ఆధారములు
*****
ఏకాక్షరులు :- 
03. నోరు (1)
25. చంద్రుడు (1)
అడ్డం
***
01. చెఱకు మున్నీరు (3)
04. పెరుగు కడలి (3)
06. క తో మొదలైన మరో కవ్వడి (2)
07. టెక్కెము గుర్తు (2)
08. శమంతకమణిలో శాంతి (2)
09. పొగడ్త కోరిక (2)
11. ఈ హరి ముందున్న కోరిక (2)
12. పాలెం కట్ట కూడలిలో బంటు, శిష్యుడు (2)
14. ముద్ద (2)
15. తీగ నరం (2)
17.” ……… – గోదావరి యీత” ఒక సామెత(4)
21. ఆశ్చర్యం (2)
22. చేమకూర వారి దీర్ఘాంత ద్విరేఫం (2)
23. గడ్డం (3)
26. రగులు ఱేడు (2)
27. వీణ (3)
29. ఎడారి ఓడ (2)
32. బాధ (2)
33. చిత్రపటంలో దాగిన సిగ్గు (2)
35. ప్రత్తి పింజ, .. మేకు ఐనట్లు (2)
36. చొల్లు కబురు (2)
38. బొబ్బిలి లో తిరుగుబాట పట్టిన ధనం (2)
39. ధనంతో అశాశ్వతం (3)
41. ఇంద్రాయుధం (2)
43. విచారం (2)
44. అంతంతో చీకటి (2)
45. పెసరట్టు లో నింద (2)
46. దొంగతనం (2)
నిలువు
**
01. ఓనమాలలో మూడవదానితో మొదలైన జింక (2)
02. కవ్వంతో కొట్టబడిన మజ్జిగ (4)
04. దండోపాయం (2)
05. కాటు (2)
06. దయచూపు (5)
08. పొలుసు ముక్క (3)
10. బండి పోలుగర్ర తొడ (2) 13. నేను నేనే ! మేము …… ! (2)
16. మూడుతో స్వర్గం (4)
18. పాలకడలిలో మందరగిరి పాత్ర (2)
19. భూపతి తో తూచేది (3)
20. 22/7 తో ధనము (2)
24. పామరులు పెట్టే భోగం (2)
26. దేశం, మండలాలతో ఏర్పడే ప్రాంతం (2)
27. బ్రహ్మరాత (5)
28. చిత్రసీమలో మాయ గాయని (2)
30. మదంతో జవ్వాజి (4)
31. రసాలరాయి ముత్యం (4)
34. పాట మాట (2)
37. ఆద్యంతాలు లేని ఆదివిష్ణు 16 నిలువు (2)
40. ఆనందాది యోగములలో ఉసిరిక పాలిచ్చి పెంచు తల్లి (2)
42. కత్తి తొడుగు (2)
43. కందకం అగడ్త (2)
నిత్యజీవన సుగంధ పరిమళాల
నిరంతరాన్వేషకుడను
నిర్దిష్ట జీవన గమనానువర్తుడను
సరళానుదాత్త కాముకుడను
జీవనగమనంలో…
నిత్యసాహితీ చర్చాంకితడనవుతూ
సమాజశ్రేయస్సుకై ఉద్దీప్తతతో
సమకాలీనతలో …
సమ్యక్ చింతనానుశీలనతో
ప్రవహించే జీవనశైలుడను
నేనొక సామాన్యుడను
మధ్యతరగతి మందహాసాన్ని
నలుగురి మధ్యలో
బతుకునీడుస్తున్న వాడిని
అయినా …
ఆధునిక రుగ్మతలకు ఎవరూ
అతీతులు కాదనిపిస్తుంది
దానికి… వయోభేదాలు
ఆర్ధిక మూలాలను పట్టించుకొనకుండా –
నా గమనంలో … అందరూ సమమే
నాకు జాతి, మతాలు లేవు
ఆలింగనము చేసుకోవడమే
ప్రపంచమును అతులాకుతలం చేస్తూ
వణికించడమే నా ధ్యేయం.
కరోనా … కరోనా … ప్రాణాలపై
ఆశలు వదిలేలా చేయడమే…
నా…కరో.. అన్నా! ఏమీ చేయలేని స్థితి
మూతికి, ముక్కుకు మాస్కే గతి
నాజీవన సౌగంధికత ఆవిరవుతున్నది
X. X X
తుమ్ము, దగ్గు, ఆయాసం
క్షణ క్షణం కుంచించుక పోతున్నాను
జీవనపోరాటంలో సతమతం
ఒకపక్క నిర్మానుష్యం
ఎవరూలేని ఏకాకితనం
ఆత్మీయులంటూ మసలిన
నా సమాజం, బంధువులెక్కడ
ఇన్నాళ్ళ నా పారదర్శకమైన గమనం
ఏమైంది? ఎవరికెవరు?
కనీసం పలకరింపుకు
నోచుకోని బతుకైనది.
ఉభయ సాహిత్యాలకోసం
గుమిగూడే వారెక్కడ!
ఆత్మీయతలను ప్రదర్శించే వారేరి…
ఈ నిండు ఏకాకితనములో
నాకొక మనిషి కావాలి
ఏ అరణ్యములోనో…నిర్జీవనప్రాంతం
వనచరాల మధ్య బతకడమే మేలేమో!
సమాజానికి ఉపయోగపడే అవసరాలు
అన్నీ బంద్ అయినట్టు
నా బంధాలు కూడా రద్దయినవి
వాత్సల్యాలూ, ప్రేమలూ లేవు
పలకరించే గళమేది?
అందుకే నాకిపుడు
స్మశానవైరాగ్యం ఆవహించింది
నన్ను నన్నుగా మన్నించే
నాకొక మనిషి కావాలి.
==##==
డా. టి.శ్రీరంగస్వామి
ఎవరు నీవు ఎవరు
నీ ఊపిరి మేమేనా
ఎవరు నీవు ఎవరు నేను
నువ్వంటే ఈ జనం పడి చస్తారెందుకు,
నువు కనబడితే కళ్లకద్దుకుంటారు,
నువు లేక బతుక లేరు ఈ జనం,
నిను అచ్చోత్తిన వారిదే కులము ?
ఇచ్చి పుచ్చు కునే వారిదే కులము,
ఎవరి నెవరు కులము మతము అడుగబోరు,
కులము మతము పట్టింపు లేదు నీకు,
అమీరు గరీబు అనే భేదమే లేదు నీకు,
ఆకలి అయిన వారి ని
ఆపద లో ఆదుకుంటూ ఉంటావు,
నీ కు నచ్చ కుంటే
ఎందరితోనో ఆడుకుంటూ ఉంటావు,
నీ కోసం ఒకరి నొకరు
పొడుచు కొని చస్తుంటే చూస్తూ ఊరుకుంటావు,
నిజాన్ని అబద్ధముగా
అబద్దాన్ని నిజముగా మారుస్తూ ఉంటావు,
బతుకు తెరువు సాగుటకు
నీ కోసం వాళ్ళు కొందరు ఒళ్ళమ్ముకుంటారు
మగాళ్లు కొందరు మనసు అమ్ముకుంటారు
నీ కోసం దేశాలు రాజ్యాలు
తల కిందులుగ మారిపోతూ ఉంటాయి
చివరకు దేవుడు కూడా నీ కోసం
ఓ..వ్యాపారిగా మారి పోతు ఉంటాడు,
నీవు లేని దెక్కడ
ఈ భువి పైన సర్వాంతరి వై పోయావు,
ప్రతి మనిషికి నీవే ఓ తోడు నీడ వయ్యావు,
మరువ జాల నిన్ను ఓ..భారతీయ
“రూపి” మాయా జాలమా,
ఓ..మాయా జాలమా.
********
పదకిరణకలనం సరియైన జవాబులు పంపినవారు ఉమారాణి నెల్లుట్ల గారు .
మేధస్సును పదును పెడుతూ, మనసును ఉత్సాహపరిచే ఒకానొక సాహిత్య చిక్కుప్రశ్నల సరదా ! మీదే విజయం కావచ్చు !ఇదిగో-మయూఖ పదకిరణకలనం (puzzle) పరిష్కర్త నెల్లుట్ల ఉమానరసింహారావు కు అభినందనలు .
తెలుగు సాహిత్యంలో ఎన్ని ప్రక్రియలు వచ్చినప్పటికీ పద్య ప్రక్రియకు ఉన్న ప్రాధాన్యతనే వేరు. వేమన, సుమతి, కుమారా, కుమారీ, నరసింహ, దాశరథి మొదలైన శతక పద్యాలు నేటికి ప్రజల నాలుకలపై నాట్యమాడుతున్నాయంటే కారణం, ఆ పద్యాలకున్న ధారాశుద్ధి ధారణా శక్తి, ఆ శతక కర్తల రచనా పఠిమ, శైలి గొప్పతనాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఆధునిక కాలంలో కూడా శతకాలు రాసే కవుల సంఖ్య మరీ తక్కువనేం చెప్పలేము. ఎక్కువ మంది రచయితలు మాత్రం వచన కవిత్వం వైపు మొగ్గుచూపుతున్న మాట నిజం. తెలుగు భాషోపాధ్యాయులు కూకట్ల తిరుపతికి కూడా 2005లో వెలువడిన “మేలుకొలుపు” వచన కవిత్వ గ్రంథమే, మొదటగా కవిగా, రచయితగా మంచి గుర్తింపును తెచ్చింది. ఆ తర్వాత 2006లో పద్య ప్రక్రియలో “శ్రీ చదువులమ్మ శతకము” ను తీసుకొచ్చి, పద్యకవిగా సాహితీ లోకాన్ని మెప్పించారు.కూకట్ల తిరుపతి వృత్తి రీత్యా ఉపాధ్యాయుడైనప్పటికీ సాహిత్యాన్ని తన ప్రవృత్తిగా మలుచుకొని అనేక రచనలు చేస్తున్నారు. సామాజిక ఉద్యమాలలో పాల్గొంటున్నారు. సాహిత్య సంస్థలకు బాధ్యులుగా పలు సాహిత్య కార్యక్రమాలను జరుపుతున్నారు. తెలుగు భాష ఉపాధ్యాయునిగా పిల్లలకు తరగతి గదిలో పాఠాలు బోధిస్తూనే, వారి కొరకు ఒక యూట్యూబ్ చానల్ ను తన పేరుతోనే ఏర్పాటు చేశారు. అందులో తెలుగు భాషా మూలాల్లోకి వెళదాం అనే పేరుతో భాషా వివరణలు, అన్ని తరగతుల తెలుగు వాచకాలలోని పద్యం, పాట, గేయం, వచన పాఠాల పఠనాలు, వ్యాకరణాంశాల విశ్లేషణలతో పాటు సాహిత్య అంశాలను సైతం సమాహారంగా అందిస్తున్నారు. ఈ సమాజాన్ని చక్కజేయమంటూ, జ్ఞాన ప్రదాయిని చదువులమ్మను వేడుకుంటూ కూకట్ల తిరుపతి “శ్రీ చదువులమ్మ శతకము” రాయడమనేది గొప్ప విశేషంగా చెప్పవచ్చు. భారత దేశానికి, ప్రపంచానికి శుభం చేకూరాలని రాసిన తీరు ఆకర్షణీయంగా ఉంది. పిల్లలకు స్ఫూర్తిదాయకంగా, నైతికతను బోధించేలా ఉన్నది. సమాజంలో నానాటికీ మారుతున్న విలువలు, చెదిరిపోతున్న బాంధవ్యాలు, మసకబారిపోతున్న మానవత్వం, అంతరించి పోతున్న సంస్కృతీ సంప్రదాయాల పట్ల ఈ శతకంలో తిరుపతికవి ఆందోళన కనపడుతుంది.
“చక్కజేయు మమ్ము! చదువులమ్మ!” అనే మకుటంతో కూర్చిన ఈ శతకంలోని పద్యాలన్ని అన్ని వర్గాల పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా, ఆకట్టుకునేలా, ఆలోచింప చేసేలా ఉన్నాయి. ఇందులో వర్తమాన సామాజిక స్థితిగతులను చక్కగా వివరించారు. వస్తుగతమైన నూట పద్దెనిమిది ఆటవెలది పద్యాలతో అందమైన హారాన్ని చదువులమ్మ మెడలో అలంకరించారు. శతక రచనా సంప్రదాయ పద్ధతిని పాటిస్తూ, “శ్రీ సరస్వతమ్మ శీఘ్రము రావమ్మ” అంటూ తొలి పద్య పాదాద్యక్షరాన్ని శ్రీకారంతోనే మొదలుపెట్టారు కవి. అలాగే విఘ్నేశ్వర, సరస్వతి, ఇష్ట దేవత, గురు, తల్లిదండ్రుల స్తుతి పద్యాలను సంప్రదాయ శతక లక్షణాలలో భాగంగా శతక కర్త పొందు పరిచినట్లు భావించవచ్చు. కవి వంశావళి, ఫలశ్రుతిని సీస పద్యాలలో అందించడం ప్రాచీన శతక రచనా పద్ధతి అయినప్పటికీ, శతక పద్యాల ఇతి వృత్తాలన్ని అత్యాధునిక కాలానికి చెందినవి కావడం గమనార్హం. విద్యకు సంబంధించిన అనేక అంశాలతో పాటు తల్లి పట్ల, తల్లి భాష పట్ల, నేలతల్లి పట్ల తన ప్రేమాభిమానాలను చాటుకున్నారు.
ఈ పద్యంలో…
“మాతృమూర్తి కంటె మమకారమేదయ్య/
మాతృభాష కన్న మధురమేది/
మాతృభూమి యెన్న మకుటాయమానంబు/
చక్కజేయు మమ్ము! చదువులమ్మ!”
అంటూ తల్లిప్రేమను మించిన ప్రేమ లేదనీ, తల్లిభాషను మించిన తియ్యదనం లేదనీ, జన్మభూమికన్న గొప్పది ఏదీ లేదని చెప్పారు. ఈ పద్యం ద్వారా పిల్లలలో మాతృభక్తి, మాతృభాషా ప్రేమను, మాతృదేశ భక్తిని పెంపొందింపచేయవచ్చు. ఏ వ్యక్తికైనా ఇవి అవసరం మాత్రమే కాదు, అనుసరణీయం, ఆచరణీయం కూడా.
“కులమతమ్ములనుచు కుత్సితంబేటికీ?/ మానవతను మించు మార్గమేది” అని నేడు కులమతాల కుమ్ములాటలలో కూరుకుపోతున్న ప్రజలకు మానవతను మించిన మార్గం లేదని హితవు పలికారు. “పరువు తీయుచుండె అరువు సంస్కృతి నేడు/ సంప్రదాయ పథము సన్నగిల్లె…” నని విదేశీ విష సంస్కృతి మోజులో పాల మీగడ లాంటి మన దేశపు సంస్కృతి సంప్రదాయాలు నశిస్తున్నాయని ఆవేదన చెందుతారు. “మైత్రి బంధమెన్న మకుటాయ మానంబు/ ఇచ్చి పుచ్చుకొనుడు యింపుగాను/చెలిమి కంటె మించి కలిమియు సరికాదు” అంటూ స్నేహ బంధాన్ని మించిన బంధం మరేదీ లోకంలో లేదని తన స్నేహ హస్తాన్ని అందించారు.
ఇలా ఈ శతకంలోని ఏ పద్యం తీసుకున్న ఏదో ఒక హితబోధను, అద్భుత ఆచరణను, మానవీయ భావనను కలిగించేదే. ప్రకృతి రమణీయతను, పల్లె పరువాలను కళ్ళకు కట్టినట్టు వర్ణిస్తూ, ఉన్న ఊరు కన్న తల్లి లాంటిదనే మాటను నిజం చేస్తూ, వాటి పట్ల కవికున్న అచంచలమైన ప్రేమను చాటుకున్నారు. అవినీతిపరులైన వారి అంతులేని సంపదను, దోపిడీని వేలెత్తిచూపుతూ, వాటిని అరికట్టాల్సిన అవసరాన్ని వక్కానించారు. దేశభక్తి గొప్పదనాన్ని, జాతీయత వాద అవసరాన్ని, బలంగా వినిపించారు. శాంతి, స్వేచ్ఛ, స్వాతంత్య్రం, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం లాంటివి ప్రతి ఒక్కరికి దక్కాలని కోరుకున్నారు. అన్నదాతలకు అండగా నిలిచారు. పేద ప్రజలకు సంకటంగా మారిన పెరుగుతున్న నిత్యావసర ధరలను నిరసించారు. వాటిని ప్రభుత్వాలు నిలువరించాల్సిన ఆవశ్యకతను నొక్కి చెప్పారు. ధనిక, పేద భేదాలు తొలిగిపోయి, కులమతాల కుత్సితాలు కూలిపోయి, వర్గ వైషమ్యాలు వదిలిపోయి, ఎలాంటి అంతర దొంతరలకు తావు లేకుండా, సమసమాజ నిర్మాణానికి సహకరించవలసిందిగా చదువులమ్మను వేడుకుంటూ, కూకట్ల రాసిన ఈ శతకం కొత్త లోకపు ఆవిష్కరణకు ఒక మేలుకొలుపు పిలుపు కావాలని కోరుకుంటున్నాను. కూకట్ల తిరుపతి కలం నుండి భవిష్యత్తులో ఇలాంటి మరెన్నో సామాజిక పరమైన మంచి రచనలు వస్తాయని ఆశిద్దాం.
చదువులమ్మ శతకం
వెల: రూ. 20/
పుటలు: 45
ప్రతులకు:
కూకట్ల లక్ష్మి, ఇం. నెం. 1-29/1,
గ్రా: మద్దికుంట, మం: మానుకొండూర్,
జిల్లా: కరీంనగర్. 505505.
చరవాణి: 9949247591.
సరళ,రమణీయ శైలిలో
ఆనాటి పద్ధతికి విరుద్ధంగా
వాడుక భాషలో
ఐదు రోజుల్లో రచించిన
ఆరు కాండాల
నూట ముప్ఫయి ఎనిమిది పద్యాల
మొల్ల రామాయణం…!
రామాయణ కావ్య రసధునిని
తిక్కన వలె పాత్రలను
కళ్ళకు కట్టి
గోపురపు శ్రీకంఠ మల్లేశుని కృపచే రచియించినానని
వినయంగా పలికిన ఆజన్మ బ్రహ్మచారిణి…!
పోతన వలె పదబంధముల నేర్పుతో
అలతి అలతి పదములతో
కూర్చిన
*నవ్యత కలిగి వీనులవిందయి*
*యమృతపు సోనల పొందయి*
*యలరారిన రామచరిత* కు
కందువ మాటల నందముగా కూర్చి
పఠితలకు,శ్రోతలకు
విందును గూర్చిన మొల్ల రామాయణం…!
*కోయిలలు కిరములు క్రూయగ నళివ్రజము లేయెడల*
*కూరగాయలు కూడుగా కుడుత్సున్నట్టి రాముడేరీతి*
*లంకకు రాగలడు*
అంటూ పామరులకు సైతం అర్ధమయ్యే భాషలో రచించిన మొల్ల రామాయణం…!
*మొగము బిగించి పాదముల మొత్తముగానట*
*సూదిత్రొక్కి,నీటుగ మొగమెత్తి భీకర కఠోర రవంబున వార్చి*
*బాహులత్యగణితలీల చాచి,*
*వలయంబుగ వాలము ద్రిప్పి వ్రేగునన్*
*నగము సగంబు క్రుంగ( గపినాథుడు నింగి దాటే రివ్వునన్*
అని హనుమంతుని సమద్రోల్లంఘన ఘట్టమును సత్యసముపేతంగా తేటతెలుగులో
దృశ్యమానం చేసిన
తెలుగు కవయిత్రి మొల్ల…!
*కట్టిన వస్త్రంబు కట్టుకొంగే తప్ప*
*జీర్ణించిపోయిన చీర తోడ*
*నుడుగని నగలచే నోరంత ప్రొద్దును*
*జెక్కింట జేర్చిన చేయి తోడ*
*బుడమిపై బొరలాడు నొడలు బూడిద బృంగి*
*నిరతంబు ధారగు కన్నీటి తోడ*
*నిడుద వెన్నెటి వేణి సడలించి జడలతో*
*నిరత నిరాహార నియతి తోడ*
*తే//గీ//*
*గినుక జంకించు దైత్య కామినుల నడుమ*
*దపము జేయుచు దనుజ బాధలకోర్చి*
*వనిత ప్రాణంబు దక్క సర్వము ద్యజించి*
*నిత్యమును మిమ్ము మదిలోన నిల్పియుండు*
అంటూ సీతాదేవి దైన్యస్థితిని
వర్ణించిన మొల్ల రామాయణం
కడు రమణీయం…!!!
******************************
జీవితం ఒక పరిమళ
భరిత పుష్పమని
జీవితం ఒక హరిత హరిత గానమని
నిరూపించిన మహామనిషి
నడకలో లయ ,
మాటలో లయ,
నడతలో లయ
వెరసి సకలమూ కవిత్వలయగా
మలచిన మహా స్రష్టా,
హనుమాజీపేట
శుక్తి ముక్తి ముక్తాఫలం
కరీంనగర్ శిరసున
ఙ్ఞాన పీఠ కిరీటం ,
కవితా కస్తూరి వనంలో
ఎన్ని పదసుందరులు
నీ గంటంలో నూతన నాట్యం
చేయడానికి వేచి చూసేవో
ఎన్ని నదీమాతృకలు
నీలో ఆవాహన చెంది
అక్షర గవాక్షాలు
చీల్చుకొని ప్రవహించేవో
సి.నా.రే….
తెలంగాణ పల్లెతల్లి చీకటికంటిలో
వెలుగుపుంతా
తెలుగు జీవన సంగీతానికి
వైదుష్యపు హస్తన్యాసమా,
ఎలా నిన్ను మాతరం
మాగాణం విస్మరించగలదు?
కవితా జలఫాతానివైన
నీ అస్తిత్వం స్మరించకుండా
ఎట్లా కొనసాగగలదు ?
క్షేత్రయ్య పదాలన్నీ చక్కని జాను తెలుగులో రచింపడ్డాయి. ఆ నాటి తెలుగు భాషా స్వరూపం ఈ పదాల ద్వారా తెలుసుకోవచ్చును. అయినా ఇతను సంస్కృతాంధ్ర భాషలు రెండింటిలో సమాన మైన పాండిత్యం కలవాడు.అన్నమాచార్యుల వారు చెప్పిన సంకీర్తన లక్షణం ఈతని పదాలలో స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది.దేశీయ కవిత లో అందె వేసిన చేయి గల ఈతని రచనలో ఎన్నో పలుకుబళ్ళు, సామెతలు అలవొకగా ఇమిడిపోయాయి.పదాలలోని సన్నివేశ చిత్రీకరణ గాని, వర్ణన గాని అత్యంత మనోహరం. జయదేవుని అష్టపదులు కూడా రాధాకృష్ణుల రాసక్రీడల వర్ణనలే కానీ అవి సంస్కృతంలో ఉండడం వలన భాషా పటిమ గల పండితులకే పరిమితమైనవి. కానీ క్షేత్రయ్య పదాలు జాను తెలుగులో ఉండడం వలన పండిత పామర జన రంజకమయ్యాయి.తేట తెలుగు పదాలతో భావ గాంభీర్యాన్నివ్యక్తం చేయగల రచనా చాతుర్యం ఈతని ప్రత్యేకత. పదాల భావ పరిణామమంతా అలంకారిక మయమే. ప్రాచీన మహాకవుల ప్రయోగాలతో సమానమైన అలంకార ప్రయోగం చేయడం ఒక విశేషం. మల్లెలు గుభాళించి నట్లు,వేసవి కాలపు సాయంకాలం చల్లని గాలి వీచినట్లు, గున్న మామిడి తోపుల నుంచి కోయిల కూసినట్లు, నల్లని మబ్బుల నేపథ్యంలో తెల్లటి కొంగలు ఎగురుతున్నట్లు ఉంటుంది క్షేత్రయ్య కవిత. గతంలో సాహిత్యానికి పరమావధి నాటకమని అనేవారు. కానీ అన్నమయ్య క్షేత్రయ్యల తర్వాత సాహిత్య పరమావధి పదం అనవచ్చును. ఎందుకంటే పదంలో ఇమడని భావం లేదు. అణువులో అణువు వంటిది,బ్రహ్మండం లో బ్రహ్మాం డం వంటిది ఈ పదం. క్షేత్రయ్య పద స్వరూపం ఇటువంటిది కాబట్టే దానిని మనసులో ఆస్వాదించడానికి గాని, అనుభవించడానికి గాని మామూలు చదువుతో పాటు ప్రత్యేక మైన సంస్కారం ఉండాలి; లలిత కళలలో ప్రవేశం ఉండామే గాకుండా వ్యుత్పత్తి అభ్యాసం వల్ల , అనుభవం వలన మనసు పరిపక్వత చెంది ఉండాలి. అందుకే క్షేత్రయ్య అక్షరాక్షరం పరమ ప్రమాణ మణి అన్న ముందు తరాల విద్వాంసుల మాటను శిరసా వహించాలే తప్ప నిరసించకూడదు. క్షేత్రయ్య పదాలలో విషయాలు అనేకంగా ఉంటాయి. ఒక్కొక్క పదం చదివినా, పాడినా, అభినయించినా ఆ నాయిక మనోభావాలు, మనో వ్యధలు , బయటకు చెప్పుకోలేని ఎన్నెన్నో భావాలు మనకు స్పష్ట మవుతాయి. ఒక ఉదాహరణ చూడండి.
‘ఉసురని తల యూచునే శయ్యపై నుండి యులికి దిగ్గున లేచునే
కసరి దిక్కులు చూచునే కన్నీరు నించి
కనులెర్రగా చేసునే ఓ లలనరో ‘
ఆన్ ఈ గేయం విరహి నాయిక మనస్థితికి ప్రతిబింబం.
అట్లాగే క్షేత్రయ్య పద చిత్రణ అత్యంత సుందరం.
సీ. రైతులే మనకు పోరాట పటిమ చూపి
విజయమ్ము సాధించి వీరులైరి
ఎందరో ప్రాణాల నిట్టెనొదిలినను
స్ఫూర్తిని వీడక సోయి తోడ
రాజ్యహింసలనన్ని రైతులు భరియించి
పడరాని కష్టాల పడతులు పడి
పట్టు సడలకుండి ఫలితము సాధించ
ప్రాణాలనిచ్చిన భరతరైతు
తే. జలము విద్యుత్తు లేకున్న జంకులేక
భాష్పవాయుతొ ప్రభుతయు బాధలేట్టె
కార్ల నెక్కించి చంపిన కదలకుండ
వెన్ను చూపులే రైతులు విజయులైరి
సి. అంగట్లో వడ్లన్ని ఆగమై పోవట్టె
వానకు తడిసియు వరదమునిగె
వడ్లు తడువకుండా పాలకవర్గము
శాశ్వత షెడ్లను సత్వరమ్మె
నిర్మించ చేపట్ట నిధులనీయవలెను
వడ్లన్ని కొనలె వడివడిగను
రైతు జాగరణలు రాత్రి పగలు లేక
అమ్ముకొనవలెను అలుపులేక
తే. రైతు బాగున్న దేశమ్మె రంగులీను
వానకాలము వడ్లపై వాదనేల
ఎండకాలమువడ్లకు నిప్పుడేల
ఉన్న దాన్యాన్ని కొనకుండ ఉచితమేన
సీ. రాష్ట్రములోనున్న రైతులందరు నింక
వరిని సాగును చేయబందుపెట్టు
పత్తిమిరప పంట పండించవలె నింక
వ్యాపార పంటలే పాడియౌను
రైతుల స్థితియేమొ రంగుల బతుకులౌ
రాను రానేమౌనొ రాష్ట్ర జనము
రాష్ట్రము వరికొన రంగుల రాట్నాల
పైనె రైతును తిప్పి పంపుతుండు
తే. కాలిమీద కాలెస్కుంటె కఱువు తీరు
చిన్న ధాన్యాలెయిక నుండి చిఱుతిండ్లె
అన్నమనుమాని రొట్టెలె యందరు తిన
జనులు ఆరోగ్యవంతులై చనుదురింక
సీ కవులేమొ కొందరు కౌలుదార్లుగ పార్టి
వారలకు కవితలు వ్రాయుచుండి
పథకాలనన్నియు ప్రభుత పెట్టిరటంచు
అతిశయోక్తులతోడ నల్లుకొనుచు
కవితల పద్యాల కాగితాల నింపగ
గాయకుల గళాలో గానమొప్ప
ఆిపాడెదరుగ అన్ని సభలయందు
పదవులు ప్రజాకవులను బందిజేసె
తే. పాలనల్జేయ పాలకవర్గముండె
పాతకొత్త పార్టీలన్ని బదురుకొనియు
వివిధ రాష్ట్రల నేలుచు పేద జనుల
బాధలను తీర్చగనెవరు వత్తురయ్య