమకు ప్రతీక అయిన ఒక చిన్న చెమట చుక్కను సాధారణంగా చూడకుండా,ఎంతో గౌరవభావంతో  లోతుగా పరిశీలించారు. ఆ పరిశీలనలో ఆయనకు   “భువన భవనాన్ని తమ చేతుల మీద మోస్తున్న త్యాగమూర్తులు, శ్రమజీవులు” కనిపించారు.   కవికి కేవలం కార్మికుల శారీరక శ్రమ మాత్రమే కనిపించలేదు. ఆ ఒక్క చెమట చుక్కలోనే  యావత్ ప్రపంచ భారాన్ని తమ భుజాలపై  మోస్తున్న  నిరుపేద కర్మజీవులైన శ్రమజీవుల త్యాగం, కష్టం,

గొప్పతనం సాక్షాత్కరించాయి. అందువల్ల ఆ చెమట చుక్క కవికి శ్రమజీవుల త్యాగానికి, వారి జీవన పోరాటానికి ప్రతీకగా కనిపించింది.   శ్రమ,సౌందర్య శాస్త్రం:   ఈ పంక్తులు అభ్యుదయ భావజాలానికి అద్దం పడతాయి.ప్రపంచంలో ఉన్న సంపద, భవనాలు, నాగరికత అంతా శ్రమజీవుల చెమట చుక్కల నుంచే ఉద్భవించాయని కవి నొక్కి చెబుతున్నారు.            కవి దృష్టిలో “చెమట చుక్క” అనేది కేవలం ఒక శారీరక ద్రవం కాదు; అది సమాజాన్ని, సృష్టిని   నడిపించే శ్రమకు ప్రతీక. శ్రమజీవుల కష్టాన్ని, త్యాగాన్ని, వారి సృజనాత్మక శక్తిని కవి ఈ ప్రతీక ద్వారా ఆవిష్కరించారు.

అద్భుతమైన రూపకం: కవి ఈ ప్రపంచాన్ని “భువన భవనం”తో పోల్చారు.ఏ భవనానికైనా          పునాదిరాళ్లు కంటికి కనిపించవు. కానీ ఆ పునాదులపైనే మొత్తం భవనం నిలబడుతుంది.           అలాగే ఈ సమాజం అనే భవనాన్ని  తమ రక్తాన్ని చెమటగా మార్చి,కంటికి కనిపించకుండా      మోస్తున్న  పునాదిరాళ్లు  శ్రమజీవులని కవి భావించారు.ఈ విధంగా శ్రమజీవులను భువన      భవనానికి పునాదిరాళ్లుగా పోల్చడం ద్వారా కవి ఇక్కడ అద్భుతమైన రూపకాన్ని సృష్టించారు.

త్యాగమూర్తులుగా శ్రమజీవులు:                                                                                     కష్టపడే వారిని కవి కేవలం కార్మికులుగా చూడలేదు. వారిని త్యాగమూర్తులుగా అభివర్ణించారు. వారు తమ సుఖాలను, సంతోషాలను త్యాగం చేసి రాత్రింబవళ్లు కష్టపడటం వల్లనే సమాజం ఇంత వైభవంగా వెలుగొందుతోంది. వారి శ్రమలోని త్యాగగుణాన్ని కవి ఈ పదం ద్వారా గౌరవించారు.

కవి సామాజిక దృక్పథం:

శ్రమను గౌరవించని సమాజం ఎప్పటికీ ముందుకు సాగదు. ఒక చిన్న చెమట చుక్క వెనుక ఉన్న సామాజిక సత్యాన్ని, ఆర్థిక అసమానతలను కవి ఇక్కడ ప్రశ్నిస్తున్నారు. ప్రపంచ నిర్మాణానికి కారణమైన శ్రమజీవుల శ్రమను గౌరవించడమే కవిత యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ పంక్తులు శ్రమకు అర్పించిన అక్షర నీరాజనం. కార్మికుడే విశ్వకర్మ అనే సత్యాన్ని ఈ పంక్తులు చాటి చెబుతున్నాయి. మొదటి భాగంలో కన్నీటి వెనుక ఉన్న శ్రమను, త్యాగాన్ని కవి దర్శించారు. సమాజ హితాన్ని కోరే ప్రతి ఒక్కరినీ ఆలోచింపజేసే అత్యుత్తమ అభ్యుదయ కవితా పంక్తులు ఇవి.

“ ప్రపంచ మానవాళి సుఖశాంతుల కోసం/ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ/కొట్టుకుంటున్న దయా హృదయాన్ని చూశాను” ఈ పంక్తుల్లో కవి శ్రమజీవులలోని మానవతా దృక్పథాన్ని ప్రతిష్టించారు.      వారి శ్రమ కేవలం జీవనోపాధి కోసం మాత్రమే కాదు. సమస్త మానవాళి సుఖశాంతుల కోసం వారు పడే తపనగా కవి అభివర్ణించారు. శ్రమజీవుల హృదయంలో నిండిన దయ, మానవతా భావాలను ఈ పంక్తుల ద్వారా ఆవిష్కరించారు.

“ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ/కొట్టుకొంటున్న దయా హృదయాన్ని చూశాను” అనే అభివ్యక్తి వారి అంతరంగంలోని కరుణను,త్యాగశీలతను ప్రతిబింబిస్తుంది. సాహిత్యపరంగా ఈ పంక్తులు కవితలో కరుణ, మానవతావాదం పతాక స్థాయికి చేరిన ఘట్టాన్ని ఆవిష్కరిస్తాయి.

కవి అంతర్దృష్టి మునుపటి పంక్తుల్లోని కన్నీరు, బాధ, చెమట. శ్రమలను దాటి ఇప్పుడు వాటి వెనుక ఉన్న ప్రేమ, దయ అనే మూలతత్వాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఈ పంక్తులు అభ్యుదయ దృక్పథంతో పాటు విశ్వజనీన మానవతాకోణం దిశగా సాగుతున్నాయి.

కవి ఇక్కడ ఒక దేశానికో, ఒక వర్గానికో పరిమితం కాలేదు. ఆయన చూపు ప్రపంచ మానవాళిపై  పడింది. సమాజంలోని పేదరికం, కష్టాలు, కన్నీళ్లను చూసి చలించిపోవడమే కాకుండా, లోకమంతా ఇప్పుడు సుఖశాంతులతో వర్ధిల్లాలని ఆకాంక్షించే ఒక గొప్ప ఆర్ద్రత ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.             ప్రపంచ శాంతిని, మానవ కారుణ్యాన్ని కోరుకునే గుణం అభ్యుదయ కవిత్వంలోని  అత్యున్నతమైన తాత్విక కోణాలో ఒకటి.

“ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ” అనే  పంక్తి భావతీవ్రతను తెలియజేస్తుంది. కవి కేవలం పైపైన దయను చూపడం లేదు. సమాజంలో పేరుకుపోయిన అశాంతిని. అన్యాయాలను చూసి కవి దేహంలోని. మనసులోని ప్రతి కణం వేదనతో రగిలిపోతూ తపిస్తోంది.  సమాజ బాధ పట్ల కవికి ఉన్న అంతరంగ స్పందన ఈ పదబందంలో స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది.                                                “కొట్టుకుంటున్న దయా హృదయం” అనే ప్రయోగంలో  హృదయం కొట్టుకోవడం కేవలం జీవక్రియకు సంబంధించినది కాదు. లోకంలోని బాధలను చూసి ఆవేదనతో, తపనతో స్పందించే ఒక సజీవ సామాజిక స్పృహకు ఇది ప్రతీక. స్వాభిమానం, కరుణ, మానవతా విలువలతో నిండిన హృదయం సమాజంలోని వైకల్యాలను చూసి మౌనంగా చేతులు ముడుచుకుని ఉండదనే సత్యాన్ని కవి ఈ అభివ్యక్తి ద్వారా స్పష్టం చేశారు.

సాహిత్య శిల్పం – అంత:సూత్రం

కవితా నిర్మాణ క్రమంలో ఈ పంక్తులు ఒక అద్భుతమైన వంతెనలా పనిచేస్తాయి. బాధితుల కన్నీటిని, శ్రామికుల చెమటను చూసిన కవిలో కలిగిన అపారమైన కరుణే ఈ “దయా హృదయం”. ఆ కరుణ కేవలం సానుభూతిగా మిగిలిపోకుండా, సామాజిక చైతన్యంగా, మార్పు పట్ల తపనగా పరిణమిస్తుంది.

దయ, కరుణ, మానవతా విలువలు లేని చోట నిజమైన సామాజిక మార్పు సాధ్యం కాదనే అంతర్లీన సత్యాన్ని కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా స్థాపించారు. అందువల్ల “ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ కొట్టుకుంటున్న దయా హృదయాన్ని చూశాను” అనే అభివ్యక్తి ద్వారా కవితలో అంతర్లీనంగా ఉన్న కరుణ, మానవతావాదం, సామాజిక స్పృహలను ఏకకాలంలో ఆవిష్కరించే శక్తివంతమైన సాహిత్య శిల్పంగా ఈ పంక్తులు నిలుస్తాయి.                                                                                                          

శైలి మరియు అలంకారం

స్వభావోక్తి – భావచిత్రం:

“హృదయం పరితపించడం”, “కొట్టుకోవడం” వంటి పదబంధాలు పాఠకునిలో భావోద్వేగ స్పందనను, సానుభూతి భావాన్ని రేకెత్తిస్తాయి.                                                                                  ఆర్ద్రత కలిగిన భాష:                                                                                                 కవితలో అభ్యుదయ భావాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ పంక్తులలో  ఉపయోగించిన భాష ఎంతో రమ్యంగా, ఆర్ద్రంగా ఉండి, కవిలోని సున్నితమైన హృదయాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.                                         ఈ పంక్తులు విశ్వశ్రేయస్సును కాంక్షించే ఉత్తమ కవితా లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి.                     కేవలం వ్యవస్థను విమర్శించడమే కవిత్వం కాదు. ఆ విమర్శ వెనుక సమస్త మానవాళి సుఖశాంతులతో వర్దిల్లాలనే కాంక్ష, తపన,దయ కలిగి ఉండాలనే ఉదాత్తమైన సందేశం ఉండాలి.       ఈ పంక్తులు కవితలోని తాత్విక కోణాన్ని ఆవిష్కరిస్తాయి.

మొదటి చరణంలో కన్నీటిని, దు:ఖాన్ని, రెండవ చరణంలో చెమటను, శ్రమను విశ్లేషించిన కవి,        ఈ చరణంలో వీటన్నింటికీ మూలమైన విశ్వజనీనమైన ప్రేమను, కరుణను దర్శిస్తున్నారు.

భావ వివరణ:

“ప్రపంచ మానవాళి సుఖశాంతుల కోసం”                                                                                 – కవి ఆలోచన, ఆరాటం కేవలం తన దేశం, తన ప్రాంతం, తన వర్గానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అది సమస్త జగత్తును, యావత్ ప్రపంచ మానవాళిని తన పరిధిలోకి తీసుకుంది.

“ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ” — ఆ హృదయంలోని ప్రతి అణువు, ప్రతి కణం తోటి మనుషుల బాగు కోసం తపిస్తోంది.                                                                                              “కొట్టుకుంటున్న దయా హృదయాన్ని చూశాను” — సమాజంలోని కన్నీళ్లు, కష్టాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటన్నింటినీ తుడిచివేసి ప్రపంచాన్ని సుఖశాంతులతో నింపాలని ఆరాటపడే  అమూల్యమైన, దయతో నిండిన హృదయాన్ని కవి ఇక్కడ దర్శించారు.

సాహిత్య విశ్లేషణ:

ఈ పంక్తులలో విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వం పట్ల కవికి ఉన్న విశాల దృక్పథం వ్యక్తమవుతుంది.           “వసుదైక కుటుంబం” అనే భావనలాగా, ప్రపంచంలోని మనుషులు దయ, సుఖసంతోషాలతో ప్రశాంతంగా కలిసిమెలిసి ఉండాలనే అత్యున్నత ఆశయం ఇందులో కనిపిస్తుంది. స్వార్థం నిండిన లోకంలో, పరార్థం — అంటే ఇతరుల మేలు కోసం ఆలోచించే హృదయమే నిజమైన హృదయమని కవి గాఢంగా విశ్వసిస్తున్నారు.                                                                                                         అతీతమైన ఆర్తి – అంతర్చేతన:                                                                                          “ప్రతి కణంలో పరితపిస్తూ” అనే ప్రయోగం కవి యొక్క తీవ్రమైన ఆవేదనను, ఆరాటాన్ని సూచిస్తుంది. అది పైపైన సానుభూతి చూపడం కాదు ; శరీరంలోని ప్రతి కణం తోటి మనుషుల దుఃఖాన్ని చూసి కరిగిపోవడం. సమాజ శ్రేయస్సు పట్ల కవికి ఉన్న అపారమైన బాధ్యతను, కరుణను ఈ పదప్రయోగం ఎత్తిచూపుతోంది.                                                                                                          దయ – సృష్టికి మూల స్తంభం:                                                                                       లోకంలో శోకం, బాధ ఉన్నాయి. వాటిని మార్చేందుకు శ్రమ, కష్టం అవసరం. కానీ వీటన్నింటిని నడిపించే చోదక శక్తి “దయ” మాత్రమే. ఆ దయా హృదయమే సమాజం వినాశనం వైపు వెళ్లకుండా కాపాడుతుంది.                                                                                                               కవి దర్శించిన ఆ దయ, ఏ ఒక్క వ్యక్తికో పరిమితం కాదు ; సమాజంలోని సత్పురుషులందరి అంతరంగ చైతన్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.                                                                                       కవితా పరిణామం:                                                                                                           ఈ కవిత ఒక క్రమ పద్ధతిలో సాగుతుంది. కన్నీటి చుక్క సమాజంలోని బాధను గుర్తించడాన్ని.     చెమట చుక్క సమాజాన్ని నిర్మించే శ్రమను గౌరవించడాన్ని. దయా హృదయం సమాజాన్ని రక్షించే ప్రేమను, శాంతిని ఆకాంక్షించడాన్ని సూచిస్తాయి.                                                                     ఈ విధంగా కవి భౌతికమైన పరిశీలనలైన  కన్నీరు, చెమట నుండి అత్యున్నతమైన ఆత్మిక మానవ విలువలైన దయ, కరుణ వైపు పాఠకులను తీసుకువెళ్లారు.                                                       ఈ పంక్తులు కవితకు ఒక సమున్నతమైన సార్థకమైన ముగింపును ఇస్తాయి. లోకంలో ఎంత కష్టం, ఎంత కన్నీరు ఉన్నప్పటికీ, మానవత్వం, దయా హృదయం ఇంకా లోకంలో కొట్టుకుంటూనే ఉన్నాయి. కాబట్టే ప్రపంచం ఇంకా ఇలా  నిలిచి ఉందనే గొప్ప ఆశాభావాన్ని కవి వ్యక్తపరిచారు.                      కవి కేవలం సమస్యలను చూపడమే కాదు ; దయ, శాంతి ద్వారానే మానవాళి మనుగడ సాధ్యమని చాటిచెప్పారు. అందువల్ల ఈ కవిత ఒక అద్భుతమైన శాంతిగీతాన్ని తలపింపజేస్తుంది.

“ఆర్ద్రమైన కన్నీటి చుక్కలను మింగి/పరిమళ సంభరితమైన/స్వేదబిందువులను వేధించుకు తిని/

చిక్కటి నెత్తుటిమీదికెక్కి/పెత్తనం చేస్తున్న/అత్తరును కూడా ఇట్టే గమనించాను” అనే పంక్తులు

సమాజంలోని తీవ్రమైన దోపిడీని, శ్రామికుల కష్టార్జితంపై పెత్తనం చెలాయించే పెట్టుబడిదారీ లేదా పెత్తందారీ వర్గాల నైజాన్ని అత్యంత ప్రభావవంతంగా,ప్రతీకాత్మకంగా నిలదీస్తున్నాయి. ఇక్కడ కవితలోని భావధోరణి ఒక్కసారిగా మరింత తీవ్రమవుతుంది. కన్నీరు, చెమట రెండూ శ్రమజీవుల జీవితానికి ప్రతీకలు. వారి దుఃఖాన్ని, శ్రమను మరొక వర్గం తమ స్వార్ధ ప్రయోజనాలకు వినియోగించుకుంటున్న సామాజిక వాస్తవాన్ని కవి వ్యంగ్యాత్మకంగా, ఆవేదనతో చిత్రించారు.

కవితా నేపథ్యం & వస్తువు:

ఈ కవితా పంక్తుల ప్రధాన వస్తువు సామాజిక అసమానత మరియు శ్రమదోపిడీ. సమాజంలో అట్టడుగున ఉండి నిరంతరం కష్టపడే శ్రామికుల, పేదల కన్నీళ్లను, చెమటను ఆసరాగా చేసుకుని, వారి రక్తాన్ని తాగి వైభోగాన్ని అనుభవించే అధికార, ధనిక వర్గాల క్రూరత్వాన్ని కవి ఇక్కడ ఎండగట్టారు.

భావవిశ్లేషణ:

ఈ పంక్తులు సమాజంలోని శ్రమ దోపిడీని, వర్గ వైరుధ్యాన్ని నిలదీస్తున్నాయి.

“ఆర్ద్రమైన కన్నీటి చుక్కలను మింగి”

అనే పదబంధం నిరుపేదల, నిస్సహాయుల ఆకలి ఆర్తనాదాలకు, వారి పట్ల సమాజానికి నెలకొన్న క్రూరత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. వారి కన్నీళ్లను సైతం దిగమింగేలా చేసే దోపిడీని ఇది సూచిస్తుంది.”మింగి”, “వేధించుకు తిని” వంటి క్రియాపదాలు దోపిడీ తీవ్రతను స్పష్టంగా వ్యక్తీకరిస్తున్నాయి.

“పరిమళ సంభరితమైన స్వేద బిందువులను వేధించుకు తిని”                                                                 శ్రామికుడు చిందించే చెమట దేశ ప్రగతికి సువాసన వంటిది.అయితే, ఆ స్వేద బిందువులను “వేధించుకు తిని” అనడం ద్వారా శ్రామికుల కష్టాన్ని పీల్చి పిప్పి చేసే పరాన్న జీవుల క్రూరత్వాన్ని కవి కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించారు.                                                                                       “చిక్కటి నెత్తుటిమీదికెక్కి/పెత్తనం చేస్తున్న అత్తరు”                                                                  అనే భావన ఈ కవితలో అత్యంత శక్తివంతమైనది. దీని ద్వారా కవి సామాజిక వైరుధ్యాన్ని మరింత పదునుగా ఆవిష్కరించారు.”చిక్కటి నెత్తుటి” శ్రమజీవుల త్యాగానికి,వారి రక్తానికి ప్రతీకగా నిలిస్తే, దానిమీద నిలబడి “పెత్తనం చేస్తున్న అత్తరు” దోపిడీ వర్గానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.              సుగందాన్ని సూచించే “అత్తరు“అనే పదాన్ని ఇక్కడ వ్యంగ్యార్థంలో ఉపయోగించడం విశేషం.ఒకరి కన్నీరు, చెమట, రక్తం మీద మరొకరు తమ సుఖసౌఖ్యాలను, ఆధిపత్యాన్ని నిర్మించుకుంటున్న  సామాజిక అసమానతలను కవి ఎత్తిచూపారు.                                                                “అత్తరు” సుగంధ ద్రవ్యం. అయితే, ఇక్కడ అది విలాసానికి, అధికారానికి, ఆధిపత్యానికి ప్రతీకగా మారింది. అత్తరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? శ్రామికుల చిక్కటి నెత్తురుపైనుంచే పుట్టుకొచ్చింది. అంటే, సంపన్నుల విలాసవంతమైన జీవితాలు పేదల శ్రమ, త్యాగం, రక్త మాంసాల పునాదులపైనే నిర్మితమవుతున్నాయనే చేదు వాస్తవాన్ని కవి సూచించారు.

సమాజంలో అణిచివేతకు గురవుతున్న దీనులు ,పేదల కన్నీళ్లను, వారి కష్టాలను దోపిడీదారులు తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటున్న తీరును ఈ పంక్తులు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.తీవ్రమైన సామాజిక విమర్శను ప్రతిబింబించే ఈ పంక్తుల ద్వారా.అంతకు ముందు వరకు కన్నీరు. చెమట వెనుక ఉన్న ఆర్ద్రతను చూపిన కవి, ఇక్కడ ఆ శ్రమను దోచుకుంటున్న పెట్టుబడిదారీ వర్గం నైజాన్ని అత్యంత వ్యంగ్యంగా, పదునైన శైలిలో ఎండగట్టారు.                                                                                                        వర్గ వైరుధ్యం – శ్రమదోపిడి:                                                                                                 ఈ పంక్తులు మార్క్సిస్ట్ సిద్ధాంత భావజాలంలోని ‘మిగులు విలువ సిద్ధాంతాన్ని’ కవిత్వీకరించాయి.

ఒకరు కష్టపడి శ్రమిస్తుంటే, మరొకరు ఏ పని చేయకుండా కూర్చుని సుఖసంతోషాలను అనుభవిస్తున్న వర్గ వైరుధ్యాన్ని కవి ఇక్కడ ప్రశ్నించారు.

“ఆర్ద్రమైన కన్నీటి చుక్కలను మింగి”

అనే భావం పీడిత ప్రజల కష్టాలను, వారి దీనస్థితిని దోపిడీదారులు తమ ఎదుగుదలకు పెట్టుబడిగా మార్చుకుంటున్న తీరును ఇది సూచిస్తుంది.

“స్వేద బిందువులను వేధించుకుతిని”

అనే పదబంధం కార్మికుల పవిత్రమైన చెమట చుక్కలను, వారి శ్రమను పెట్టబడిదారులు దోచుకుని, తమ సుఖసౌఖ్యాలకు ఉపయోగించుకుంటున్న తీరును తెలియజేస్తుంది.                                                                                              “పరిమళ సంభరితమైన”                                                                                                 అని కవి చెమటను సువాసన కలిగినదిగా అభివర్ణించారు. ఎందుకంటే సమాజ సృష్టికి, సంపదకు మూలం శ్రమే. అలాంటి శ్రమను పెట్టుబడిదారీ వర్గం దోపిడీ చేసి, శ్రమజీవుల హక్కులను హరిస్తుందని కవి సూచించారు.

“చిక్కటి నెత్తుటిమీదికెక్కి పెత్తనం చేస్తున్న”

అనే భావం పేదల రక్తాన్ని పిండి, వారి ప్రాణాలను సైతం లెక్కచేయకుండా, ఆ రక్తం పైనే తమ అధికారాన్ని, భోగాలను చెలాయిస్తున్నారనే చేదు నిజాన్ని  కళ్ళకు కడుతుంది.                                      “అత్తరు – విలాసానికి, అహంకారానికి ప్రతీక”                                                                              ఈ కవితా ఖండికలో “అత్తరు” అనేది అత్యంత శక్తివంతమైన, వైవిధ్యమైన ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. బాహ్య ప్రపంచానికి అత్తరు సువాసనను, విలాసవంతమైన సంస్కృతిని, గొప్పతనాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ధనవంతులు, పాలకులు తమ డాబుదర్పాలను చాటుకోవడానికి అత్తరును ఉపయోగిస్తుంటారు.   కానీ కవి అంతర్దృష్టిలో నిశితంగా గమనిస్తే, ఆ అత్తరు సువాసన వెనుక ఉన్నవి కేవలం సుగంధ ద్రవ్యాలు కావు. పేదల కన్నీళ్లు, కార్మికుల చెమట చుక్కలు, అమాయకుల చిక్కటి నెత్తురు. అంటే, సమాజంలో పైకి కనిపించే ధనవంతుల వైభవం, విలాసం వెనుక ఎంతోమంది శ్రమజీవుల శ్రమ, త్యాగం  దాగి ఉన్నాయనే సత్యాన్ని కవి ఎంతో గంభీరంగా ఆవిష్కరించారు.

అందువల్ల, ఈ పంక్తులు వర్గ వైరుధ్యాన్ని, శ్రమదోపిడిని, సంపన్న వర్గాల ఆధిపత్యాన్ని తీవ్రంగా ప్రశ్నిస్తూ, శ్రమజీవుల పట్ల సమాజం అనుసరిస్తున్న దోపిడీ వైఖరిని ఎండగడుతున్నాయి.

కవితా శిల్పం – అలంకారిక వైభవం:

“చిక్కటి నెత్తుటిమీదికెక్కి పెత్తనం చేస్తున్న” అనే ఊహ సమాజంలోని అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా

పాఠకునిలో తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని,అభ్యుదయ భావాన్ని కలిగిస్తుంది.

వ్యంగ్యం:

సమాజంలో పైకి కనిపించే ఆడంబరాల వెనుక ఉన్న అసలు నగ్న సత్యాన్ని,శ్రమ దోపిడీని కవి ఎండగట్టారు. ఎంతో సున్నితమైన, సువాసనాభరితమైన “అత్తరు” అనే పదాన్ని క్రూరమైన శోషక శక్తికి ప్రతీకగా మార్చడంలో కవి వ్యంగ్య వైభవం అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది.                                                         సాహిత్య పరంగా ఈ పంక్తులు అభ్యుదయ భావజాలానికి చెందిన కవిత్వ ధోరణికి పతాకస్థాయి నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. బాహ్య ప్రపంచానికి సువాసనలు వెదజల్లే “అత్తరు” వంటి వ్యవస్థల వెనుక  శ్రామికుల కన్నీరు, చెమట, రక్తం ఎంతగా దోపిడీకి గురవుతున్నాయో ఈ పంక్తులు సమాజానికి అత్యంత ఆర్ద్రంగా, అంటే తీవ్ర భావోద్వేగంతో హెచ్చరిస్తున్నాయి.                                          బాహ్య సౌకర్యాలు లేదా విలాసాల వెనుక దాగి ఉన్న సామాజిక కుళ్ళును విప్పి చెప్పిన అద్భుతమైన పంక్తులు ఇవి. ఛందోబద్డతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా, భావతీవ్రతకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన ఆధునిక వచన కవితా రూపానికి ఇవి చక్కని ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి.                                                                                         

కవితా శిల్పం – అలంకారిక శైలి

క్రియల ఎంపిక

“మింగి, వేధించుకుతిని, నెత్తుటిమీదికెక్కి పెత్తనం చేయడం” వంటి క్రియలు దోపిడీదారుల క్రూరత్వాన్ని, రాక్షసత్వాన్ని కళ్ళముందు నిలుపుతాయి. ఇక్కడ కవి ఉపయోగించిన “కన్నీటి చుక్కలు, స్వేద బిందువులు, నెత్తురు, అత్తరు” వంటి పదాలు పరస్పర విరుద్ద భావాలను కలిగిస్తూ పాఠకునిలో ఆలోచనను రేకెత్తిస్తాయి.                                                                                                    దృశ్యరూపకత:                                                                                                           “చిక్కటి నెత్తుటిమీదికెక్కి పెత్తనం చేస్తున్న” అనే పంక్తి పాఠకుని మనస్సులో ఒక బలమైన దృశ్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.అదే సమయంలో సామాజిక స్పృహను,దోపిడీ వ్యవస్థపై తిరుగుబాటు భావాన్ని కలిగిస్తుంది.                                                                                                             వ్యంగ్యం:                                                                                                                   ఎంతో సున్నితమైన, సువాసనాభరితమైన  “అత్తరు” అనే పదాన్ని ఒక క్రూరమైన శోషక శక్తికి ప్రతీకగా చూపించడంలో కవి వ్యంగ్య వైభవం కనిపిస్తుంది. సువాసన వెనుక దాగి ఉన్న శ్రమజీవుల కన్నీరు,

చెమట, నెత్తురును కవి తీవ్ర వ్యంగ్యంతో ఆవిష్కరించారు.                                                            సాహిత్యపరంగా ఈ పంక్తులు అభ్యుదయ కవిత్వ ధోరణికి అద్దం పడతాయి. కవి ఎంతో సున్నితంగానూ, అదే సమయంలో తీవ్రంగానూ సామాజిక వాస్తవాన్ని కవిత్వీకరించారు. శ్రమదోపిడీని ప్రశ్నిస్తూ, బాహ్య సౌందర్యం వెనుక దాగి ఉన్న అంతర్గత కుళ్ళును విప్పి చెప్పిన అద్భుతమైన పంక్తులు ఇవి.                                                                                                           పరస్పర విరుద్ధత – వ్యంగ్య  వైభవం:                                                                                      ఈ కవితలో కవి అద్భుతమైన సామాజిక విమర్శను చేశారు. ఇక్కడ రెండు శక్తుల మధ్య ఉన్న ఘర్షణను చూపించారు. ఒకవైపు ఆర్ద్రమైన కన్నీళ్లు, శ్రమతో కార్చిన చెమట చుక్కలు ఉన్నాయి. మరోవైపు శ్రమజీవుల శ్రమను “మింగి, వేధించుకుతిని, చిక్కటి నెత్తుటి మీదికెక్కి పెత్తనం చేస్తున్న “అత్తరు”ఉంది.

ఇక్కడ “అత్తరు” అనేది బోగాలాలసకు, దోపిడీదారులకు, పెట్టుబడిదారీ వర్గానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. సువాసన వెనుక పేదల రక్తం, కన్నీరు దాగి ఉన్నాయనే సత్యాన్ని కవి ఎంతో వ్యంగ్యంగా, తీవ్రంగా విమర్శించారు.                                                                                                              కవితా శైలి – శిల్పం                                                                                                     సరళత – తీవ్రత:                                                                                                          కవితలో ఉపయోగించిన  భాష చాలా సరళంగా ఉన్నప్పటికీ, అది కలిగించే భావతీవ్రత మాత్రం ఎంతో  ఎక్కువగా ఉంటుంది. సాధారణ పదాల ద్వారా అసాధారణమైన సామాజిక భావాన్ని కవి వ్యక్తీకరించారు.                                                                                                              అభ్యుదయ దృక్పథం:                                                                                                  శ్రమను గౌరవించడం,  శ్రమ దోపిడీని ప్రశ్నించడం వంటి అభ్యుదయ ధోరణికి చెందిన కవిత్వ లక్షణాలు ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.                                                                                    “భువన భవనాన్ని తమ చేతులమీద  మోస్తున్న” అనే పదబంధం శ్రామికవర్గపు విశ్వరూపాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ప్రపంచ నిర్మాణంలో శ్రామికుల పాత్ర ఎంత కీలకమైనదో ఈ పదబంధం స్పష్టం చేస్తుంది.                                                                                                                     “అదీ కారణం” అనే కవిత కన్నీటి బిందువు నుంచి చెమట చుక్క వరకు సాగుతూ శ్రమజీవుల జీవనవేదనను, త్యాగాన్ని, మానవీయతను ఆవిష్కరిస్తుంది. అదే సమయంలో వారి శ్రమపై ఆధారపడి పెత్తనం చేస్తూ దోపిడీకి పాల్పడే వర్గ స్వభావాన్ని కూడా ఎండగడుతుంది.    కవి ఉపయోగించిన “ఆశ్రువు, స్వేదం, నెత్తురు, అత్తరు” వంటి ప్రతీకలు కవితకు సామాజిక చైతన్యాన్ని, భావగాడతను, వ్యంగ్యతీవ్రతను అందించాయి.                                              అందువల్ల “అదీ కారణం” అనే శీర్షిక కవితలోని అంతరార్ధాన్ని సూచించే సార్ధకమైన, వ్యంగ్యభరితమైన శీర్షికగా నిలుస్తుంది. బాహ్య ప్రపంచంలోని వైభవాల వెనుక దాగి ఉన్న కఠోర సామాజిక వాస్తవాలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తుంది.                                                  శ్రమించేవాడు ఒకడైతే, ఆ శ్రమను దోచుకుని విలాసవంతమైన జీవితాన్ని గడిపేవారు మరొకరు అనే వర్గ సమాజ నైజాన్ని ఎండగట్టిన అద్భుతమైన సామాజిక చిత్రణగా ఈ కవిత నిలుస్తుంది.      సాహిత్యపరంగా ఈ పంక్తులు కవితలోనే అత్యంత కీలకమైనవిగా చెప్పవచ్చు. ఇవి తీవ్రమైన సామాజిక విమర్శను కలిగి ఉన్నాయి. కవి ఇక్కడ పెట్టుబడిదారీ, దోపిడీ వర్గాల క్రూరత్వాన్ని           ఎండగట్టడానికి అద్భుతమైన ప్రతీకలను, శిల్పాన్ని ఉపయోగించారు. అవి సమాజంలోని శ్రమదోపిడీని,వర్గ వైరుధ్యాలను కూడా నిలదీస్తున్నాయి.

మొత్తంగా, “అదీ కారణం” కవిత శ్రమజీవుల జీవనవేదనను, దోపిడీ వర్గాల స్వభావాన్ని, వర్గ వైరుధ్యాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా, వ్యంగ్యాత్మకంగా ఆవిష్కరించిన అభ్యుదయ కవితగా నిలుస్తుంది.

కవి డాక్టర్ నలిమెల భాస్కర్ గారు”అదీ కారణం” అనే చక్కని  కవితను సాహిత్య లోకానికి అందించినందుకు మనసారా అభినందిస్తున్నాను. వారు ఇంకా మరెన్నో సుగంధభరితమైన కవితా సుమాలను విరబూయించాలని కోరుకుంటున్నాను.

తరిగొండ వెంగమాంబ (20 ఏప్రిల్ 1730 – 21 ఆగష్టు 1817), మాతృశ్రీ తరిగొండ వెంగమాంబ అని కూడా పిలుస్తారు, 18 వ శతాబ్దంలో కవయిత్రి, వెంకటేశ్వరుని అపర భక్తురాలు. ఆమె అనేక పద్యాలు, పాటలు రాసింది.

తరిగొండ వెంగమాంబ క్రీ.శ 1730లోఏప్రెల్ 20నఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని చిత్తూరు జిల్లా నరసింహ క్షేత్రమైన వాయల్పాడు సమీపంలోని తరిగొండ గ్రామంలో ఒక గొల్ల కుటుంబం కానాల మంగమాంబ, కానాల కృష్ణయామాత్యులు దంపతులకు జన్మించారు. శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దయవల్ల కలిగిన సంతానం కావున ఈమెకు ‘వెంగమాంబ’ అని పేరు పెట్టారు. ఆమెబాల్యంలో తనతోటి పిల్లలతో ఆటలాడుకోక ఏకాంతంగా కూర్చొని భక్తి పారవశ్యంలో మునిగి తేలేది. ఆ చిరు ప్రాయంలోనే అనేక భక్తి పాటలను కూర్చి మధురంగా గానం చేసేది. తండ్రి ఆమె భక్తిశ్రద్ధలను గమనించి ఆమె నైపుణ్యంను సానబెట్టుటకు సుబ్రహ్మణ్య దీక్షితులు అనే గురువు వద్దకు శిక్షణకు పంపాడు. దీక్షితులు ఆమె ప్రతిభను గుర్తించి తనకు తెలిసిన పరిజ్ఞానమంతా వెంగమాంబకు బోధించాడు. అనతి కాలంలోనే వెంగమాంబ ప్రశస్తి నలుమూలల పాకడంతో తండ్రి ఆమె విద్యాభ్యాసాన్ని మాన్పించి తగిన వరుని కోసం వెతకడం ప్రారంభించాడు.

ఇంటి పనులలో సహాయం చేయమని తల్లి చెప్పినపుడు తన సేవ భగవంతునికే అర్పణమని వెంగమాంబ తిరస్కరించింది. అనేక మంది వరులు ఆమెను చూచి చాలా అందంగా ఉన్నదనో, చాలా తెలివైనదనో నెపాలతో పెళ్లి చేసుకొనుటకు సమ్మతించలేదు. చివరకు ఇంజేటి వెంకటాచలప్ప వెంగమాంబను చూసి ముగ్ధుడై ప్రేమలో పడి ఆమెను వివాహానికి అంగీకరించాడని చెబుతారు. చిన్నప్పటి నుండి, ఆమె వేంకటేశ్వరునికి అత్యంత భక్తురాలు, ఆయనే తన భర్తగా భావించి వివాహాన్ని నిరాకరించింది. ఆమె భక్తితో గ్రామస్తులు ఆమెకు పిచ్చి అని చెప్పుకోసాగారు. కానీ పదేండ్ల చిన్న వయసులోనే ఆమెకు తల్లితండ్రులు బలవంతంగాఇంజేటి వెంకటాచలపతితోనేబాల్య వివాహం జరిపించారట.వివాహానంతరం వెంకటాచలప్ప ఆమె భక్తి మౌఢ్యాన్ని వదిలించే ప్రయత్నం చేసాడని, కానీ వెంగమాంబ అతనిని దగ్గరికి రానివ్వలేదని అంటారు.

ఆమె కాపురానికి వెళ్ళకుండానే పతిని కోల్పోయి బాల-వితంతువు అయితేశ్రీ వేంకటేశ్వరుడే తప్ప మరెవరినీ భర్తగా అంగీకరించడానికి నిరాకరించి వివాహితగా మంగళసూత్రం, రంగుల దుస్తులు, బొట్టు వంటివి ముత్తయిదువు చిహ్నాలను వీడలేదు. అప్పటి పరిస్తితుల దృష్ట్యా ఆమెకువిధవ సమారాలు చేయించాలని ప్రయత్నించిన సమాజాన్ని వ్యతిరేకించింది. అయినా వినకుండా ఆమెకు బలవంతంగా జుట్టు తీసేస్తే తిరిగి వెంటనే జుట్టు మరల వచ్చేదట. ఒకనాడు నరసింహ స్వామి ఆలయానికి వెళితే ఆలయ అర్చకుడు ఆమె జుట్టు పట్టుకుని మరీ బయటకు తోసి అవమానించటంతో బాధపడి ఆ ఊరే వదిలి తిరుమలకు బయలుదేరింది. కొండదారిలో స్వామి ప్రత్యక్షమై ఆమెను ఊహాలక్షి ఉపాసన చేయమని ఆదేశించారని, తిరుమలలో ఉండటానికి వసతిలేక తినడానికి భోజనం లేకపోయినా భగవంతుడి యందు భక్తి విశ్వాసాలతో ఊహలక్ష్మి ఉపాసన చేసిందని ప్రతీతి.

భగవత్ ప్రేరణతో అప్పటి హతిరాంజీ మఠం ఆమెకు ఉండటానికి ఒక గుడిసెలో ఏర్పాటు చేసి మఠం లో రోజూ ఆహారం ఏర్పాట్లు చేశారు. ఆగుడి పరిసరాల్ని శుభ్రం చేసి తులసి తోటను పెంచి రోజూ ఆలయంలోని స్వామి కైంకర్యానికి తులసిని తీసుకెళ్శేది. ఆమె భక్తి శ్రద్ధలు ఉపాసనా క్రమం చూసి ఆనాటి అన్నమయ్య వారసులు ఇంటికి తీసుకుని వెళ్ళి ఆశ్రయం కల్పించారు. అక్కడే ఆమె తులసి తోట పెంచి ఆలయానికి హారతీ తీసుకెళ్ళేవారు.

ఆలయానికి ఉత్తరాన 15 కి.మీ. దూరాన దట్టమైన అడవులలో తుంబురు కోన వద్ద యోగాభ్యాసం చేస్తూ గడపినట్లు తెలుస్తుంది. ఈమెకు వేంకటేశ్వరుడు కలలో కనిపిస్తూ ఉంటాడని అనేవారు. ఈమె ప్రతిరాత్రి ఊరేగింపుగా తన ఇంటిముంగిటికి వచ్చే భోగ శ్రీనివాసమూర్తికి వెండి పళ్ళెంలో ముత్యాల హారతి ఇస్తూ ఉండేదట. ఇందుకోసం ఒక్కొక్కదినం నగిషీలు చెక్కబడిన వెండిపళ్ళెంలో ఒక్కొక్క  దశావతార ఘట్టాన్ని సమర్పించేదట. ఈ విషయం1890లో ఈస్టిండియా కంపెనీ వారు తయారు చేసిన కైంకర్య పట్టీ వలన తెలుస్తుంది.

ఆమె భక్తికి చలించి, ఆమె పద్యాలు, పాటలు వినడానికి ఆలయ గంటల తర్వాత ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి వేంకటేశ్వర దేవుడు అనుమతించాడని చెప్పబడింది. వెంకమాంబ పద్యాలు పఠిస్తూ ప్రతి రాత్రి స్వామికి ‘హారతి’ తీసుకుని స్వామికి ముత్యాల తలంబ్రాలు చెల్లించేది. కొంతకాలంగా గర్భగుడిలోని ముత్యాలను గమనించిన పూజారుల అనుమానంఆమెపై విచారణకు దారితీసింది. శిక్షగా ఊరినుంచి బహిష్కరించి, తిరుమలకు 15 మైళ్ల దూరంలోని తుంబురకోనలోని ఒక గుహకు ఆమెను పంపివేశారట.

వేంకటేశ్వరస్వామి, గుహ నుండి ఆలయానికి ఒక రహస్య మార్గాన్నిసృష్టించాడని, వెంకమాంబ తన భక్తిని కొనసాగించడానికి ఆ గుహనే ఉపయోగించిందని ప్రచారం. తపస్సుమరియు రాత్రి హారతి ఆచారం 6 సంవత్సరాలు కొనసాగింది. చివరికి, పూజారులు వారి మూర్ఖత్వాన్ని గ్రహించి, వెంకమాంబ యొక్క భక్తి, అంకితభావాన్ని గుర్తించి, ఆమెను తిరిగి రమ్మని అభ్యర్థించారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఆమె ఏకాంత సేవలో పాల్గొనడానికి భగవంతుని చివరి హారతి తీసుకోవడానికి అనుమతించబడింది .

ఈమె తన జీవితాంతం శ్రీవేంకటేశ్వరుణ్ణి ఆరాధించింది. చివరకు సా.శ.1817 ఈశ్వర సంవత్సరం శ్రావణ శుద్ధ  నవమి నాడు తిరుమల పుణ్యక్షేత్రంలో, తరిగొండ వెంగమాంబ, వేంకటేశ్వరస్వామిని స్మరిస్తూ సజీవ సమాధి చెందింది.తిరుమల ఉత్తర వీధిలో, ఉత్తర దిశలో ఉన్న వనంలో ఈమె సమాధి ఇప్పటికీ ఉంది.ఆ సమాధి‘బృందావన్‘ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం తరువాత పాఠశాల (SVBNR హైస్కూల్ తిరుమల)గా మార్చబడింది, పాఠశాల ప్లేగ్రౌండ్‌లో యాత్రికుల పూజల కోసం బృందావనం ఇప్పటికీ తెరిచి ఉంది.

ఆమె ఆధ్యాత్మిక, భక్తి, యోగ విషయాలకు సంబంధించి తరిగొండలో 5, మొదటి పద్యం తరిగొండ నృసింహ శతకం, దాని తర్వాత నృసింహ విలాస కథ, శివనాటకం, బాలకృష్ణ నాటకం యక్షగానం, రాజయోగామృత సారం, ద్విపద కావ్యాలు రాశారు. ఆమె తరికొండలో ఉన్నప్పుడు ఈ పనులు పూర్తయ్యాయి.

తిరుమలలో 13 పుస్తకాలు రాశారు. ఇందులో యక్షగానాలు, సంకీర్తనలు, స్తోత్రాలు, పద్యరచనలు, ద్విపదరచనలు ఉన్నాయి. వెంగమాంబ తిరుమల శ్రీవారి ఆలయంలో ఏకాంతసేవలో ”ముత్యాలహారతి” అనే విశిష్ట నిత్యకైంకర్యాన్ని నెలకొల్పారు. తుంబురకోన గుహల నుండి తిరుమలకు తిరిగి వచ్చిన వెంగమాంబ విష్ణు పారిజాతం, చెంచు నాటకం, రుక్మిణీ నాటకం, జల క్రీడా విలాసం, ముక్తి కంఠి విలాసం (అన్ని యక్ష గానాలు), గోపీ నాటకం (గొల్ల కలాపం-యక్షగానం), రామ పరిణయం, శ్రీ కృష్ణ భాగవతం, మంజరి, తత్వ కీర్తనలు, వశిష్ట రామాయణం (ద్విపద), శ్రీ వేంకటాచల మహత్యం(పద్య ప్రబంధం) మరియు అష్టాంగ యోగం, సారం (పద్యకృతి)రచించారని తెలుస్తుంది.

భగవంతుడు వెంగమాంబ భక్తిని అంగీకరించినందున, ఆమె హారతి ప్రతి రాత్రి స్వామికి చేసే ఏకాంత సేవలో చేర్చబడింది. వెంకమాంబ వంశస్థుడు ముత్యాలను రుసుముగా చెల్లిస్తాడు మరియు హారతిని వెంకమాంబ హారతి అంటారు.ఈ సేవ నేటికీ జరుగుతూనే ఉంది. తిరుమలలోని నిత్యాన్నదాన సత్రానికి మాతృశ్రీ తరిగొండ వెంగమాంబ అని పేరు పెట్టారు.వెంగమాంబ చిత్రం 2009లో దురైస్వామి రాజు తెరకెక్కించారు. వెంకమాంబ పాత్రలో మీన ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.ఆ చిత్రానికి, ఆమె కృతులను ఎమ్ ఎమ్ కీరవాణి గారు బాణీలు అందించారు. పూర్తి వెంకమాంబ హారతి ఆడియోలో పొందుపరిచారు.టిటిడి శ్రీవేంకటేశ్వర భక్తి ఛానల్ వెంకమాంబ జీవితాన్ని “తరిగొండ వెంగమాంబ” అనే టెలి సీరియల్‌ని ప్రసారం చేశారు. ఈ సీరియల్ అద్భుతమైన స్పందనను పొందింది.ఆంధ్రప్రభ దిన పత్రికలో ఆమె జీవిత కథ సీరియల్‌గా వచ్చింది. శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామికి అపర భక్తురాలైన భక్త కవయిత్రి మాతృశ్రీ తరిగొండ వెంగమాంబ 205వ వర్ధంతి కార్యక్రమాలు తిరుమల, తిరుపతితో పాటు తరిగొండలో ను టీటీడీ బోర్టునిర్వహించింది.

రచనా వైశిష్ట్యం

తరిగొండ వెంగమాంబ గారి రచనా శైలి, కవిత్వం గొప్పదనం గురించి పలువురు ఆమె సాహిత్యాభిమానులు, చరిత్రకారులు తమ అభిప్రాయాలను, ఆవిడ భావనలను వెలువరించారు. ఆమె తన కృతి వేంకటాచలమాహాత్మ్యం అవతారికలో ఆమెకు సాహిత్యపు మెలకువలు, రహస్యాలు, అలంకార వ్యాకరణాది శాస్త్రాలు తెలియవని, కేవలం తన ఇష్టదైవం తరిగొండ నృసింహస్వామి దయ వల్లనే తనకు కవిత్వం చెప్పడం వచ్చిందని తన పద్యంలో వివరించింది. ఒకనాటి మధ్యాహ్న సమయంలో భగవానుడు భూసుర శ్రేష్ఠుని రూపంలో వచ్చి, భాగవతంలో తత్త్వార్ధాలు పామరులకుసైతం బోధపడేటట్లు సంగ్రహంగాను, శ్రీహరి మహిమలను విస్తారంగాను రచించవలసినదిగా వెంగమాంబను ఆదేశించాడని, ఆయనే మరికొంత సేపటికి బాలకృష్ణుని రూపంలో ఆమె చెంతకు వచ్చి, భగవ్త గ్రంధాన్ని చేతికిచ్చి దీనిని ద్విపదగా రచించిమని సూచించి వెళ్ళినాడని ఆమె తెలిపింది. 

నా చిననాట నోనామాలు నైన

నాచార్యుల చెంతనే జదువలేదు
పరుగు ఛందస్సులో బది బద్యములనైన
నిక్కంబుగా నేను నేర్వలేదు
లలితకావ్యనాటకాలంకారశాస్త్రముల
ల్వీనులనైనను వినగలేదు
పూర్వేతిహాస విస్ఫురితాంధ్రసంత్కృతు
ల్శోధించి వరుసగ జూడలేదు
చేరి తరికుండపురి నారసింహదేవు
డాన తిచ్చిన రీతిగ నే నిమిత్త
మాత్రమున బల్కుదును స్వసామర్థ్యమివ్వ
దరయ నించుక యేని నా యందు లేదు.

ఎంతో మంది పూర్వకవులు కావ్యరచనలు చేసారు, నువ్వు కొత్తగా నీ కావ్యాలలో చెప్పేదేముందని, ప్రాచీనుల కన్న నీ గొప్పతనం ఏమిటి? అనేప్రశ్నకు, తల్లితండ్రులకు, చిన్నపిల్లల జిలిబిలి పలుకులు ముద్దుగొల్పుతూ ఉంటాయని తరిగొండ వేంకమాంబ పండితులను, ప్రజలను ఇలా వేడుకుని, తన కావ్యాన్ని రుచి చూపింది.

పండితాగ్రగణ్యులార ప్రజలారా నా
బాలభాష కసూయపడక వినుడు
తల్లిదండ్రులు చిన్నపిల్లల పల్కుల
కానంద మొందెడునట్టు యిందు
మీరు నా తప్పొప్పు లేరీతిగానైన
గేలి సేయక చిత్తగింపవలయు
నాంధ్రగీర్వాణ మహాకృతులుండగా
నిప్పుడీ కృతి వినవేల యనగ
భక్ష్యములు మెక్కి యావల బచ్చడియును
నంజుకొనిన విధంబున నా ప్రబంధ
మాలకింతు రటంచు బేరాస చేత
నేను రచియింతు దాని మన్నించి గనుడు.

పండితులను, ప్రజలను, తన కావ్యాలను స్వీకరించి తనని ఉద్ధరించమని వేడుకొనడంలో, వెంగమాంబ వినయశీలం స్పష్టమవుతూంది.  ఆమె యోగరహస్యాలను సరళసుందరమైన భావమధురమైన శైలిలో వివరించింది. లలితమైన శృంగార భావనలను కూడా రమణీయశైలిలో చెప్పింది. యోగతత్వ విషయాలను ఎంతో విజ్ఞానప్రదంగా చెప్పింది. ప్రణయకోపాలను, సవతి మాత్సర్యాలను, నర్మగర్భసంభాషణలను, స్త్రీల ఎత్తిపొడుపు మాటలను, శ్రీకృష్ణుని శృంగారలీలలను, సహజంగా, రసవత్తరంగా, హృదయానికి హత్తుకునేలా చెప్పింది. ఆమె ఆత్మవిశ్వాసంతో మధురభక్తి కాక, జ్ఞానాత్మకమైన యోగభక్తితో, పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ రచనలు చేసింది. ఈమె పాడుకోడానికి వీలైన సింగారపు పాటలు, నలుగు పాటలు, ఆరగింపు పాటలు, లాలి పాటలు, మంగళహారతి పాటలు వ్రాసి, తన రచనలను సంగీతసాహిత్యసమ్మేళనాలుగా రూపొందించింది.

తరికొండ వేంగమాంబ రచించిన శ్రీకృష్ణమంజరి చాలా ప్రశస్తమైన స్తుతికావ్యం చెప్పబడుతుంది. దీనిని వావి కొలను సుబ్బారావు (“ఆంధ్ర వాల్మీకి” వాసుదాస స్వామి) తమ భక్తిసంజీవని అనే పత్రికలో జనవరి 1929 సంచికలో ప్రచురిస్తూ, ఈమెను మహాయోగిని, భక్తురాలు, కవయిత్రిగా పేర్కొన్నాడు.

శ్రీ వెంకటేశ! నా చిత్తంబు నందు
నీ పాదయుగళంబు నిల్పవే కృష్ణ
నన్నేల తరిగొండ నరహరాకృతిని
బ్రత్యక్షమై నన్ను బాలింపు కృష్ణ!

అని ఈ స్తుతిమంజరి కావ్యం మొదలై చివరలో ఈమె తల్లిదండ్రులు కానాల మంగమాంబ, కృష్ణయామాత్యుడు అని చెప్పడం జరుగుతుంది.సంస్కృత వరాహ, భవిష్యోత్తర, పద్మపురాణాలలోని వేంకటాచల మహాత్యం ప్రశంసలు ఆధారంగా, వేంగమాంబ, ‘వేంకటాచల మాహాత్మ్యం’ రచించింది. దీనిలో పద్మావతీశ్రీనివాసుల వివాహ వృత్తాంతాన్ని ఎంతో రమణీయంగా రూపొందించింది.స్త్రీ హృదయాంతరాళాలలోని సున్నితభావాలను, ఆత్మాభిమానాన్ని, ఆత్మగోపనాన్ని వేంగమాంబ అత్యంతమార్దవంగా, మార్మికతతో, చాకచక్యంతో, సరసంగా చిత్రించింది. శ్రీనివాసుని ద్వితీయవివాహసందర్భంలో లక్ష్మీదేవి అనుభవించిన బాధను ఆమె ఎంతో గొప్పగా వర్ణించింది. ఇది వెంకటగిరి క్షేత్రమహాత్యం వర్ణించే కావ్యం. తాను భాగవతం ద్వాదశస్కంధాలను ద్విపదకావ్యాలుగా రచించినట్టు, వేంకటాచలమాహాత్మ్యంలోని ఒక పదంలో చెప్పుకొంది.

ఈ  దివిపద భాగవతంలో, తత్వార్థాలను పామరులకు కూడా సరళంగా అర్థమయ్యేలా చేయడానికి, వేంగమాంబ తేటతెలుగు పదాలను ప్రయోగించి సంక్షిప్తసుందరంగా మలచినట్టు, ఈ ద్విపద పంక్తులను బట్టి తెలుస్తున్నది.కులాంగన అయిన వేంగమాంబ శృంగారం పేర అసభ్యవర్ణనలు చేయలేనని వేంకటేశ్వరమాహాత్మ్యంలో శ్రీకృష్ణునికి, అనగా కలియుగప్రత్యక్షదైవం వేంకటేశ్వరస్వామికి ఇలా విన్నవించుకోవడం సమంజసంగానే ఉంది.

శృంగారాకృతి తోడ పచ్చి పదముల్‌ శృంగారసారంబు తో
డం గూఢంబుగ జెప్పు నీవనగ నట్లే చెప్పలేనన్న నన్‌
ముంగోపంబున జూచి లేచి యటనే మ్రొక్కంగ మన్నించి
తచ్ఛృంగారోక్తులు తానె పల్కికొను నా శ్రీకృష్ణుని సేవించెదన్‌.

వేంగమాంబ తన కావ్యంలో పచ్చి శృంగారవర్ణనలు చేయలేదు సరి కదా, అక్కడక్కడ సందర్భోచితంగా వెలువడిన శృంగార పద్యాలు కూడా కృతిపతి శ్రీకృష్ణుని చమత్కారాలే అని లోకానికి చెప్పినట్టు తెలిస్తున్నది. ఎరుకసాని పాత్రను వేంకటాచలమాహాత్మ్యం కావ్యంలో ప్రవేశపెట్టి పాత్రోచితభాషగా సోదిభాషను ప్రయోగించి, నాటకీయతను, రమణీయతను కలిగించింది వేంగమాంబ.

‘అవ్వోయవ్వ నీ తలంచిన తలంపు మేలవుతాదంట. దేవుళ్లు పలుకుసుండారు. తలచిన తలపేమంటివా, సెప్పెద విను దయితమ్మ! ఆ నల్లనయ్య యే దిక్కు నుండి వచ్చినాడంటావా? తల్లి ఇదిగో ఈ మూల నుండి వచ్చాడే….‘

తరిగొండ వేంగమాంబ శైలి, వేదాంతవిషయవివరణ సందర్భంలో కూడా మధురమై, వాస్తవానికి దగ్గరైనవిధంగా ఉండటం విశేషం. ఆమె రచనలు ఆత్మజ్ఞానానికి, ఔచిత్యానికి ఆటపట్టు. ఈమె నిర్గుణోపాసన నుంచి, సగుణోపాసులోకి దిగి మధురభక్తి సంప్రదాయాన్ని గురించి ప్రబోధాత్మకమైన, భక్తిదాయకమైన, రసోప్లావితమైన, అధ్యాత్మికచింతనాభరితమైన కమనీయకావ్యాలను రమణీయంగా రచించి, ఆంధ్రపాఠకలోకానికి అందించింది.

శ్రీమహావిష్ణువు వరాహావతారంలో హిరణ్యాక్షుని సంహరించి పాతాళాంతర్గతయైన భూమిని ఉద్ధరించిన తరువాత తన అవతారం గురించి భార్య లక్ష్మీదేవి ఏమి అడుగుతుందో, ఎలా గేలి చేస్తుందో అని తన సందేహాలను విష్ణువు గరుత్మంతునితో హాస్యంగా సంభాషించిన ఘట్టాలను ఆమె వర్ణించిన తీరు అత్యద్భుతమని విమర్శకులు శ్లాఘించారు.వెంగమాంబ రచించిన తొమ్మిది యక్షగానాల్లో నృసింహ విలాసము, బాలకృష్ణనాటకము, రుక్మిణీనాటకము, విష్ణుపారిజాతము, జలక్రీడా విలాసము అనే అయిదింటికి బమ్మర పోతన భాగవతం కల్పతరువు ప్రత్యక్షంగా కధావస్తువును ప్రసాదించింది.దశమస్కందంలోని రాసక్రీడాంశం ఆధారంగా వెంగమాంబ వ్రాసిన బాలకృష్ణ నాటకలో పోతన గారి ఒరవడికి చక్కని ఉదాహరణ.వెంగమాంబ రచించిన తాత్త్విక కావ్యాల్లోవిశిష్టమైనది రాజయోగామృతసారం మిక్కిలి ప్రసస్తమైనది. భాగవత తృతీయస్కంధంలోని కర్దమ ప్రజాపతి వృత్తాంతమే ఇందలి ఇతివృత్తం.ఈ కధలోని కపిలదేవహుతి సంవాదం ఆధారంగా వెంగమ్మ ఈ ద్విపదికృతిలో స్వానుభవ పూర్వకమైన రాజయోగ విజ్ఞానాన్ని మూడుప్రకరణాల్లో వివరించింది. ఈమె రచనలన్నింటిలో పరిమితిలోను, కవితా పరిణతిలోను ప్రధమగణ్యమైన గ్రంధం శ్రీభాగవతము.ఇది ద్విపదకావ్యము.

వెంగమాంబకు పూర్వం తెలుగులో ద్విపదభాగవతాలు కొన్ని వెలసి ఉన్నప్పటికీ, వెంగమాంబ కృతి యొక్కటే పోతనగారి రచనను ఆమూలాగ్రం సమర్ధవంతంగా అనుసరించిన ప్రఖ్యాతికి, ఆభక్తి గౌరవాలను నోచుకున్నది.ఇందువల్ల ఆనాటి (18వ శతాబ్దం) వెంగమాంబకు అందుబాటులో ఉన్న పోతన భాగవతిప్రతిలోని పాఠాలను గుర్తించగల సదవకాశం ఈనాడు మనకు ఆమె ద్విపదికృతి వల్ల సిద్ధిస్తూఉంది. వెంగమాంబ పోతన రచనను యధాతధంగా ద్విపదీకరించినప్పటికీ, ఆమె అచ్చటముచ్చట కధలో కొన్ని చిన్న మార్పులు చేర్పులు చేసింది.

పలు ప్రక్రియలలో ఇన్ని గ్రంథాలు వ్రాసిన కవయిత్రులు ఆ కాలంలో లేరు. ఇటీవలే వెంగమాంబకు సంబంధించిన జీవిత విశేషాలను, రచనల వివరాలను తెలుపుతూ ఒక జాతీయ సదస్సును టిటిడి ఉద్యోగుల శిక్షణా సంస్థ నిర్వహించింది. ఆమె కీర్తనలకు ప్రాచుర్యం కలిగించే లక్ష్యంతో “జీవనగానం” అనే సిడి ని 2007లోవిడుదల చేశారు.తరిగొండశ్రీలక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయంలో వెంగమాంబగారి విగ్రహం తరతరాలుగా పూజలు అందుకొంటున్నది. జనవరి 1న ఇతర పర్వదినాలలో ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయ.ఉత్తర మాడా వీధిలో నివసించే తరిగొండ వెంగమాంబ హారతి తీసుకోనిదే బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో ఆమె ఇంటి ముందునుండి కదలని రథానికి గుర్తుగా ప్రతీరోజూ రాత్రి ఏకాంతసేవ అనంతరం వెంగమాంబని పాట పాడి హారతి ఇమ్మని భక్తులూ, అర్చకులూ అడిగేవారట. కాలక్రమంలో అది ఒక సేవగా స్థిరపడిపోయింది. ఈ సేవనే తరిగొండ ముత్యాల హారతి అనేవారు. వెంగమాంబ తరువాత ఆమె దత్తపుత్రిక వారసురాలయ్యింది. అదే పరంపర నేటికీ కొనసాగుతుంది.

లంగా ఓణి  తో కాలేజీ ప్రాంగణంలోకి అడుగుపెట్టిన ఆ వ్యక్తిని అందరూ ఆశ్చర్యంగా చూశారు .

 కారణాలు చాలానే ఉన్నాయి స్త్రీ కావడం మొదటిది  .

అది ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ కావడం రెండవది

మనకు సాధారణమే అనిపిస్తాయి ఈ రోజుల్లో .కానీ అది క్రీస్తు శకం 1940వ సంవత్సరం . ఎందుకంటే ఆ రోజుల్లో నైతిక విద్య మగవారికి మాత్రమే అభిప్రాయం జనసామాన్యంలో బలంగా ఉండేది  . అలా  అందరినీ ఆశ్చర్యంలో ముంచి వేసిన ఆ విద్యార్థిని పేరు లలిత  .అంటే అయ్యల సోమయాజుల లలిత  .లలిత ఆగస్టు 27   ,1919లో మద్రాసులో 8 మంది తోబుట్టువుల్లో  ఐదవ సంతానంగా జన్మించింది  .మధ్య తరగతి కుటుంబం  .ఆ రోజుల్లో బాల్యవివాహాలు సర్వసాధారణం  .అలా 14వ సంవత్సరంలోనే ఆమెకు వివాహం జరిగింది .తండ్రి ప్రోత్సాహం తో  చదువు కొనసాగించింది  .ఎస్ ఎస్ ఎల్ సి పరీక్ష పాస్ అయింది . తర్వాత కొన్ని నెలల వ్యవధిలోనే తల్లి కూడా అయింది  .విచారకరమైన విషయం ఏంటంటే పాపకి నాలుగు నెలల వయస్సులోనే ఆమె భర్త మరణించాడు .వితంతువుగా మిగిలిన జీవితమంతా గడిపింది ఆమె

లలిత తండ్రి శ్రీ పప్పు సుబ్బారావు గారు మద్రాసులోని గిండీ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలో ఎలక్ట్రిక్ ఇంజనీరింగ్ శాఖలో ప్రొఫెసర్గా పనిచేస్తుండేవారు   .అభ్యుదయవాది .చాలా ధైర్యసా హసా లతో  సమాజ రీతికి ఎదురీది  కూతురిని పై చదువులు చదివించాలని నిర్ణయించుకున్నారు .బంధు మిత్రుల  నుంచి తీవ్రమైన వ్యతిరేకత ఎదురైనా తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు  .

కూతురుని క్వీన్ మేరీ కాలేజీలో పై చదువులకు పంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు  .12 వ త ర గతి మొదటి తరగతిలో పాస్ అయింది  . మెడిసిన్ చదివి డాక్టర్ అవ్వాలని   ఆమె కోరిక . కానీ ఓ చిన్న పాపకు తల్లి కూడా  అయినందువల్ల తన ఆలోచనను మార్చుకుని ,పై చదువులకు ఇంజనీరింగ్ చదవాలని నిర్ణయించుకుంది  .ఇంత  వరకు ఇలాంటి నిర్ణయాన్ని ఎవరుతీసుకోలేదు .

తండ్రి వెంటనే కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ ను  ,డైరెక్టర్ ను కలిసి విషయాన్ని వివరించాడు  . వారి ప్రోత్సాహంతో లలిత దేశంలోనే తొలి ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థినిగా చేరే అపురూపమైన అవకాశాన్ని చేజిక్కించుకుంది . గిండీ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ అనేది ఆసియాలోనే తొలి సాంకేతిక కళాశాల  .కాలేజీ మొత్తం లో ఒకే స్త్రీ అవడం వల్ల ఆమె కాలేజీ  వాతావరణంలో  ఒంటరిగా మసలుకో వలసిన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి  .ఇది గమనించిన తండ్రి ఆ రోజుల్లో హిందూ దినపత్రికలో ఆసక్తి గల మహిళ అభ్యర్థులకు కాలేజీ అవకాశాలు ఉన్నాయని ప్రకటన ఇచ్చాడు  .థె రెసా  ,లీలమ్మ జార్జ్ అనే ఇద్దరు స్త్రీలు సివిల్ ఇంజనీరింగ్ లో చేరారు  .ముగ్గురు  కలిసి చదువు మీద ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ  వహించారు .వారిలో కొత్త ఉత్సాహం చోటు చేసుకున్నది  .1943 లో లలిత ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీ  పూర్తి చే సింది .

ఆ రోజుల్లో ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీ పూర్తి చేయాలంటే  ,చివర గా ఒక సంవత్సరం పాటు అప్రెంటిస్గా పని చేయడం  తప్పనిసరి అని  నియమం ఉండేది  .అలా లలిత జమాల్పూర్ లోని రైల్వే వర్క్ షాప్ లో అప్రెంటిస్ శిక్షణను పూర్తి  చేసింది  .1944లో డిగ్రీ చేతికి వచ్చింది . మరో గమ్మత్తయిన విషయం ఏంటంటే తొలి మహిళ ఇంజనీర్ అని చెప్పుకున్నాం కదా అందువల్ల డిగ్రీ సర్టిఫికెట్ లో ఆ రోజుల్లో  HE మాత్రమే ఉండిందని కొట్టేసి SHE అని రాశారట  .

ఆమెతో కలిసి చదివిన లీ లమ్మ జార్జి గారు కేరళ తొలి చీఫ్ ఇంజనీర్ గా పని చేశారట .1944  లో సిమ్లాలో ఇంజనీరింగ్ అసిస్టెంట్ గా చేరారు  .అక్కడ తమ్ముని కుటుంబంతో కలిసి ఉండేవారు  .ఆ చిన్న పాప బాధ్యతను మరదలు చూసుకునేది  .గ్రాడ్యుయేషన్ ఎగ్జామినేషన్ పూర్తి చేశారు  .1948లో కలకత్తాలోని అసోసియేటెడ్ ఎలక్ట్రికల్ ఇండస్ట్రీస్లో ఉద్యోగంలో చేరారు  .చాలా కాలం  ఆ కంపెనీలో పని చేశారు  .అందులో భాగంగా దేశంలోని చాలా ప్రాంతాలను సందర్శించారు . ఎన్నో రాష్ట్రాలకి గ్రిడ్ సబ్ స్టేషన్ ఫర్ ఇండస్ట్రియల్ యూనిట్స్ రూపొందించడంలో సహాయపడ్డారు భాక్రానంగల్ డ్యామ్ నిర్మాణంలో ఆమె పాత్ర ప్రముఖమైనది .

1964లో న్యూయార్క్లో జరిగిన ఫస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆఫ్ విమెన్ ఇంజనీర్స్ అండ్ సైంటిస్ట్ మన దేశానికి ప్రతినిధిగా వెళ్లారు  .1977లో ఆమె రిటైర్ అయ్యారు 79 అక్టోబర్ 12న   60 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు  .ఆ రోజుల్లో ఉన్న సాంఘిక కట్టుబాట్లలో 18 సంవత్సరాల వయస్సులో నాలుగు నెలల చిన్న పాపతో ఆమె సాధించిన విజయాలు సాగించిన ప్రయాణం స్త్రీ లోకానికి స్ఫూర్తి దాయకం .

వితంతు వివాహాన్ని ఆమె బలపరిచే వారు  .తప్పనిసరిగా వాళ్ళు మళ్ళీ పెళ్లి చేసుకోవాలని సలహా ఇచ్చేవారు . తనకి కూతురి  బాధ్యత ఉన్నందున తాను అలాంటి నిర్ణయం తీసుకోలేదని చెప్పేవారు . ఈ రోజుల్లో కూడా ఎందరో స్త్రీలు ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ చేరి ఏవో చిన్నపాటి కారణాలతో మధ్యలో చదువు మానేస్తున్నారు  . అ లాంటిది 85 సంవత్సరాల క్రిందటి ఆమె పోరాటాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకొని ఆమె చరిత్ర నుండి స్ఫూర్తి పొందుదాం దేశ పురోగతిలో మనము పాలుపంచుకుందాము .

శశ్వతి ఆంగిరసీవేదకాలంలోని ప్రముఖ స్త్రీ ఋషికలలో ఒకరు. ఆమె పేరు ముఖ్యంగాఋగ్వేదంలో కనిపిస్తుంది. వేదాల్లో స్త్రీలు కేవలం గృహజీవితానికే పరిమితం కాలేదని, యజ్ఞాలు, తత్వచింతన, మంత్రదర్శనం వంటి ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక రంగాలలోనూ పాత్ర పోషించారని చూపించే ఉదాహరణల్లో శశ్వతి ఒకరు.

“ఆంగిరసీ” అనే పదం ఆమెఅంగిరసుడువంశానికి చెందినదని సూచిస్తుంది.వేదకాలంలో “ఆంగిరస” వంశం జ్ఞానం, అగ్ని ఉపాసన, యజ్ఞ సంప్రదాయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.శశ్వతి పేరు “శాశ్వతమైనది”, “నిత్యమైనది” అనే భావాన్ని సూచిస్తుంది.

ఋగ్వేదంలో శశ్వతి ఆంగిరసీకి ఆపాదించబడిన మంత్రాలు ప్రధానంగా దేవతా స్తుతి, యజ్ఞశక్తి, దాంపత్య ధర్మం, ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సు వంటి భావాలను ప్రతిబింబిస్తాయని పండితులు పేర్కొంటారు.

ఆమెను వేదంలోని స్త్రీ ఋషికలులోపాముద్ర, ఘోషా, అపాలా, విశ్వవర ఆత్రేయి, వాగాంభృణీల సరసన చేర్చుతారు.

శశ్వతి గురించి ఉన్న కథనాలు

కొన్ని వేదానుబంధ గ్రంథాలు, పురాణ సంప్రదాయాలు శశ్వతిని భర్త పట్ల నిష్ఠ, యజ్ఞశక్తి, ధార్మిక చైతన్యానికి ప్రతీకగా చూపిస్తాయి.

ఒక ప్రాచీన కథనం ప్రకారంఆమె తన భర్తకు కలిగిన శాపాన్ని లేదా దౌర్భాగ్యాన్ని తపస్సు, ప్రార్థన, యజ్ఞశక్తితో తొలగించిందని చెబుతారు.ఈ కథలు స్త్రీని కేవలం సహాయకురాలిగా కాకుండా “ఆధ్యాత్మిక శక్తి కేంద్రం”గా చూపిస్తాయి.

శశ్వతి ఆంగిరసీని సాంస్కృతిక ప్రతీకగా పేర్కొంటారు. ఆమె జ్ఞానస్వరూపిణి, తపోవతి, వేదపండితురాలు, దాంపత్య ధర్మాన్ని ఆధ్యాత్మిక స్థాయికి తీసుకెళ్లిన స్త్రీ, వేదసంస్కృతిలో స్త్రీ మేధస్సుకు ప్రతీక అంటారు.

శశ్వతి ఆంగిరసీ గురించి మనకు లభించే సమాచారం చాలా పరిమితంగా ఉంది.ఋగ్వేదం, వేదానుక్రమణికలు ఆమెను ఒక ఋషికగా గుర్తించినప్పటికీ, ఆమెపుట్టిన ప్రదేశం, తల్లిదండ్రుల పేర్లు, బాల్య జీవితం, గురుకుల విద్యాభ్యాసంవంటి వివరాలను స్పష్టంగా నమోదు చేయలేదు.

అయితే అందుబాటులో ఉన్న వేదసంప్రదాయం ఆధారంగా కొన్ని విషయాలు ఊహాగానాలున్నాయి. శశ్వతి “ఆంగిరసీ” అని పిలువబడటం వల్ల ఆమెఅంగిరసుడువంశానికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించి ఉండవచ్చని పండితులు భావిస్తారు.ఆంగిరస వంశం వేదజ్ఞానం, యజ్ఞవిధానాలు, మంత్రదృష్టికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఋషికగా గుర్తింపు పొందడం వల్ల చిన్నప్పటి నుంచే వేదపారాయణం, యజ్ఞకర్మలు, ఆధ్యాత్మిక విషయాల వాతావరణంలో పెరిగి ఉండవచ్చునని, వేదకాలంలో కొన్ని ఋషి కుటుంబాల స్త్రీలకు కూడా విద్యాభ్యాస అవకాశాలు ఉండేవని పండితుల అంచనా.

ఇక విద్య విషయంలోవేదమంత్రాల అర్థం, ఛందస్సు, యజ్ఞవిధి, దేవతా తత్వం వంటి విషయాలలో ఆమెకు శిక్షణ లభించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.ఋషికగా గుర్తింపబడటం అంటే కేవలం చదవడం కాదు, మంత్రదృష్టి (మంత్రాన్ని “దర్శించడం”) అనే ఆధ్యాత్మిక స్థాయిని కూడా సాధించిందని వేదసంప్రదాయం చెబుతుంది.శశ్వతి ఆంగిరసీ గురించి బాల్యం, విద్య, కుటుంబజీవితం వంటి వివరాలుచారిత్రక ఆధారాలతో నిర్ధారించబడలేదు. అందువల్ల వాటి గురించి చెప్పే అనేక కథలు తరువాతి కాలపు సంప్రదాయాలు లేదా పండితుల ఊహాగానాలు మాత్రమే అయి ఉండవచ్చు.

లోపాముద్ర, ఘోషా, అపాలా, విశ్వవర ఆత్రేయిలాగానే, శశ్వతి విషయంలో కూడా మనకు ప్రధానంగా ఆమె ఋషికగా ఉన్న స్థానం గురించి మాత్రమే స్పష్టమైన సమాచారం లభిస్తుంది. కాని వ్యక్తిగత జీవిత చరిత్ర మాత్రం దాదాపు తెలియదు.

శశ్వతి ఆంగిరసీ గురించి వచ్చిన వేదసంప్రదాయ కథనాల ప్రకారం, ఆమెఅంగిరసుడుకుమార్తె. ఆమె భర్త పేరుఅసంగుడుఅని చెప్పబడింది.  

అసంగుడుప్లయోగుడికుమారుడని కొన్ని ప్రాచీన వ్యాఖ్యానాలు పేర్కొంటాయి.  అతడు రాజర్షి, ధనవంతుడు, యజ్ఞకర్తగా వర్ణించబడ్డాడు.  

వారి దాంపత్యానికి సంబంధించిన ప్రసిద్ధ కథ ప్రచారంలో ఉందని పండితులు చెబుతారు. వేదవ్యాఖ్యాతసాయణాచార్యుడు, ఇతర సంప్రదాయ కథనాల ప్రకారం, అసంగుడు దేవతల శాపం వల్ల తన పురుషత్వాన్ని కోల్పోయాడని చెబుతారు. తరువాత తపస్సు, ఋషుల అనుగ్రహం, ముఖ్యంగామేధ్యాతిథికృప వల్ల తిరిగి తన పురుషత్వాన్ని పొందాడు. ఈ సంఘటన తరువాత శశ్వతి తన భర్తను స్తుతిస్తూ ఒక మంత్రాన్ని దర్శించిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది.  

ఋగ్వేదంలోని 8.1.34 మంత్రానికి శశ్వతి ఆంగిరసీ ఋషికగా పేర్కొనబడింది. ఆ మంత్రం వెనుక ఉన్న నేపథ్యంగా ఈ అసంగుడి కథను తరువాతి వ్యాఖ్యాతలు వివరిస్తారు.  

చారిత్రకంగా ఖచ్చితంమని చెప్పలేము. శశ్వతి–అసంగుల వివాహం గురించి ఉన్న వివరాలు ప్రధానంగా వేదవ్యాఖ్యానాలు, బృహద్దేవత వంటి గ్రంథాలు, సంప్రదాయ కథనాల ద్వారా వచ్చాయి.ఋగ్వేద మంత్రాలలో మాత్రం వారి జీవితచరిత్రను పూర్తిగా వివరించలేదు.  

అందువల్ల శశ్వతి భర్తగా అసంగుడి పేరు సంప్రదాయంలో బలంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి వివాహం, కుటుంబజీవితం, సంతానం మొదలైన విషయాలపై విశదమైన చారిత్రక సమాచారం ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేదు.

శశ్వతి దర్శించిన మంత్రంఋగ్వేదం మండల 8. 8.1.34 మంత్రానికి శశ్వతి ఆంగిరసీ ఋషికగా అనుక్రమణికలు పేర్కొంటాయి.ఈ మంత్రం దేవేంద్రుని మహిమను కీర్తిస్తుంది.అయితే పండితులలో కొందరు‘మంత్రం అసలు ఇంద్రస్తుతి మాత్రమే అని, శశ్వతి-అసంగుల కథ తరువాతి కాలంలో జోడించబడిందని’ భావిస్తారు.

మంత్రం:

అన్వస్య స్థూరం దదృశే పురస్తాదనస్థ ఊరురవరంబమాణః ।

శశ్వతీ నార్యభిచక్ష్యాహ సుభద్రమర్య భోజనం బిభర్షి ॥

“ఓ ఇంద్రా! నీవు బలహీనుడిని బలవంతునిగా చేస్తావు. నీవు కోల్పోయిన శక్తిని తిరిగి ప్రసాదించగలవు. నీ అనుగ్రహం వల్ల మా కుటుంబానికి శ్రేయస్సు కలిగింది.”

ఇది మంత్రానికి ఇచ్చే భావానువాదం.

శశ్వతి సంతానం గురించిఋగ్వేదంలో సమాచారం లేదు.బ్రాహ్మణ గ్రంథాల్లో స్పష్టమైన ప్రస్తావన లేదు.పురాణాల్లో కూడా నిర్ధారిత వివరాలు లేవు.అందువల్ల ఆమెకు పిల్లలు ఉన్నారా లేదా అన్నదిఎక్కడా ప్రస్తావించబడలేదు.

సంప్రదాయం శశ్వతి వ్యక్తిత్వం గురించి చాలా గొప్పగా వర్ణించింది.భర్త పట్ల అంకితభావం కలిగిన స్త్రీ, వేదజ్ఞాన సంపన్నురాలు, తపస్సు చేసిన ఋషిక, దేవతాభక్తి కలిగిన మహిళ, ఆధ్యాత్మిక శక్తి కలిగిన మంత్రద్రష్ట గా అభివర్ణించారు.

ఇతర ఋషికలతో పోలుస్తూశశ్వతి స్థానం ప్రసిద్ధ వేద మహిళా ఋషికలలో ప్రత్యేకమైనదని చెబుతారు.

వేద సమాజంలో శశ్వతి వంటి ఋషికల ఉనికి వల్ల మనకు వేదకాలంలో స్త్రీలకు విద్య ఉండేదని, వారు మంత్రదర్శకులు కావచ్చునని, యజ్ఞాలలో పాల్గొనేవారని, తాత్విక చర్చల్లో భాగమయ్యేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో స్వయంగా సూక్తాలను రచించేవారని తెలుస్తుంది.ఇది వేదసమాజంలోని స్త్రీ స్థితిగతులపై చాలా ముఖ్యమైన చారిత్రక ఆధారం.

పండితులు, ఆధునిక వేదపరిశోధకులు శశ్వతి వంటి ఋషికలను ప్రస్తావిస్తూ వేదసంస్కృతిలో స్త్రీ విద్యాస్వాతంత్ర్యం ఉన్నదనిఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో లింగభేదం అంత కఠినంగా లేదని తరువాతి కాలాల్లో స్త్రీలపై వచ్చిన పరిమితులు వేదకాలానికి పూర్తిగా వర్తించవని వ్యాఖ్యానిస్తారు.

చరిత్రకారుల,ఆధునిక పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారంశశ్వతి నిజమైన వేద ఋషిక.కానీ ఆమె వ్యక్తిగత జీవితంపై సమాచారం చాలా తక్కువ.ఆమెకు సంబంధించిన కథలలో కొంత భాగం తరువాతి సంప్రదాయంలో అభివృద్ధి చెందినదై ఉండవచ్చు.అయితే వేదకాలంలో స్త్రీలు కూడా మంత్రద్రష్టలు కావచ్చని చూపించే ముఖ్యమైన ఉదాహరణలలో ఆమె ఒకరు.శశ్వతి ఆంగిరసీ గురించి ఖచ్చితంగా తెలిసిన విషయం ఆమె ఋగ్వేద ఋషిక, ఆంగిరస వంశానికి చెందినదని, ఋగ్వేద 8.1.34 మంత్రంతో సంబంధం కలిగి ఉందని.

శశ్వతి ఆంగిరసీ పేరు ఋగ్వేదంలోని 8వ మండలంలోని ఒక మంత్రానికి ఋషికగా అనుక్రమణికలలో పేర్కొనబడింది. అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం ముఖ్యమైనది. వివిధ పాఠభేదాలు, అనుక్రమణికలు, వ్యాఖ్యాన సంప్రదాయాలలో ఋషి-నిర్దేశంలో కొంత వ్యత్యాసం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల శశ్వతికి ఆపాదించబడిన మంత్రం గురించి చెప్పేటప్పుడు సంప్రదాయ వ్యాఖ్యానాలను ఆధారంగా తీసుకోవాలి.

సాయణాచార్యుడుతన భాష్యంలో శశ్వతి, ఆమె భర్త అసంగుడి కథను ప్రస్తావిస్తాడు.

కథ ప్రకారంఅసంగుడు ఒక శాపం వల్ల పురుషత్వాన్ని కోల్పోయాడు.శశ్వతి తీవ్రంగా బాధపడింది.దేవేంద్రుని అనుగ్రహం వల్ల అసంగుడు తిరిగి తన శక్తిని పొందాడు.ఈ దైవానుగ్రహానికి కృతజ్ఞతగా శశ్వతి ఇంద్రుణ్ణి స్తుతిస్తూ మంత్రాన్ని దర్శించిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది.

ఈ మంత్రం ప్రధానంగాఇంద్రుడుమహిమను కీర్తిస్తుంది.మంత్రంలోని ముఖ్య భావాలుఇంద్రుడు రక్షకుడు.భక్తులకు సహాయకుడు.కష్టాలను తొలగించేవాడు.జీవశక్తిని, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు అని వివరిస్తుంది.

సాయణాచార్యుల వ్యాఖ్యానంలోని ఈ మంత్రాన్ని వివరించేటప్పుడు,ఇంద్రుడు అనుగ్రహకారకుడు అని చెబుతాడు.అసంగుడి దౌర్భాగ్యాన్ని తొలగించినవాడిగా ఇంద్రుణ్ణి వర్ణిస్తాడు.శశ్వతి భర్తపట్ల ఉన్న నిష్టను ప్రశంసిస్తాడు.దేవతా కృప వల్ల మానవ జీవితంలో మార్పు వస్తుందని వివరిస్తాడు.

పండితుల విశ్లేషణ ప్రకారం ఆధునిక వేద పరిశోధకులలో కొందరు వివిధ రకాలుగా అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు. వాటిలో కొన్ని …’అసంగుడి కథ అసలు ఋగ్వేద మంత్రంలో లేదు.అది తరువాతి కాలంలో మంత్రానికి జోడించబడిన సంప్రదాయ కథనం.మంత్రం స్వరూపతః ఇంద్రస్తుతి మాత్రమే’.కానీ సాయణాచార్యుల వ్యాఖ్యానం వల్ల శశ్వతి-అసంగుల కథ ప్రసిద్ధి చెందింది.

శశ్వతి ఆంగిరసీ ప్రాముఖ్యత ఆమె వ్యక్తిగత కథలో మాత్రమే లేదు.ఆమెవేదాల్లో స్త్రీల విద్యాస్థాయికి నిదర్శనం,మంత్రద్రష్టగా గుర్తింపు పొందిన మహిళ,ఆధ్యాత్మిక అనుభవం కలిగిన ఋషిక,వేదకాలంలో స్త్రీల పాత్రకు చారిత్రక సాక్ష్యం.

ఆమెకు ఆపాదించబడిన ఋగ్వేద మంత్రం యొక్క తాత్పర్యాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే ముందుగా ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. వేదమంత్రాలకు సాధారణంగామూడు స్థాయిల అర్థాలుఉంటాయి.

1. ఆధిభౌతికం– ప్రత్యక్ష, లౌకిక అర్థం.
2. ఆధిదైవికం– దేవతా సంబంధ అర్థం.
3. ఆధ్యాత్మికం (ఆధ్యాత్మిక/అధ్యాత్మిక)– అంతర్గత, తాత్విక అర్థం.

1. లౌకిక (ఆధిభౌతిక) తాత్పర్యం

సంప్రదాయ కథనం ప్రకారం అసంగుడు శాపం వల్ల తన శక్తిని కోల్పోయాడు. ఇంద్రుని అనుగ్రహంతో తిరిగి తన శక్తిని పొందాడు.

ఈ నేపథ్యంలో శశ్వతి మంత్రం చెప్పే సందేశం:

• జీవితంలో కష్టాలు శాశ్వతం కావు.
• దైవభక్తి, ధైర్యం, సహనం ఉంటే కష్టాలు తొలగిపోతాయి.
• కుటుంబ జీవితంలో సమస్యలు వచ్చినా ఆశను కోల్పోకూడదు.
• భార్యాభర్తల పరస్పర విశ్వాసం గొప్ప శక్తి.

2. దేవతా (ఆధిదైవిక) తాత్పర్యం

వేదాలలోఇంద్రుడి గురించి చెబుతూ

• శక్తికి ప్రతీక
• విజయానికి ప్రతీక
• అజ్ఞానాన్ని తొలగించే శక్తి
• జీవనోత్సాహాన్ని పెంపొందించే దైవబలం

శశ్వతి ఇంద్రుణ్ణి స్తుతిస్తూ “దైవశక్తి మానవుడి బలహీనతను తొలగించి తిరిగి సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.”

3. ఆధ్యాత్మిక తాత్పర్యం

ఇది అత్యంత లోతైన అర్థం.

వేదాంత దృష్టిలో:

• అసంగుడు = బలహీనపడిన జీవాత్మ
• శాపం = అజ్ఞానం, నిరాశ, మోహం
• ఇంద్రుడు = దివ్యచైతన్యం
• శక్తి పునరుద్ధరణ = ఆత్మజ్ఞానం

ఈ దృష్టిలో మంత్రం ఇలా చెబుతుంది:

“అజ్ఞానం వల్ల తన అసలు శక్తిని మరచిపోయిన జీవుడు, దివ్యజ్ఞానం ద్వారా తిరిగి తన మహిమను గుర్తించుకుంటాడు.”

శశ్వతి ఋషిక కావడం వల్ల ఈ మంత్రానికి మరో ప్రత్యేకత ఉంది.

వేదకాలంలో స్త్రీ:

• జ్ఞానవంతురాలు
• మంత్రద్రష్ట
• ఆధ్యాత్మిక సాధకురాలు

అని ఈ మంత్ర సంప్రదాయం సూచిస్తుంది.

శశ్వతి పాత్ర మనకు చెబుతుంది:

• స్త్రీ కేవలం కుటుంబ సభ్యురాలు మాత్రమే కాదు.
• ఆమె ఆధ్యాత్మిక నాయకురాలు కూడా కావచ్చు.
• ఆమె ప్రార్థన, తపస్సు, జ్ఞానం సమాజాన్ని ప్రభావితం చేయగలవు.

ఆధునిక జీవితానికి సందేశం

ఈ మంత్రం నుండి మనం నేర్చుకోగల విషయాలు:

• నిరాశలో ఆశను కోల్పోవద్దు.
• మనిషి కోల్పోయిన సామర్థ్యాన్ని తిరిగి పొందగలడు.
• భక్తి, ఆత్మవిశ్వాసం రెండూ అవసరం.
• కుటుంబంలో పరస్పర మద్దతు గొప్ప శక్తి.
• దైవానుగ్రహం అంటే కేవలం అద్భుతం కాదు, మనలోని శక్తిని మేల్కొలపడం కూడా.

తాత్త్విక సారాంశం

శశ్వతి ఆంగిరసీ మంత్రం యొక్క ప్రధాన సందేశం:

“జీవితంలో కోల్పోయిన శక్తి, గౌరవం, ఆశ లేదా సామర్థ్యం మళ్లీ పొందలేమని భావించవద్దు. దైవచైతన్యం, జ్ఞానం, విశ్వాసం కలిసి మనిషిని తిరిగి సంపూర్ణత వైపు నడిపిస్తాయి.”

అందుకే శశ్వతి ఆంగిరసీని వేదసంప్రదాయం కేవలం ఒక ఋషికగా మాత్రమే కాక,ఆశ, విశ్వాసం, పునరుజ్జీవనానికి ప్రతీకగాకూడా గుర్తిస్తుంది.

దాన ఫలం (గుప్తదానం)

అనగనగా ఒక ఊరు. ఆ ఊర్లో బాగా డబ్బున్న ఒక వ్యాపారి ఉండేవాడు. అతనికి డబ్బుతో పాటుగా తను సంపాదించిన దాంట్లో ఎంతోకొంత లేని వాళ్లకు, ఆపదలో ఉన్న వాళ్లకు ,అవసరం అయిన వాళ్లకు దానం చేయడం కూడా బాగా అలవాటు. అక్కడి వరకు బాగానే ఉంది. కానీ….. ఎవరైనా వచ్చి ఏదైనా అడిగినప్పుడు వెంటనే సహాయం చేసేవాడు కాదు నాలుగు సార్లు తిప్పించుకోవటం, అవసరార్థమై వచ్చిన వారిని ఏదో ఒక మాట అని తర్వాత వారు అడిగిన సహాయం చేయటం, కసురుతూ ఇవ్వడం, తాను చేసిన చిన్న పనికి కూడా అందరూ మెచ్చుకోవాలని ఎదురు చూడటం, గుళ్ళు గోపురాలకు వెళ్ళినప్పుడు భగవంతుడికి సమర్పించే కానుకలను కూడా ఆర్భాటంగా చేయటం, గుడి దగ్గర మెట్ల మీద కూర్చున్న యాచకులకు కూడా వెంటనే దానం చేయకుండా…. కారు వరకు పిలిపించుకొని అప్పుడు పదో పరోకో దానం చేయడం, ఎక్కడైనా సభలు సమావేశాలు జరిగినప్పుడు తన ద్వారా లబ్ధి పొందిన వారిని అక్కడ ఆ సమయంలో తనను గురించి గొప్పగా పొగుడుతూ చెప్పమని అడగటం, సన్మానాలు చేయించుకోవటం ఇలా రకరకాలుగా చేస్తూ దానం చేసేవాడు. ఇలా కొంతకాలo గడిచిన తర్వాత ఆ వ్యాపారికి ఏదో అనారోగ్యంతో మృత్యువాసన్నమైంది. అప్పుడు యమభటులు వచ్చి అతనిని నేరుగా స్వర్గానికి తీసుకువెళ్తారు. అప్పుడు అతడు చాలా సంతోష పడిపోతూ నేను చేసిన దానధర్మాల వలననే నాకు ఈ స్వర్గం ప్రాప్తించింది. మరణం తర్వాత కూడా స్వర్గసుఖాలు అనుభవించే యోగం కలిగింది అని సంతోషిస్తాడు. అక్కడినుండి చాలా కొద్ది రోజుల తర్వాత యమదూతలు అతడిని నరకానికి తీసుకువెళ్తారు.

అప్పుడు ఆ వ్యక్తి ఇదేంటి నన్ను స్వర్గం నుండి ఎక్కడికి తీసుకు వెళుతున్నారు. ఆని వారిని అడుగుతాడు. అప్పుడు యమదూతలు నిన్ను నరకానికి తీసుకువెళ్తున్నాం అని సమాధానం చెబుతారు. ఏంటి నేను ఇన్ని దానాలు ధర్మాలు చేశాను. ఎంతోమంది పేదవారికి ఆశ్రయమిచ్చాను ఎన్నో పుణ్యకార్యాలు చేశాను .అయినా నాకు నరకం ఎందుకు స్వర్గంలోనే ఉంచొచ్చు కదా!!!! అని కోపంగా అంటాడు. అప్పుడు ఆ యమభటులు చిన్న చిరునవ్వు నవ్వి నువ్వు చేసుకున్న పుణ్యంలో 99 శాతం ఎప్పుడో ఖర్చయిపోయింది ఇక మిగిలిన ఒక్క శాతానికి నిన్ను ఇన్ని రోజులు స్వర్గంలో ఉంచాం అని సమాధానం చెబుతారు. అదేంటి ఒక్క శాతం ఏంటి???? నేను చాలా చేశాను కదా ప్రజలకి ,భగవంతుడికి కూడా అని మళ్లీ హెచ్చు స్వరంతో వారిని ప్రశ్నిస్తాడు. ఓ !!! అదా చూడు నువ్వు మనస్ఫూర్తిగా ఎప్పుడైనా ఎవరికైనా ఏమి ఆశించకుండా సహాయం చేసావా ఒకసారి గుర్తు తెచ్చుకో. నువ్వు దానం చేసిన ప్రతిసారి కడు పేదవారి దగ్గర కూడా ఏదో ఒకటి ఆశించావు అప్పుడే నువ్వు దానం చేసిన ఫలితం లో సగం పోయింది. సరే అలాగైతే మిగిలిన సగం ఉండాలి కదా అని అడుగుతాడు యమభటులను ఆ వ్యక్తి. ఆ యమభటులు మళ్ళీ చిరునవ్వు నవ్వి….. ఓ అదా నువ్వు దానం చేసిన ప్రతిసారి నీ గురించి నువ్వు చేసే దానాలు గురించి నలుగురికి తెలియాలని కోరుకుని ఆ విధంగా ప్రయత్నం చేస్తూ దానం చేస్తావు. అప్పుడు నువ్వు చేసిన దానంలో ఇంకొక పావు వంతు ఖర్చు అయిపోయింది. ఓ అలాగా….పోనీ మిగిలిన పావు వంతైనా ఉండాలి కదా!!!!! అని యమభటులను ప్రశ్నిస్తాడు. ఓయ్ వ్యాపారి నీకు ఇంకా అర్థం కాలేదా మిగిలినది ఏమైనదో????? ఆ మిగిలిన పావు వంతులో నువ్వు సభలకు సమావేశాలకు వెళ్లినప్పుడు నలుగురు చేత నువ్వు చేసిన మంచి పనులను గురించి పొగించుకొని సన్మానాలు ,సత్కారాలు స్వీకరించావు. అక్కడనే నువ్వు చేసుకున్న మిగిలిన పుణ్యం కూడా పూర్తి ఖర్చయిపోయింది. అని చెప్తారు యమదూతలు. అదేంటి నేను ఎంతో కష్టపడి సంపాదించిన సొమ్మును నలుగురికి దానం చేసి చెప్పుకోవడంలో తప్పేముంది. అంతేకాకుండా నేను దైవకార్యాలకు పుణ్యకార్యాలకు ఎంతో ఖర్చు చేశాను .దానిని చెప్పుకోవడంలో నాకేమీ తప్పనిపించడం లేదు నేను చేసిన మంచి పనులను గురించి నలుగురికి చెప్పుకోవటం కూడా తప్పేనా అని గట్టిగా ప్రశ్నిస్తాడు యమదూతలను. అప్పుడు ఆ యమదూతలు చూడు నాయనా!!!! మన దగ్గరికి ఎవరైనా వచ్చి చేయి చాచారు అంటే వారు ఎంతో ఆపదలో ఉంటే తప్ప అలా ఆత్మాభిమానాన్ని చంపుకొని దానం స్వీకరించరు. అలా అవసరానికి నీ దగ్గరకు వచ్చి చేయి చాచిన వారిని నువ్వు ఎన్నో రకాలుగా తూలనాడావు. నానా దుర్భాషలాడావు. అంతేకాకుండా నువ్వు దేవుడికి సమర్పించిన కానుకలు, పంచిపెట్టిన ప్రసాదాలు, నైవేద్యాలు కూడా నీ గురించి నలుగురికి తెలియాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే చేశావు కానీ….. భగవంతుడు నీకు అన్నీ సమకూర్చి నిన్ను ప్రశాంతంగా జీవించేలా చేశాడు కనుక భగవంతుడికి కృతజ్ఞతగా ఏదీ చేయలేదు నువ్వు. అంతేకాకుండా నువ్వు చేసిన ప్రతి పనిని నీ చేత సహాయం పొందిన వారి చేత అంతట చెప్పించి సన్మానాలు సత్కారాలు పొందావు.
నీకు ఇంకా అర్థం కావాలంటే ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెప్తాను విను .నువ్వు ఒక పది రూపాయలు తీసుకొని కొట్టుకు వెళితే ఆ పది రూపాయల సరుకు కొనుక్కొని వస్తావు అంతేనా?? అవును. మరి ఆ 10 రూపాయలు తీసుకొని నీకు నువ్వు అడిగిన వస్తువు ఇచ్చిన కొట్టు యజమానికి పుణ్యం వస్తుందా????? అది ఎలా సాధ్యం పది రూపాయలు ఇచ్చి వస్తువు కొనుక్కున్నాను కదా పుణ్యం ఎందుకు వస్తుంది. అని సమాధానం ఇచ్చాడు ఆ వ్యక్తి యమదూతలకు. కదా!!! అదేవిధంగా నువ్వు చేసిన ప్రతి పనికి కూడా ఏదో ఆశించి చేశావు .నువ్వు ఆశించిన ఫలితాన్ని పొందావు. అలాంటప్పుడు నువ్వు చేసింది వ్యాపారమే కానీ దానం ఎలా అవుతుంది చెప్పు. అని సమాధానం ఇచ్చారు యమదూతలు. అప్పటికి అర్థమైంది ఆ వ్యాపారికి తాను ఎంత తప్పు చేశాను అని. అతడు పశ్చాత్తాపంతో ఆ యమదూతల కాళ్ళ మీద పడి ఇప్పటికైనా నా తప్పు నాకు తెలియజేశారు .మళ్లీ జన్మంటూ ఉంటే ఏమి ఆశించకుండా భగవంతుడిచ్చిన దాంట్లో నలుగురికి సహాయం చేస్తూ భగవంతుని నామస్మరణ చేస్తూ జీవితం కొనసాగిస్తాను. పదండి నరకానికి వెళ్దాం అని యమదూతలతో పాటుగా బయలుదేరుతాడు ఆ వ్యాపారి.
ఇదండీ కథ మనం కూడా నిత్యజీవితంలో ఇట్లాంటి పొరపాట్లు చాలానే చేస్తాం ఇలాంటి వ్యక్తులను చాలామందినే చూస్తాం. మనం చేసిన ప్రతి పనికి కూడా ఏదో ఆశించి చేస్తాం. ఏది ఆశించకుండా ,ఎవరిని తూలనాడకుండా మనకు ఉన్నంతలో ఎదుటి వ్యక్తికి సహాయం చేయగలిగితే అది మాత్రమే మనం చేసుకున్న పుణ్యం ఖాతాలో పడుతుంది. లేదంటే అది మనం ఎదుటి వ్యక్తులతో చేసే వ్యాపారం అవుతుంది. చివరికి భగవంతుడితో కూడా…..
అందుకే అంటారు మన పెద్దలు కుడి చేతితో చేసిన దానం ఎడమ చేతికి కూడా తెలియకూడదు అని అదే గుప్త దానం అంటే.
లోకా సమస్త సుఖినోభవంతు

తరమెల్లిపోతున్నదో

రస రంజని ఆధ్వర్యంలో కరణం సురేష్ మెమోరియల్ థియేటర్స్ గుంటూరు వారు సమర్పించిన సాంఘిక నాటకం ‘తరమెల్లి పోతున్నదో’. ఇది రవీంద్ర భారతిలో డిసెంబర్ 24,2025 తేదీన ప్రదర్శించబడింది. ఆ తర్వాత అనేక పరిషత్తులలో ఈ నాటిక ప్రదర్శన జరిగింది. రచన దర్శకత్వం శ్రీ రామకృష్ణ బొమ్మిడి.
సమాజంలో కుటుంబ బాంధవ్యాలు అనుబంధాలు కనుమరుగవుతున్నాయి. ఒకప్పుడు ఉమ్మడి కుటుంబాలలో అందరూ కలిసిమెలిసి ఉండేవారు. ఆ అనురాగాలు క్రమేణ నశించిపోతూ న్యూక్లియర్ కుటుంబాలు ఆవిర్భవిస్తున్నాయి. ఎవరికి వారు వారి కుటుంబం మట్టుకే ఉండాలని ఆలోచనతో జీవనం కొనసాగిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ‘తరమెళ్లిపోతున్నదో ‘ అనే నాటకం మన సమాజంలో కుటుంబ వ్యవస్థను ప్రశ్నిస్తూ ఆలోచించే దిశలో సాగింది.
శ్రీ బొమ్మిడి రామకృష్ణ:
తన ఆరవ ఏట నుంచి హైస్కూల్లో నాటకాలు వేయడం ప్రారంభించిన బొమ్మిడి రామకృష్ణ గారు అనేక నాటకాలలో నటించారు. 2003 నుంచి నటుడిగా ఉంటూ గత పది సంవత్సరాల నుంచి దర్శకుడిగా నాటికలు నాటకాలు రచించి ప్రదర్శింపజేశారు. స్వర్గీయ కరణం సురేష్ గారి శిష్యుడిగా ఎదిగిన వీరు నాయుడు గోపి గారి శిష్యరికంలో ఎన్నో నాటికలు,నాటకాలలో నటించారు. పౌరాణిక నాటకాలలో కూడా నటించారు. వృత్తిరీత్యా పోలీస్ డిపార్ట్మెంట్లో పని చేస్తూ ప్రస్తుతం గుంటూరు సిటీ పట్టాభిపురం పోలీస్ స్టేషన్ లో హెడ్ కానిస్టేబుల్ గా వృత్తిని కొనసాగిస్తున్నారు. వీ రు నటించిన నాటికలు నేటి నిజం, తప్పటడుగులు, నేలమ్మ,కర్మసాక్షి, నగ్నవాదం నాలోన నీవే, తరమే వెళ్ళిపోతున్నదో, ఇది మన కథ,దళిత గోవిందం…నాటకాలు భారత భాగ్య విధాత,ఐలేసో ఐలే ఐలెసో. 5 నంది అవార్డులు,2 గరుడ అవార్డులు,600 పరిషత్ అవార్డులు అందుకున్నారు. బొమ్మిడి రామకృష్ణ గారు నటుడిగా రచయితగా దర్శకుడుగా నాటక రంగంలో ఇప్పటికీ విశేషమైన కృషిని నాటక రంగానికి అందిస్తూ నాటకం పట్ల అంకితభావంతో పనిచేస్తున్నారు.
కథా సారాంశం : మరణం వరకు అందరూ బ్రతుకుతారు కానీ మరణం తర్వాత కూడా బ్రతికే వాడే నిజమైన మనిషి.”తోడునీడగా ఉంటేనే బలంరా తోబుట్టువు పుట్టుక అది తెలియని వాడికి ఆస్తులు అంతస్తులు ఉన్న ఒంటరే ఇక”.
దశరథ రామయ్య శేషయ్య ఇద్దరు ప్రాణ స్నేహితులు. శేషయ్య తండ్రి తనని బాగా చదివిస్తాడు శేషయ్య ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ప్రిపేర్ అవుతాడు కానీ దశరథ రామయ్య పేదరికంలో పుట్టడం వలన తన తండ్రి చదివించకపోవడంతో కూలీనాలీ చేసుకుని బతుకుతాడు. దశరథ రామయ్యకు ఇద్దరు కుమారులు పెద్దవాడు రాఘవరావు రెండోవాడు రంగనాథం. భార్య చిన్న వయసులోనే మరణిస్తుంది. శేషయ్యకు దశరథ రామయ్య తన ఇద్దరు కుమారులలో ఒకడైన మా రాతలు మార్చాలిరా అందుకు నా ప్రాణాన్ని అయినా పణంగా పెట్టి చదివిస్తాను అని మాట ఇస్తాడు. పెద్ద కొడుకు రాఘవరావు బాగా చదువుతాడు.
కాలక్రమేనా అన్నదమ్ముల జీవితాలలో జరిగిన అనేక సంఘటనలు వారి మధ్య అంతరాలు సృష్టిస్తాయి.ఎవరికి వారే వేరవుతారు కాలం ఎవరికోసం ఆగదు ఇలా ఉండగా ఒకరోజు శేషయ్య మాస్టారు ఆఫీస్ లో పని ఉండి వచ్చి అక్కడ ఆటో డ్రైవర్ రూపంలో ఉన్న రంగనాధాన్ని చూస్తాడు. రాఘవరావుని నిలదీసి అడిగితే విషయం అంతా తెలుస్తుంది. ఈలోపల రంగనాథం మరణిస్తాడు బాధపడిన శేషయ్య తండ్రి సంపాదించిన ఆస్తులు అంతస్తులు పంచుకోవచ్చు కానీ చదువుని పంచుకోలేమని, ఆస్తులు పంచుకునే విషయంలో కొంతమంది అన్నదమ్ములు జీవితాంతం పలకరించుకోరని,వారి వారి ఇళ్లల్లో ఫంక్షన్లు జరిగితే ఊరందరినీ పిలుస్తారని తోడబుట్టిన వారిని మాత్రం పిలవరని ఇదేనా గర్భాన పుట్టిన వారి బంధం రక్తం సంబంధం తరం వెళ్ళిపోతుందో అని చెప్పినా వినని సమాజాన్ని ఈ తరం వెళ్ళిపోతే రానున్న తరాల సంగతి ఏంటని హెచ్చరిస్తాడు.
పాత్రలు పాత్రధారులు:
రాఘవరావు -రామకృష్ణ బొమ్మిడి,లక్ష్మి- డా. శ్రీజ సాదినేని, అనసూయ -శ్రీమతి నాగరాణి, రంగనాధం -శ్రీ అండ్రాజు జనార్ధన వర్మ, శేషయ్య- పోగొర్తి నాగేశ్వరరావు.
సాంకేతిక నిపుణులు : సంగీతం శ్రీ వెంకటరమణ
మేకప్, రంగాలంకరణ,లైటింగ్- శ్రీ శివ
అందమైన సెట్టింగ్ తో చక్కని గీతంతో నాటకం కనులకు కట్టినట్లుగా ప్రదర్శించబడింది నాటకంలోని నటీనటులందరూ తమ తమ పాత్రలకు జీవం పోశారు. ఈ నాటకంలో తమ్ముడి పాత్ర పోషించిన జనార్ధన వర్మ ఈ నాటకంలో జీవించి ఆ తర్వాత ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లినా వారి నటన శాశ్వతంగా చూసిన వారందరి హృదయాలలో నిలిచి ఉంది.
నాటకం రచన దర్శకత్వం నటన మూడింటిని సమపాళ్లలో ఎక్కడ దేనికి లోటు లేకుండా ఆద్యంతం నడిపించిన బొమ్మిడి రామకృష్ణ గారి కృషి ప్రశంసనీయం. అన్న పాత్రలో అద్భుతమైన నటనని అందించారు.
లక్ష్మీ పాత్రలో శ్రీజ సాదినేని తన సహజమైన నటనని పోషించారు. అనేక నాటికలు నటించి దర్శకత్వం వహించిన శ్రీజ సాదినేని సహకారం ఈ నాటికకు వన్నెతెచ్చింది.
చిన్న చిన్న విషయాలకి తగువులాడి వాటిని మనసులో పెట్టుకొని జీవిత కాలం కొనసాగించాల్సిన అనుబంధాలను కుటుంబంలోని కుటుంబ సభ్యులు నేడు కోల్పోతున్న సందర్భంలో ఈ నాటకం ఒక కనువిప్పు మంచి నాటకాన్ని అందించిన ఘనత రసరంజనిదే!

వీడేం మగాడండి బాబూ!

ఉత్తమ హాస్య నాటికలు 50 హాస్య వ్యంగ్య నాటికల సుమహారం అనే పుస్తకావిష్కరణ సభకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లడం జరిగింది ఈ పుస్తకం సంపాదకుడు వల్లూరు శివప్రసాద్ సహా సంపాదకుడు గంగోత్రి సాయి గారు తాడేపల్లి గుంటూరు జిల్లా వారు ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. పుస్తకం ఆవిష్కరణ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగింది. ఈ సందర్భంగా ప్రదర్శించిన ఒక హాస్య నాటిక ఈ పుస్తకంలోని చివరి నాటిక వీడే మగాడండి బాబూ! రచన పిటి మాధవ్. దర్శకత్వం జి ఎస్ చలపతి.
రచయిత పిటి మాధవ్:
నటుడు, దర్శకుడు, నాటక రచయిత. పబ్లిక్ పార్క్ నల్లకోటు నవ్వింది నన్ను ఎక్కించండి బోను ఇల్లు నిశ్శబ్దమా నీ ఖరీదు ఎంత ముగింపు లేని శిక్ష జనరల్ బోగీలు 27వ మైలురాయి మొదలైన 30 నాటికలు రచించారు జీరో అవర్,తల్లి దరఖాస్తు ,తెల్లని కాగితాలు, లయతప్పిన కోయిల ,తెల్లకోటు తెల్లబోయింది నాటకాలు వివాద వివాహం, ప్రామిసరీ నోట్, వెళ్ళిపోకే చిన్నమ్మ,దేవుడు ఇచ్చిన తీర్పు మొదలైన రేడియో నాటకాలు సంస్కారమా, బోయవాని వేటలో,మొదలైన టీవీ నాటికలు వెలువరించారు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నంది నాటకోత్సవాలలో ముగింపు లేని శిక్ష నాటికకు ద్వితీయ ఉత్తమ రచయితగా నంది బహుమతి పొందారు విశాఖరత్న రంగసాయి గురజాడ పురస్కారం తెలుగు భాషా పురస్కారం లాంటి ఎన్నో పురస్కారాలు స్వీకరించారు.
దర్శకత్వం జిఎస్ చలపతి:
రిటైర్డ్ బ్యాంకు ఉద్యోగి . 2002 లో, పోటీ నాటకాలలో ప్రవేశం. 2003 & 2009 , నంది నాటక పోటీలలో, ఉత్తమ హాస్య నటుడు గా, నంది అవార్డు గ్రహీత. కీ. శే. విద్యాసాగర్ గారి దర్శకత్వంలో, ” అమృతం తాగిన రాక్షసులు” తొలి పోటీ నాటకం. ఉభయ రాష్ట్రాలలోని దాదాపు అన్ని పరిషత్ లలోనూ, హాస్య నటుడుగా ఎన్నో బహుమతులు. ” మనిషి మంచోడే” ,” అమెరికా అల్లుడు” , ఈ రెండు హాస్య నాటికలు, 90 సార్లు ప్రదర్శించడం అయినది. తొలిసారిగా దర్శకత్వం వహించిన పోటీ నాటిక, ” వీడేం మగాడండి బాబు”. నంది నాటక పోటీలతో పాటు, ఇంకొన్ని పరిషత్ లకు, “ప్రాధమిక పరిశీలన” మరియు “తుది” న్యాయ నిర్ణేత గా వ్యవహరించడం జరిగింది. ఈటీవీ లో 2005-7 మధ్య ప్రసారమైన ” మాయా బజార్” బాగా పేరు తెచ్చిన సీరియల్. దాదాపు 40 సీరియల్స్, సినిమాలలో నటించిన అనుభవం. ఫిట్టింగ్ మాస్టర్, బెండు అప్పారావు,ఓనమాలు, సింగ్ గీతం, “Dawat e ishq”,, గుర్తింపు తెచ్చిన సినిమాలలో కొన్ని.
నటీనటులు: జిఎస్ చలపతి, శోభారాణి, గోరంట్ల సురేంద్ర, కొల్లా రాధాకృష్ణ,నవీన్
కథాంశం : రాజారావు కాత్యాయని భార్య భర్తలు వారి అబ్బాయికి పెళ్లి చేయాలని మంచి సంబంధం చూడాలని ఎదురు చూస్తుంటారు.చివరకు ఒక సంబంధం నిశ్చయ మవుతుంది. ఆ ఏర్పాట్ల తాలూకు సంభాషణ
కాత్యాయని రాజారావు మధ్య మాటల యుద్ధంలా జరుగుతుంది . వాళ్ళ అబ్బాయి గోవింద్. ఆ అబ్బాయి పెళ్లి చుట్టూ కథనం నడుస్తుంది ఆ సందర్భంగా వాళ్ళ ఇంట్లో ఒక దొంగ ప్రవేశించడం అప్పారావు ప్రవేశించడం వారందరి మధ్య జరిగే హాస్యస్పూరకమైన సంభాషణలు ప్రతి నిమిషం అందరిని కడుపుబ్బ నవ్విస్తాయి.
కాత్యాయిని కాబోయే వియ్యపురాలు చూడామణి తన కూతురినిచ్చి కాత్యాయని కొడుకుకి పెళ్లి చేయడానికి నిర్ణయించుకున్నప్పుడు ఒక ఫోన్ చేస్తుంది ఆ కూతురు వేరే అతనితో వెళ్లిపోయిన విషయం ఫోన్ లో చెప్పడం విని కాత్యాయని ఆ చూడామణి మీద మండిపడ్డ సన్నివేశం ఫోన్లో మాట్లాడుతూ “నేను కాదే దొంగ నువ్వు దొంగ నీ కూతురు దొంగ నీ మొగుడు దొంగ కూతురిని అడ్డుపెట్టుకొని పెళ్లి పేరుతో వ్యాపారం చేస్తున్నావు నువ్వే పెద్ద దొంగ” అంటూ సూర్యకాంతం ఛాయాదేవి వలే మాటలతో పొట్లాడుకుంటారు.అది అందరిని వినోదంలో ముంచెత్తుతుంది. గోవింద్ గురించి తెలుసుకున్న దొంగ గోవిందుకు చేసిన హితోపదేశం నువ్వు మగాడివి అనిపించుకోవాలంటే ఏమేం చేయాలో చెప్పిన డైలాగు ఈనాటికలో హైలైట్…
హాస్యనాటికలలో ఉండే చివరి ట్విస్ట్ ఎలాగూ ఉంటుంది అది చెప్పడం కంటే చూసి ఆనందిస్తేనే బాగా మనసును కట్టిపడేస్తుంది అలా నాటకం ప్రారంభం నుంచి చివరి వరకు కడుపుబ్బ నవ్వించిన సంభాషణలు ఛలోక్తులు ఎన్నో ఈ నాటికలో ఉన్నాయి.
శోభారాణి గారు, చలపతి గారు తమ తమ పాత్రలలో లీనమై ఆ పాత్రలకు జీవం పోశారు.మిగతా నటులు తమ పాత్రలకు న్యాయం చేసారు.
సాంకేతిక సహకారం: సంగీతం సురభి నాగరాజు, రంగాలంకరణ అనిల్ రావు
నాటకం ప్రత్యేకత:
పద్య,పౌరాణిక, సాంఘిక నాటకాలలో హాస్య నాటికలు ప్రత్యేకమైనవి. . వినోదాత్మక మనోరంజనం కలిగించే అభినయం కోసం విచ్చేసే ప్రేక్షకులకు హాస్య నాటికలు సంపూర్ణ వినోదాన్ని అందిస్తాయి. ఇక ఆనాటిక లేదా నాటకం ఆద్యంతం హాస్య రసాన్ని పండించినట్లయితే ఆనాటికను లేదా నాటకాన్ని ప్రేక్షకులు అశేషంగా ఆదరిస్తారు ఆనందిస్తారు ఆస్వాదిస్తారు. ఈ మూడు సమపాళ్ళలో ప్రేక్షకులకు అందించిన ఘనత నటీనటులలోను నటించి దర్శకత్వం వహించిన జిఎస్ చలపతి గారిది. చక్కని ఇతివృత్తం ఎక్కడికక్కడ చెణుకులు విసిరే సంభాషణలు వీటన్నిటి వెనక రచయిత ప్రతిభ రచనా శిల్పం గోచరిస్తుంది అంతకు పూర్వం అనేక రచనలు చేసిన పీటి మాధవ్ గారు అటు సాంఘిక నాటికలతో పాటు హాస్య నాటికను రచించి అందరి అభిమానం పొందడం ఆషామాషీ కాదు. హాస్యం పండకపోతే ఆ నాటిక అందరినీ చేరదు. ఆ పట్టు తెలిసిన రచయితగా అద్భుతమైన హాస్యం ఈ నాటకంలో అందించారు.
ఈ నాటకం మీకు అందుబాటులో ప్రదర్శించబడినట్లైతే తప్పనిసరిగా చూడండి. ప్రతి లైబ్రరీలో అందుబాటులో ఉండే ఉత్తమ హాస్య నాటికలు 50 హాస్య వ్యంగ్య నాటికల సుమహారమనే పుస్తకం తెరచి 1027 పేజీలో ఉన్న ‘వీడేం మగాడండి బాబూ!’
నాటికను చదవండి. మంచి హాస్య నాటికల పుస్తకం మీ ఇంట్లో చేర్చుకోవాలంటే ఈ పుస్తకాన్ని కొనుక్కోండి

నెల్లుట్ల సునీత రచించిన “అరుగు” కవిత.
గ్రామీణ సంస్కృతికి అద్దం పట్టే చిత్రణ.
కవయిత్రి నెల్లుట్ల సునీత కలం నుండి జాలువారిన “అరుగు” కవిత పై విశ్లేషణ.తెలంగాణ గ్రామీణ సంస్కృతికి,మానవీయ విలువలకు,కుటుంబ అనుబంధాలకు ప్రతీకగా నిలిచే అద్భుతమైన కవిత.అరుగు అనేది కేవలం ఇంటి ముందు నిర్మించిన రాతి వేదిక మాత్రమే కాదని ; అది ఒక కుటుంబానికి ఆత్మగా,గ్రామ సమాజానికి జీవన వేదికగా, ఆప్యాయతలకు నిలయంగా నిలిచింది.బాల్యపు మధుర జ్ఞాపకాలు,పల్లె జీవన సౌందర్యం, కుటుంబ బంధాల వెచ్చదనం, ఇరుగు – పొరుగు,ఆత్మీయ అనుబంధాలు,గ్రామీణ జీవన మాధుర్యాన్ని అరుగు అనే ప్రతీక ద్వారా కవయత్రి హృద్యంగా ఆవిష్కరించారు. కవితలోని ప్రతి దృశ్యం పాఠకుడి హృదయంలో జ్ఞాపకాల అలలను రేకేత్తిస్తూ,తెలంగాణ పల్లె జీవన ఆత్మీయతను సాక్షాత్కరింపజేస్తుంది.
ఈ కవితలో అరుగు ఒక నిర్జీవ వస్తువుగా కాకుండా,గ్రామ జీవితానికి సాక్షిగా,కాలగమనానికి సాక్ష్యంగా,అనుబంధాలకు ప్రతిరూపంగా రూపుదిద్దుకుంది.
ప్రతీకాత్మకత,భావగాఢత, సరళమైన భాష,సహజమైన చిత్రణ ఈ కవితకు ప్రత్యేక ఆకర్షణను చేకూర్చాయి.ఆధునిక జీవన శైలిలో కనుమరుగవుతున్న మానవ సంబంధాలను గుర్తు చేస్తూ,గ్రామీణ సంస్కృతి పరిరక్షణ అవసరాన్ని కవయిత్రి పరోక్షంగా తెలియజేశారు.
అందువల్ల “అరుగు” బాల్య జ్ఞాపకాల కవిత మాత్రమే కాదు ; తెలంగాణ పల్లె జీవన సౌందర్యానికి,మానవ సంబంధాలకు,ఆత్మీయతకు ప్రతీకగా నిలిచే హృద్యమైన కవిత.
“గతించిన కాలాన్ని/తనలో ఇముడ్చుకుని/తరగని జ్ఞాపకాల నిధిగా/బాల్యపు అనుభవాలలో/ చుక్కల ముగ్గుల చక్కదనమై/ తళుక్కున మెరిసింది”/అనే పంక్తుల్లో కవయిత్రి అరుగును జ్ఞాపకాల నిధిగా చిత్రించడం ఎంతో ప్రతీకాత్మకంగా ఉంది.గతించిన కాలాన్ని తనలో ఇముడ్చుకొని, తరతరాల అనుభవాలను సజీవంగా నిలుపుకోవడం అరుగుకే సాధ్యమవుతుంది. అందుకే అరుగును “తరగని జ్ఞాపకాల నిధి”గా అభివర్ణించడం అత్యంత సముచితంగా అనిపిస్తుంది.బాల్యంలోని ఆటలు, అల్లర్లు,ఆత్మీయ సంభాషణలు, కుటుంబ సభ్యులతో గడిపిన మరపురాని మధుర క్షణాలు అన్నీ అరుగు చుట్టూనే తిరిగిన రోజుల జ్ఞాపకాలను ఈ పంక్తులు మన కళ్ళు ముందు సజీవంగా ఆవిష్కరిస్తాయి.ఆనాటి అరుగులు ఎక్కువగా మట్టితో నిర్మించబడినవి.వాటిపై ప్రతి ఉదయం అమ్మ వేసిన చుక్కల ముగ్గులు ఆ ఇంటి అందాన్ని మరింత ఇనుమడింపజేసేవి. ”చుక్కల ముగ్గుల చక్కదనమై/ తళుక్కున మెరిసింది”అనే అభివ్యక్తి ద్వారా,పల్లె సంస్కృతిలో అరుగు యొక్క విశిష్ట స్థానాన్ని దాని సౌందర్యాన్ని,ఆప్యాయతను కవయిత్రి అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. “జాజు తడిపిన పిడిసెతో/తన చుట్టు తీనెల తీసి/అలికి అమ్మ ఎంతగా/మురిసేదో/అనే పంక్తుల ద్వారా అమ్మ చేతి స్పర్శతో అరుగు సంతరించుకున్న అందాన్ని,ఆప్యాయతను లోతైన భావంతో చిత్రించారు.జాజు తడిపిన పిడిసెతో అరుగును అలికి,తీనెలు తీసి,ముగ్గులతో అలంకరించిన అమ్మ ప్రేమ, మమకారాల మాధుర్యానికి అరుగు ప్రతీకగా నిలుస్తుందనే భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
“అదే/పల్లెతనపు సింహాసనమై/ నిలిచిన అరుగు/వచ్చి పోయే బాటసారులు/తన ఒడిలో సేద తీర్చుకునేవారు”/అనే పంక్తులు
అరుగు ప్రాధాన్యాన్ని చక్కగా తెలియజేస్తాయి.ఒకప్పుడు గ్రామ పెద్దలు,ఇంటి పెద్దలు అరుగు మీద కూర్చుని గ్రామ విషయాలను చర్చించేవారు.అందుకే కవయిత్రి అరుగును “పల్లెతనపు సింహాసనం”గా అభివర్ణించారు.
పల్లె ప్రజలకే కాకుండా దారిన వెళ్లే బాటసారులకు కూడా అరుగు విశ్రాంతి నిలయంగా ఉండేది. అలసిన బాటసారులు అరుగు ఒడిలో కాసేపు కూర్చుని సేదతీరుతూ,ఆ ఇంటి వారి ఆతిథ్యాన్ని ఆస్వాదించేవారు.ఈ విధంగా అరుగు ఆప్యాయతకు, ఆతిథ్యానికి,మానవ అనుబంధాలకు ప్రతీకగా నిలిచిందని కవయిత్రి ఎంతో భావగర్భితంగా వివరించారు.
అందుకే అరుగును “పల్లెతనపు సింహాసనంగా” అభివర్ణించారు.
“పల్లె వాకిలికి అందమై/పల్లె తల్లి అనుబంధమై/మర్చిపోలేని నిశ్చల జ్ఞాపకమై/మమకారాలకు మారుపేరుగా/వెల కట్టలేని అనురాగమంత/అక్కడే చేరి ముచ్చటించేది”/అనే పంక్తుల ద్వారా అరుగు యొక్క సాంస్కృతిక,సామాజిక,భావోద్వేగ ప్రాధాన్యాన్ని హృద్యంగా ఆవిష్కరించారు.
తెలంగాణ పల్లెల్లో దాదాపు ప్రతి ఇంటి వాకిలి ఎదురుగా ఓ అరుగు ఉండేది.అది ఇంటి అందాన్ని పెంచడమే కాకుండా,పల్లె తల్లి అనుబంధానికి ప్రతీకగా నిలిచేది. కుటుంబ సభ్యులు,బంధువులు, ఇరుగుపొరుగు వారిని ఒకచోట చేర్చి ఆత్మీయబంధాలను
బలోపేతం చేసిన అరుగు,పల్లె జీవితంలో ఒక అవిభాజ్య భాగంగా మానవీయ విలువలకు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచిందనే భావాన్ని కవయిత్రి ఎంతో సహజంగా వ్యక్తీకరించారు. కొన్ని అనురాగాలకు వెలకట్టడం సాధ్యం కాదు.తల్లితండ్రుల ప్రేమ ఎంత అమూల్యమో,అలాగే అరుగు చుట్టూ పెనవేసుకున్న ఆత్మీయత,మమకారాలు కూడా అంతే అమూల్యమైనవి.ఆరుగు మీద సబ్బండ వర్ణాల ప్రజలు ఎలాంటి అరమరికలు, భేదభావాలు లేకుండా ఒక్కచోట చేరి తమ సుఖదుఃఖాలను పంచుకునేవారు.గ్రామ అభివృద్దికి సంబంధించిన విషయాలను పరస్పరం సుహృద్భావపూరిత వాతావరణంలో చర్చించుకుంటూ, ఆప్యాయంగా ముచ్చటించుకునే వారు.ఈ విధంగా అరుగు సామాజిక సమానత్వానికి,మానవ సంబంధాలకు,పల్లె సంస్కృతికి సజీవ ప్రతీకగా నిలిచిందనే భావాన్ని కవయిత్రి మనసును హత్తుకునేలా వ్యక్తీకరించారు.
“మానవత్వపు నీడలన్నీ/చేరి అంతరంగాన్ని/ ఆవిష్కరించుకునేవి”/అనే పంక్తులలో కవయిత్రి అరుగును సామాజిక జీవనానికి కేంద్ర బిందువుగా ప్రతీకాత్మకంగా చిత్రించారు.సబ్బండ వర్ణాలకు చెందిన ప్రజలందరూ ఎలాంటి భేదభావాలు లేకుండా అరుగు మీద చేరి ఆత్మీయంగా తమ సుఖదుఃఖాలను పంచుకునేవారు. ఒకరితో ఒకరు తమ మనసులోని భావాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తపరచుకుంటూ,పరస్పరం ఓదార్పు పొందే ఆప్యాయ వేదికగా అరుగు నిలిచిందనే భావాన్ని కవయిత్రి ఎంతో లోతైన భావంతో చిత్రించారు.

“అమ్మ మోసుకొచ్చిన/గడ్డిమోపైన/ నాన్న తెచ్చిన/కట్టెల మోపు/ భారాన్నైనా/తన ఎద పైనే దించుకునేది”/అనే పంక్తులు అరుగు కుటుంబ జీవితంలో ఎంత ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించిందో తెలియజేస్తాయి. పొలాల నుంచి అమ్మ మోసుకొచ్చిన గడ్డిమోపును, కష్టపడి నాన్న తెచ్చిన కట్టెల మోపును ముందుగా అరుగు మీదనే దించేవారు.రోజంతా కాయకష్టం చేసి వచ్చిన వారి శ్రమకు అరుగు చక్కటి విశ్రాంతి స్థలంగా మారేది.ఇక్కడ కవయిత్రి అరుగును ఎద ఉందని చెప్పడం మానవీకరణ (Personification) అలంకారానికి చక్కని ఉదాహరణ. నిర్జీవమైన అరుగును సజీవమైన మనిషి రూపాన్ని ఆపాదించి, మనుషుల భారాన్ని తన ఎదపై మోస్తున్నట్లుగా చిత్రించడం ద్వారా కవయిత్రి కవితకు ప్రత్యేకమైన సౌందర్యాన్ని,భావగాంభీర్యాన్ని చేకూర్చారు. అమ్మానాన్నల శ్రమను పంచుకుంటూ,వారు మోసుకొచ్చిన భారాన్ని తనపై దించుకునే ఆప్యాయ సహచరిగా అరుగును చిత్రిస్తూ,కవయిత్రి హృదయాన్ని హత్తుకునే భావాన్ని వ్యక్తీకరించారు.
“అమ్మమ్మ చెప్పే చందమామ కథలు/ఆకాశవాణి రేడియో ప్రసారాలు/పత్రికల సమాచారాలు/ పరీక్షల విజయాలు/అష్టాచమ్మా ఆటలు/అమ్మ వేసే జడలు/ అక్క అల్లే పూమాలలు అబ్బో/ ఒక్కటేమిటి అన్ని పనులు/అక్కడే ఊపిరి పోసుకునేవి”/అనే పంక్తులు అరుగు చుట్టూ పరిభ్రమించిన పల్లె జీవనాన్ని సజీవంగా ఆవిష్కరిస్తాయి. అరుగు కేవలం ఇంటి ముందున్న రాతి వేదిక మాత్రమే కాదు ; అది జ్ఞాపకాల నిలయం,ఆత్మీయతకు ఆలవాలం ; సామాజిక బంధాలకు ప్రతీక.సాయంత్రం వేళ అరుగుపై కూర్చుని అమ్మమ్మ చెప్పే చందమామ కథలు వినడం చిన్నారులకు మరపురాని అనుభూతిగా ఉండేది.ఆ కథలు కేవలం వినోదాన్ని మాత్రమే కాకుండా నీతి,సంస్కారం,జీవన విలువలను కూడా అందించేవి. పిల్లల వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, ఊహాశక్తి పెంపొందించడానికి అవి ఎంతో దోహదపడేవి.
ఆ రోజుల్లో ఆకాశవాణి రేడియో గ్రామీణ జీవితంలో ఒక విశేష ఆకర్షణగా నిలిచేది.పేదరికం కారణంగా ప్రతి ఇంటిలో రేడియో ఉండేది కాదు.ఊరిలో ఒకరిద్దరి ఇళ్లలో మాత్రమే రేడియో ఉండేది. ఆ ఇంటి వారు రేడియోను అరుగుపై ఉంచి,గ్రామస్తులందరు కలిసి వినేలా చేసేవారు.అందులో ప్రసారమయ్యే వార్తలు,నాటకాలు, పాటలు,వ్యవసాయ కార్యక్రమాలను అందరూ ఆసక్తిగా ఆలకించేవారు.దీంతో ఆ అరుగు ఒక చిన్న ప్రజావేదికగా మారి, గ్రామస్తుల మధ్య ఐక్యతను, ఆత్మీయతను మరింత బలోపేతం చేసేది.
అలాగే గ్రామ పెద్ద ఇంటికి వచ్చే వార్తాపత్రికలను కూడా అరుగు పై ఉంచేవారు.గ్రామస్తులందరూ అక్కడే కూర్చొని పత్రికలు చదువుతూ దేశ,విదేశీ వార్తలను పరస్పరం పంచుకుంటూ చర్చించుకునేవారు.
పరీక్షల ఫలితాలు కూడా అప్పట్లో వార్తాపత్రికల ద్వారానే తెలిసేవి. పరీక్షల్లో విజయం సాధించిన గ్రామీణ యువత విజయాన్ని అందరూ అరుగుపైనే కలిసి ఆనందంగా జరుపుకునేవారు. ఒకరి విజయాన్ని అందరి విజయంగా భావించే పల్లె సంస్కృతికి ఇది ఓ చక్కని నిదర్శనం. కాలక్షేపానికి అష్టాచమ్మా వంటి ఆటలు ఆడడం,అమ్మ పిల్లలకు జడలు వేయడం,అక్క పూలమాలలు అల్లడం వంటి ఎన్నో కుటుంబ,సామాజిక కార్యక్రమాలకు అరుగు కేంద్రబిందువుగా ఉండేది.అందుకే అన్ని పనులు అక్కడే ఊపిరి పోసుకునేవని కవయిత్రి చేసిన అభివ్యక్తి సహజత్వంతో పాటు గ్రామీణ జీవన సౌందర్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. పల్లె సంస్కృతిలో అతిథి సత్కారానికి విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది.”అతిథి దేవోభవ” అనే భారతీయ సంస్కృతి సారాన్ని ఆచరణలో చూపిస్తూ,ఇంటికి వచ్చిన అతిథులను ప్రేమగా ఆహ్వానించి,”మర్యాద రామన్న సపర్యలు”తో ఆదరించడం గ్రామీణ ప్రజల సుగుణం. “మర్యాద రామన్న సపర్యలు” అనే పద ప్రయోగం ద్వారా పల్లె ప్రజల ఆతిథ్య గుణాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా, హృద్యంగా వ్యక్తీకరించారు. అక్క,చెల్లి,అన్న,తమ్ముడు,బాపు,అమ్మ,బాబాయి,అత్త,తాత, నానమ్మ వంటి బంధుత్వాల పేర్లతో ఒకరినొకరు ఆప్యాయంగా పలకరించుకునే సంస్కారం పల్లె జీవితానికి ప్రత్యేక గుర్తింపుగా నిలిచింది.అనురాగం,ఆప్యాయత, ఆత్మీయత,పరస్పర సహకారం, మానవీయ విలువలతో గ్రామస్తులంతా ఒకే కుటుంబ సభ్యుల వలె కలిసిమెలిసి జీవించేవారు.“వసుధైవ కుటుంబకం” అనే భారతీయ జీవన తత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ భావాలను కవయిత్రి ఎంతో సహజంగా ఆవిష్కరించారు.
ఈ విధంగా అరుగు పల్లె జీవితానికి కేంద్రబిందువుగా, మానవ సంబంధాల నిలయంగా, గ్రామీణ సంస్కృతి వైభవానికి చిరస్మరణీయ చిహ్నంగా నిలిచిందనే భావాన్ని కవయిత్రి ఈ పంక్తుల ద్వారా హృద్యంగా వ్యక్తం చేశారు.
“కుశల ప్రశ్నలు కులాసాలు/అక్కడే చేరి/మురిపెంగా ఊసులాడేవి”/ అనే పంక్తులు అరుగు మీద కూర్చుని కుశల ప్రశ్నలతో సంభాషణను ప్రారంభించి, కులాసాగా కబుర్లు చెప్పుకుంటూ ఆనందంగా గడిపిన పల్లె జీవనాన్ని మన కళ్ళముందు సజీవంగా ఆవిష్కరిస్తాయి.ఆ అరుగు మీద గ్రామస్తులు ఆత్మీయంగా చేరి ముచ్చటించుకోవడం ఆనాటి పల్లె జీవన సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలిచింది.కవయిత్రి ఆ మధురమైన రోజుల జ్ఞాపకాలను మనకు గుర్తుచేస్తూ,పాఠకులను అనుభూతుల లోకంలోకి తీసుకెళ్లి ఆనందింపజేస్తున్నారు. ‌
“ఆ సిరుల లోగిలిలో/ చిలకరించేది”/అనే పంక్తులు, అరుగు ఇంటి సిరిసంపదకు మాత్రమే కాకుండా,బంధుమిత్రుల మధ్య ప్రేమ,ఆత్మీయత, అనుబంధాలు చిగురించే పవిత్ర
వేదికగా నిలిచిందనే భావాన్ని
ఆవిష్కరిస్తున్నాయి.అరుగు కేవలం ఒక నిర్మాణం కాదు ; మానవ సంబంధాలు పరిమళించే ఆప్యాయతల నిలయమని కవయిత్రి హృద్యంగా వ్యక్తీకరించారు.
“అలసిన తనువులకు/స్వాంతన ఇస్తూ/నిత్య నూతన/ఆనందాలు పంచేది”/అనే పంక్తులు పల్లె ప్రజలు రోజంతా వ్యవసాయ పనులతో అలసిపోయి ఇంటికి చేరిన తర్వాత,అరుగు వారికి విశ్రాంతిని, స్వాంతనను అందించేదని తెలియజేస్తున్నాయి‌.అక్కడే కూర్చొని కబుర్లు చెప్పుకోవడం, కాసేపు విశ్రాంతి తీసుకోవడం, కొన్నిసార్లు పడుకొని సేదతీరడం వంటి దృశ్యాలు ఆనాటి పల్లె జీవితంలో సహజంగా కనిపించేవి. ఈ విధంగా పల్లెవాసుల శారీరక అలసటను తీర్చి,వారి మనసులకు ఉల్లాసాన్ని,ఆత్మీయతను పంచిన అరుగు గొప్పతనాన్ని కవయిత్రి ఎంతో హృద్యంగా చిత్రించారు.
“కొత్త తరాల/హైటెక్ ప్రపంచపు/
రంపపు నోటి ముక్కలై/గత వర్తమానపు/పల్లె/చిత్రంపై మసకబారి/తన ఉనికి ఎక్కడ అని/మూగ రోదనల మధ్య/
నలిగిపోయిన హృదయంతో/
జవాబు లేని ప్రశ్నగా/శిథిలమై మిగిలిపోయింది”/అనే పంక్తులు ఆధునిక సాంకేతిక ప్రభావంతో పల్లె సంస్కృతి క్రమంగా కనుమరుగవుతున్న దుస్థితిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి‌.మారుతున్న కాలంతో పల్లె జీవన విధానంలో ఎన్నో మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి.వ్యవసాయం తీవ్రమైన సంక్షోభంలో పడటంతో ఉపాధి కోసం గ్రామాల నుంచి వలసలు పెరిగాయి.ఒకప్పుడు పాడిపంటలతో కళకళలాడిన పల్లెలు నేడు వెలవెలబోతున్నాయి. ఈ మార్పుల నేపథ్యంలో “అరుగు తన ఉనికి ఎక్కడ?”అని మూగరోదనతో ప్రశ్నిస్తున్నట్లుగా కవయిత్రి ఎంతో హృదయవిదారకంగా చిత్రించారు.
“పేక మేడల అంతస్తుల/ పునాదుల్లో అరుగు/పగిలిపోయి మూగబోయింది”/అనే పంక్తులు ఆధునిక నాగరికత పేరిట విలువల
విధ్వంసాన్ని అత్యంత ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తాయి. వాటిలో వ్యక్తమైన ఆవేదన పాఠకుని హృదయాన్ని కదిలించడమే కాక,మారుతున్న సామాజిక జీవన స్వరూపంపై ఆలోచింపజేస్తుంది.పల్లె సంస్కృతికి జీవనాడిగా, మానవీయ అనుబంధాలకు వేదికగా నిలిచిన అరుగును కవయిత్రి కేవలం ఒక నిర్మాణంగా
కాక,ఒక సాంస్కృతిక చిహ్నంగా,
జీవన తాత్త్విక ప్రతీకగా మలిచారు.అరుగు శిథిలమవడం అంటే ఒక రాతి నిర్మాణం కూలిపోవడం మాత్రమే కాదు ; దానితోపాటు ఆత్మీయత,ఆదరణ, ఇరుగు – పొరుగు అనుబంధాలు, సామూహిక జీవన సంస్కృతి, మానవీయ విలువలు క్రమంగా
కనుమరుగవుతున్న విషాద వాస్తవాన్ని అత్యంత హృద్యంగా ప్రతిబింబించారు.
ఈ కవితలో ప్రతీక,భావచిత్రం, సామాజిక స్పృహ సమన్వయమై, పాఠకుని మనస్సులో దీర్ఘకాలం నిలిచిపోయే అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.గత వైభవాన్ని కేవలం స్మరించడమే కాక,వర్తమాన సమాజం కోల్పోతున్న విలువలను ప్రశ్నిస్తూ,భవిష్యత్తు తరాలకు ఒక మౌన హెచ్చరికను అందించే కవితగా ఇది నిలుస్తుంది.
పల్లె జీవన సౌందర్యాన్ని, మానవీయ విలువల ఔన్నత్యాన్ని,, అనుబంధాల మాధుర్యాన్ని కళాత్మకంగా ఆవిష్కరించిన కవయిత్రి నెల్లుట్ల సునీత గారిని హృదయపూర్వకంగా అభినందిస్తున్నాను.ఇలాంటి విలువలతో కూడిన మరెన్నో కవితా సుమాలను తెలుగు సాహిత్యలోకానికి అందించాలని మనసారా ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

మళ్ళీ ఎప్పుడు పుడుతుందో ఈ గాత్రం….సంగీతం పరవశించింది ఈమె గళం లో….సప్తస్వరాలు తమ జన్మ ధన్యమైందని మురిసి పోయాయి ఈ మహా గాయని కంఠం లో….పదిహేడు భాషల పాటలు ఈమె గాత్రాన్ని అని నిత్యం స్తుతించాయి….అమ్మా జానకమ్మ ఏమి వ్రాయగలను నీ గురించి …ఒక సంగీత అభిమాని ఆయుష్షు లో ఒక్కో సంవత్సరం ఆయుష్షు ను తీసి భగవంతుడు నీకు ఇచ్చి ఇంకా కొన్నేళ్ళు మి మ్ముల్ని ఈ భూమి మీద ఉండేలా చేయలేకపోయాడా ఆ దేవుడు…..విధి ఎంత కర్కశ మయినది..
మంచి సంగీతానికి రాళ్ళు కరిగి పోతాయని అంటారు….మా అమ్మ జానకమ్మ కంఠం లోని ఏ పాటకయినా రాళ్ళు కాదు గుట్టలు కూడా అంతకన్నా కఠినమైన మనిషి గుండె కూడా కరిగి పోతుంది……50 వేల కు పైగా పాటలు ఎంత పుణ్యం చేసుకున్నాయో ….అమ్మా జానకొమ్మా సామ వేదం నీకు నమస్కరిస్తుంది…గంధర్వ లోకం నిన్ను ప్రతి నిత్యం కీర్తిస్తుంది….మా తరం లో నీ పాట వినిపించినందుకు మేము ధన్యులమే….మా తరం కళ్ళకి అమృత తుల్యమైన గళం గల నీ రూపం కన్నులారా చూసినందుకు మేము చరితార్థులం తల్లీ …ఇవే నీకు మా వేల వేల ప్రణామాలు
అమ్మా జానకమ్మ త్యాగరాజ కీర్తనల తో మా మనసు లను రంజింప జేశావు..అన్నమయ్య కీర్తనలతో మమ్ముల్ని పులకింప జేశావు….. మధుర సినీ గీతాలతో మాకు మధురాలు భూతుల్ని అందించావు…
ఏ పాట ను విన్నా జానకమ్మ….మళ్ళీ మళ్ళీ వినాలనిపించే లా వుంటాయి నీ ఆణిముత్యాలు…. తాన్ సేన్ అనే సంగీత విద్వాంసుడు ద్రుపద రాగం లో పాట ను వినిపిస్తే గుడిలో గంటలు మ్రోగేవి అని అది కళ్ళారా చూసిన అక్బర్ చక్రవర్తి ఆ సంగీత విద్వాంసుణ్ణి తన ఆస్థాన పండితునిగా నియమించు కున్నాడని చరిత్ర లో ఉంది….ఆ విషయం ఏమో గాని మా జానకమ్మ పాట దేవుడే వచ్చి పాట విని వెళ్లిపోతాడు..

గాన గంధర్వుడి ని చిన్న పిల్లాడి లా చూస్తూ వీడు చిలిపి చిలిపి పిల్లోడు అల్లరి బాలుడు అంటూనే ఎన్ని మధుర మైన పాటల్ని ఆ అల్లరి బాలుని తో మాకు అందించావు జానకమ్మ…..ఎంత చెప్పనమ్మా నీ ఘనతను..ఆకాశం దాటింది నీకీర్తి….అష్ట దిక్కులకు ఆవల కు వెళ్ళి పోయిందమ్మ నీ ఖ్యాతి..
ప్రళయ కాలం లో ఆకాశం భూమి సూర్యచంద్రులు ఏమీ ఉండవట….అంతా జలమయమై వుంటుంది….అప్పుడు శ్రీ మహావిష్ణువు ఏడాది బాలుడు గా వట పత్ర శాయి యై (మర్రి ఆకు పై) తన కుడి కాలు బొటన వేలు ను నోటిలో పెట్టుకుని ఆడుతూ వుండగా అప్పుడు సనక సనందన (వీరికి మరణం లేదు) మునులు స్తుతించగా స్వామి దివ్య తేజము కలిగి విష్ణు రూపుడై శివ బ్రహ్మ లను సృష్టించి అప్పుడు సృష్టిని ప్రారంభిస్తాడని విష్ణు పురాణం చెప్తున్నది…మా జానకమ్మ గళం లోని ఈ పాట ను వినినట్లయితే ఆ విష్ణువు బాలుడిగా మారి సృష్టిని మరచి పోయి ఊయల లో ఊగుతూనే ఉంటాడు…….అది మా జానకమ్మ సంగీత ప్రతిభ…
ఈ పాట మైకం లో పరమ శివుడు పార్వతిని కూడా మరచి పోతాడు…. ప్రళయ కాలం లో లయకారుడు తాండవం చేయగా అంతా లయమై పోతుంది……ప్రళయ కాల రుద్రుడు నిర్నిదృడై చేసే తాండవ సమయం లో మా జానకమ్మ పాట వింటే తాండవం ఆపి ధ్యానం లో ఉండవలసిందే…అప్పుడు ఏ జీవికి మరణం ఉండదు…..కైలాసం కూడా విడిచి పాట కోసం పరుగులు తీయవలసిందే……ప్రమాద గణాలు కూడా సర్వమూ మరచి పాటలో లీనమై పోవాల్సిందే….అమ్మా జానకమ్మ నువ్వు మా తెలుగు నెలలో జన్మించడం మా తెలుగు భాష అదృష్టం…..కొంత కాలం కరీం నగర్ జిల్లా సిరిసిల్ల లో ఉన్నావంటా….ఆ నగరం ఎంత పునీతురాలు అయిందో…..నీవు జన్మించిన పల్లపట్ల గ్రామం ఎంత అదృష్ట వంతురాలు….ఎప్పుడూ నవ్వుతూనే సామ వేదాన్ని ఔపాసన పట్టి ఆ రసాన్ని సంగీతాభిమానులకు పంచినావు జానకమ్మ…ఆ రసాన్ని రోజూ చవి చూస్తున్న మేము ఎంతో ధన్యులం అయ్యాము..
బృందావన విహారి రాధా సమేతుడై యమునా తీరం లో తన వేణువు తో మోహన రాగం లో రాగాన్ని ఆలపించగా రాదా దేవి ధ్యాన నిమగ్నురాలై ఐహిక ఆముష్మిక సుఖ భోగాలను వదిలి కృష్ణుడిలో కలిసి పోతుందని కృష్ణ చరితం ఒక మాట..ఇక్కడ కృష్ణుడు భగవంతుడు ….రాదా దేవి జీవుడు…మోహన రాగం అనేది జీవుడు దేవుని కై చేసే స్తుతి…… కాని మా జానకమ్మ పాడిన ప్రతి పాట అది పాట కాదు ఒక స్తుతి…. అంతే కాదు ఒక్కో వేద మంత్రం…..కృష్ణుని మోహన రాగం వేణువు అన్నీ కూడా మా జానకమ్మ రాగం ముందు ఎంత…ఆమె పాట విన్న ప్రతి చోటు బృందావనమే…

– మయూఖ ప్రత్యేక వ్యాసం

మహాభారతం అంటే కేవలం రాజుల కథ మాత్రమే కాదు, అది ఒక కాలం.. ఒక నాగరికత.. మరియు కొన్ని వేల సామాన్య జీవితాల సంఘర్షణ. ఈ సత్యాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు పరిచయం చేస్తూ, మను (మనోభిరామ్) నెల్లుట్ల గారు రచించిన ‘జన్య భారత’ (Janya Bharata) సిరీస్ ఇప్పుడు చారిత్రక నవలా ప్రపంచంలో ఒక సంచలనం సృష్టిస్తోంది. మొదటి భాగం ‘The War’ తో ప్రారంభమైన ఈ ప్రయాణం, ఇప్పుడు రెండవ భాగం ‘The Deluge’ తో పతాక స్థాయికి చేరుకుంది. ఢిల్లీ వైర్ (Delhi Wire) ద్వారా ‘టాప్ 50 ఇన్ ఫ్లుయెన్షియల్ రైటర్స్’ లో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందిన మను గారు, ఈ సిరీస్ ద్వారా ఇతిహాసాలను ఒక సరికొత్త దృక్కోణంలో ఆవిష్కరించారు

1. జన్య భారత: The War – సామాన్యుడి కళ్లలో కురుక్షేత్రం

మనం విన్న మహాభారతంలో అర్జునుడి గాండీవం, భీముడి గద గురించి వింటాం. కానీ, ఆ యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన లక్షలాది మంది సామాన్య సైనికుల మాటేమిటి?

ఈ సిరీస్‌లో మొదటి పుస్తకం ‘The War’, ‘ఉష్ట్రకర్ణిక’ (Ustrakarnika) అనే ఒక చిన్న తెగకు చెందిన మిత్రజిత్ (Mitrajit) అనే సామాన్యుడి చుట్టూ తిరుగుతుంది.

• యుద్ధం వద్దు అనుకున్నవాడే యుద్ధంలోకి: మిత్రజిత్ తన భార్య, కూతురుతో ప్రశాంతంగా జీవించాలని కోరుకునే వ్యక్తి. కానీ, కృష్ణుడు రాయబారం విఫలమయ్యాక, పరిస్థితులు అతన్ని బలవంతంగా కురుక్షేత్రానికి లాగుతాయి.
• భయం మరియు ధర్మం: ఒక సామాన్య తండ్రి, తన ధర్మాన్ని పాటించాలా లేక తన కుటుంబాన్ని రక్షించుకోవాలా? అనే మానసిక యుద్ధాన్ని ఈ పుస్తకం అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది.
• కొత్త కోణం: రాజుల అహంకారం కోసం సామాన్యులు ఎలా బలైపోయారో ఈ పుస్తకం మనకు కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తుంది.

2. జన్య భారత: The Deluge – ద్వారక పతనం మరియు ఒక యుగాంతం

మొదటి భాగం యుద్ధాన్ని వర్ణిస్తే, రెండవ భాగం ‘The Deluge’ (ద డెల్యూజ్) ఆ యుద్ధం మిగిల్చిన శూన్యాన్ని, మరియు ఊహించని ప్రకృతి ప్రళయాన్ని వివరిస్తుంది.

ఈ పుస్తకంలోని ప్రధాన ఆకర్షణలు:

• మునిగిపోయిన స్వర్ణం – ద్వారక: కృష్ణుడు నిర్మించిన అద్భుత నగరం ద్వారక, సముద్ర గర్భంలో ఎలా కలిసిపోయింది? ఆ ప్రళయానికి దారితీసిన పరిస్థితులు ఏంటి? ఈ ఘట్టాన్ని రచయిత అత్యంత నాటకీయంగా, ఉత్కంఠభరితంగా వర్ణించారు.
• యాదవ కుల వినాశనం: కురుక్షేత్రం ముగిసిన 36 ఏళ్ల తర్వాత, శాపం వల్ల యాదవులు తమలో తామే కలహించుకుని ఎలా అంతమయ్యారో ఈ కథలో చూడవచ్చు.
• కలియుగ ఆరంభం: ద్వారక మునిగిపోవడం అనేది కేవలం ఒక నగరం అంతం కావడం కాదు, అది ఒక శకానికి ముగింపు. సముద్రపు అలలు నగరాన్ని కమ్మేస్తున్న వేళ, మిగిలిన ప్రజలు ప్రాణాల కోసం చేసే పోరాటం పాఠకులను కదిలిస్తుంది.

పాఠకులను కట్టిపడేసే అంశాలు:

ఈ సిరీస్ మిగిలిన పుస్తకాల కంటే భిన్నంగా ఉండటానికి కారణం కేవలం కథ మాత్రమే కాదు, రచయిత అనుసరించిన శైలి.

1. రచయిత మను నెల్లుట్ల గారు తన వృత్తిపరమైన అనుభవాన్ని ఉపయోగించి, సమాజంలోని వ్యవస్థలు ఎలా కూలిపోతాయో, ఒక చిన్న సంఘటన మొత్తం రాజ్యాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో విశ్లేషించారు.
2. ఇందులో పాత్రలు అద్భుత శక్తులతో కాకుండా, రక్తమాంసాలున్న మనుషులుగా ప్రవర్తిస్తాయి. వారి బాధ, ఆనందం, మరియు భయం మనకు అత్యంత సహజంగా అనిపిస్తాయి.
3. చదువుతుంటే మన కళ్ల ముందే కురుక్షేత్ర రణరంగం, ద్వారక సముద్ర తీరం కనిపిస్తున్నట్లు ఉండే సినిమాటిక్ ఫీల్ ఈ పుస్తకాల ప్రత్యేకత.

చరిత్రను ప్రేమించే వారికి, ఇతిహాసాలను కొత్త కోణంలో చూడాలనుకునే వారికి ‘జన్య భారత’ ఒక అద్భుతమైన బహుమతి. కురుక్షేత్ర రక్తం నుండి ద్వారక ప్రళయం వరకు సాగే ఈ ప్రయాణం, పాఠకులను ముగింపు పేజీ వరకు ఊపిరి బిగబట్టి చదివిస్తుంది.

మీరు ఇంకా ఈ ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టకపోతే, వెంటనే ‘The War’ మరియు తాజాగా విడుదలైన ‘The Deluge’ పుస్తకాలను చదవండి. మారుతున్న కాలంలో మనం నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు ఈ కథల్లో ఎన్నో ఉన్నాయి!

రచయిత మను: ఒక అంతర్జాతీయ ప్రతిభ

కెనడాలో నివసిస్తున్న తెలుగు మూలాలున్న రచయిత మను (మనోభిరామ్) గారు కేవలం రచయితగానే కాకుండా, సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మరియు TEDx స్పీకర్‌గా కూడా ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు పొందారు. మూడు ఖండాల్లో నివసించి, ఐదుకు పైగా భాషల్లో ప్రావీణ్యం ఉన్న ఆయన ప్రయాణం ఎందరికో స్ఫూర్తిదాయకం.

ఆయన జీవితం మరియు సాహిత్యం గురించి మరింత తెలుసుకోవడానికి, ప్రసిద్ధ ‘గ్లోబల్ ఇండియన్’ (Global Indian) పత్రికలో ప్రచురితమైన కథనాన్ని ఇక్కడ చూడవచ్చు: 👉 మను నెల్లుట్ల: ఒక మేధావి ప్రయాణం (Global Indian Article)

ఇప్పుడే మీ ప్రతిని కొనుగోలు చేయండి!

“జన్య భారత” సిరీస్‌లోని ఉత్కంఠభరితమైన కథలను మీరు కూడా ఆస్వాదించాలనుకుంటున్నారా? పుస్తకాలను కొనుగోలు చేయడానికి క్రింది లింక్‌లను క్లిక్ చేయండి:

• 🛒 Amazon India నుండి కొనుగోలు చేయండి: Janya Bharata Series on Amazon

మరిన్ని వివరాల కోసం మరియు రచయితతో నేరుగా సంప్రదించడానికి ఆయన అధికారిక వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి: 🌐 ManuNellutla.com

ముగింపు: చరిత్రను ప్రేమించే వారికి, మన మూలాలను గౌరవించే వారికి ఈ సిరీస్ తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం. మారుతున్న కాలంలో మనం నేర్చుకోవాల్సిన ధర్మాలు మరియు సత్యాలు ‘మను’ గారి కలం నుండి జాలువారిన ఈ ‘జన్య భారత’లో పుష్కలంగా ఉన్నాయి.

aw2