“ఆత్మానాం మానుషం మన్యే రామం దశరథాత్మజం” అన్నది శ్రీరాముడు పలికిన వాక్యమని చెప్పబడింది. అంటే నేను దశరథ పుత్రుడను..నా పేరు రాముడు..నేను కేవలం మానవుడినే అని. శ్రీ రాముడిని దేవునిగా తలుస్తూ నిత్యం స్మరించే మన లాంటి సామాన్య భక్తులకు ఇది అంత సులువుగా నమ్మే విషయం కాదు.వాల్మీకి మహర్షి కూడా శ్రీ మద్రామాయణంలో ఎక్కడా రాముణ్ణి దేవునిగా చిత్రీకరించలేదు. కానీ మానవాతీతమైన ఎన్నో కార్యాలు సంకల్ప బలం చేత సాధించిన వ్యక్తిత్వంగా మనకు పరిచయం చేశాడు. సామాన్య మానవుడు పడే కష్టాల కన్నా ఎన్నో రెట్లు కష్టాలు అనుభవించిన ఒక అత్యున్నత వ్యక్తిని దర్షింపచేశాడు. రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః అన్నట్టు అన్ని ఆదర్శాలకు ఉదాహరణగా నిలిపి, మర్యాదాపురుషోత్తముడైన మానవుని కథగా మనకు అందించాడు.
రామాయణము ఒక భక్తి కావ్యం అని, దైవ చరిత్ర అని అనుకుంటే అది ఒక కోణం.కానీ దానిని ఒక వ్యక్తిత్వ వికాస గ్రంథంగా, ఒక వైజ్ఞానికమైన విశేషాలకు,రాజకీయ పరిజ్ఞానాన్ని పంచే గ్రంథంగా చూసే వారికి మాత్రం, ఎన్నో విషయాలకు వేదికగా నిలుస్తుంది.
ఒక రాజ్యానికి సమర్థవంతమైన రాజు యొక్క అవసరం,ఆ రాజుకు ఉండాల్సిన నాయకత్వ లక్షణాలు,ఆ రాజు తెలుసుకోవాల్సిన బాధ్యతలు , తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు తెలుస్తాయి. ఒక విజ్ఞానవంతుడైన రాజు లేక పోవడం వల్ల ఆ రాజ్యం లో జరిగే అనర్థాలు, అటువంటి రాజ్యంలో ప్రజల మానసిక స్థితి ఎప్పుడూ ఎలా ఉంటుందన్నది,యుగాలు మారినా,తరాలు మారినా
ఒక్కలాగే ఉంటుందన్నది మహాకవి వాల్మీకి వేరు వేరు పాత్రల ద్వారా ఈ విషయాన్ని చెప్పించిన తీరు చూస్తే సుస్పష్ట మవుతుంది. రాజు లేని రాజ్యం లో వెల్లువెత్తే అరాచక పరిస్థితుల్ని, రాజ్యంలో ధర్మం తప్పడం ,సత్య సంధత లేకుండా ఉండడం,నేరాలు, మోస ప్రవృత్తి పెరుగడం, సజ్జనుల నిరాదరణ, దొంగతనాలు,అపరిశుభ్రత మొదలైనవి పెరిగి దేశం చిన్నాభిన్నమయ్యే స్థితి వస్తుందని దీని సారాంశము.
అలాగే ఒక రాజనీతిజ్ఞత గల రాజు యొక్క లక్షణాలని, అవలంబింప వలసిన వ్యూహాలని, వనవాసం లో ఉన్న తనను మళ్లీ అయోధ్యకు రాజుగా ఉండమని వేడుకొంటున్న భరుతుడి కి రాముడు కుశల ప్రశ్నలు వేసే ప్రక్రియలో చేసిన సూచనల ద్వారా చెప్పిస్తారు వాల్మీకి. ఒక రాజు, విశ్వాసపాత్రులైన అధికార గణాన్ని ఎలా ఎన్నుకోవాలి, అంతర్గత, బాహ్య శత్రువులపైన,గూఢచార వ్యవస్థ ఎంత పటిష్టంగా ఉండాలి, నేరాలకు తగిన శిక్షలు వేయకుండా లంచాలకు లోబడే చట్ట,న్యాయ వ్యవస్థను ఎలా క్రమబద్ధీకరించాలి, దేశంలో ఉన్న మేధావులను,విజ్ఞానవంతులను,ఎలా,గౌరవించాలి, యుద్ధ,దండ నీతి, దేశం యొక్క నైసర్గిక పరిస్థితులను బట్టి వాటిని సమర్థవంతంగా ఎలా వాడుకోవాలి, అన్న విషయాల విచారణ చేస్తారు శ్రీ రామచంద్రమూర్తి.
ఇక వైజ్ఞానిక,సాంకేతిక విషయాలు రామాయణంలో ఎన్నో చెప్పబడ్డాయి.రాముణ్ణి తిరిగి తీసుకు వచ్చి పట్టాభిషక్తుణ్ణి చేస్తానని భరతుడు, వనానికి వెళ్ళడానికి సిద్ధపడే నేపథ్యంలో ఆ ప్రయాణం సుఖంగా జరగడానికి, ఏకంగా పెద్ద రహదారి నే నియమింప జేశాడని, ఆ పనిలో ఎంతో మంది నిష్ణాతులు,యంత్రాలు నడిపే,కొలతలు వేసే నిపుణులను,వినియోగించారని, వారు మధ్య మధ్య విశ్రాంతి తీసుకునేందుకు వీలుగా దారి ప్రక్కన, ఎన్నో విశ్రాంతి భవంతులు నిర్మించి, నదుల నుండి తాగునీటికి కాలువలు, మరియు నూతులు త్రవ్వించారని, ఆ దారి వాడుతుంటే పాడవకుండా, గట్టి సున్నంతో దారులు నిర్మించారని, అదికూడా అతి తక్కువ సమయంలో నిర్మించారని చెప్పడం చూస్తే రామాయణ కాలంలోనే ఎంత విజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందిందో తెలుస్తుంది.
అట్లాగే వ్యక్తిత్వ వికాసానికి సంబంధించి మానవుడిలో, స్ఫూర్తిని పెంచి, జీవితాన్ని సరైన దృక్పథంతో మలుచుకోవడానికి ఉపయోగ పడే కాలానికి వీగిపోని ఎన్నో హితోపదేశాలను మహాకవి వాల్మీకి శ్రీ మద్రామాయణం లో పొందుపరిచారు.తండ్రి మాటను ఆచరించడమే ముఖ్య ధర్మమని శ్రీరాముడు, అన్నమాట జవదాటని తమ్ముళ్లు,ధర్మాచరణం యొక్క ప్రాముఖ్యాన్ని తెలియజేస్తూ ఇది తమకే కాక సమస్త మానవాళికి శిరోధార్యమని చెపుతారు. మానవాళికి క్షమా గుణమే గొప్ప అలంకారమనీ, ,దానం, యజ్ఞం, కీర్తి, చివరకు ధర్మం కూడా క్షమకు ప్రతి రూపాలు అని హితవు పలుకుతారు.మరోచోట మానవప్రయత్నం కన్నా దైవేచ్ఛనే మిన్న, అన్ని కష్ట సుఖాలకు దైవాశ్రయమే సరియైన దారి యన్న సందేశమూ ఉంటుంది. ఎక్కువ మంది మూర్ఖులకన్న ఒక్క పండితుడు ఇచ్చే సూచన శ్రేయస్కరమని, అలాగే దక్షుడు, శూరుడైన ఒక్క మంత్రి చాలు రాజ్యానికి మంచి చేయడంలో అనీ బోధిస్తారు. చెట్లు ఋతువులను బట్టి పూతనూ, కాయలను బొందినట్టు, ప్రాణులు తమ కర్మ ఫలితాన్ని సమయం రాగానే పొందుతారు. స్వలాభ పరులు రాజుకు ఎప్పుడూ ప్రియవచనాలే పలికి తమపని చక్కపెట్టు కుంటారు.అటువంటి వారిని రాజులు గుర్తించాలని, మోయగలిగిన బరువునే తలకెత్తుకోవాలి, జీర్ణమయే ఆహారాన్నే భుజించాలి,లేకున్నట్లైతే అది వ్యాధి కారకమవుతుంది. దుఃఖం, ఆర్థిక నష్టం, ప్రాణానికి ముప్పు ఉన్నప్పుడే, ధైర్యవంతుడు తన బుద్ధితో వాటిని ఎదుర్కోవాలి. రాజద్రోహి , గోబ్రాహ్మణ , నిరపరాధుల హంతకుడు, చోరుడు, లోభి, అన్నకు ముందు పెండ్లి చేసుకునే వాడు, మిత్రద్రోహి,గురుద్రోహి, ఖచ్చితంగా నరకానికి పోతారు. ఎవ్వరితో నైననూ ఎక్కువ ప్రీతి, ఎక్కువ ద్వేషమూ మంచిది కాదు.
కోపి పాపం చేయకుండా ఉండడు.సజ్జనులను, దూషించకుండా ,కష్టపెట్టకుండ ఉండడు,అంటూ కోపం వలన వచ్చే నష్టాలు హనుమ ద్వారా చెప్పిస్తారు.
ధనం గలవానికే ఎక్కువ మంది స్నేహితులు ఏర్పడి, అతడు ఒక ఉత్తముడుగా,గొప్ప గుణవంతుడు గా, తెలివికలవాడుగా పొగడ బడుతాడు. నిజంగా బుద్ధి కుశలుడు వీటినుండి తెలివిగా తప్పించుకోగలడు అని ఒక చోట సందేశం ఉంటుంది. రాజు, ధర్మం , ధనార్జన, వాటిని వినియోగం చేయడంలోనూ, పుణ్యపాపకార్యాల భేదాల్లోనూ మార్గదర్శకుడు. రాజు ధర్మాచరణాన్ని పాటిస్తే ప్రజలు కూడా వారిని అనుసరిస్తారు కదా. యథా రాజా తథా ప్రజా అన్న సూక్తి కూడా మనకు రామాయణంలో నిదే.
ఇలా శ్రీమద్రామాయణ కావ్య రూపంలో ఉన్న రామకథ సాక్షాత్తు అన్ని వేదాల సారం అని చెప్పవచ్చు. జ్ఞాతవ్యాలు, కర్తవ్యాలుగా చెప్పబడే జ్ఞానకాండ,కర్మకాండల సారం రామాయణము. భూమిపై పుట్టిన ప్రతి మానవుడు, తెలుసుకోవాల్సిన, జీవించినంత కాలం తప్పక ఆచరించవలిసిన విషయాల సమాహారమే శ్రీ రామకథ… శ్రీ రాముడు దేవుడైనా, పురుషోత్తముడైనా, ఎలా అనుకున్న భక్తిగా ఆరాధించడం లో ఉన్న తాదాత్మ్యత మనకు ఆదర్శమే కదా..
చరితం రఘునాథస్య శతకోటి ప్రవిస్తరమ్
ఏకైక మక్షరం పుంసాం మహపాతక నాశనమ్

తెలుగు వారికి సంప్రదాయక ముఖ్యమైన పర్వదినం ఉగాది. మన కున్న అన్ని పండుగలలో కెల్లా ఉగాది పండుగకు ఒక ప్రత్యేకత ఉన్నది. కొత్త కాలానికి స్వాగతం చెప్పే పండుగగా నూతన సంవ త్సరాది ప్రజాళికి ఒక విన్నూత స్పూర్తినిస్తుంది. కాలమానం ప్రకారం చాంద్రమానాన్ని పాటించే తెలుగువారికిది తొలి పండుగు ఈ ఉగాది పం డుగ అన్ని పండుగల కంటే భిన్నమైనది. మనకున్న పండుగలన్నీ భగ వంతుని ఆరాధించి అతని కృపా పాత్రులు కావాలని చేసికొనేవే. ఈ ఉగాది పండుగ మాత్రం మానవునికి వసంత సిద్ధమైన ప్రకృతి మాత పండుగ, వసంత మాసంలో వచ్చే ఈ ఉగాది ప్రకృతిలో చైతన్యం నింపుతుంది. చెట్లు, లతలు, పూలమొక్కలు చిగురులు తొడిగి, వికసించి ప్రకృతి అందానంతా సంతరించుకొని, ఉగాది నాటికి నూతన జీవకాంతితోనిండి మానవునిలోని ఆశల ఆశయాలను చిగురింపచేస్తుంది. ఈ శిశిర ఋతువులో మోడువారిన మహావృక్షాలు సైతం జీవం పోసికొని పునర్జన్మనొంది మళ్లీ ఈ వసంత ఋతువులో చిగురించి పచ్చదనంతో – కళకళలాడుతూ ఉంటాయి. నిజానికి ఉగాది ప్రకృతి సిద్ధమైన ప్రకృతి మాత పండుగ..

వసంత కాలమున ప్రకృతి నవ చైతన్యము మోసులెత్తుటను బట్టి ఈ కాలమే నూతన సంవత్సరారంభమని క్రీస్తుశకం నాల్గవ శతాబ్దములో ఉన్న జ్యోతిర్ వేత్త వరాహ మిహిరాచార్యుడు వసంత విఘవత్కాలము వివిధ నక్షత్రములకు చలించి అశ్విని నక్షత్రాదిలో సంభవించుట వివిధ నక్షత్ర ములకు గ్రహించి, మన ప్రాచీన దేవమాన దిన ప్రారంభకాలమైన ఉత్తరాయణ పుణ్య కాలాన్ని వసంత కాలమని నిర్ణయించినాడు. ఆనాటి నుండే చైత్ర మనమే నూతన సంవత్సరాదిగా పరిగణింపబడుతుంది.

మనకు నాల్గుయుగాలన్నాయి, కృత, త్రేత, ద్వాపర, కలియుగాలు వీటిలో  కృతయుగాది చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి తిథినాడు జరిగింది. కనుక ఇది యుగాది, కృత యుగాది, అంటే సృష్టి ఆరంభమైన రోజు. ఈ రోజునే సకలచరాచర సృష్టికి కారణభూతుడైన బ్రహ్మ సృష్టి ప్రారంభమయినదనీ నాడు సూర్యోదయ కాలంలో సంవత్సరం, ఆయనం, మాసం, ఋతువు,నక్షత్రం, గ్రహం ఇత్యాదులు సమగ్రంగా సృష్టి చేశాడని బ్రహ్మాండ పురాణంలో  తెలుస్తోంది.

తెలుగుజాతి, సంప్రదాయాలు ఇనుమడించే ఉగాది ప్రధానంగా కాలధర్మాన్నిగుర్తించేఉద్దేశింప బడినది.  “ఉగ” అంటే నక్షత్రగమనం. ‘ఉగస్య ఆది: ఉగాది” అని పురాణోక్తి. ఉగ +ఆది =ఉగాది అయింది. యుగములకు ఆది ఉగాది.  కృతయుగం 17,28,000 త్రేతాయుగం 12,96,000, ద్వాపరయుగం 18.84,000 కలియుగం 4,32,000 సంవత్సరాలు మొత్తం కలిపి 43,20,000 సంవత్సరాలు. ఒక మహాయుగము అగును. ఇట్టి మహాయు భాగము ఒకటి బ్రహ్మకు ఒకరాత్రి. మరొక మహాయుగము ఒక పగలు అగును. ఈ విధముగా బ్రహ్మకు వెయ్యి యుగములు గడిచిన మీ శ్రీమహాకస్థనుకు ఒక ఘడియ కాలం అగును ఈ ఈ విధముగా గుణించి విష్ణువుకు 12 లక్షల యుగాదులు గడిచిన రుద్రునికి ఒక కళార్ధమగును. ఈ విధముగా రుద్రునికి 11 కోట్లు ముఖములు అక్షరాత్మక బ్రహ్మ మగును. బ్రహ్మకు ఒక రోజులో 14 మన్వంతరాలు ఉండును. వీటిలో భయంబవ, సర్వోచిష, ఉత్తమ, తామస, రైవత, చాక్షస మన్యంతరాలు పూర్తి అయ్యి పదవ దైన వైవస్వత మన్వంతరములో 27 మహాయుగములు గడిచి 28వ మహా యుగములో కృత, త్రేతా, ద్వాపర యుగములు గడిచి కలియుగ ప్రథమం పాదములో నడుచున్నది.

జ్యోతిశాస్త్ర ప్రకారం 27 నక్షత్రాలు, ఒక్క నక్షత్రానికి 4 పాదాలు మొత్తం 108 పాదాలు. అవి 12 రాశులుగా ఏర్పడతాయి. తొమ్మిది నక్షత్ర పాదాలు కలిస్తే ఒక రాశి అవుతుంది. 9+12=108 అవుతుంది. అవి మేషం మొదలు మీన రాశులు చంద్రుడు ఒక్కనక్షత్రాలలో ఒక్కో రోజు ఉంటాడు. సూర్యుడు ఒకరాశి నుంచి మరొక రాశికి ప్రవేశించ దానికి నెలరోజులు పడుతుంది.

సూర్యుని సంచారానుసారం సౌరమానమనీ, చంద్రుని సంచారాను సారం చంద్రమానమనీ, బృహస్పతి సంచారానుసారం బార్వస్పత్స మాన మనీ కాలానికి కొలమానాలు ఏర్పడ్డాయి. ఆయా కొలమానాల్లో అనంత మైన కాలాన్ని యుగాలుగా విభజించుకోవడం జరిగింది. రేయింబవళ్లు’ సమానంగా ఉండే ‘విషవత్’ కాలం వసంత కాలంతో ప్రారంభమవుతుంది. 60 సంతవత్సరాలు కలిపితే ఒక ‘ఆవృతి’ అవుతుంది. బ్రహ్మదేవునికి ఒక రోజున కల్పం అంటారు. ఒక కల్పం 864 సంవత్సరాలకు సమానం. చాంద్రమానాన్ని బట్టి ఈ కల్పం తొలి రోజు ఉగాది. శ్రీమహావిష్ణువు సోమకుడనే రాక్షసిని దునిమి వేదాలను రక్షించాడు. చైత్రశుద్ధ పాడ్యమి నాడు ద్వాపర యుగము ముగిసి కలియుగము ప్రారంభమైనది. ప్రాచీన కాలంలో ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి, మార్గశిర శుద్ధ పాడ్యమి, తర్వాత చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమిని ‘ఉగాది’గా జ్యోతిష్యులు భావించారు. ఆచార్యుడైన వరాహ మిహిరుడు నక్షత పరిగణనాన్ని అశ్విని నుండి ప్రారంభించి చైత్ర, వైశాఖ మాసములను వసంత ఋతువుగా నిర్ధారించాడు. అప్పటి నుండి చైత్రమాసమే సంవత్సరాదిగా పరిగణిస్తున్నాము. చైత్రమాసంలో ఏదో ఒకరోజు ఈ పండుగను చేసికోకూడదా? పాడ్యమినాడే ఎందుకు చేసి కోవాలి అనే సంశయం కలుగ వచ్చును!?

పూర్వం పూర్ణిమనుంచి పూర్ణిమకు నెల లెక్కకట్టు ఆచారం ఉండేది. అమావాస్య నుంచి అమావాస్యకు నెలలెక్క కట్టడమూ ఉండేది. ఈ విషయమును నిర్ణయ సింధుకారుడైన కమలాకర భట్టు చాల చర్చించాడు. చంద్రగతితో నెల లెక్క పెట్టడం సులభం కనుక, అది అనాదిగా ఉన్నందున, శుక్ల పక్షాదితో నెల లెక్క పెట్టాలని నిర్ణయించాడు. అంతేకాకుండా భాస్క రాచార్యుడు సిద్ధాంత శిరోమణి అనే గ్రంథంలో సూర్యుడు చైత్రమాస శుక్లపక్ష పాడ్యమినాడు లంకానగరంలో ఉదయించడం వల్ల అంటే భూమధ్య రేఖపై ఉండడం వల్ల ఆనాడే యుగ, దిన, మాస, వర్షారంభం అవుతుందని నిర్ణయించాడు. ఉగాది పండుగను చేసుకొనే పద్ధతిని వివరించినారు.

“ఋతువునాం కుసుమాకరః” ఋతువులలో వసంతం నేనేని భగ వద్గీతలో శ్రీకృష్ణభగవానుడు అన్నాడు. ఋతువులలో శ్రేష్ఠమైన వసంత ఋతువు ఆనందోత్సాహాలను పెంచుతుంది.
వసంతం సమస్త సృష్టి అనే యజ్ఞాన్ని ప్రేరేపించే ఆజ్యం. గ్రీష్మం సమిధ. శరత్తు హవిస్సు. ఈ రకమైన సృష్టి యజ్ఞ సుసంపన్న కారణమైన వసంతం తొలి ఋతువై సంవత్సరాది అయింది. ఋతువులలో తొలి దైన వసంత ఋతువు, మాసాలలో తొలిదైన చైత్రమాసం, పక్షాలలో తొలిదైన శుక్లపక్షం, తిథులలో తొలిదైన పాడ్యమి, ఇవన్నీ కలిసి సూర్యోదయ సమయంలో ఉంటుందో ఆ రోజే ‘ఉగాది’ పర్వదినం.

“చైత్ర మాసిజగత్ బ్రహ్మ  ససర్జ ప్రథమే హని
శుక్ల పక్షే సమగ్రం    తథా సూర్యోదయే తథా కాలస్య గణమపి…” అని బ్రహ్మ సృష్టి చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమినాడు ప్రారంభమై నేటికి అవిచ్చిన్నంగా, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్నది కాబట్టే ప్రతి చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమికి ఉగాది పండుగ జరపడం మన సంప్రదాయం అయింది. కాలమానం ప్రకారం చాంద్రమానాన్ని పాటించే తెలుగు వారి కిది తొలిపండుగ.

“స్మరే త్సర్వత్ర కర్మాదౌ చాంద్రం సంవత్సరం
సదానాన్యం యస్మా దృత్సరాదౌ ప్రకృతి స్తన్యకీర్తితాం” అను స్మృతి వాక్యం కూడ వైదిక కర్మలలో చాంద్ర మానాన్నే అందరూ ఆచరించవలెనని, అనుసరించాలని పేర్కొన్నది. విక్రమాదిత్యుని రాజ్యాభిషేకం కూడా చాంద్రమాన సంవత్సరానిదేయని సిద్ది. విక్రమ శకం కూడ ఈ రోజునే ప్రారంభం కావడం విశేషం.

ఉగాది జరుపుకొనే విధానం

“ప్రతి ఒక్కరు తమ మాతృభూమిని,సంస్కృతిని, మాతృభాషను గౌరవించాలి. ఎందుకంటే అవి మనకు ఆనందాన్ని కలిగించేవి” – ఋగ్వేదం
భారతదేశంలో వాడుకలోకి వచ్చిన భాషలు 380. వీటిలో కొన్ని భాషల్లో వ్యాకరణం,సాహితీ సంపద ఎంత తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నా, లిపిలేని మౌఖిక రూపంలో ఉన్నా, ప్రతి భాష దాన్ని మాట్లాడే జాతికి అంతరాత్మ అవుతుంది. సమాజ భౌతిక వికాసానికి అనుమేయంగా భాషా సంపద అభివృద్ధి చెందుతుంది. ప్రతి భాష తానున్న పరిస్థితుల రీత్యా ప్రామాణికమైనది గాను, ప్రపంచభాషా సంపదలో తనదైన ముద్రతోనూ ఉంటుంది. ప్రపంచీకరణ పేరుతో కార్పొరేట్ శక్తుల ప్రయోజనాలకు పరిమితమైన అభివృద్ధి వ్యూహంతో సాగే ప్రభుత్వాలు, పాలకవర్గాలు మాతృభాషల అభివృద్ధిని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాయనేది వాస్తవ విషయం. స్థానిక భాషలు అంతరించి పోతున్నాయి. జ్ఞానం ఎప్పుడూ స్థానికం నుంచి ప్రారంభమై విశ్వజనీన మ వుతుంది. ఆ ప్రయాణానికి అతి ముఖ్యమైనది భాష.
మనిషి జీవితంలో మొదట నేర్చుకునే భాష మాతృభాష. తల్లి ఒడే బిడ్డకు తొలిబడి. ప్రపంచంలో మాట్లాడే భాషలన్నిటికంటే మనం మన వ్యక్తిగత ప్రపంచంలో ఏ భాషలో మాట్లాడుతామో, ఏ భాషలో మన తల్లిదండ్రుల్ని అర్థం చేసుకుంటామో, ఏ భాషలో పాఠశాల్లో తోటి విద్యార్థులతో మాట్లాడుతామో అదే మన మాతృభాష. ఆ భాషే మన భావోద్వేగాల అభివృద్ధికీ, జ్ఞానాభివృద్ధికీ ఉపయోగపడటంలో గణనీయమైన పాత్ర నిర్వహిస్తుంది.
” నాగరిక జాతి మాతృభాషలోనే మాట్లాడుతుంది” అన్న డబ్ల్యూ.బి.ఈట్స్ మాటల్ని బట్టి మనది నాగరిక జాతి అవునోకాదో మనమే నిర్ణయించుకోవాలి. మాతృ భాష అనేది జాతి మనుగడకు జీవగర్ర వంటిది. మాతృ భాషను కాపాడుకోవడం అంటే వారసత్వాన్ని నిలుపు కోవడం వంటిదేనని చెప్పవచ్చు.
మనం మన మాతృభాష తెలుగుకు సంబంధించి సంధి దశలో ఉన్నాం. ఇప్పటికైనా కళ్లు తెరవకపోతే పరిస్థితి చేయి దాటిపోక తప్పదు. పద సంపదను, సాహితీ సొబగులను, వ్యాకరణ పారిజాతాలను, పలుకుబడులను పట్టించుకోకపోతే వాటి ఉనికి ప్రశ్నార్థకం అవుతుంది. ప్రామాణికీకరణ విషయాన్ని పక్కన బెడితే తక్షణం భాష స్థిరీకరణ చేసుకోవాలి. ఉన్నదున్నట్లు కాపాడుకోవడం పై శ్రద్ధ వహించాలి. వారసత్వ సంపదగా వస్తున్న వ్యాకరణం, ఉచ్చారణ,సాహిత్య సంపద ఒకచోట చేర్చి సంస్కృతిని పరిరక్షించాలన్నది మనందరి కనీసకర్తవ్యం. దీనిగూర్చి ఇప్పటివరకూ జరిగిన కృషి అంతంతమాత్రమే అని చెప్పవచ్చు. రాతప్రతుల్లో అక్కడక్కడా గ్రంథాలయాల్లో మాత్రమే ఈ సంపద నిక్షిప్తమై ఉంది. యావత్ తెలుగు భాషాసంపదను కంప్యూటరీకరిస్తే భాషను స్థిరీకరించు కోవచ్చు. ప్రపంచీకరణ పేరుతో పాలక వర్గాలు శరవేగంగా పరాయి భాషలను రథమెక్కించి ఊరేగిస్తుండగా ఆ రథచక్రాల కింద నలిపి వేయ బడుతున్న భాష,సాహిత్య,సంస్కృతులను పరిరక్షించుకోవాల్సిన బాధ్యత మనదే.మహోన్నతమైన తెలుగు భాష గత వైభవాన్ని విస్మరించరాదు.
ఘన చరిత్రను కలిగిన మన తెలుగు భాష క్రీస్తు పూర్వము నాలుగు వందల నుండి వాడుకలో ఉంది.
తెలుగు భాషను మాట్లాడుతున్నప్పుడు మన శరీరంలో 72,000 న్యూరాన్లు యాక్టివేట్ అవుతాయి. ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని భాషల్లో కన్నా ఇదే ఎక్కువ అని సైన్స్ నిర్ధారించింది. అదేవిధంగా 2012లో ఇంటర్నేషనల్ ఆల్ఫాబెట్ అసోసియేషన్ వారిచే తెలుగు భాష ప్రపంచంలో రెండవ బెస్ట్ స్క్రిప్ట్ గా ఎన్నికయింది.
కానీ విచారకరమైన విషయమేమంటే ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో తెలుగు భాషా అభివృద్ధిలో కీలకమైన విద్యా రంగంలో మాత్రం పరిస్థితి నిరాశాజనకంగానే ఉంది. విద్యారంగంలో తెలుగు వినియోగం బాగా పడిపోవడానికి కారణం ప్రపంచీకరణం అనే సాంఘిక ప్రక్రియగా మనకు తెలుస్తుంది.

ఒక జాతి నాగరికతను, సంస్కృతిని, ప్రజా జీవనాన్ని భాష ప్రతిబింబిస్తుంది. భాష కేవలం భావ వ్యక్తీకరణ,భావప్రకటన సాధనంగానేకాక, భావాలను సమైక్యపరచి భిన్నత్వంలో ఏకత్వం సాధించడానికి దోహదపడుతుంది. పరిపాలన నిర్వహణలో ప్రపంచంలో ఏ దేశంలోనైనా,ఏ ప్రాంతంలోనైనా అత్యధిక సంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాష అధికార భాష అవుతుంది. అటువంటి అధికార భాషగా మాతృభాష ఉంటే మరింత మేలు జరుగుతుంది.
మనం మొట్టమొదటగా నేర్చుకునేదీ , ఎక్కువగా మాట్లాడేదీ, భావావేశ లేదా హృదయానుగత సంబంధం కలిగినదీ, ప్రతీచర్యలో ఉపయోగించేది మాతృభాష. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిపి న పరిశోధనల ద్వారా విద్యార్థులు ఏశాస్త్రమైనా, ఏ ఇతర భాషలు నేర్చుకోవడానికైనా మాతృభాష మాధ్యమమే సరి అయినదని తేల్చారు. జపాన్, ఐర్లాండ్, ఐలాండ్, చైనా వంటి దేశాలు మాతృభాషలో విద్యాబోధన అందిస్తూ సత్ఫలితాలు సాధిస్తున్నాయి. ‘బహుళ భాషల సమాజాల మనుగడ నేడు వాస్తవమైనా మాతృభాష పరిరక్షణ తప్పనిసరి అవుతుంది. ‘ అని ప్రకటించారు 2012 ఫిబ్రవరి 21న అప్పటి యునెస్కో డైరెక్టర్ జనరల్ ఇరీనా బొకోవా. ‘నేను నా అభిమాన భాషలోనే మాట్లాడుతాను. ఎందుకంటే నా ఉనికికి నా భాషే కారణం గనుక. మా అభిమాన మాతృభాషనే మాబిడ్డలకు నేర్పుతాం వారెవరో వారికి తెలియడం అవసరంగనుక.’ ఇవన్నీ యునెస్కో నినాదాలు మానవునిలో సృజనాత్మక శక్తికి ఆధారం భాష. మాతృభాష స్వేచ్ఛను ప్రతిఫలిస్తుంది. అంతరంగాన్ని వెల్లడిస్తుంది.ప్రజాస్వామ్య పునాది పైనే అది వికసిస్తుంది. అయితే మన విషయానికివస్తే నేటి కాలంలో మానవ సంస్కృతిలో యాంత్రికత ప్రబలి పోతున్న కారణంగా మనిషిలోని మానవత్వానికి ప్రతీకలుగా నిలిచే భాష, సాహిత్యం, కళలు వంటివి ప్రగతి పేరుతో ప్రపంచీకరణ మోజులో పడిపోతూ సాంస్కృతికతను కోల్పతుండటం శోచనీయమైనది.
ప్రాథమిక విద్యాస్థాయిలో మాతృ భాషా మాధ్యమం అనివార్యమైన అవసరమని భారత రాజ్యాంగం (అధికరణం 350 ఎ), 1964 -66 నాటి కొఠారీ కమిషన్ మాతృభాషలో విద్యాబోధన ఆవశ్యకతను తెలియజేశాయి.2010లో భారత ప్రభుత్వం తెచ్చిన విద్యాహక్కు చట్టం విభాగం 29 (2 ) లో ఎలిమెంటరీ స్థాయిలో వీలైనంత వరకు మాతృభాష మాధ్యమాన్ని అమలు చేయాలని నిర్దేశించింది. నూతన జాతీయ విద్యా విధానం (2020)కూడా ఐదవ తరగతి వరకు మాతృభాషలోనే బోధన జరగాలని సూచించింది. అంతర్జాతీయ సంస్థలైన యునెస్కో, వరల్డ్ బ్యాంక్ ,వరల్డ్ డిక్లరేషన్ ఆన్ ఎడ్యుకేషనల్ ఫరా ల్ (ఎఫ్. ఎఫ్.ఏ), జనరల్ అసెంబ్లీ వంటి సంస్థలన్నీ పిల్లలకు ప్రాథమిక విద్యను మాతృభాషలో నేర్చుకునే హక్కుందని నిర్ధారించాయి. జ్ఞానార్జనకు మాతృభాష పునాది వంటిది. పిల్లల్లో విద్యాభ్యాస సమయంలో ఆసక్తి, అవగాహన పెంపొందించడానికి మాతృభాషలో బోధన అత్యంతావశ్యకం. విద్యార్థుల మనోభావాలను సాకల్యంగా తేటతెల్లం చేయడానికి, క్రొత్త విషయాలను ఆకళింపు చేసుకోవడంలో మాతృభాష భూమికగా నిలుస్తుంది. మాతృభాషలో బోధన ద్వారా పిల్లల్లో ఆత్మవిశ్వాసంతో పాటు దేశాభిమానం, దేశభక్తి వెల్లివిరుస్తాయి. మాతృభాషలో విషయాన్ని వ్యక్తం చేయడం, బోధన,అభ్యసన వంటి ప్రక్రియలు సులభతరం అవుతాయి. అలాగే వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, కళాపోషణ,సాహిత్యాభిరుచి, సృజనాత్మకత,వివేచనా శక్తి మొదలైన సామర్థ్యాల పెంపుదలలో మాతృభాష ప్రధాన పాత్ర వహిస్తుంది.
మాతృభాషలో అధ్యయనం ద్వారా బట్టి విధానానికి స్వస్తి పలకడమే కాకుండా, అవగాహనతో కూడిన భావాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తీకరించ గలుగుతారు. మాతృభాషలో విద్యార్థి జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకుని స్వీయ రచన కోసం సంసిద్ధుడవుతాడు. మాతృభాష మాధ్యమం వల్ల దేశీయ భాషలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. అంతేకాకుండా విద్యార్థులు మానసిక ఒత్తిడి తగ్గడంతో పాటు ఆట పాటల ద్వారా శారీరక మానసిక వికాసం కలుగుతుంది. తద్వారా సామాజిక స్పృహ పెంపొందుతుంది. మాతృభాషలో బోధన ద్వారా పిల్లల అభ్యసన క్రమం మరింత మెరుగు పరచడంలో తల్లిదండ్రుల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది. తద్వారా సత్ఫలితాలు సాధించవచ్చు. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే విద్యార్థి సంపూర్ణ మూర్తిమత్వ వికాసంలో మాతృ భాష బోధన కీలక పాత్ర వహిస్తుంది. కానీ నేడు చదువులు ఆంగ్ల మాధ్యమంగా సాగడం అనేది తప్పనిసరి అవసరంగా ప్రజలు భావిస్తున్నారు. దీనికి కారణం ఇంగ్లీషులో చదివితేనే ఉద్యోగాలు వస్తాయని భావించడమే. అయితే నిరుద్యోగానికీ, ఆయా దేశ ప్రభుత్వాలు అనుసరించే ఆర్థిక విధానాలకీ ఉన్న సంబంధం గుర్తించలేని విద్యావిధానాన్ని విడనాడాలి. ప్రతిభకేత ప్ప భాష ప్రాతిపదికగా ఉద్యోగాలు లభించవని గుర్తించగలగాలి.కావున ఇప్పటికైనా విద్యను గురించి వ్యాపార దృష్టితో కాకుండా మానవీయ కోణంలో ఆలోచించాలి. మాతృభాష మాధ్యమంగా బోధన సాగించి, విలువల విద్యను అందించాల్సిన అవసరాన్ని తెలుసుకొనగలగాలి. యునెస్కో రిపోర్టు ప్రకారం వారి పరిశీలనల ప్రకారం ఏ భాష అయినా కనీసం 40 శాతం మంది మాతృభాషలో విద్యను నేర్చుకోకపోతే కొద్ది సంవత్సరాల్లోనే ఈ భాష అంతరించి పోతుంది. ఈ పరిస్థితికి దరిదాపుల్లో ఉన్న తెలుగు భాషను పరిరక్షించాల్సిన బాధ్యత పాలకులు, పాలితుల పైన ఉందనేది మరవరాదు.
కన్వెన్షన్ ఆఫ్ ది రైట్స్ ఆఫ్ ది చైల్డ్ (సి ఆర్ ఎస్) ఆర్టికల్ 29, 1 ఓ సెక్షన్ 269 లో ఆర్టికల్ 29 ప్రకారం మాతృభాషలోనే విద్య నేర్చుకునే విద్యార్థులకు తెలివితేటలు ఎక్కువ ఉంటాయని స్పష్టం చేశారు. అంతేకాకుండా మాతృభాషలో విద్యాభ్యాసం ద్వారా ప్రపంచంలోకి చూసే హక్కు పిల్లలందరికీ ఉందని నిర్ధారించడమైనది. పిల్లలకున్న భాషా పరమైన హక్కుని దృష్టిలో పెట్టుకుని మాతృభాషను క్షుణ్ణంగా నేర్పాలి. డాకర్ ఫ్రేమ్ వర్క్ ఫర్ యాక్షన్ (2000), వరల్డ్ డిక్లరేషన్ఆన్ ఎడ్యుకేషన్ ఫర్ ఆల్ (1990 )యునెస్కో లాంటి సంస్థలు పిల్లల భాషాపరమైన హక్కుని తెలియజేస్తున్నాయి.
విద్యార్థుల్లో సమగ్ర వికాసానికి మాతృభాషలో విద్యాబోధన ఆవశ్యకత ప్రముఖుల మాటల్లో….
సుప్రసిద్ధ అమెరికన్ భాషా శాస్త్రవేత్త నోమ్ చామ్స్కీ వాదన ప్రకారం విద్యార్థికి 15 నుండి 20 సంవత్సరాలు వచ్చే వరకు మాతృభాషలో బోధన జరిపిన తర్వాత మాత్రమే ఏదైనా ఇతరభాష బోధనాభాషగా ప్రవేశపెడితే అతడు అభ్యసనం సులభంగా సాగించగలడు.
“Indian Education will collapse if, mother tongue is not as a medium of Instruction ” అంటున్న పంజాబ్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ జోగాసింగ్ గారి లాంటి పెద్దల మాటలను పెడచెవిని పెట్టకుండా చిత్తశుద్ధితో కార్యాచరణ దిశగాఅడుగులు వేయాలి.
“వ్యక్తి ఏ భాషా జాతీయతకు, ఏ సాంస్కృతిక వారసత్వానికి,ఏ ప్రాంతానికి చెందినవాడో అతని భాష చెప్తుంది. వ్యక్తుల అస్తిత్వం వారి మాతృభాష వల్లనే రుజువవుతుంది. మాతృభాషను పదిలపరచుకోవడం ద్వారా వ్యక్తి తన ఉనికిని తానే నిలుపుకుంటాడు. విద్య గ్రామీణుల అవసరాలు తీర్చేదిగా ఉండాలి. విద్యాబోధన మాతృభాషలోనే జరగాలి. కొల్లగొట్టుకు తినే సామ్రాజ్యవాదులకు సహాయకారిగా ఉండకూడదు.” -మహాత్మాగాంధీ (1937 )
” మాతృ భాష యందు విద్య గరుపుటయే మిక్కిలి సహజమైన మార్గము. ఆంగ్ల దేశమునందు ఆంగ్లేయులకు ఆంగ్లభాష యందును, ఫ్రాన్స్ దేశమునందు ఫ్రెంచి భాష యందును విద్య గరపబడుచున్నది. కానీ ఇతర భాషల యందు గరపబడుట లేదు. మన ప్రస్తుత విద్యా విధానము నందు అనేక లోపములు గలవు. అందులో మొదటిది మన బాలురు విషయ జ్ఞానము లేకయే తమ పాఠములను గ్రుడ్డితనంగా వల్లించి మెదడులోనికి ఎక్కించుకొనుట. ఆ పాఠములు పరభాషలో నుండుట వలన బాలురు వానిని జ్ఞాపకముంచుకొనుటకే యత్నించుచున్నారుకానీ తాము చదివే పాఠముల యొక్క అర్ధమునుగానీ, విషయమునుగానీ గ్రహించుటకు యత్నించుట లేదు. దీనివలన వారి గ్రహణ శక్తి నశించి పోవుచున్నది. జ్ఞానమును అభివృద్ధి చెందించని విద్య నిజమైన విద్య కానేరదు.అటువంటి విద్యావిధానం ఖండం ఖండనార్హము.”- సర్ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి
ప్రసిద్ధ తెలుగు భాషావేత్త భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు చెప్పినట్లు పాఠశాల స్థాయిలో ఐదో తరగతి దాకా మాతృభాషలోనే అన్ని అంశాలు చెప్పాలి. ఆరో తరగతి నుంచి ఒక పాఠ్యాంశంగా ఆంగ్లం నేర్పడం,ఎనిమిదో తరగతి నుండి పదో తరగతి వరకు ఏటా ఒక సబ్జెక్టును ఆంగ్లంలో ప్రవేశపెట్టడం ప్రధానంగా విజ్ఞాన శాస్త్రాలు, సాంకేతిక విషయాలు. ఒకటి నుండి పదో తరగతి వరకు తెలుగు చదువుకునే పిల్లలకు ఆంగ్లం నేర్చుకోవడం సులభం అవుతుంది. భావ వ్యక్తీకరణలో సృజనాత్మకత దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది. విజ్ఞాన శాస్త్ర విషయాలను అంచెలంచెలుగా 8 -10 తరగతుల్లో ఉభయ భాషా విధానంలో నేర్పాలి. అప్పుడు అవగాహన బాగా పెరిగి పై తరగతులకు వెళ్ళినప్పుడు ఉభయ మాధ్యమాలకు అలవాటు పడతారు. వీటిని అమలు చేస్తే తెలుగు చిన్నారుల నైపుణ్యాలకు ఆకాశమే హద్దుగా ఉంటుంది.
“మానవ నియో కోర్టెస్క్ (మెదడు పై భాగం)లో పెద్ద భాషా సంబంధిత ప్రాంతం ఉంటుంది. తెలివితేటలు, విశ్లేషణా శక్తి, నిర్ణయం తీసుకునే సామర్థ్యాలను అది ప్రభావితం చేస్తుంది. మాతృ భాషలో చదువుకుంటున్నప్పుడు అది విశేషంగా స్పందిస్తుంది. మెదడు దాని సారాంశాన్ని జీర్ణించు కుంటుంది. దాని లోతుపాతులపై మెరుగైన పద్ధతిలో చర్చించడానికి,తిరిగి ప్రశ్నించడానికి అవసరమైన చురుకుదనాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది.”- డాక్టర్ అశోక్ పంగారియా
మాతృభాషలో బోధించడం అంటే పిల్లలకు వాళ్ళ జాతి సంస్కృతుల్ని గూర్చి తెలియజెప్పటమే అంటున్న పరిశోధకులు, భాషా శాస్త్రజ్ఞుల అభిప్రాయాలను పరిగణలోకి తీసుకుని,పాఠశాలల్లో బోధనాభ్యసన పద్ధతులు, విధి విధానాలను రూపొందించే విషయంలో ప్రభుత్వాలు జాతి మనుగడపై దృష్టిసారించాలి. అలాగే తల్లిదండ్రులు కూడా ఆ దిశగా ఆలోచించి సహకరించాలి.
అభ్యాసకునికి మొదటి భాష (మాతృభాష) ద్వితీయ భాష నేర్చుకోవటంలో ముఖ్య కారకమవుతుంది. మొదటి భాష రెండవ భాష నేర్చుకోవటంలో చేతనంలోగానీ, ఉప చేతనంలోగానీ ఉపకరణంగా సహకరిస్తుంది. మాతృభాష వచ్చాక అవకాశాన్ని బట్టి,అవసరాన్ని బట్టి,ఇష్టాన్ని బట్టి,ఇతర భాషలు నేర్చుకోవడం సులభతరం అవుతుంది. మాతృభాషలో విద్యా బోధన వల్ల విద్యార్థికి బోధన అంశం సమగ్రంగా అర్థమవుతుంది. నైపుణ్యాలు పెరుగుతాయి. మాతృభాషలో అభ్యసనం విద్యార్థులకు వినయవిధేయతలను అందిస్తుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి 2019 సంవత్సరాన్ని అంతర్జాతీయ స్వదేశీ భాషల సంవత్సరంగా ప్రకటించింది. కనుమరుగయ్యే స్థితిలో ఉన్న భాషలను పరిరక్షించుకోవాలన్నది దానర్థం. ఒక భాష అభివృద్ధి అనేది ఒక వ్యక్తి సమగ్ర అభివృద్ధికి భూమిక అని ఒక యాభై ఏళ్ళ క్రితమే ఆధునిక హిందూ పిత భారతేందు హరిశ్చంద్రగారన్న మాటల్ని బట్టి మాతృ భాష మీద అవగాహన లేకుండా ఒక వ్యక్తి ఎదుగుదల అసాధ్యం అని అర్థమవుతుంది. గణితం విజ్ఞాన శాస్త్రం వంటి వాటిని మాతృభాషలో బోధించడం వల్ల సృజనాత్మకత పెరుగుతుంది.ప్రాథమిక పాఠశాల స్థాయిలో పిల్లలు చూపే సృజనాత్మకత వారి భవిష్యత్తుకు పునాది వంటిది. అది మాతృభాషలో బోధన ద్వారానే సాధ్యమౌతుంది. చిన్నారుల వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించిన మేధోపరమైన, నైతిక లక్షణాలను అభివృద్ధి చేయడంలోమాతృ భాష కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇంట్లో సమాజంలో పిల్లాడికి చుట్టుపక్కల ఎక్కువగా మాట్లాడే భాషకు సంబంధించిన దృశ్య శ్రవణ సంకేతాలను మెదడులోని మిర్రర్ న్యూరాన్స్ గ్రహించి, వాటిని అనుకరించే ప్రయత్నం చేస్తాయి. చిన్నారికి మాతృభాషలో శ్రవణ భాషణములందు నైపుణ్యము సిద్ధించే వరకు ఈ అనుకరణ కొనసాగుతుంది.మానవ మేధో వికాసానికీ,,ఆలోచనాశక్తి అభివృద్ధికీ మాతృభాషే ప్రాథమిక సోపానం. ప్రాంతాలపరంగా నైతేనేమి,ప్రా కృతిక పరంగానైతేనేమిఒకే భాషాజాతిలో నెలకొనే సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలను, వారసత్వాలను కాపాడుకోవాలంటే మాతృభాషా పరిరక్షణ అత్యంతా వశ్యకము.
మాతృభాషలో బోధన ద్వారా విద్యార్థుల సమగ్ర వికాసానికి బాటలు వేయడానికి మనం ఆచరించవలసిన ప్రస్తుత కర్తవ్యం ఏమిటంటే ప్రపంచీకరణ పేరుతో మనకు దగ్గరైన సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని అంతర్జాలాన్ని వినియోగించుకుంటూ మన భాష,సాహిత్య,సాంస్కృతిక సంపదలను మూలాలతో సహా పదిలపరచుకొని భావితరాలకు వారసత్వపు హక్కుగా అందించాలి. తెలుగు సాహిత్యం లోని విశిష్టమైన అవధానం వంటి ప్రక్రియల్లో విద్యార్థులకు అభినివేశం కల్పించి,వారి మేధోవృద్ధికి తోడ్పడాలి.తెలుగు భాష లోని సాహిత్య, సాంస్కృతిక, పౌరాణిక,చారిత్రక, నైతిక,మానవీయ విలువలతో కూడిన అంశాలతో పాఠ్యాంశాలను రూపొందించాలి. ఈ విధమైన కృషి ద్వారా మన మాతృభాష ఘనతను ప్రపంచానికే తలమానికమగునట్లు విశ్వవ్యాప్తం చేస్తూ మాతృభూమి రుణం తీర్చుకునే ప్రయత్నం నిర్విరామంగా కొనసాగాలని ఆశిస్తున్నాను.

* పాఠశాల యందు పాఠ్యాంశ బోధన
మాతృభాష లోనె మధుర మవుచు
కన్న ప్రేమ లోని కమ్మదనము బంచి
బాల బాలికలకు భవిత నొసగు

* మాతృభాష లోని మాధుర్యము నెరిగి
ఆత్మ శుద్ధి తోడ ఆదరించు
పరుల భాషలోన పలుకుట యేలరా
నీదు భాష గూర్చు నీకు ఘనత