ఆచార్య వెలుదండ  నిత్యానందరావు

   “ లోకంలో ఎంతో మంచితనం ఉంది. ఎందరెందరో ఎన్నో తీరులుగా వారి వారి స్థాయిలో మంచి పనులు చేస్తున్నారు. ఎదుటివారి పట్ల ప్రేమాభిమానాలు పంచడం మంచిని పెంచడం కృతజ్ఞతా శీలాన్ని, పరోపకార స్వభావాన్ని కలిగి ఉండడం లాంటి సల్లక్షణాలను అనుభవంలోకి తెస్తున్న పెద్దలందరికీ నమస్కరిస్తున్నాను”…అని షష్టిపూర్తివేళ నిత్యానందరావుసారు చెప్పు(రాసు)కొన్న ఈ వాక్యాలను  గుంటూరులోని అన్నమయ్య గ్రంథాలయంలో పెద్దగా టైప్ చేసి అతికించారు. ఇది నిత్యానందరావుకు లభించిన ఘన సత్కారమే అని చెప్పవచ్చు.

సాహిత్య రంగంలోకి ప్రవేశించిన ప్రతి ఒక్కరూ తమకంటూ ప్రత్యేక స్థానం ఉండాలని ఆరాటపడతారు . రచనా పాటవం చేత, కవితాసృజనం చేత, వక్తృత్వకళచేత, పరిశోధనతత్పరతచేత, సంస్థాగతగత నిర్వహణంచేత, భావజాలాలచేత, ఆకర్షణీయపాఠ ప్రవచనం చేత, సహాయ సహకారాల నందించడంచేత  ఉస్మానియా తెలుగు శాఖ ఆచార్యులైన ఆనాటి రాయప్రోలు నుంచి ఈనాటి ఎస్.రఘు దాక ఒక్కొక్కరిది ఒక్కొక్క పంథా, ఒక్కో విలక్షణశైలి .   

గత 40 సంవత్సరాలుగా నిత్యసాహిత్య కృషీవలుడనీ, నిత్యవిద్యార్థిఅనీ, నిత్యపరిశోధకుడనీ, పరిశోధకరాక్షసుడనీ, పరిశోధకపరమేశ్వరుడనీ సర్వుల చేత కీర్తింపబడుతూ పరిశోధకరంగంలో  తనకంటూ ప్రత్యేక స్థానాన్ని నిలబెట్టుకొన్నవారు   ఆచార్య వెలుదండ నిత్యానంద రావు.

“సాధుసంగంబు సకలార్ధ సాధనంబు” అంటాడు భర్తృహరి. నిరంతరం సజ్జన సాంగత్యం చేత వివేకం ఉదయిస్తుంది. నిత్యానందరావు గారి జీవితంలో అది అక్షర సత్యం. డిగ్రీ చదివే రోజుల్లో శ్రీ రంగాచార్యులు కపిలవాయి లింగమూర్తి, మామిడన్న సత్యనారాయణ మూర్తి ; విశ్వవిద్యాలయంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత బిరుదు రాజు రామరాజు, నాయని కృష్ణకుమారి, సినారె వంటి ఉద్దండ పండితుల వద్ద శిష్యరికం కొనసాగింది.  ఇలా వారి ప్రయాణమంతా తెలుగు సాహిత్యం చుట్టే పరిభ్రమించింది. అందుచేతనే సాహిత్యంలోని అనేక విషయాలను పరిశోధనాత్మక కోణంలో శోధించి గొప్ప సాహిత్య రాశిని పోగు చేసి పరిశోధనా రంగానికి దివిటీగా నిలిచారు. సాహిత్య చరిత్ర ఒక్కటి సూటిగా రాయలేదు గాని, అంతకుమించి చర్చ, సమీక్ష చేశారు.

పాండిత్య వారసత్వం గల శ్రీ వెలుదండ రామేశ్వరరావు లక్ష్మమ్మ దంపతులకు 1962 ఆగస్టు 9వ తేదీన నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా మంగనూరులో జన్మించారు. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం మంగనూరులోనూ తదుపరి  డిగ్రీ విద్యాభ్యాసం శ్రీ వెంకటేశ్వర ప్రాచ్య కళాశాల పాలెంలో జరిగినది. ఉన్నత విద్య ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఆర్ట్స్ కళాశాలలో కొనసాగినది. పీజీ చదివే రోజుల్లోనే యుజిసి వారు నిర్వహించే NET పరీక్షలో JRF అర్హతసాధించారు.” చంద్రరేఖా విలాపం -తొలి వికట ప్రబంధం” అను అంశంపై ఎంఫిల్,“తెలుగు సాహిత్యంలో పేరడీ”అను అంశాల మీద ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పీహెచ్డీ పూర్తి చేశారు. 1988 లో తెలుగు శాఖలో పార్ట్ టైం లెక్చరర్ గా మొదలుపెట్టి  అదే శాఖలో ఆచార్యులుగాను పాఠ్యప్రణాళికా సంఘం అధ్యక్షులుగా, తెలుగు శాఖ అధ్యక్షునిగా. వివిధ హోదాల్లో పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందారు.  పదవీ విరమణ పొందే వరకు గొప్ప పరిశోధకుడిగా, సమీక్షకుడిగా, విమర్శకునిగా, కథకునిగా, సంపాదకుడిగా విశేషమైన సేవ చేశారు. ఎంతటి వివాదాస్పదాంశం పట్లనైన నొప్పించక తానొవ్వక అను చందంబున విమర్శించగలిగే ప్రతిభాశాలి.

చిన్నతనంలోనే పుస్తక పఠనం అలవడి, పాఠశాల స్థాయిలోనే రచన వ్యాసంగానికి శ్రీకారం చుట్టారు.  18 వ ఏటనుంచి వివిధ పత్రికల్లో వారి రచనలు రావడం ప్రారంభమైంది.  “వాగ్దేవి” శీర్షికన మొదటి పద్య రచన 1979 లో సమాలోచన పత్రిక ప్రచురించినది. 1982లో డిగ్రీ ద్వితీయ సంవత్సరంలోనే “పరిశీలన” పత్రికలో వారి అష్టవిధ శృంగార నాయికలను గూర్చి రాసిన పద్యం ఎంతో విశిష్టమైనది. విద్యార్థులకు ఉపయోగకరమైనది. ఆ వయసులోనే ఛందో వ్యాకరణ అలంకారాది విషయాలను ఒంట పట్టించుకొన్నారు.  

“భర్తను స్వాధీనపరచుక సుఖియించు

పద్మాక్షి స్వాధీనపతిక యగును

పతివచ్చుసమయాన వాసమ్ము సరిజేయు

జలజాక్షి వాసకసజ్జిక యగు

విభుడు జాగు సలుప విరహార్త యగునట్టి

తరళేక్షణ విరహోత్కంఠిత యగు

విభుడు రాకుంటచే విరహమే మిగిలిన

లలితలోచన విప్రలబ్ద యగును

పరకాంతతో గూడి పతిరాగ దూషించు

కంజాయతేక్షణ ఖండిత యగు

పతితోడ పోట్లాడి పరితాపమును చెందు

నళిననేత్ర కలహాంతరిత యగును

భర్త దూరదేశమ్మున బరుగునట్టి

వనజలోచన ప్రోషితభర్తృక యగు

విరహమును సైపజాలక విభుని కడకు

చనెడు చారులోచన యభిసారిక యగు”

  1980 లో తన పాఠ్యభాగంగా ఉన్న “కుమార సంభవ పంచమసర్గ” లో కొంత భాగాన్ని సంస్కృతం నుండి తెలుగు చేశారు. మొదట పద్యం, వచనకవిత్వం, సమస్య పూరణలు, నాటికలు, అనువాదాలు చేసినా  తర్వాతి కాలాల్లో పరిశోధన వ్యాసరచనల్లో రాటుదేలారు. 20 ఏళ్ల ప్రాయంలోనే రాజకీయాలపై అవగాహనతో ప్రజా సమస్యల పై పత్రికల్లో వ్యాసాలు రాయడం, పేరడీ పద్యాలు రాయడం రాజకీయ విశ్లేషణ చేయడం కనిపిస్తాయి.

 పదవీ విరమణ చేసే నాటికే వారి  సాహిత్యాన్నంతా దాదాపు నాలుగువేల పుటల్లో   7 సంపుటాలుగా తీసుకువచ్చారు. ఈ సంపుటాల్లోనే కొన్ని రచనలు అంతకు పూర్వమే ముద్రణ పొంది  ఉన్నాయి. వారి ఏడు సంపుటాలు వరుసగా

1. అనుభూతి– అన్వేషణ    2. అక్షరమాల         3. వాగ్దేవి వరివస్య                   4. పరిశోధక ప్రభ

         5. వ్యాస శేముషి            6. సృజనానందం     7. ఆదర్శ పథం

1. అనుభూతి–అన్వేషణ:

సమగ్ర సాహిత్యం ప్రచురణ పరంగా మొదటి సంపుటం. 9-8-2022  మూసి సాహిత్య ధార ఆధ్వర్యంలో 60 పుట్టినరోజు సందర్భంగా ఆవిష్కృతమైనది. నిత్యానందరావు గారు1982 లో మొట్టమొదట రాసిన గ్రంథ సమీక్ష మోపిదేవి కృష్ణస్వామి గారి అన్వేషణ–అనుభూతి. ఈ సంపుటానికి కూడా ఆ గ్రంథ సమీక్ష పేరే పెట్టారు. కాకపోతే అన్వేషణ–అనుభూతి కాస్త అనుభూతి–అన్వేషణగా మార్చారు. 147 గ్రంథ సమీక్షలు,  82 పీఠికలు గల గొప్ప పుస్తకం ఇది. ఏ పుస్తకాన్ని సమీక్షించినా దాన్ని నిశితంగా విశ్లేషిస్తూ , గ్రంథ సారం, శైలి, గుణదోష చర్చ చేశారు.“ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవాసిని గారి సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని చూస్తే వచన రామాయణాల వివరాలు తెలుస్తాయి, వాటి ఆధారంగా వచన రామాయణాలపై డాక్టరేటు చేయవచ్చు” అని చెప్పారు. పుస్తక ప్రాముఖ్యతను, దాని పీఠికను చూసి తెలుసుకోవచ్చు.  పీఠిక రాసే వ్యక్తి కూడా సాహిత్యం పైన అంతే సాధికారత కలిగిన వాడై ఉండాలి. వ్యక్తిపూజ కన్నా విషయ నిష్ఠంగాను, రచయిత శక్తిని సామర్ధ్యాన్ని కచ్చితంగా అంచనా వేయగలగాలి. పుస్తకం ఏ ప్రక్రియలో ఉంటే ఆ ప్రక్రియలో లీనమై, విషయ వైవిధ్యాన్ని, రచయిత హృదయాన్ని, భావుకతను, బేరీజు వేయగల సమర్థులు నిత్యానందరావు. జంగాహనుమంతరాయచౌదరి, తూమురామదాసు లాంటివారి రచనల మీద,  మిత్రుల, విద్యార్థుల రచనల మీద ఆత్మీయమైన విషయనిర్భరమైన, సాధికారికమైన పీఠికలు రాశారు నిత్యానందరావు.

• అక్షరమాల:

 ఇందులో చాలా వ్యాసాలు వారి చిన్నతనంలోనే రాసినవి. దీనిలో వ్యక్తిత్వ సౌరభం, సాహిత్య సౌరభం అనే రెండు విభాగాలుగా చేశారు. వ్యాసాల్లో రాసే ప్రతి అంశం విషయ ప్రాధాన్యత,  పరిశోధనతత్పరతతో కూడుకున్నవై ఉంటాయి. చదివిన పనిచేసిన కళాశాలకు లేదా సంస్థకు ఏ రూపంగా నైనా రుణం తీర్చుకోవాలి అంటారు వారు.ఈ సంపుటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు ఉస్మానియా తెలుగు శాఖ ఆచార్యుల సాహిత్య సేవకు సంబంధించినవి. తెలుగు శాఖ మీద వారికున్న అపార అభిమానం, గురువుల మీద అచంచలమైన  అనురాగాన్ని రెండు వ్యాసాల్లో వివరించారు. పనిచేసిన మూడు కళాశాలలకు సంబంధించి ఎవరు ఇంతవరకు చెప్పనటువంటి కొత్త విషయాలను వారు వెలుగులోకి తీసుకువచ్చారు. విశ్వనాథసత్యనారాయణగురించి రాస్తూ ఆయన చదివిన ఆంగ్లగ్రంథాలను పేర్కొన్నారు. ఆంధ్ర యునివర్సిటీ బి.ఏ మొదటి బ్యాచ్ విద్యార్థి  ఆండ్రశేషగిరిరావు నిర్వహించిన ఆంధ్రభూమి మాసపత్రిక విశేషాలను సోదాహరణంగా వివరించారు. భారతదేశంలో తొలి ఎం.ఎ పట్టభద్రురాలు  బెంగాల్ కు చెందిన చంద్రముఖిబోస్, బంకించంద్రచటర్జి, శరత్ బాబు లాంటి బంగాలీయుల గురించి; దుబ్బాక రాజశేఖరశతావధాని, పుట్టపర్తి నారాయణాచార్య, కరణం బాలసుబ్రహ్మణ్యం పిళ్ళై, భూతపురి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, విద్వాన్ విశ్వం లాంటి రాయలసీమకవులగురించి. కోవెల సంపత్కుమార, సుప్రసన్నాచార్య, చేకూరిరామారావు, . ఆదిరాజు వీరభద్రరావు, జే. బాపురెడ్డి, కాళోజి, దాశరథి లాంటివారిమీద, బోయిభీమన్న, జి. వి.సుబ్రహ్మణ్యం మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి, గరిమెళ్ళసత్యనారాయణ లాంటి దిగ్దంతులమీద విలక్షణమైన వ్యాసాలున్నాయి

3.వాగ్దేవి వరివస్య:

ఈ సంపుటిని గూర్చిడాక్టర్ సిహెచ్ లక్ష్మణ చక్రవర్తి “వెలుదండ వారి వెలుగుదండ” అని ముందుమాటలో అభివర్ణించారు. నిజంగానే ఈ సంపుటి వారికి వెలుగులదండే. అన్నింటినీ మించి ఈ పుస్తకానికి ఒక విశేషం ఉన్నది. ఇందులో చాలా వ్యాసాలు వారి డిగ్రీ కాలానికి మునుపే వచ్చాయి. ఇంటర్మీడియెట్(నిత్యానందరావు చదివింది ఇంటర్మీడియెట్ అనకుండా డిప్లొమా ఇన్ ఓరియంటల్ లాంగ్వేజ్ అంటారు.  ) విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే “తెలుగు రాజులు సంస్కృత భాషా సేవ” అనే వ్యాసం “సమాలోచన” సాహిత్య పత్రికలో 1979లో ప్రచురితమైనది. ఆనాటికి  సరిగ్గా వారికి 17 సంవత్సరాల వయసు. బి ఏ చదువుతున్న కాలానికే ఈ పుస్తకం లోని ఆరు వ్యాసాలు వివిధ పత్రికల్లో ప్రచురించబడ్డాయి అంటే ఆశ్చర్యకరమే. తెలుగువారు ప్రాకృత, హిందీ, తమిళ, ఉర్దూ, ఒరియా, కన్నడ, భాషలకు చేసిన సేవను, మరాఠీ తెలుగు భాషల బాంధవ్యాలను వివరించారు. ఇవన్నీ పెంచుకొని రాసుకొంటే ప్రత్యేక పరిశోధనాంశాలవుతాయి. కానీ ఇంతవరకు అలా ఎన్ని జరిగాయో ఆలోచించాలి.   తెలుగు ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన రాజవంశాలు చేసిన భాషా సేవను, శాతవాహన కాలం నాటి ప్రాకృత భాషా ప్రక్రియ అయిన గాథను, గాథలోని రకాలను, గాథల్లో చిత్రించబడిన సాంఘిక జీవిత విశేషాలను, గాథాసప్తశతికి వచ్చిన అనువాదాలను సమగ్రంగా వివరించారు. 11 భారతీయ భాషా సాహిత్యాల ప్రగతికి పాశ్చాత్యుల దోహదాన్ని సమగ్రంగా వివరించారు. వీటిల్లో ఏనాడు మనకు వినడానికి అవకాశం లేని ఎన్నో కొత్త అంశాలు ప్రస్తావింపబడి ఆశ్చర్యం కొలుపుతాయి.   అనువాదాలను ప్రత్యేకించి పరిశీలిస్తూ “అనువాద కృషికి ప్రత్యేకంగా ఒక అకాడమీ ఉండాలని ప్రతిపాదించారు, తెలుగు కవిత్వం ఆంగ్లంలోకి అనువాదం చేయబడ్డ విధానాన్ని “ఆంగ్లంలో ఆంధ్ర కవిత” అనే వ్యాసంలో వివరించారు. వి.వి.బి.రామారావు అనువాద కృషిని, తిక్కన భారతాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించిన గుర్రం వెంకట సుబ్బరామయ్య ప్రతిభను తెలుగు పాఠకలోకంలోకి తీసుకువచ్చారు.“మంగనూరు ఉన్నత పాఠశాల పదవ తరగతి విద్యార్థుల తెలుగు భాష—మాండలిక ధోరణి–పరిశీలన” భాషాశాస్త్ర విద్యార్థిగా పీ.జీ డిప్లొమా చేస్తున్నపుడు  రాసిన వ్యాసం. కొందరు బెంగాలీ కవులు రచయితలు పరిచయం కింద 65 మంది బెంగాలీ కవుల సాహిత్యాన్ని పరిచయం చేశారు. ఇంటర్నెట్ ఇంకా అందుబాటులోకి రాని ఆ కాలంలోనే ఇంత సమాచారం సేకరించారంటే దానికి వారు ఎంత పరిశోధన చేశారో గమనించవచ్చు. సాహిత్య వరివస్య అను విభాగం కింద 27 వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ వివిధ ప్రక్రియల పైన రాసినవే. ఇందులోని “విశ్వనాథ- తెలుగు సినిమా” వ్యాసంలో విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధన చేయవలసినంత విషయం ఉన్నది. “కృష్ణా కవిత్వ తరంగ శీకరాలు”,“గోదావరి గలగలలు”ఆ నదుల నేపథ్యంగా వచ్చిన కవిత్వాన్నంతా క్రోడీకరించాయి. అభ్యుదయ, దేశభక్తి, జాతీయోద్యమ కవిత్వాన్ని మూడు వ్యాసాల్లో సమగ్రంగా రాశారు. “తెలంగాణ కథానికా క్రమం బెట్టిదనిన”, “నిజాం పాలనలో వెలవెలబోయిన తెలుగు వెలుగు”, “తెలంగాణలో విజ్ఞాన సర్వస్వాలు -సూచీ గ్రంథాలు- నిఘంటువులు” అన్నవి తెలంగాణ సాహిత్య కేంద్రంగా సాగినవి. “కల్వకుర్తి కవుల కవన కుతూహలరాగం” అను వ్యాసం  ఆ ప్రాంత కవుల సాహితీ సేవను ప్రకటించినది. ఏ విషయాన్ని తీసుకున్న సమగ్రంగా ఉంటుందని చెప్పడానికి ఇదో నిదర్శనం.“తెలుగు పరిశోధన వర్తమాన స్థితిగతులు” అన్న వ్యాసంలో నేడు పరిశోధనలు సాగుతున్న తీరును, ప్రభుత్వ విధానాలను, యూనివర్సిటీల పనితీరును, ఆవేదనాత్మకంగా చెప్పారు. ఏ సందర్భం వచ్చినా, ఏ వ్యాసం రాసినా ప్రతిచోట పరిశోధన దృక్పథం తొంగి చూడడం వారికే దక్కినది.

4. పరిశోధక ప్రభ:

విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు పరిశోధన:

సాధారణంగా పీజీ విద్యానంతరం ప్రతివిద్యార్థి లక్ష్యం ఎంఫిల్ చేయడం,  పిహెచ్డి చేయడం. దానికి సంబంధించిన పరిశోధనాంశం గూర్చి తర్జనభర్జన పడి చివరికి ఓ విషయాన్ని నిశ్చయించుకొని, ఆ అంశం పైపూర్వ పరిశోధనలు సమాచారం తెలియక చాలాసార్లు పరిశోధనాంశాన్నే మార్చుకున్న పరిస్థితులు కనిపిస్తాయి. కానీ దానికి వెలుదండ నిత్యానందరావు గారు విరుద్ధం. ఆ సమస్యను గమనించి ఒక సంస్థ, ఒక యూనివర్సిటీ, ఒక పరిశోధనా స్థానం చేయవలసిన పనినంతా అన్నీ తానై మోసి మూడు ముద్రణలు పొందిన “విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు పరిశోధన” అనే గ్రంథానికి రూపశిల్పి అయ్యారు. కవిత్రయం నుండి ప్రారంభిస్తే సాహిత్య రంగంలో పరిశోధన సాగిన అనేక విషయాలను సమగ్రంగా వర్గీకరించి 5225 పరిశోధనాంశాలను 61 శీర్షికలతో విభజించి ఆయా విభాగాల క్రింద జరిగిన పరిశోధనలన్నింటినీ ఒకచోట చేర్చారు. పరిశోధనాంతరంగం అనే పేరుతో రాసిన పీఠికలో పరిశోధనాంశ నిర్ణయం నుండి పట్టా పొందు వరకు గల సమస్యలను,  చూపవలసిన జాగరుకతను, వదులుకోవలసిన జాడ్యాలు, పరీక్షకుల పరిశోధకులకు సంబంధించిన సూచనలు చేస్తూ అనేక అపూర్వ విషయాలను చర్చించారు. జరుగవలసిన ఎన్నో పరిశోధనాంశాలను సూచించారు.  ఈనాడు తెలుగులో పరిశోధన చేయాలనుకుంటున్న ప్రతి విద్యార్థి మొట్టమొదట చూసే పుస్తకం ఇదేనంటే ఆ పుస్తక ప్రామాణికత ఏమిటో చెప్పనవసరం లేదు. ఎంఫిల్ చేయక మునుపే అనధికారికంగా ప్రకటించుకున్న పీహెచ్డీ గ్రంథం ఇది.

చంద్ర రేఖ విలాపం-తొలి వికటప్రబంధం:

నిత్యానంద రావు గారి M.Phil సిద్ధాంత వ్యాసం చంద్ర రేఖ విలాపం. పేరుకు M.Phil పరిశోధనా గ్రంథం అయిన పీహెచ్డీకి తక్కువేమీ కాదు. కూచిమంచి జగ్గకవి రచించిన చంద్రరేఖ విలాపం ఆనాటి సమాజంలో బూతుల బుంగగా, నీచకావ్యంగా నిందను మూట కట్టుకుని, ఆనాటి సాహిత్యకారులు ఈ కావ్యం గూర్చి నోరు మెదపకుండా ఉండి, సాహిత్య చరిత్రలో దానికి స్థానం కల్పించలేదు. ప్రభుత్వమే ఆ కావ్యాన్ని నిషేధించిందంటే మామూలు విషయం కాదు. అట్లాంటి కావ్యం పైన ఎవరైనా పరిశోధన చేయాలనుకుంటారా? ఒకవేళ చేద్దామనుకొన్నా ఆచార్యులు ఒప్పుకుంటారా? కానీ నిత్యానందరావు గారు అందరినీ ఒప్పించి  ఆ పని చేసి విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు. “గైనకాలజిస్టు తన కళ్ళ ముందు ఉన్న సుందరిని రోగిగానే చూస్తాడు మరో విధంగా చూడడు. అలాగే చంద్రరేఖా విలాపం పైన చేసే పరిశోధన ఆ పరిశోధకుని సంస్కార రాహిత్యానికి గాని, మూర్ఖత్వానికి గాని నిదర్శనంగా తలపోయనవసరం లేదు. ఈ పరిశోధనలో విజయం పొందకపోతే క్షమించవలసిన అవసరం అంతకంటే లేదు” అంటూ అందరిని మెప్పించగలగడం పరిశోధన పట్ల ఆయన ధైర్యప్రపత్తు లెలాంటివో   నిరూపిస్తాయి. బ్రౌన్ రాయించిన మద్రాసు ప్రాచ్య లిఖిత భాండాగారంలో ఉన్నటువంటి చంద్రరేఖావిలాపం అముద్రిత వ్యాఖ్యానాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చి ఒక అధ్యాయంగా ఈ పుస్తకంలో రాశారు. విజయనగర సంస్థాన రాజకీయాల్లో నీలాద్రి రాజు పోషించిన పాత్రను- సాహిత్య పరిశోధకులు ఆయనను విస్మరించిన విధానాన్ని ,  జగ్గకవి కావ్యరచన మూలాన కలిగిన అవమానంతో మరణించలేదు అని, ఆయన పద్మనాభ యుద్ధం లో చనిపోయాడని చారిత్రక ఆధారాలతో నిరూపించాడు.

తెలుగు సాహిత్యంలో పేరడీ:

            పీహెచ్డీ పరిశోధనా గ్రంథం తెలుగు సాహిత్యంలో పేరడీ. ఇది1990 లో పట్టా పొంది 1994లో ముద్రితమైనది.  ప్రాచీన తెలుగు కావ్యాల నుండి మొదలుకుంటే ఆధునిక కావ్యాలు , నవల కథానికాది ప్రక్రియలు, జానపద సాహిత్య గేయాలు, వివిధపుస్తకాలపై రాసిన పేరడీసాహిత్యాన్నంతా తవ్విపోసిన పరిశోధన గ్రంథమిది. ఇప్పటివరకు తెలుగు సాహిత్యంలో పేరడీ పై వచ్చిన సమగ్రమైన పరిశోధన. మొదటి అధ్యాయంలో పేరడీ స్వరూప స్వభావాల లక్షణ చర్చ చేస్తూ” ఒక మాతృకకు అధిక్షేపాత్మకమైన హేళనాత్మకమైన హాస్యాత్మకమైన విషయాంతరంతో కూడిన అనుకరణే పేరడీ అని నిర్వచించారు. పేరడీ సాహిత్యం పైన పరిశోధన తపన డిగ్రీ స్థాయిలోనే ఉదయించినది. 1983లో ఆంధ్రప్రభ పత్రికలో “రాజకీయ భాగోతం”అన్న పేర భాగవత పద్యాలకు రాసిన కార్టూన్ పేరడీలు ఎందరో ప్రశంసలను పొంది ఈ పరిశోధనకు మరింత ఉద్దీపనను చేకూర్చింది. తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటి పేరడీకవిగా తెనాలి రామకృష్ణుని నిరూపించి, క్రీడాభిరామకర్త వినుకొండ వల్లభ రాయుడు, కూచిమంచి జగ్గకవి ఆధునికుల్లో జలసూత్రం రుక్మిణీ నాథశాస్త్రి, మాచిరాజు దేవి ప్రసాద్, శ్రీ శ్రీ , జొన్నవిత్తుల వంటి వారి పేరడీ విన్యాసాన్ని సముచితంగా వివరించి ఎట్లాంటి అనుకరణలు పేరడీలు కావో నిస్సంకోచంగా తూచిన గ్రంథం ఇది. జర్మన్ విశ్వవిద్యాలయంలో వచ్చిన  “పేరడీ-ఎ మెటఫిక్షన్” అనే సిద్ధాంతగ్రంథాన్ని సైతం  చదివి  తెలుగు పేరడీలకు అన్వయిస్తూ  పేరడీ లక్షణ చర్చ చేయడం గమనిస్తే నిత్యానందరావు ఎంత మారుమూలల్లో ఉన్న సమాచారాన్నయినా ఎంత ఒడుపుగా సేకరించి వాడుకొంటారో అర్థమవుతుంది.

5. వ్యాస శేముషి.

 వ్యాసశేముషి అనే ఐదవసంపుటంలో  సాంప్రదాయ సాహిత్యానుశీలనం, హాసవిలాసం అను రెండు విభాగాలుగా చేయబడినది. వివిధ సాహిత్య సదస్సులలో సమర్పించిన పరిశోధనాత్మక వ్యాస సంపుటి ఈ గ్రంథం. ఏ కార్యం చేసినా గణపతి స్తుతితో ప్రారంభించడం అనాది సంప్రదాయం. మంగళకరం. ఇందులోని మొదటి వ్యాసం కూడా గణపతి స్తుతితోనే ప్రారంభమైనది. కర్త ఎవరో తెలియని ఒక పద్యాన్ని   విమర్శనాత్మక దృష్టితో విశ్లేషించిన వ్యాసం అది. అందునా ఆ పద్యాన్ని వారికి ఎరుకపరచిన గ్రామ పురోహితులు బ్రహ్మశ్రీ కోదండరామ శర్మగారికి కృతజ్ఞతలు తెలిపిన విధం వారి ఔన్నత్యానికి తార్కాణం. ప్రతి వ్యాసంలోను తనకు తోడ్పడినవారిని స్మరించుకొని, కృతజ్ఞతలు తెలుపుకోవడం నిత్యానందరావు నిజాయితీ (Academic Honesty)కి నిదర్శనం.    కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుని పై చేసిన సాహితీ చర్చ రెండు వ్యాసాలలో కనిపిస్తుంది. శ్రీనాథునిపై వెలువడిన పూర్వపు పరిశోధనలన్నింటినీ సమీక్షిస్తూ అదనపు సమాచారాన్ని పొందుపరచారు. పాల్కురికి సోమన, పోతన, రామదాసు అన్నమయ్య, కృష్ణదేవరాయలు మొదలగు కవులు, తెలంగాణ ప్రాచీన సాహిత్యం పైన చేసిన సవిస్తరమైన చర్చ వారి వ్యాసాలలో కనబడుతుంది.

హాసవిలాసం:

హాసవిలాసం  హాస్య విశ్లేషణాత్మక వ్యాసావళి.  హాస్యపు తీరుతెన్నులు హాస్య ప్రత్యేకతను వివరిస్తూ వేరువేరు సందర్భాలలో ప్రచురించబడిన 14వ్యాసాలు ఉన్నవి. హాస్యాన్నిగూర్చి చర్చించే రచయితకు సహజంగా చమత్కారశీలియై, హాస్యకారియై, హాస్యాన్ని పండించే జిజ్ఞాస, మనస్తత్వం ఉండాలి. నిత్యానందరావు ఎంత సీరియస్ గా వ్యాసాలు రాస్తారో మిత్రులవద్ద, విద్యార్థులవద్ద చమత్కారభరితంగా నవ్విస్తూ సంభాషిస్తూ అంత సరదాగా గడుపుతారు.   వారిలో దాగి ఉన్న  ఈ హాస్యపార్శ్వమే హాసవిలాసం లోని వ్యాసాల రచనకు, రాజకీయభాగోతం పేరడీ కార్టూన్లకు, పేరడీ పై పరిశోధనకు ప్రేరేపించాయేమో! తెలుగువారి హాస్యం, హాస్య తత్వ విచారం అనే వ్యాసాలలో హాస్యాన్ని గూర్చిన చర్చ, కందుకూరి గురజాడ, చిలకమర్తి, పానుగంటి, ముణిమాణిక్యం,  శ్రీ శ్రీ, కృష్ణశాస్త్రి వంటి వారి సాహిత్యంలోని హాస్యాన్ని గూర్చి చర్చించారు. కవన శర్మ, శ్రీరమణల వంటి ఆధునికులను గూర్చి కూడా పేర్కొన్నారు. కవనశర్మ రచించిన వ్యంగ్య కవనాలుఅన్న కథా సంకలనం గురించి చెబుతూ “మనలో జీర్ణించుకుని పోయిన హిపోక్రసీని దగుల్బాజీ తనాలను వేలెత్తి చూపుతూ భుజాలు తడుముకునేలా చేస్తాయి ఈ కథలు” అంటారు. విశ్వనాథహాస్యం మీద ప్రణాళికాబద్ధంగా అధ్యాయవిభజనతో  రాసిన వ్యాసం నిత్యానందరావు విషయసేకరణ కోసం పడే తపన, ఓపిక, శ్రమశీలానికి నిదర్శనం.  విశ్వనాథసాహిత్యసాగరాన్ని ఈది ఎన్నెన్నో అపూర్వ హాస్య, చమత్కార రత్నాలను వెలుగులోకి తెచ్చి పాఠకులను, పండితులను ఆశ్చర్యానందమగ్నులను చేశారు.     

6. సృజనానందం:

నిత్యానందరావు సాహిత్యంలో పదును దేలుతున్న క్రమంలో అక్షరబద్ధం చేసిన అనేక లఘు రచనలు, అనుభవాలసమ్మేళనం ఈ సంపుటి. కృతిస్వీకృతి, జంబుమాలి, మార్గదర్శి వివేకానందుడు, వంశాంకురం వంటి నాటికలు, చమత్కారభరితమైన “చెవిలో పువ్వు” వంటి కథలు, సన్మాన పత్రాలు, రాజకీయ, ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతికఅంశాలకు సంబంధించిన కొన్ని లేఖలు, నివేదికలు, పీఠికలు, సాహిత్య వ్యాసాలు, కళాశాల, పాఠశాలజీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని వ్యాసాలు ఉన్నాయి.

7. ఆదర్శపథం:

భారతీయ జ్వలిత చేతన బంకించంద్ర

ఈ గ్రంథాన్ని వందేమాతరం శతజయంతి ఉత్సవాల కానుకగా ప్రచురించారు. బంకించంద్రుని గురించి మునుపు ప్రసాద రాయకులపతి, దేవులపల్లి రామానుజరావు వంటి వారు రచనలు చేసినా తెలుగులో సమగ్రమైన విస్తృతమైన బహుముఖీనమైన పుస్తకం వెలుదండవారు రచించినదే. “నాకు విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు పరిశోధన తో చాలా పేరు వచ్చిన మాట నిజమే, ఆ రచన వల్ల అవతలి వ్యక్తి పొందిన ప్రయోజనం, ఉపకారం రీత్యా వచ్చిందే తప్ప, నా ప్రతిభా సామర్థ్యాలకు, ఆలోచనల తీరుతెన్నలకు వచ్చిన పేరు కాదు, శ్రీనాథుని జీవిత పర్యంతం నైషధ కావ్య స్మరణం చేశాడు. అలాగే నా చిరకాల రచన బంకించంద్ర నా కృతుల్లో శిఖరప్రాయమైనది, సంతృప్తి దాయకమైంది. భాషా భావనల జోడు గుర్రాల మీద స్వారీ చేసినట్లైంది”. ఆ పుస్తకం ప్రాధాన్యం గురించి వారు రాసుకున్న మాటలు ఇవి. శ్రీ నాథునికి నైషధకావ్యం ఎంతటి గౌరవాన్ని, కీర్తిని కలిగించాయో వారికిని బంకించంద్ర కావ్యం అంతే కీర్తిని సముపార్జించాయి. ముదిగొండ శివప్రసాద్, ద్వానాశాస్త్రి, వకుళాభరణం శివరామకృష్ణ వంటి సాహితీ ఉద్దండులు ఈ పుస్తకంపై వివిధ పత్రికల్లో సుమారు 11 పైచిలుకు సమీక్షలు ప్రచురించారు. తెలుగులో సాహితీ సామాగ్రి అంతగా దొరకని మహాత్ముని చరిత్రను పాటక లోకంలోకి తీసుకురావడం అంత ఆషామాషి విషయం కాదు. బంకించంద్రుడు జన్మించేనాటికి  నాటి భారతదేశంలో నెలకొన్న పరిస్థితులను వివరిస్తూ “సాంఘిక ఆర్థిక రాజకీయ వైజ్ఞానికపరంగా వినూత్నకాంతులు ప్రసరింపజేస్తూ సంచలనభరితమైన కాలంలో బంకించంద్రుడు జన్మించారు” అంటారు. అట్లాంటి వాక్యం రాయాలంటే ఆనాటి కాలంలోకి ప్రయాణం చేసి, ఆ పరిస్థితులను ఆకళింపు చేసుకుంటే తప్ప రాయలేరు. అలాంటి భావుకత వందేమాతర గీత వైశిష్ఠ్యాన్ని, బంకించంద్రుని దేశభక్తిని వర్ణించే సందర్భంలో ఉద్వేగపూరిత వాక్యాలు రాశారు. సార్ధకజీవుడు అన్న శీర్షికతో రెండవ అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించి బాల్యం, విద్యాభ్యాసం, కుటుంబ పరిస్థితులు, సమకాలికులు, ఉద్యోగ జీవితం ఇత్యాది విషయాలు చెప్పారు. భారతదేశంలో మొదటి నవలాకారునిగా ఆయనను సప్రమాణంగా నిరూపించారు. ఆనందమఠం లాంటి లక్ష్యాత్మక నవలలను, కపాలకుండల లాంటి కాల్పనిక నవలలను, కవితలను, కథలను, హాస్య వ్యంగ్య రచనలను, ధార్మిక రచనలను కూలంకషంగా విశ్లేషించారు.  బంకించంద్ర చటర్జీ పైన వచ్చిన తెలుగు రచనలను, ఆయన సాహిత్య ప్రభావంతో వచ్చిన రచనలను,   ఇతర భాషల్లోని విషయాలను, అరుదైన ఛాయాచిత్రాలను, చేతిరాతను, వందేమాతరగీతం చుట్టూ అల్లుకొన్న చారిత్రక రాజకీయకోణాలను పలు ఆంగ్ల గ్రంథాలు, కన్నడ గ్రంథం నుండి సేకరించి సమగ్రపుస్తకం గా తీసుకువచ్చి కొత్తతరానికి అందించారు.

రాజనీతిజ్ఞుడు బూర్గుల రామకృష్ణారావు:

బంకించంద్రుని గురించి రాసిన పుస్తకం ఆనాటి వందేమాతరోద్యమ కాలం నాటి భారతదేశ సామాజిక పరిస్థితులను రాజకీయ వాతావరణాన్ని కళ్ళకు కడితే బూర్గుల రామకృష్ణారావు పైన రాసిన ఈ పుస్తకం ఆనాటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో నెలకొన్న పరిస్థితులను, సమైక్య ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు దారి తీసిన పరిస్థితులకు దర్పణం  పడతుంది. “ఈ పుస్తకం జీవిత చరిత్ర రచనల్లో  సాంప్రదాయ రచన పద్ధతికి విరుద్ధంగా ఆరంభం అవుతుంది” అని రాశారు. అన్నట్టుగానే ఈ పుస్తకం ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నుకోబడిన పరిస్థితుల నుండి మొదలవుతుంది. ఆనాడు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో నెలకొన్న ఆర్థిక పరిస్థితులను, విద్యావ్యవస్థ స్థితిని చక్క పెట్టడానికి, ప్రాథమిక స్థాయిలో మాతృభాషా మాధ్యమంలో విద్యాబోధన చేసే ఖాన్గీ పాఠశాలలను తెరిపించడానికి ఆంధ్ర మహాసభ ద్వారా బూర్గుల చేసిన కృషిని సమగ్రంగా వివరించారు. హైదరాబాద్ రాష్ట్ర ఏర్పాటు, నాటకీయ పరిణామాల మధ్య బూర్గుల ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నుకోబడిన విధం, తదనంతర కాలంలో విశాలాంధ్ర ఏర్పాటు ఆ ఏర్పాటులో భాగంగా బూర్గుల తొలి సమిధగా తనను తాను అర్పించుకున్న విషయాలు ఎన్నింటినో చర్చించారు. ఆదర్శ ముఖ్యమంత్రిగా, విశాలాంధ్ర నిర్మాతగా, ప్రజల న్యాయవాదిగా, స్వాతంత్ర్య సమరయోధునిగా, సాహిత్య బంధువుగా, విశిష్ట వ్యక్తిత్వ సంపన్నునిగా, వారి జీవితవిశేషాలను వ్యక్తిత్వాన్ని, రాజకీయనీతిజ్ఞతను, అకుంఠితదీక్షను స్ఫూర్తిప్రదంగా విశ్లేషించారు.   “రాజకీయవేత్తలు ఎందరో ఉంటారు. రాజకీయవేత్తల్లో దార్శనికులు తక్కువమంది, పాలన రహస్యాలు తెలిసిన దార్శనికుడు బూర్గుల” అన్న ఒక్క వాక్యంతో వారి చరిత్రను సార్ధకం చేశారు.

“విశాలాంధ్ర ఏర్పాటు సమయంలో ముఖ్యమంత్రి  స్థానంలో ఉన్న బూర్గుల నిర్మమత్వంతో తాము చేయవలసిన పని తాము చేశారు. ఎంతో చిత్తశుద్ధితో, ఎంతో ఆదర్శంతో ఆనాటి పెద్ద మనుషులు చేసిన ప్రయోగం స్వార్థ రాజకీయ నాయకుల వికృతచేష్టకు బలి అయిపోయింది. విద్య, ఉపాధి, సంస్కృతి, సాహిత్యం, రాజకీయాలలో, వనరులు- అవకాశాల పంపిణీలో సమ భాగస్వామ్యం లేకుండా దగాపడడానికి రాజకీయ నాయకుల దూరదృష్టి లేమి, నిజాయితీలేమి, స్వార్థం కారణమే తప్ప ఆనాటి పెద్దల చిత్తశుద్ధి, ఆదర్శాలలో లోపం కాదు. అడ్డుగోడలు కూలిపోవచ్చు. కొత్త గోడలు మొలవవచ్చు. రాజ్యాల భౌగోళిక సరిహద్దులు ఎన్నోసార్లు మారుతుంటాయి. ప్రాంతాలు విడిపోవడం కలవడం- అనేది చారిత్రక పరిణామంలో భాగమే. ఈ విశ్లేషణాత్మక ప్రవృత్తి, విజ్ఞత సమకాలీన ఆవేశకావేశాలకు బలి కాకూడదు. మంచితనం, మనిషితనం ఎప్పటికీ వసివాడనివన్న సంగతి విస్మరించకూడదు” అన్న భావనతో నిత్యానందరావు గారు ఈ రచన చేశారు.

ఆటుపోట్ల కావేరి:

ఈ పుస్తకం ద్వారా వారు అనువాదకుడిగా మారారు. కావేరి చటోపాధ్యాయ అనే బెంగాలీ రచయిత్రి రచించిన “Peeping through my window”  ఆంగ్ల జీవిత చరిత్రకు తెలుగు రూపమే “ఆటుపోట్ల కావేరి”. ఆ పుస్తకాన్ని చదివి ఆమె జీవితంలోని విషాదానుభవాలకు హృదయం ద్రవించి,   తెలుగువారికి  పరిచయం చేశారు. అంతటితో ఆగలేదు.   కావేరి చటోపాధ్యాయ గారిని తన తోబుట్టువుగా భావించి హైదరాబాదుకు రప్పించి పుస్తకావిష్కరణ చేయించి ఇంట్లో పండుగలా ఘనసన్మానం చేయడం విశేషం. అందులో మాకందరికీ భాగస్వామ్యం కల్పించడం ఆనందదాయకం.

తెలుగు శాఖకు చేసిన సేవ:

నిత్యానందరావు రాసిన ఎన్నో వ్యాసాల్లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, -తెలుగుశాఖకు సంబంధించినవాటిని ప్రత్యేకంగా వర్గీకరించుకోవచ్చు. తాను పని చేసిన మహిళాకళాశాల, నిజాంకళాశాల, ఆర్ట్స్ కాలేజ్   మూడింటిపట్ల మూడు వినూతన చారిత్రకవ్యాసాలు రాసి ఋణం తీర్చుకున్నానని నిత్యానందరావు సంతోషంగా చెప్తారు.   అందులో ఆర్ట్స్ కళాశాల మొదటి ప్రిన్సిపాల్ సర్ సయ్యద్ రాస్ మసూద్, (ఆయన నియమించిన మొదటి తరం అధ్యాపకుల వివరాలు) ;   కోఠీ మహిళా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ అమీనాపోప్, నిజాం కళాశాల మొదటి సంస్కృతాంధ్ర అధ్యాపకులు రాయప్రోలు వెంకట సోమయాజులు, పాలనాదక్షుడైన విద్యావేత్త, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం  ఉపాధ్యక్షులు  ఎం.ఎస్ దొరై స్వామి జీవనవివరాలు –వారి వైశిష్ట్యం గూర్చి తొలిసారిగా అధికార పత్రాల ఆలంబనగా పరిశోధనాత్మకంగా రాసే అవకాశం భగవంతుడు నాకు ప్రసాదించాడంటారు నిత్యానందరావు..

బిరుదురాజు రామరాజుగారు ఒక వ్యాసంలో  “రాయప్రోలు వెంకట రామ సోమయాజులు అని నిజాంకళాశాలలో పనిచేశారు.  1947 నాటికే వారు లేరు. వారి గురించి చెప్పేవారెవ్వరూ ఇప్పుడు లేరు”– అని రాశారు.   వారు  గురించి నిత్యానందరావు సేకరించిన సమాచారం ఎంతో విలువైనది. పాఠక లోకానికి ఏమాత్రం పరిచయం లేని వ్యక్తిని వారు నిజాం రాష్ట్రంలో తొలి సంస్కృతాంధ్ర ఆచార్యునిగా పనిచేశారని,  1910 లోనే అంటే రాయప్రోలు సుబ్బారావు తెలుగుశాఖలో చేరక ముందే వారు  నిజాం కళాశాలలో చేరి ఉన్నారనీ, ఫస్లీ తేదీలతోఉన్న సమాచారాన్ని ఆంగ్లశకంలోకి మార్చి నిరూపించడమే కాకుండా, వారి రచనలను సైతం సేకరించి ఎవరయినా డాక్టరేట్ పరిశోధనకు పూనుకోవాలని ప్రబోధించారు.  1976లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం స్వయంప్రతిపత్తి పొందే వరకు అక్కడ తెలుగుశాఖకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ద్వారానే నియామకాలు జరిగాయి. కావున కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం తొలితరం ఆచార్యుల నుండి 2017 వరకు ఉస్మానియా తెలుగుశాఖకు సేవలందించిన 62 మంది ఆచార్యుల సమగ్ర సమాచారాన్ని వారు అందించారు. 1919 తెలుగు శాఖ ఆవిర్భావ వసంతం నుండి ఆ శాఖలో జరిగిన అభివృద్ధిని, అధ్యక్షులుగా సేవలందించిన పండితుల సాహిత్య కృషిని సమగ్రంగా అక్షరబద్ధం చేశారు. తెలుగుశాఖ మొదటి విద్యార్థి పల్లా దుర్గయ్య, రెండవ విద్యార్థి ఈటూరి లక్ష్మణరావు,  తొలి విద్యార్థిని ఇల్లిందల సుజాత, తొలి దివ్యాంగ పట్టభద్రుడు డి.వి కృష్ణారావు, మూడవ విద్యార్థి కే గోపాలకృష్ణారావు, బి.రామరాజు, ఎం.కులశేఖరరావు, సి.నారాయణరెడ్డి   గారి సమాచారాన్ని సేకరించారు. రెండేళ్ళే తెలుగుశాఖలో పని చేసిన వెల్లలూరి వెంకటరాఘవశర్మ, కుమారి ఇందిరావందనం గార్ల వివరాలు నిత్యానందరావు తొలిసారిగా బయటపెట్టారు.  ఎన్నో వ్యయప్రయాసలకు నోర్చి  ఎం.ఎ తెలుగు శాఖ విద్యార్థుల పూర్తి సమాచారాన్ని, వారు ఉత్తీర్ణులైన సంవత్సరాలను, మార్కులను సైతం సేకరించారు.

 ఆధునిక కవిత్వ సంబంధమైన మొదటిరచన డా. పాటిబండ మాధవ శర్మగారి  “ఆధునికాంధ్ర భావ కవిత్వం”. (2012, పొ.శ్రీ. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం.), జనగామజిల్లా బచ్చన్నపేటకు చెందిన చెన్నమాధవుని వెంకటరామరాజ కవి రచించిన “రామకృష్ణ యుధిష్టర చరితమ్”  (మూడర్థాల సంస్కృత చంపూ కావ్యం 2020, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ) లను ప్రప్రథమంగావెలుగు లోకి తెచ్చారు   తూము రామదాస కవి రచించిన నిఘంటుకావ్యం “ఆంధ్ర పద నిధానము”  (2019, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ)నకు సంపాదకత్వం వహించారు.  సిద్ధాంత గ్రంథాల సార సంగ్రహాల సంకలనం “పరిశోధన వ్యాసమంజరి” రెండు సంపుటాలను వీరి సంపాదకత్వంలో బ్రౌన్ అకాడమీ (2009,2010) వెలువరించింది.  

ఓయూ నూరేళ్ల పండగ చేసుకున్న సందర్భంలో వచ్చిన “శతవాసంతిక” అను సంచిక వెలువడడంలో విశేషమైన కృషి చేశారు. తెలుగు శాఖకు సంబంధించిన మరింత సమాచారాన్ని శతవాసంతికలో పొందుపరిచారు. ఇటువంటి కృషి ఇప్పటివరకు ఏ తెలుగు శాఖలోనూ, మరే ఇతరశాఖల్లోనూ  జరగ లేదు. ఉస్మానియా, ఆంధ్ర , తెలుగు, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాలకు పాఠ్యభాగరచయితగా వ్యవహరించారు.

పురస్కారాలు:

ఎం ఏ తెలుగులో సర్వోత్తమ స్థానం పొందినందుకు గురజాడ అప్పారావు స్వర్ణ పతక పురస్కారం-1985  .  తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్సవ సందర్భంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వంచే ఉత్తమ సాహితీవేత్త పురస్కారం-2017

బోయి భీమన్న సాహితీ నిధివారి  భీమన్నపురస్కారం–2019; తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి సాహిత్య విమర్శలో ధర్మనిధి పురస్కారం(2007);- ప్రతిభా పురస్కారం -2021; సాహితీ పురస్కారం-2023 . లభించాయి. ఇంకా

 తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్ వారి సాహిత్య విమర్శ రంగంలో ఉత్తమ గ్రంథ పురస్కారం -2022; ఆచార్య జి చెన్నకేశవరెడ్డి పురస్కారం–2022;  పీచరసునీతారావు స్మారకపురస్కారం- 2023; మొదలైనవి నిత్యానందరావును వరించాయి.  మరింత ఉన్నతమైన, జాతీయస్థాయి పురస్కారాలకు అన్నవిధాలా అర్హులు మాగురువుగారు.

ముగింపు:

ఆచార్య వెలుదండ నిత్యానందరావు  “భగవంతుడు ఈ జన్మకు రాతపనే నా నొసట రాశా”డని బలంగా విశ్వసించి సుమారు 45 సంవత్సరాలుగా సాహిత్యమే జీవితంగా, జీవితమే సాహిత్యంగా నడుస్తున్నవారు. ఏదైనా రాయడానికి పూనుకుంటే ఆ పనికి అలాగే అతుక్కుపోతారు, వారి దృష్టి అంతా అది పూర్తయ్యే వరకు దాని చుట్టే తిరుగుతుంది. అగ్రశ్రేణి ఆచార్యుల వద్ద శిష్యునిగా, సమకాలికులలో ఉన్నతంగా, ఎందరో విద్యార్థులకు ప్రియమైన గురువుగా మెలిగారు. ఇన్నాళ్ళ ఈ ప్రయాణంలో అవసరమైన చోట ఔచితీమంతంగా ఎంతటి వారినైనా మరొక్కసారి పరిశీలించండి అని సున్నితంగా చురకలు అంటించారే తప్ప, ఏనాడు వ్యక్తిగతంగా విమర్శించినది లేదు. విషయార్థియై వచ్చిన ఏ విద్యార్థిని వట్టి చేతులతో పంపలేదు, భోజనపు వేళ వచ్చినవాడు ఆకలితో వెళ్లలేదు. పలానా పుస్తకం అని వెళితే, అది వారి వద్ద లేకుంటే, దానికి సంబంధించి ఎక్కడ దొరుకుతుంది, ఎవరి వద్ద దొరుకుతుంది, ఎలా సేకరించాలో పూర్తి సమాచారాన్ని ఇచ్చి పంపిస్తారు. ఏది రాసినా, ఏది చదివినా ఓ కొత్త కోణంలో చూడడం వారి అలవాటు. చదివిన, చూసిన విషయాన్ని అలాగే గుర్తుంచుకొనే ఏకసంథాగ్రాహిత్వం, అలసట లేకుండా భిన్నభిన్న అంశాలమీద రచనలు చేసే ఉత్సాహశీలం,  రాసిన ప్రతి అక్షరాన్ని భద్రపరచుకునే తత్వం అన్నీ కలిసి సప్తగిరులలాగా సప్త బృహత్సంపుటాల ప్రచురణతో నిత్యానందరావుకు సాహిత్యలోకంలో శాశ్వతస్థానం సముపార్జించి పెట్టాయి.    

ఏనాడూ వ్యక్తిగత గుర్తింపు హంగులు ఆర్భాటాల జోలికి పోలేదు. అందరిలో ఒకరిగా నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ కలిసిపోతారు. కుట్రకు, కూహకాలకు, ముఠా రాజకీయాలకు, ఆమడ దూరంలో ఉన్నారు. చేయగలిగితే మేలు చేయాలి  లేకపోతే నోరు మూసికొని కూర్చోవాలంటారు. చైతన్యమహాప్రభు సాంప్రదాయం చేత ప్రభావితుడైన వారి తండ్రి తన కుమారునకు “నిత్యానందరావు” అని పేరు పెట్టారు. ఆ మహానుభావుడు ఏమి ఆశించి ఆ పేరు పెట్టారోగాని, ఎప్పుడూ నిష్కల్మషంగా, చిరునవ్వు నలంకరించుకొని కనిపిస్తారు. తండ్రిగారి చివరి అంకంలో వారి సేవ చేసి పునీతులయ్యారు. గృహస్థ ధర్మాన్ని, అటు ఉద్యోగ ధర్మాన్ని సమానంగా పోషించారు.

“అహంకార ద్వేషాలు, ఈర్ష్య అసూయలు స్వాభావిక ప్రకృతులే అయినా వాటి ప్రవాహంలో కొట్టుకొని పోయే స్థితి రాలేదు. ప్రశాంతంగా హాయిగా సంతృప్తిగా జీవితాన్ని గడిపాను. సంతృప్తిని మించిన సంపద మరేముంటుంది” అని జీవిత పరమార్ధాన్ని దర్శించిన సార్ధక జీవి.

“ ఇంత సాహిత్య వ్యాసంగాన్ని నేను జరిపానని ఆనందంగా చెప్పుకోవడానికి మూలం నా నిరంతర సాధన ఒకటైతే, సజ్జనులతో సద్గురువులతో నా సహవాసం మరో ప్రధాన అంశం.  ఓ పది, ఇరవై దొరకకపోయినా అన్నీ భద్రంగా ఉండడం మరో ముఖ్య విశేషం. నా ఉన్నత పాఠశాల, నా ప్రాచ్య కళాశాల అధ్యాపకుల గురించి రాయడంలో, నా విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపకుల గురించి (అక్షరమాల రెండవ సంపుటంలో) రాయడంలో నాకు ఉన్నది  వినయం, కృతజ్ఞతాభావం, అభిమానం, ఆర్ద్రత. నా జీవితాన్ని ఇంతవరకు ముందుకు నడిపించినవి ఈ నాలుగు అంశాలే……… ఎందరెందరో ఎన్నో విధాలుగా తమ సహాయ సహకారాలను అందించి తోడ్పడ్డారు. ఇది ఎవరి కోసమో, దేనికోసమో, ఏదో ఆశించి కాక, నాకోసం, నా ఆనందం కోసం ప్రచురిస్తున్నది ‘నాలోన గల వెల్గు నా పరిసరముల వారి రూపమున కన్పట్టుగాక’ అన్న ఎక్కిరాల కృష్ణమాచార్యుల వాక్కులకు అనుగుణంగా ఒక చారిత్రకమైన బాధ్యతగా భావించి నిర్వహిస్తున్నది. ఉపదేశాలు, బోధలు చేయడం కోసం కాదు. పుస్తక పఠనం పూర్తిగా పోయింది. తెలుగు భాష మాట్లాడడమే తప్ప రాయలేని తరం తయారయింది. వైయక్తికమైన క్షణికానందాల కోసం వాట్సాప్ లో తలదూర్చి బతుకుతున్న ఉష్ట్ర పక్షుల సంఖ్య  పెరిగిపోతుంది. సాధికారికంగా ప్రసంగించే వక్తలు, రాసే రచయితలు తగ్గుతున్నారు. క్రమేపి పాలన విద్యాది వ్యవస్థలన్నీ కుప్పకూలిపోతున్నాయి. ఇవన్నీ నిజమే కావచ్చు గాక! సమాజానికి నా రచనలు హితకరమైనవి, ప్రామాణికమైనవి అని నమ్ముతున్నాను. అందుకే సాహసంతో, శ్రమతో, ఆర్థికభారాన్ని లెక్కచేయకుండా నూతనతరం మీద విశ్వాసంతో సంపుటాలు తెస్తున్నాను….. ఇన్నాళ్లు “ప్రవృత్తి” మార్గంలో రచనావ్యసనిగా జీవించాను. చాలా కొత్త విషయాలు చెప్పాను. ఎన్నెన్నో సేకరించాను -అని ప్రశంసలు పొందాను. ఇకముందు “నివృత్తి” మార్గంలో ముందుకు సాగుతాను.  ప్రదర్శన కళ అయిన రచన కన్నా దర్శన కళ అయిన అంతర్దృష్టి కి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని భావిస్తున్నాను.

అధ్యాపకునిగా, పరిశోధకునిగా, పర్యవేక్షకునిగా, రచయితగా, గృహస్థుగా, లౌకికమైన నా పాత్ర సక్రమంగా నిర్వహించానన్న సంతృప్తి ఉంది. ఇది చాలు అందరికీ మరోసారి వినయంగా, ప్రేమ పూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను”  ఆరవసంపుటమైన సృజనానందం పీఠిక ముగిస్తూ అంటారు.  ఆచార్య వెలుదండ నిత్యానందరావు గారి జీవనసారాన్ని, దృక్పథాన్ని ఈ మాటలు వెల్లడిస్తున్నాయనడం నిర్వివాదాంశం.

నిత్యానందరావుగారివద్ద నేను నేరుగా చదువుకోకపోయినా వారు నాకు గురువులే.  నా పరిశోధనాంశ విషయమై వారిని మొదటిసారి కలిశాను. అనుకోకుండా వారి ఇంటికి దగ్గరలోనే నేను ఉండటం వల్ల వారితో సాన్నిహిత్యం పెరిగింది.  నా పరిశోధనకు సంబంధించిన ఎన్నో పుస్తకాలను, ఇతర సాహిత్యసమాచారాన్ని అందించి ప్రోత్సహిస్తున్నారు. కొత్తగా ఉద్యోగాలు పొందిన మాలాంటి  శిష్యులను  ఇంటికి  ఆహ్వానించి సత్కరించి ఆశీర్వదించారు.  జీవితంలో నేను మర్చిపోలేని అనుభూతి. ఇది నాకు కలిగిన తొలి సత్కారం. తండ్రి బిడ్డల మీద చూపే మమకారాన్ని మా మీద కురిపిస్తారు. వారితో మాట్లాడుతున్నప్పుడు, ప్రయాణాలు చేస్తున్నప్పుడు  వివిధ సాహిత్య అంశాలను బోధిస్తూనే ఉంటారు. సరదాగా నవ్విస్తూనే ఉంటారు. ఛలోక్తులు విసురుతారు. పదాలతో ఆడుకుంటారు. అవి కూడా సాహిత్య సంబంధం కావడం విశేషం.  విస్తార సాహిత్య కృషి సల్పిన ఆచార్య వెలుదండ నిత్యానందరావు గురించి ఈ వ్యాసం రాసే అవకాశాన్ని నాకు ప్రసాదించిన మా గురువుగారు తెలుగు శాఖ అద్యక్షులు ఆచార్య సాగి కమలాకర శర్మ గారికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ  ముగిస్తున్నాను.

-****-

సాహిత్యంలో అనేకరకాల ప్రక్రియలున్నాయి. అందులో చాటువులు కూడా ఒక భాగం. చాటువుకు నైఘంటికార్థం ప్రకారం ‘ప్రియమైనమాట (చాటు: ప్రియవచనం). ఆ చాటువు (ప్రియమైనమాట) వచనరూపంలో, గేయరూపంలో, పద్యరూపంలో ఎలా అయినా ఉండవచ్చు (ప్రస్తావన, సంస్కృతాంధ్ర చాటుమణిమాల). చాటువుల్లో చిరుధాన్యాల గురించి తెలుసుకుందాం.

చిరుధాన్యాలు: నైఘంటికార్థం

చిఱు:

చిఱు : వై. విణ. వృత్తి యందు చిఱుత శబ్దమునకు మీది వర్ణము లోపింపగా మిగిలిన రూపము. ఉదా. చిఱుగజ్జె,

చిఱుగెంపు, చిఱుచెమట, చిఱుచేప, చిఱుగాలి మొదలైనవి. చిఱుత – చిఱు చిరు

ధాన్యము(0):

ధాన్యము (0) వ 1. కొలుచు (నవధాన్యములు – గోధుమలు, యవలు, పసలు, సనగలు, కందులు, బొబ్బరలు, నువ్వులు, మినుములు, ఉలవలు), 2, దనియాలు (శ.ర). భాషాపరంగా చూస్తే చిరుధాన్యాలు, సిరిధాన్యాలు(శ్రీ-సిరి, ధాన్యాలు) దుష్టసమాసాలు.

సాహిత్యంలో ఒక భాగమైన చిరుధాన్యాల గురించి తెలుసుకుందాం. ఆంగ్లకొలమానం ఎక్కువగా వాడుకలోకి రాక పూర్వం ఏ ధాన్యాలనైనా కొలపాత్రలతో – తవ్వ, పేరు, మానిక, అడ్డ, కుండతో మొదలైన వాటితో కొలిచేవారు. ఈ కారణంగానే ‘కొలుచు’ అనునది ధాన్యానికి మారుపదంగా నిఘంటువుల్లో చేరిందని చెప్పవచ్చు. పదాలకు సంకోచవ్యాకోచాలు చెందుతుంటాయి. అది సహజం. అందువల్లనే ‘నన్నయనాటి కంపు మనకు ఇంపుగాదు’ అని ఈనాడు అంటున్నాం. నన్నయ నాడు (క్రీ.శ.11వ శతాబ్దం) కంపు పదానికి కేవలం ‘వాసన’ అనే అర్థం ఉండేది. ఈ నాడు కంపు అంటే ‘ముక్కు మూసుకునేంత దుర్వాసన’ అనే అర్థంలో ప్రయోగిస్తున్నాం. అలాగే ధాన్యం అనే పదం యొక్క అర్థం ‘కొలుచు’ అనే క్రియాపదం ‘కొలిచే పంట’కు పర్యాయపదంగా మారిందనవచ్చు.

ధాన్యాలు అనేకరకాలు. ఈ విషయం మీ అందరికీ తెలిసిందే. వాటిని మనం అనేకరకాలుగా – ఆకారస్వరూపం, పంటపండే కాలం, వంటవండించే పద్ధతులు, విత్తేపద్ధతులు, ఉపయోగం మొదలైన వాటిని బట్టి విభజించవచ్చు. గత థాబ్దం నుండి ‘చిరుధాన్యాల’నే పదం విపరీతంగా వాడుకలోకి వచ్చింది. దానికి అనేక కారణాలున్నాయి. వాటన్నిటి గురించి ఇక్కడ చర్చించడం భావ్యం కాదు.

చిరుధాన్యాలుగా ప్రధానంగా రాగులు, ఊదలు, కొర్రలు, సజ్జలు, జొన్నలు మొదలైనవాటిని మాత్రమే మనం పరిగణిస్తున్నాం. రాగులు, కొర్రలు మొదలైనవి 90 రోజుల్లోనే చేతికి వస్తాయి. కాని వీటి కన్నా సజ్జలు, జొన్నలు ఎక్కువ కాలం తీసుకుంటాయి. ఇప్పుడు ఇక్కడ కేవలం జొన్నలు, వాటితో చేసిన అంబలి గురించి మాత్రమే తెలుసుకుంటున్నాం. చాటువుల్లోనూ, శిష్టసాహిత్యంలోనూ వీటి ప్రస్తావన గురించి తెలుసుకుందాం.

జొన్నకూడు, అంబలి:

కావ్యయుగం(క్రీ.శ.14-15వ శతాబ్దం)లో శ్రీనాథుడు మిక్కిలి పేరుపొందినవాడు, కవిసార్వభౌమునిగా ప్రసిద్ధుడు. అతను చిరుధాన్యాల్లో భాగమైన జొన్నలతో తయారైన ఆహారం గురించి ఏం చెప్పాడో తెలుసుకుందాం.

కంద పద్యం:

రసికుడు పోవడు పలనా

డసగంగా రంభయైన ఏకులె వడకున్‌

వసుధేశుడైన దున్నును

కుసుమాస్త్రుండైన జొన్నకూడే కుడుచున్‌ (సంస్కృతాంధ్ర చాటుమణిమాల)

(పలనాడులో రంభ వంటి అందగత్తె కూడా ఏకులే వడకుతుంది. అక్కడి దొరలు (వసుధేశుడు, రాజు) కూడా (నాగలి పట్టి),పొలం దున్నుతాడు. మన్మథుడైనా జొన్నకూడే తింటాడు. కాబట్టి రసికుడు ఎవరైనా పలనాడు పోడని అన్నాడు)

పలనాడులోని పరిస్థితి:

శ్రీనాథుడు రాజాస్థానాల్లో తిరుగుతూ, భోగలాలసాలను అనుభవించినవాడు, రసిక జీవనం గడిపినవాడు. ఆయన ఒకసారి పలనాడు వెళ్లాడు. అక్కడి ప్రజల ఆహారం, ఆచారవ్యవహారాలు మోటుగా ఉండేవనీ, మోటువాడైనా, సుకుమారుడైనా జొన్నకూడే తింటారనే విషయాన్ని పరిహాసంగా పై పద్యంలో చెప్పాడు.

ఉత్పలమాల:

పుల్ల సరోజ నేత్ర యల పూతన చన్నుల చేదు ద్రావి నా

డల్లదవాగ్ని మ్రింగితి వటంచును నిక్కదవేల తింత్రిణీ

పల్లవ యుక్తమౌ నుడుకు బచ్చలి శాకము జొన్నకూటితో

మెల్లన యొక్క ముద్ద దిగ మ్రింగుము నీ పస గాననయ్యెడున్‌II

‘కృష్ణా! ఆనాడు నీవు చనుబాలవిషాన్ని తాగి హరించుకున్నావనీ, కార్చిచ్చును నోటిలో మింగి, చల్లార్చావనీ గొప్పలు చెప్పుకుంటున్నావు. అదేమంత గొప్ప విషయం కాదు. నీకు చేతనైతే జొన్న అన్నంలో చింత చిగురు వేసి వండిన బచ్చలికూరను కలుపుకొని, ఒక్క ముద్ద తిని చూడు. అప్పుడు నీ సామర్థ్యం తెలుస్తుంది).

శ్రీనాథుడు పలనాడులో తిరుగుతూ ఒకరింటికి ఆతిథ్యానికి వెళ్లాడు. అప్పుడాయనకు జొన్నన్నం, బచ్చలికూర భోజన0లో వడ్డించారు. ఆ సందర్భంలోనే కృష్ణుణ్ని సవాలు చేస్తూ, పై పద్యం చెప్పాడు.

శ్రీనాథుని మాటలను బట్టి చూస్తే విషాన్ని అయినా సులభంగా జీర్ణం చేసుకోవచ్చు కానీ జొన్న అన్నం, చింతచిగురు వేసి వండిన బచ్చలికూర తొందరగా జీర్ణం కాదనే విషయం తెలుస్తుంది. అంతేగాకుండా పలనాడు వాతావరణ పరిస్థితులు, ప్రజాల ఆర్థికపరిస్థితిగతులు, వర్షాధారపంటలు, ఆహారపు అలవాట్లు, ప్రజలస్థితిగతులు తెలుస్తున్నాయి.

శార్దూలం:

కుల్లాయుంచితి కోక చుట్టితి మహాకూర్పాసముం దొడ్లితిన్‌

వెల్లుల్లిం దిలపిష్టము న్మెసవితి న్విశ్వస్త వడ్డించగా

చల్లాయంబలి త్రావితిన్రుచుల దోసంబంచు పోనాడితిన్‌

తల్లీ కన్నడ రాజ్యలక్ష్మి! దయలేదా? నేను శ్రీనాథుడన్‌

(సంస్కృతాంధ్ర చాటుమణిమాల)

(కుల్లాయి కట్టుకున్నాను, చీర(కోక) ధరించాను, పొడుగు చేతుల పెద్ద చొక్కా తొడుక్కున్నాను. పూటకూటింటిలో విత0తువు వడ్డించగా వెల్లుల్లిని, నువ్వుపిండిని తిన్నాను. చల్లతో కూడిన అంబలిని తాగాను. రుచులను ఆశించడం తప్పని మానుకున్నాను. ఓ తల్లీ కన్నడరాజ్యలక్ష్మీ! నేను శ్రీనాథుడిని, దయలేదా అని అంటూ ఆ కన్నడతల్లికి తన దుర్దశను శ్రీనాథుడు రాజదర్శనానికి ఎదురుచూస్తున్న రోజులలో విన్నవించుకున్నాడు).

ఒకనాడు శ్రీనాథుడు కన్నడదేశానికి వెళ్లినప్పుడు రాజసన్మానం తొందరగా లభించని సందర్భంలో శ్రీనాథుడు కన్నడరాజ్యలక్ష్మితో మొరపెట్టుకున్న పద్యమిది. అని అంటారు. శ్రీనాథుడు పలనాడులోనే గాకుండా కన్నడనాడులో కూడా కష్టాలుపడ్డట్లు తెలుస్తుంది.

ఆటవెలది:

వంగతోట నుండు వరిమళ్లలో నుండు

జొన్నచేల నుండు చోద్యముగను

తలుపుమూల నుండు తలమీద నుండును

దీని భావమేమి తిరుమలేశI

పై పద్యం చదువగానే వంగతోటలో, పరిమళ్లలో, జొన్నచేలలో, తలుపుమూల, తలమీద ఉండేది ఏమిటి అనే ప్రశ్న,ఆలోచన మన మనసులో మొలకెత్తుంది. కాని కొంచెం లోతుగా ఆలోచిస్తే అందులోనే మనకు జవాబు కూడా లభిస్తుంది. పదాల విరుపును గమనిస్తే అసలు విషయం బోధపడ్తుంది.

వంగ తోటన్‌ ఉండు – తోటలోన వంగ ఉండు

వరి మళ్లలో నుండు – మళ్లలోన వరి ఉండు

జొన్న చేల నుండు – చేలన్‌ జొన్న ఉండు

తలుపు మూల నుండు – మూలన్‌ తలుపు ఉండు

తల మీద నుండును – మీదన్‌ (పై భాగాన) తల ఉండును (ఉంటుంది)

వేసవికాలం – అంబలి ప్రస్తావన:

చంపకమాల:

తెలినులి వెచ్చ యోగిరము దీయని చేరులు దిమ్మనంబులున్‌

బలుచని యంబళుల్‌ చెఱకుబాలెడ నీళ్లు రసావళుల్‌ ఫలం

బులును సుగంధ శీతజలమున్‌ నడపిందెలు నీరు చల్లయున్‌

వెలయగ బెట్టు భోజనము వేసవి జందనచర్చ మున్నుగన్‌బబ

(వేసవికాలంలో అతిథులకు ముందుగా తాపం చల్లార్చే గంధపుపూతపెట్టి, ఆయా పదార్థాలు వడ్డిస్తున్నారు.

కొంచెం వేడి గల అన్నం, తియ్యనిచారు, తీపిపదార్థాలు, పలుచని అంబళులు, చెరకుపాలు, కొబ్బరినీళ్లు, తీపి భక్ష్యాలు, పండ్లు, వాసనగల చల్లనినీరు, వేసవి వడను పోగొట్టడానికి ఊరవేసిన మామిడి పిందలు, నీరులెక్కువగా కలిపిన మజ్జిగతో తృప్తికలిగే విధంగా (విష్ణుచిత్తుడు అతిథులకు భోజనం పెట్టును. (ప.81, ప్రథమాశ్వాసం, ఆముక్తమాల్యద) (పైన చెప్పిన పదార్థాలన్నీ వేడిని పోగొట్టే పదార్థాలు), సజ్జ వేడి, జొన్న చలువ అంటారు.

పై పద్యాలను బట్టి చిరుధాన్యాల వైశిష్ట్యం, వాటిని తినడానికి రసికులు పడే కష్టాలు, ప్రజల స్థితిగతులు తెలుస్తున్నాయి. అంతేగాకుండా ‘ఓడలు బండ్లు, బండ్లు ఓడలు అవుతాయనే నానుడి కూడా ఈ చిరుధాన్యాలకు వర్తిస్తుంది. ఒక నాడు తినడానికి అయిష్టపడేవారు ఈనాడు ఆరోగ్య కారణంగా రొట్టెలు, ఉప్మా, గట్క, అంబలి, జావా రూపంలోతప్పనిసరిగా తినవలసిన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి.

జొన్నలు పండే ప్రాంతానికి జొన్నలగడ్డ(గెడ్డ) అనే పేరు ఉన్నట్లుగానే ఆ పేరుతో ఇంటిపేర్లు కూడా ఉన్నాయి. జొన్నలగడ్డ(గెడ్డ), జొన్నాడ అనే ఇంటిపేర్లు రెడ్లలో, బ్రాహ్మణుల్లో కనిపిస్తున్నాయి (బ్రాహ్మణుల గోత్రములు, ఇండ్లపేర్లు -శాఖలు). జొన్నలగడ్డ ఇంటి పేరుతో ఉన్న వ్యక్తులు ‘ఇంటర్‌ నెట్‌’ లో కూడా కనిపిస్తారు. జొన్నలగడ్డ గ్రామం గు0టూరుజిల్లాలో ఉంది. చిరుధాన్యాలలో భాగమైన జొన్నలు భోగిపండ్లలోనూ, తలంబ్రాలలోనూ కలుపుతారు. జొన్నలు కేవలం ఆహారం మాత్రమే గాకుండా ఒకసాంస్కృతిక వస్తువు అని కూడా చెప్పవచ్చు. వరిధాన్యాన్ని పొట్టుధాన్యంగానూ, సజ్జలు. జొన్నలను గట్టిధాన్యంగానూ పరిగణిస్తారు. వీటిలో పొట్టురూపకంగా ధాన్యం వృధా కాదు.

ఇలా జానపదుల రామాయణం కథలో భరతునికి పన్ను ఎగవేయడానికి (మోసగించడానికి కూడా ఈ జొన్న ఉపయోగపడింది. భరతుడు ‘మంచి ఫిలాసఫర్‌ (తత్త్వవేత్త). కాని సమర్థుడైన పరిపాలకుడు కాడు. హరతుని మంచితనాన్ని అలుసుగా తీసుకొని రైతులు పంటలు పండలేదని, పన్నులు ఎగవేస్తుంటారు. మంత్రులు ఈ విషయాన్ని భరతుని దృష్టికి తీసుకు వస్తారు. అప్పుడు భరతుడు ‘పంట పైకి కనిపించే విధంగా) వంగడాలు వేయమని చాటింపు వేస్తారు. రైతులు మొక్కజొన్న వేస్తారు. రైతులు మొక్కజొన్నలు విత్తి, మధ్యనున్న కంకులు తెంపుకొని, పంట పండలేదనిభరతునికి చూపిస్తారు.

భరతుడు ఈ సారి మొక్కమధ్యలో కాత కాసే పంటలు వేయమంటాడు. అప్పుడు రైతులు ఉల్లిగడ్డ, వేరుశనగ మొదలైనవి వేస్తారు. వీటికి పైన పూలు వస్తాయి. కాని భూమిలోపల (మొక్కకింద) కాపు వస్తుంది. రైతులు భూమిలోని గడ్డలు తెంపుకొని, మొక్కలను చూపించి పంట పండలేదని చెప్తారు. ఈసారి భూమిలోపల పండే పంటలు వేయమంటాడు. అప్పుడు రైతులు ‘జొన్న’ వేస్తారు.

జొన్నకర్ర, మొక్కజొన్నకర్ర చూడడానికి ఒకే విధంగా ఉంటాయి. రైతులు జొన్నమొక్క పైభాగంలోని కంకులు తెంపుకొని, పంట పండలేదని చెప్తారు. ఈ విధంగా జొన్నపంట పరిపాలకులను మోసం చేయడానికి కూడా పనికివచ్చింది.అందుకే పరిపాలకులకు క్షేత్రపరిజ్ఞానంకూడా ఉండాలంటారు. ఇలా ఒక్కొక్క ధాన్యం, ఆహారపదార్థం గురించి ఎంతైనా చెప్పుకుంటూ పోవచ్చు.

(అంబలి – చిరుధాన్యాలపిండి, నూకలు లేదా బియ్యం చేర్చి జాలువారుగా వండిన ఆహారం., గటక(గట్క) – చిరుధాన్యాలతో గట్టిగా వండిన వంట.

బర్పట – రవ్వలాగ విసరిన ధాన్యం.

ఆధార గ్రంథాలు:

1. సంస్కృతాంధ్ర చాటుమణిమాల

2. ఆముక్తమాల్యద

3. బ్రాహ్మణుల గోత్రములు, ఇండ్లపేర్లు – శాఖలు

4. శబ్దరత్నాకరం

     ప్రపంచ భాషల వ్రాత లిపుల్లో మొదటి ఉత్తమ లిపి కొరియా  దేశానిది కాగా  , రెండవ ఉత్తమలిపి  తెలుగు కావడం మనకు గర్వకారణం .
కాలికి బలపం
        అవసరం ఉన్నందున దూరభారాలు లెక్కించకుండా తిరిగినప్పుడు కాలికిబలపం కట్టుకుని తిరుగుతున్నాడని అంటారు .    బలపం అనేది రాతిముక్క. పలకాబలపం అనే వి ఒకప్పుడు విడదీయలేని జంట పదాలు . ఒకప్పటి విద్య విధానానికి ఆనవాళ్ళు . ఒక్కసారి పలక  కొంటె ఒకరి తర్వాత మరొకరు వాడుకునే సౌకర్యం ఉన్న సాధనం . తిరగలేక బాధపడుతున్నట్లు ,తిరగక  తప్పదన్నట్లు చెప్పడమే దీనిలోని అసలు ఉద్దేశ్యం .
ఖండితం
                ఈ సంస్కృత పదానికి నరకబడినది అని నిఘంటు అర్థం . యుక్తులు చెప్పి ,ఒక వాదాన్ని నిరాకరించడం కూడా ఖండించడమే . ఈ రోజుల్లో ఏ రాజకీయ    నాయకుని ఏ విషయంలో అభిప్రాయం అడిగినా  యదుటివారు చెప్పింది ఖండిస్తున్నాను అనే అంటారు . దేన్ని ఖండిస్తున్నాడు ,ఎందుకూ ఖండిస్తున్నాడు అతనికే తెలియదు . అతనికే తెలీనప్పుడు మనకు తెలిసే అవకాశం లేనేలేదు . ఖండితంగా చెప్పడమంటే స్పష్టంగా ,దాపరికం లేకుండా అనే అర్థంలోనే నేడు వాడుతున్నాం
గుడ్డి గవ్వ
         కొన్ని ఏళ్ళ క్రితం గవ్వలు నాణాలుగా చెలా మణిలో ఉండేవి. అంటే గవ్వలిచ్చి ,కావలసిన సరుకులను కొనేవాళ్ళు . గవ్వ విరిగిన ,పగిలిన అది గుడ్డిగవ్వ . అది వ్యాపార వ్యవహారాలలో చెల్లుబాటయ్యేది కాదు . ఎందుకూ  పనికిరానిదని  అర్థం . బీదవారిని గుడ్డిగవ్వ పాటి ఖరీదు చేయడని  భావించేవారు .
ఘంటాపథం
         తెలుగులో ఈ పదానికి నొక్కి చెప్పుట , బల్ల గుద్ది  చెప్పుట అనే అర్థాలున్నవి . తాను నమ్మిన దాన్ని ఎదుటివారు సంశయించినప్పుడు వారికీ బోధ పడేలా నొక్కి చెప్పడం ఘంటాపథం .
చిరునామా
                        చి రునామా అనేది ఇ ప్పుడెక్కడా  వాడటం లేదు . ఆ స్థానం  లో Address వచ్చి , పీఠం వేసుకుని కూర్చున్నది .ఈ అడ్రసునే ఒకప్పుడు చిరునామా , విలాసం అనే వారు . ఇది హిందీ నుంచి వచ్చిన మాట అని సి. పి  బ్రౌన్ అభిప్రాయం . అన్యదేశ్యం అని మరికొందరి భావన . ఇ వన్నిటిని  పక్కకు నెట్టి అడ్రసు స్థిరపడింది . సులువుగా చెప్పాలంటే క్లుప్తంగా ఒక వ్యక్తి నామ , నివాసస్తలాల వివరం చిరునామా.
జరిగిన కథ
             నిజంగా సంఘటిల్లిన కథను జరిగిన కథ అంటారు . అయితే మనం ఇ ప్పుడీ అర్థంలో వాడటం లేదు . వార , మాస పత్రికలు పెద్ద కథలను ,ధారావా హికలను  ప్రోత్సహించడం ,ప్రచురించడం మొదలె ట్టాక  కథలోని కొద్ది భాగాన్ని ప్రచురించి ,మిగిలిన కథను తరువాతి సంచికలో చదవమని సూచించే అవసరం ఏర్పడింది . మిగిలిన భాగాన్ని ప్రచురించేటప్పుడు  అంతవరకూ  జరిగిందాన్ని క్లుప్తంగా చెప్పాల్సిన పరిస్తితి  ఏర్పడింది . దానివల్ల సత్యమైన ,గడచిన అనే అర్థంలో జరిగిన కథ వాడటం తప్పనిసరైంది .
టిప్పణి
              ఒ  క  గ్రంధంలోని  విశేషాలను వివరిస్తే అది టీక అనీ ,కటిన పదా లకు అర్థాన్ని వివరిస్తే అది టిప్పణీ అని సామాన్యమైన అర్థం . పద్యాల్లోని పదాలను ,అర్థాలను వచన క్రమంలో  పెట్టడమే తాత్పర్యం . తెలుగులో టీ కా తాత్పర్యాలకే ప్రచారం ఎక్కువ . ఒకనాటి సాహితీ సంప్రదాయాలను పరిచయం చేసుకోవాలంటే ఇ లాంటి పదాల పరిచయం అవసరం .
TLAYINCHU
         ఇది హిందీ /ఉర్దూ నుంచి వచ్చిన పదం . తెలుగులో పని ఎగ్గొట్టు ,మోసగించు అనే అర్థాలున్నాయి . అయితే నేడు మనం తప్పించుక తిరుగు ,తప్పుదారి పట్టించు ,మోసగించు అనే అర్థాలతో బాటు కావాలని ఆలస్యం చేయు అనే అర్థంలోనూ వాడుతున్నాం .
డ బ్బాకొట్టు
           డబ్బా అనేది హిందీ మాట  దానికి తెలుగు నిఘంటువుల్లో తుపాకీ మందు ఉంచుకునే తోలుపెట్టే అని అర్థం ఉంది దీనికి కోతలు కోయు ,పొగడు అనే వ్యవహారిక ఆర్గాలు ఉన్నాయి. నేటి వాడుకలో చప్పుడు చేస్తూ పోవడం, పొగడుకోవడంతో పాటు అనవసరంగా పొగడు ,అతిగా పొగడు అనే అర్థాలు ఉన్నాయి నేడు.
అణాకాణీ
               రూపాయికి 100 పైసల విధానం వచ్చాక రకరకాల పాత  నాణా లు వాటి లెక్కలు మరుగున పడిపోయాయి  .పేర్లు కొన్ని వ్యవహారంలో నిలిచిపోయా యి . అలాంటి వాటిలో అణాకాణీ  40 , 50 ఏళ్ల క్రితం వరకు పలుకుబడిలో ఉండేది. ఒకప్పుడు రూపాయికి 16 అణాలు అంటే 96 పైసలు ఉండేవి . దాన్నిబట్టి పదహారణాల ఆంధ్రుడు అనే మాట ఎక్కువగా వినబడేది. అంటే మాట,లో కట్టుబొట్టులో తెలుగు లక్షణాలున్న వాడని అర్థం. రూపాయిలో 16వ వంతు అణా  దాంట్లో నాలుగవ వంతు కాణీ . అందువలన చిల్లర మనిషి అనే అర్థంలో అణాకాణీ  మాట వాడేవారు. ఇలా వాడే రోజుల్లో కాణీ ఖర్చు లేకుండా పెళ్లి చేశాడు అనే మాటలు పుట్టాయి . అణా అనేది సత్తు నాణెం.
తాహతు
 తెలుగు సినిమాల్లో  తరచూ వినిపించే మాట ఇది .  హిందీలో తాకత్ అనే శబ్దం నుంచి పుట్టిన మాట.  హిందీలో ఈ మాటకు బలం , శక్తి , అధికారం అనే అర్థాలు ఉన్నాయి  తెలుగులో  అధికారంతోపాటు హోదా,స్థాయి  అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి  
        ఆయన  తాహతు  ఎక్కడ ?   మనది ఎక్కడ ? ఈ మాటలు మన సినిమాల వల్ల రాజకీయ నాయకుల వల్ల ప్రజల నోళ్లలో నానుతున్నాయి.
దుంప నాశనం
          తెలుగువారికి ప్రత్యేకమైనది  ఈ తిట్టు . మొక్కల పుట్టుకకు  ,పెరుగుదలకు మూల కారణమైంది దుంప . అది నశిస్తే , ప్రస్తుతమున్న మొక్క వంశమే నశించినట్లు లెక్క.  ఎదుటి వ్యక్తి గాక  అతని వంశమంతా నశించాలని   దీనికి అర్థం . ఇంగ్లీష్ తిట్లు  అలవాటయ్యాక  తెలుగు తిట్లు  మరిచిపోతున్నాము  అ.యినా  కొన్ని పదాల యొక్క  అసలు  అర్ధాన్ని  తెలుసుకోవాలి .
ధనియాల జాతి
      తిట్టి, కొట్టి బాధిస్తే ,గాని దారికి రాని, పని చేయని వ్యక్తులను గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ మాటను వాడతారు  . ధనియాలను  ఉన్నవి ఉన్నట్లు పాతేస్తే మొలకెత్తవు.   వాటిని  చెప్పు కింద నలిపి, నాటాలనేది విశ్వాసం  అలా  పీడించి, హింసించి, భాధిం చినప్పుడే గాని మర్యాదగా చెప్పితే, పనిచేయని వాళ్లని ధనియాల జాతి అంటారు.
నదీ నదాలు
 ఇది ద్వంద్వ సమాసం .  ఇందులోని నది, నదం రెండూ సంస్కృత పదాలే.   నదం అంటే తూర్పున పుట్టి, పడమటికీ ప్రవహించేది .  మనదేశంలో నర్మదా, తపతి నదాలు .  నది అంటే పడమట పుట్టి, తూర్పుకు ప్రవహించేది.   ఇంత  సూక్ష్మమైన  విషయాన్ని   గమనించి , ప్రత్యేకంగా  పేరు పెట్టిన  మన  పూర్వీకుల పరిశీలనా శక్తికి నమస్కారాలు .
పాలు
 పాలు అనగానే మనకు ఆవు , గేదె ,మేక ,గాడిద  గుర్తొస్తాయి కదా ! ఇవన్నీటిని మరిపింప చేసేది అమ్మ .ఆమె ప్రేమ . ఇవాళ పాలుకు ఉన్న ఎన్నో అర్థాలలో కొన్నింటిని చెప్పుకుందాం పాలతో కలిసి కోపాలు ,తాపాలు ,శాపాలు ,మురిపాలు ఇలా ఎన్నో రకాలు .
          కృష్ణుడు రాయబారంలో పాండవులకు సగపాలిమ్మని అడిగాడు.   ఇక్కడ పాలు అంటే భాగం . రాజుల సొమ్ము రాళ్లపాలు అన్నప్పుడు  రాళ్ళల్లో కలిసిపోయాయని అర్థం . దేవా నా పాల రావా అంటే  నన్ను రక్షించడానికి రావా  అని భావం .   జిల్లేడు పాలు అంటే రసం అనే అర్థం .ఇలా పాలు అనే పదానికి ఎన్నో అర్థాలు ఉన్నాయి .
 ఫల సాయం
             ఫలసాయం   అన్న మాటకి పంట అనే అర్థం ఉంది .  వ్యవసాయం చేయగా వచ్చే ఆదాయం ఫలాయం . కానీ నేడు పంట దిగుబడిని సూచించడానికి ఫలసాయం అనే మాటను  వాడుతున్నాము .
బాదరబందీ
                ఒకప్పుడు నిజాం రాష్ట్రంలో  ఉద్యోగులు పొడుగాటి అంగీ ధ రించడం సంప్రదాయం . వాటికి ఇప్పట్లో లాగా గుండీలు ఉండేవి కావు .ఓవైపు తాళ్లు   ,మరోవైపు వాటిని దూర్చడానికి రంద్రాలు ఉండేవి . ఎదురెదురుగా వాటిలో నుంచి దూ ర్చిన తాళ్ళను ముడి వేసేవారు . ఇవి 12 ఉండేవి . ఈ పద్ధతిని బారాబంది , బారాబుంది అనేవారు .ఇది చాలా సమయం తీసుకుంటుంది .విసుగు పుట్టిస్తుంది .అలా ఈ బారాబంధి కాస్త బాదర  బందీగా మారిపోయింది . సరిగా కట్ట కుంటే నలుగురిలో నగుబాటు . ఇలా 12 ముళ్ళు వేయడం . విప్పటం చికాకు పుట్టించేది .ముళ్ళు సరిగా వేయకుంటే , విప్పడం మరి కష్టం . ఇలా విసుగు పుట్టించే వ్యవహారం ,అనవసర శ్రమ అనే అర్థంలో బాదరబందీ అనే పదాన్ని వాడతారు .
భత్యాలు
             పనిచేసినప్పుడు ఇచ్చేది జీతం .తర్వాత వచ్చేది పింఛన్ . బత్తా   అనే హిందీ లేదా ఉర్దూ మాటకు తెలుగు మాట భత్యం .ఇది తాత్కాలిక , ప్రత్యేక సేవలకు ప్రతిఫలంగా ఇచ్చేది . రాను రాను భత్య మనేది జీతానికి భిన్నంగా , అదనంగా ముట్ట చెప్పేది అనే అర్థం వచ్చింది .  అప్పటినుంచి  కరువు భత్యం ,దిన భత్యం ,ప్రయాణ భత్యం ,  అదనపు భత్యం ఇవన్నీ వచ్చి చేరాయి   .ఒకప్పుడు జీతభత్యాలు ధన రూపంలోనే గాక వస్తు రూపంలో కూడా ఉండేవి
మందలింపు
           తప్పుగా మాట్లాడిన వారిని , తప్పుడు పనులు చేసిన వారిని సుకుమారంగా హెచ్చరించడాన్ని  మందలింపు అంటారు . తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఈ మాటకు పరామర్శ , ఓదార్పు అనే అర్ధాలు ఉన్నాయి . మిత్రులు , బం ధువులు ,ఆత్మీయుల్లో ఎవరైనా ఇబ్బందుల్లో ఉంటే పలకరించి , ఓదార్చి , కష్టసుఖాలు విచారించడాన్ని మందలించడం అని అంటారు ఈ ప్రాంతంలో .
యక్ష ప్రశ్నలు
            సమాధానం చెప్పడం సాధ్యం కానీ చిక్కు ప్రశ్నలు ఎవరైనా అదేపనిగా అడుగుతూ ఉంటే యక్ష ప్రశ్నలు వేస్తున్నాడయ్యా అని అంటారు  . ఈ జాతీయానికి సంబంధించిన కథ మహాభారతంలో ఉన్నది . పాండవులు అరణ్యవాసం చేస్తున్న సమయంలో , ఈ సంఘటన జరిగింది .ఒకసారి  పాండవులు అందరికీ అలసట , దాహం కలిగాయి . అప్పుడు చెరువులోని నీరు తీసుకోవడానికి వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ ఉండేటటువంటి యక్షుడు ధర్మరాజును కొన్ని ప్రశ్నలు అడుగుతాను వాటికి సమాధానాలు చెప్పితే ,ఈ నీళ్లు తాగడానికి అనుమతి ఇస్తాను అని చెప్పాడు .  యక్షుడు ఎన్నో చిక్కు ప్రశ్నలు అడిగాడు . అన్నిటికీ ధర్మరాజు సరిగ్గా సమాధానాలు చెప్పాడు .  తన తమ్ముళ్లందరినీ కూడా కాపాడుకున్నాడు.
రాజధాని
       రాజులు ఉండే ప్రధాన నగరం రాజధాని . ఇప్పుడు రాజులు  లేరు గాని , రాజభోగాలు ఉన్నాయి.   రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి . వాటికి పరిపాలనా కేంద్రాలుగా ముఖ్య పట్టణాలు ఉన్నాయి .వాటిని కూడా రాజధానులనే పిలుస్తున్నాము . రాజు లేకున్నా పాత అలవాటు ప్రకారం ప్రధాన నగరాన్ని రాజధాని అంటున్నాము  .
లక్షణ
          మీరు సరిగానే చదివారు ఇది లక్ష్మణుడు కాదు . లక్షణ . శ్రీకృష్ణుని  అష్టభార్యలలో చివరిది లక్షణ . ఈమెను కృష్ణుడు మత్స్య యంత్రాన్ని కొట్టి ,వివాహం చేసుకున్నాడు . ఈ సంగతి అన్నమాచార్యుల వంశానికి చెందిన తాళ్లపాక తిరువేంగళ నాథుడు అష్టమహిషి  కళ్యాణం అ నే కావ్యంలో  చాలా చక్కగా వర్ణించాడు .మత్స్య యంత్రాన్ని కొట్టడం అనగానే అందరికీ అర్జునుడు మాత్రమే గుర్తొస్తాడు . ఈ లక్షణ స్వయంవరంలో భీముడు , కర్ణుడు కూడా ప్రయత్నించారు , కానీ సాధ్యం కాలేదు . చివరగా శ్రీకృష్ణుడు వెళ్లి మత్స్య యంత్రాన్ని ఛేదించి ,లక్షణను  వివాహం చేసుకున్నాడు
వారాలబ్బాయి
             ఇప్పటిలాగా వసతి గృహాలు , ఉచిత వేతనాలు లేని రోజుల్లో పేద విద్యార్థులు ఏ బడి పంచలోనో  తలదాచుకుని , సంపన్న గృహస్తులను ఆశ్రయించి , భోజన వసతి సంపాదించేవారు . ఏ ఒక్కరి మీదనో ఆధారపడక ,పూటకో ఇంట్లో తింటూ , బట్టల కోసం కొందరినీ ,పుస్తకాల కోసం మరికొందరిని , ఆశ్రయించి , చదువుకునేవాళ్లు . అలా దుర్భర జీవితం గడుపుతూ , చదువుకునే వారిని వారాలబ్బాయి అనేవారు .అమ్మాయిలు ఇలా చదివే పద్ధతి లేనట్టుంది . అందుకే వారాల అమ్మాయి అనే పదం పుట్టలేదు . ఇప్పుడు ఈ రకంగా చదివే వాళ్ళ సంఖ్య చాలా అరుదు .
శాఖాహారం
          చాలా భోజనశాలలను శాఖాహార భోజనశాల అని రాయడం , పలకటం మన అలవాటు . శాఖ అంటే కొమ్మ . శాకం అంటే కూర .మాంసాహారం దొరకదని కూరగాయల వంటలు ఉంటాయని సూచించడానికి  శాకాహారమనే మాట సరియైనది . అయితే  మనము శాఖహారం అంటే కొమ్మలనే ఆహారంగా తీసుకుంటాము అని  ఆ బోర్డు ద్వారా తెలియజేస్తున్నాం . అది సరైనది కాదనుకోండి కానీ , మనకు బాగా అలవాటైపోయింది . అయితే ఇంకొక చిన్న విషయం ఇక్కడ చెప్పుకోవాలి . ఏది శాకాహారం అనే విషయంలో ఒక్కొక్క రాష్ట్రంలో ఒక్కొక్క పద్ధతి , ఒక్కొక్క దేశంలో ఒక్కొక్క పద్ధతి అలవాటులో ఉంది  .అది చాలా పెద్ద విషయం తర్వాత దాని గురించి చెప్పుకుందాం .
షికారు
                ఈ పదానికి వేట ,సంచారము అనే అర్థాలు ఉన్నాయి .  ఇది పార్శీ మాట .హిందీ ,ఉర్దూ ద్వారా తెలుగులోకి వచ్చింది  మూల భాషలో భక్ష్యం, లక్ష్యం , వేట అని అర్థాలు ఉన్నాయి తెలుగులో వేట , స్వారీ ,వా హ్యాళి అనే అర్థాలు ఉన్నాయి . అడవులు తగ్గి ,క్రూర మృగాల సంఖ్య తగ్గిన తర్వాత ,వనభోజనాలకు , వినోద వ్యవహారాలకు పరిమితమైన సామాజిక జీవనంలో వేట అనే అర్థం కన్నా విహారం వాహ్యాలి అని అర్థాలకే ఎక్కువ ప్రసిద్ధి రూపంలో , అర్ధాల్లో మార్పు వచ్చిందని గుర్తుంచుకోవాలి .
సాము గరిడీలు
               సాము గరిడీ అనే రెండు మాటలు ఒకదానికొకటి పర్యాయపదాలు అనే అర్థం లో ఈ ద్వంద్వ సమాసాన్ని వాడుతుంటాము . సిగ్గు బిడియం , అందం చందం అటువంటిదే ఇది కూడా అనుకుంటాము . అయితే సాము అంటే వ్యాయామం . గరిడీ అంటే సాము నేర్చుకునే చోటు . కాబట్టి  సాము నేర్చే నేర్పే ప్రదేశాలని అర్థం.      తెలుగుదేశంలో ఒకప్పుడు తాలింఖానాలు ఉండేవి అక్కడ వ్యాయామ విద్యలు మాత్రమే నేర్పేవారు .  స్వాతంత్రం వచ్చాక ఇవన్నీ ఒక్కసారిగా మాయమైపోయాయి వీటిని గరిడీలు అని కూడా అంటారు కాబట్టి వ్యాయామశాలలు అని అర్థం .
హక్కు
               ఇది ఉర్దూ లేదా హిందీ నుంచి తెలుగులోకి వచ్చిన మాట . . శబ్ద రత్నాకరం ప్రకారం దీనికి బాధ్యత అని అర్థం  నేటి రాజ్యాంగ ,రాజకీయ వ్యవహారాల్లో హక్కు అంటే అధికారమే గాని బాధ్యత కాదు . పదవి వల్ల ప్రత్యేక పరిస్థితుల వల్ల సంక్రమించే స్వామ్యం అధికారం హక్కు . సదరు హక్కు పొందినందువల్ల కర్తవ్యం గా భావించి చేయవలసిన పనులు బాధ్యతలు .నేటి భాషలో ఈ రెండు వేరు వేరు . హక్కు వేరు బాధ్యత వేరు .
            అందరమూ భాషను మాట్లాడుతున్నాము కానీ దానిమీద పట్టును సంపాదించుకోలేకపోతున్నాము .  కారణం శ్రద్ధ తగ్గిపోవడమే .  సామెతలు ,నానుడులు , జాతీయాలు , పదబంధాలు ,  పొడుపు కథలు ఇలాంటివి తెలుసుకున్నప్పుడు  భాష మీద పట్టు దొరుకుతుంది . అలా దొరికినప్పుడు అభిమానము పెరుగుతుంది . అయితే ,కొన్ని పదాల వెనక ఉండే అంతరార్థం కూడా తెలుసుకోవడం అనేది మన భావాలను మరింత స్పష్టంగా వెలిబుచ్చడానికి సాధ్యమవుతుంది అన్న ఉద్దేశంతోటి ఒక చిన్న ప్రయత్నం చేయడం జరిగింది .ఇది రెండు భాగాలుగా  రాయడం జరిగింది . ఈ రెండింటిని  చదవండి .చదివించండి .  అందమైన భాష మనది .దాన్ని మరింత అందంగా  మన భావాలను వెల్లడి చేయడానికి వాడుకుందాం .
విజయ కందాళ

ఈ సారి మీకు ఒక అద్భుతమైన వ్యక్తిని పరిచయం చేయాలని వచ్చాను. అతను మరెవరో కాదు, కథ అంటే కారామాస్టారే అని పిలిపించుకున్న, కథాయజ్ఞాన్ని చేసిన గొప్ప రచయిత కాళీపట్నం రామారావు గారు. తెలుగు కథలు గురించి ఏ మాత్రం పరిచయమున్నా, వీరి గురించి తెలియని వారుండరు.

కారా మాస్టారుగా పిలువబడే “కాళీపట్నం రామారావు” 1924, నవంబరు 9 న శ్రీకాకుళం జిల్లా లావేరు మండలానికి చెందిన మురపాకలో పేర్రాజు, భ్రమరాంబ లకు జన్మించారు. శ్రీకాకుళంలో S.S.L.C వరకు చదివారు. భీమిలిలో సెకెండరి గ్రేడ్ ట్రయినింగ్ స్కూలులో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పొందారు. 1943 నుండి 1946 వరకూ నాలుగైదు చోట్ల వివిధ ఉద్యోగాలు చేసినా స్థిరంగా చేసింది మాత్రంఉపాద్యాయవృత్తిలో. 1948 నుండి 31 ఏళ్ళు ఒకే ఎయిడెడ్ హైస్కుల్ లో ఒకేస్థాయి ఉద్యోగం చేసారు. అతను 1972లో ప్రాథమిక పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయునిగా పదవీవిరమణ చేసారు.

కాళీపట్నం రామారావుగారు సరళ భాషా రచయిత, కథకుడు, విమర్శకుడు. వృత్తిరీత్యా ఉపాధ్యాయుడైన ఈయన రచనా శైలి సరళంగా ఉంటుంది. ఈయన సామాన్యజ్ఞానం కల పాఠకులు సైతం రచనలో లీనమయ్యేలా, భావప్రాధాన్య రచనలు చేసాడు. ఈయన చేసిన రచనలు తక్కువైనా సుప్రసిద్ధాలు. 1966లో ఈయన వ్రాసిన ‘యజ్ఞం’ కథ తెలుగు పాఠకుల విశేష మన్ననలు పొందింది. దోపిడి స్వరూప స్వభావాలను నగ్నంగా, సరళంగా, సహజంగా, శాస్త్రీయంగా చిత్రీకరించాడు.

ఆయనఒక సందర్భంలో తన రచనా ప్రస్థానం గురించి చెబుతూ, 1935 నుండి పాఠకుడుగా బాల్యం,తరువాత 1940-1942 వరకు రాసేందుకు ప్రయత్నం, 1943 నుండి ఐదేళ్ళు చిన్నా,చితగా పత్రికల్లో ఏవోవో కొన్ని రచనలుచేసానని, 1948 నుండి ఆంధ్రపత్రిక ఉగాది సంచికలూ , భారతి వంటి పత్రిలలో పన్నెండు వరకు ఒక స్థాయి కథలు రాయగలిగానని . 1957 నుండి ఉన్నతస్థాయి కథలు రాయగలిగేందుకు అధ్యయనం, ఆ తరువాత 1963 నుండి పదేళ్ళు పాటు మరో పన్నెందు కథానికలు రాసానని అన్నారు. ఆ తర్వాత కథలైతే రాయలేకపోయాను కాని కథను గురించిన అధ్యయనము, అందుకవసరమైన ఇతర ప్రక్రియలతో సహా చదువుతో పాటు అభిప్రాయాలు పదిమంది తో పంచుకోవడమూ ఆగలేదని చెప్పారు.

ఈయన తెలుగు కథకు శాశ్వతత్వాన్ని చేకూర్చే దిశగా విశేషకృషి చేశారు. ఆంధ్రభూమి దినపత్రికలో ‘నేటి కథ’ శీర్షికను నిర్వహించి క్రొత్త రచయితలకు అవకాశమిచ్చారు.

ఆరు దశాబ్దాలుగా కారా మాష్టారి కథలు తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశాయని,తన నిజజీవితంలో అనుభవించిన, పరిశీలించిన కష్టాలను, సంఘర్షణను ఆయన తన కథలలో ఇమిడ్చాడని పలువురితో ఆయన అభినందనలు పొందారు. సమాజంలో అట్టడుగు వర్గాల జీవన సమరాన్ని సునిశితంగా పరిశీలించి తన పాత్రలలో చూపాడు.

1964లో వెలువడిన ‘యజ్ఞం’ కథ ఫ్యూడల్ విధానంలోని దోపిడీని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతుంది. అందుకే ఆయన కథలు ఇతర భారతీయ భాషలలోకి, రష్యన్, ఇంగ్లీషు భాషలలోకి అనువదింపబడి పాఠకుల ఆదరణను చూరగొన్నాయి.

కారా మాస్టారు, “యజ్ఞం” కథా రచయితగా సుప్రసిద్ధుడు. ఈ ఒక్క కథ రేపిన సంచలనం, ఈ కథ గురించి జరిగిన చర్చ తెలుగులో ఏ ఒక్క కథకీ జరగలేదంటే అతిశయోక్తి కాదేమో.ఆం.ప్ర. సాహిత్య ఎకాడెమీ ఈయనకి అవార్డు ఇస్తే ప్రభుత్వవిధానాల పట్ల నిరసనతో ఆ అవార్డుని తిరస్కరించాడు.

ఆ తరువాత 1995 ప్రాంతంలో కేంద్ర సాహిత్య ఎకాడెమీ అవార్డు ప్రకటించినప్పుడు మేస్టారు సందిగ్ధంలో పడ్డారు. ఆ అవార్డుని తెలుగు కథకి ఉపయోగకరంగా వాడవచ్చు అని చాలామంది ఆత్మీయులిచ్చిన ప్రోత్సాహంతో అవార్డుని స్వీకరించారు. అవార్డుగావచ్చిన సొమ్ముని మూలధనంగా పెట్టి, కథానిలయానికి పునాది వేశారు.

అతని మొదటి కథ చిత్రగుప్త లో ప్రచురితమైన ‘ప్లాట్ఫామ్‘ అనే ఒక చిన్న కథ. అది పోస్ట్ కార్డువెనుక వ్రాయబడింది . 1963లో “తీర్పు” రాశాడు. తరువాత 1960ల చివరలో “యజ్ఞం”, “మహాదాశీర్వచనము”, “వీరుడు-మహావీరుడు”, “అదివారం”, “హింస”, “నో రూమ్”, “స్నేహం”, “ఆర్తి”, “భయం”, “శాంతి”, “చావు”, “జీవన ధార”, “కుట్ర”వంటి అనేక కథలు రాశారు.

“కుట్ర” వ్రాసిన తరువాత, అతను రాయడం మానేశాడు. తన తొలినాళ్లలో తాను చాలా రాసేవాడినని, తాను రాసిన దానితో సంతృప్తి చెందకపోవడంతో వాటిని ప్రచురణకు పంపలేదని చెప్పారు. తర్వాత రోజుల్లో ఏడాదికి ఒకటి రెండు కథలు రాసేవాడు. అతని కథలు రష్యన్ మరియు ఆంగ్లంతో సహా వివిధ విదేశీ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి.

కాళీపట్నం విప్లవ రచయితల సంఘం కార్యవర్గ సభ్యుడు కూడా.

ఆయన దాదాపు 51 కథలకు పైగా రచించి, ఎన్నో ప్రశంసలను, పురస్కారాలను ముఖ్యంగా ఎంతమందో సాహిత్యాభిమానుల మనసుల్లో కారా మాస్టారుగా చిరస్థాయిగా నిలిచి పోయారు. కాలం కృరమైంది కదా మనమాస్టారుగారిని కూడా మనకు దూరం చేసింది.  ఆయన తన 96 ఏళ్ళ వయసులో వృద్దాప్య కారణంగా 2021 జూన్ 4వ తేదీన శ్రీకాకుళంలో కన్నుమూసారు.

పురస్కారాలు

యజ్ఞం కథ కు రెండవ ఉత్తమ కథా రచయితగా నంది అవార్డు,ఎన్టీర్ జాతీయ పురస్కారం (ఎన్టీఆర్ విజ్ఞాన్ ట్రస్ట్), కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు సాహితీ సత్కారం.అతను 1995లో “సెంట్రల్ కల్చరల్ అకాడమీ అవార్డు” గెలుచుకున్నారు.1993లో న్యూయార్క్‌లో జరిగిన 9వ తానా సదస్సు – ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలకు అతిథిగా ఆయన USలో పాల్గొన్నారు.18 జనవరి 2008న లోక్‌నాయక్ ఫౌండేషన్ (విశాఖపట్నం)వారిచే సత్కరింపబడ్డారు.

బొమ్మిడాల కృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ వారి స్ఫూర్తి పురస్కారం -2015,

కథానిలయం

ప్రసిద్ధ కథారచయిత కాళీపట్నం రామారావుగారికి ఒక ఆలోచన కలిగింది. ఒక కథ రాయటానికి ఒక వ్యక్తి కనీసం కొన్ని గంటల నుంచి కొన్ని రోజులు వారాలు నెలలు శ్రమ పడతాడు. ఆ శ్రమ ఫలితానికి ఆయువు ఎన్నాళ్లు? అచ్చైన పత్రికని బట్టి ఒక రోజు, ఒక వారం, ఒక పక్షం, ఒక మాసం. ఆసక్తీ, శక్తీగలవారు పూనుకుని పుస్తకరూపంలోకి తెచ్చుకుంటే కొన్నేళ్లు. ఇలా ఈ శ్రమంతా వృధాపోవలసిందేనా? నన్నింతవాడిని చేసిన కథాప్రక్రియలోని శ్రమనైనా కనీసం కొంతకాలమైనా భద్రపరచలేనా? అని ప్రశ్నించుకున్నారు.

అలా పుట్టింది 1997లో శ్రీకాకుళంలో కథానిలయం. గురజాడ అప్పారావుగారి దిద్దుబాటు కథ వెలువడిన ఫిబ్రవరి 22వ తేదీన కథానిలయం ప్రారంభమయింది. రామారావుగారి సాహిత్య సంపాదనలో ప్రతి పైసా ఈ కథానిలయానికి అందించారు. అనేక మంది సాహిత్యాభిమానులు, రచయితలూ చేయివేసారు. రామారావుగారి సొంత పుస్తకాలు కథానిలయానికి తొలి పుస్తకాలు అయాయి. మొదటి సభలో పాల్గొన్న గూటాల కృష్ణమూర్తిగారు లండన్ నివాసి. చాలాకాలంగా బ్రిటిష్ లైబ్రరీతో సంబంధం ఉన్నవారు. ఆయన ఆనాటి సభలో ఉపన్యసిస్తూ – ఇలా ఒక ప్రక్రియకు లైబ్రరీ ఏర్పడటం ప్రపంచం మొత్తంమీద ఇదే ప్రప్రథమం. – అన్నారు. రామారావుగారి అవిరామ కృషితో వందలాది మంది సాహిత్య సేకరణకర్తలు కథాసంపుటాలూ, సంకలనాలూ, పత్రికల మూలాలు గాని, ఫొటో నకళ్లు గాని సమకూర్చారు.కారామేస్టారి భావనలో కథానిలయం నిజంగా తెలుగు కథకి నిలయం. అక్కడ దొరకని తెలుగు కథ అంటూ ఉండకూడదని ఆయన ఆశయం. ప్రచురితమైన ప్రతి తెలుగు కథా అక్కడ ఉండాలి. కథలతో పాటు కథా రచయితల జీవిత విశేషాలు, ఛాయాచిత్రాల సేకరణ కూడా చేపట్టారు. ఎక్కడెక్కడి పాత పత్రికల కాపీలు సంపాదించడంలో విపరీతంగా శ్రమించారు. కథానిలయం రెండంతస్తుల భవనం. శ్రీకాకుళంపట్టణంలో ఉంది. విశాఖ నుంచి నాన్-స్టాపు బస్సులో రెండు గంటల్లో వెళ్ళొచ్చు. కలకత్తా రైలు మార్గం మీద ఆమదాలవలసలో శ్రీకాకుళం రోడ్ అనే స్టేషను కూడా ఉంది. భవనంలో కింది అంతస్తు ప్రధాన పుస్తక భండాగారం. వెనుక వైపు అరుదైన పుస్తకాల బీరువాలు. ఇక్కడే తెలుగు కథా త్రిమూర్తులు – గురజాడ, కొకు, రావిశాస్త్రులవి పెద్ద తైలవర్ణ చిత్రాలు ఉన్నాయి. పై అంతస్తులో ముందు ఒక వందమంది దాకా కూర్చోవటానికి వీలైన పెద్ద హాలు. ఈ హాలు గోడల నిండా అంగుళం ఖాళీ లేకుండా తెలుగు కథా రచయితల ఫొటోలు. వెనక వైపున ఒక అతిథి గది బాత్రూము సౌకర్యంతో సహా – ఎవరైనా లైబ్రరీని ఉపయోగించుకోవటానికి వస్తే రెండు మూడు రోజులు సౌకర్యంగా ఉండొచ్చు. ప్రతి ఏడూ మార్చి ప్రాంతంలో కథానిలయం వార్షికోత్సవం తన ఇంట్లో శుభకార్యంలాగా నిర్వహిస్తారు. బయటి ఊళ్ళ నించి చాలామంది కథకులూ, కథాభిమానులూ వస్తారు.

2014 సెప్టెంబర్ నాటికి రమారమీ 900 పత్రికల వివరాలు, 3000కి పైగా కథాసంపుటాలూ, సంకలనాలూ కథానిలయం సేకరించగలిగింది. వీటితోబాటు దాదాపు 1000 మంది రచయితలు తమ వివరాలను, తమ కథల నకళ్లను (దొరికిన వాటిని) అందించారు. ఇవికాక ఈ కథల కాల నేపథ్యాన్నీ సమాజ నేపథ్యాన్నీ అధ్యయనం చేసేందుకు వీలుగా ఆత్మకథలు, జీవిత కథలు, సామాజిక చరిత్రలు, ఉద్యమ చరిత్రలు కూడా సేకరించబడుతున్నాయి. ఇక్కడ ఏముందో సాహిత్య జీవులకు అందించే ప్రయత్నంలో కథానిలయం వెబ్‍సైట్ ఏర్పడింది. వివిధ మార్గాల ద్వారా లభ్యమైన ఈ రచనలని లాభాపేక్ష లేకుండా ఈ వెబ్‌సైట్‌లో పొందుపరుస్తున్నారు.

విశ్వవిద్యాలయాలలోని పరిశోధక విద్యార్థులు, సాహిత్యాభిమానులు, రచయితలు, విమర్శకులు, ఎందరో కథానిలయం సేవలను వినియోగించుకోడం మొదలెట్టారు. ఈ వెబ్‍సైట్ వారందరికీ మరింత సేవలు అందిస్తుంది.పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కథానిలయం సేకరణ, సహకారాలతో “కథాకోశం” తీసుకు వచ్చింది. అనేకమంది రచయితలు తమ సంపుటాలను ప్రచురించారు.

ఇదీ కారా మాస్టారి గారి జీవన ప్రస్థానం.

భగవంతుని దృష్టిలో, సృష్టిలో మానవులంతా ఒక జాతి. సంఘంలో స్త్రీ పురుషులిద్దరూ సమాన భాగస్వాములు. సంసారపు బండికి రెండు చక్రాలు. సంమాజంలో సగం సగం. ఒక జాతి జీవన విధానం ఆ జాతి తమ స్త్రీలకిచ్చే గౌరవాన్ని బట్టి ఉంటుంది. అన్నాడొక ఫ్రెంచి దేశీయుడు. మానవ జాతిని సృష్టించే ముందు సృష్టికర్త తననుతాను రెండు భాగాలుగా విభజించుకున్నట్టు చెప్పే అర్ధనారీశ్వర సిద్ధాంతం ఒక భారతీయ సంస్కృతిలోనే ఉంది. ధర్మాచరణలోను, కుటుంబ విధుల నిర్వహణలోను భారతీయ స్త్రీలకున్న విశిష్ట స్థానం మరే ఇతర దేశాల ప్రాచీన సాహిత్యంలో, పురాణ గ్రంథాల్లోను కనిపించదు. ”యత్ర నార్యన్తు పూజ్యంతే, రమంతే తత్ర దేవతాః” అంటే స్త్రీలు గౌరవించ బడిన ఇల్లల్లో దేవతలు విహరిస్తారు అన్న సూక్తులను బట్టి మన ప్రాచీనులు స్త్రీకి సమాజంలో ఎలాంటి మహోన్నత స్థానాన్ని ఇచ్చారో గ్రహించవచ్చు. ”మాతృదేవోభవ” అని ముందు తల్లికి, ”పితృదేవోభవ” అని తండ్రికి, ఆ పిదప = ”ఆచార్యదేవోభవ” అని గురువులకు నమస్కరించడం మనకు అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం. ఇంకా సరస్వతీదేవి మనకు చదువుల తల్లి. లక్ష్మీదేవి సంపదలను, భోగభాగ్యాలను ఇచ్చే తల్లి, పార్వతీదేవి శక్తి స్వరూపిణి, అందరినీ రక్షించే అమ్మ. ఈ ముగ్గురు మనకు ”మూలదైవాలు”. దీన్ని బట్టి మనదేశంలో, మన సమాజంలో స్త్రీలంటే ఎంతటి గౌరవ ప్రతిపత్తులు, భక్తి భావాలున్నాయో తెలుస్తుంది.

మన ప్రాచీనులు తాము అనుభవించే అన్ని కష్టసుఖాలు స్త్రీల పైనే ఆధారపడి ఉంటాయని భావించారు. ధర్మార్థ, కామమోక్షాలనే నాలుగు పురుషార్థాలను సాధించడానికి తోడు స్త్రీ కావాలన్నారు. అందుచేత పురుషుడు స్త్రీలను అనుసరించి వారి ఇష్టాలకు అనుగుణంగా తమ అభిమతాలను మార్చుకోవాలని నిర్దేశించారు. ధర్మసంస్థాపన, తద్వారా సంఘ సంక్షేమంలో స్త్రీలకు సమానమైన ప్రాధాన్యత ఉందని భావించారు. స్త్రీ పురుషులలో ఒకరు అధికులు, మరొకరు తక్కువ అనే భావన వారి దృక్పథంలో లేనేలేదు. ఇంటిని సర్వాంగ సుందరంగా తీర్చిదిద్దగల ‘నేర్పరి’ స్త్రీయని భావించి ‘గృహలక్ష్మి’గా ఆమెకు మహోన్నత స్థానాన్ని కల్పించారు. విశ్వమంతా స్త్రీమూర్తిగా భావించారు. ఇదే ఒరవడిలో డాక్టర్‌ సి.నారాయణ రెడ్డిగారు తమ ‘ప్రపంచ పదులు’ అనే కవితలో ”ఆకసమే బీజ ప్రదాతగ, అవనియే ఒక ఆదిమాతగ, కాంచగలిగిన మానవునకు జగజ్జనావళి ఒకే కుటుంబం” అని నొక్కి వక్కాణించారు. మన పూర్వీకులు నారీరహితుడైన పురుషుడు పరిమళం లేని పుష్పమని భావించారు. గృహస్థాశ్రమం ఎరుగని పురుషుడు మోక్షానికి అనర్హుడని చెప్పారు. స్త్రీల శ్రేయస్సును కోరుకునే ప్రతి తండ్రి, భర్త, సోదరుడు స్త్రీని గౌరవించాలన్నారు ‘మనువు’. అదే సందర్భంలో ”పితారక్షేతి కౌమారే, భర్తా రక్షతి యవ్వనే, రక్షాన్తి వార్ధక్యే పుత్ర, న స్త్రీ స్వాతంత్య్ర మర్హతి” అనే ద్వంద్వభావాన్ని వెలిబుచ్చారు. ఇది స్త్రీలపై ఉండే ప్రేమ, గౌరవం, కారుణ్యమో తెలియదు. ఏది ఏమైనా ఆధునిక మహిళలకిది చర్చనీయాంశమే. వివక్షా పూరితమైన మహిళల జీవన విధానానికి, కొడుకులు కోడండ్ర నిరాదరణకు గురై వృద్ధాశ్రమాల్లో మగ్గే స్త్రీలకు, సాంఘిక దురన్యాయాలకు బలయిన వితంతువులకిది చుక్కెదురే. ఈరోజు మనం సాంఘిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ, శాస్త్ర, సాంకేతిక, విద్యా వైద్య రంగాలలో, క్రీడా ప్రపంచంలో ప్రగతిని సాధించాం అనుకుంటే అది కూడా పురుషుల కంటె తక్కువే. నేటికీ సమాజంలో స్త్రీ స్థాయి, హోదా ద్వితీయ శ్రేణికి చెందినదే అంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఈ సందర్భంగా వేదకాలం నుంచి నేటివరకు స్త్రీ స్థాయి హోదా ఎలా ఉందో పరిశీలిద్దాం.

– వేదకాలంలో పురుషునితో సమానంగా స్త్రీకి స్థానం ఈయబడింది. ఆనాడు స్త్రీలు యజ్ఞ యాగాదుల్లో పాల్గొనేవారు. ధర్మవిధులను పాటించేవారు. యుద్ధ రంగాలకు పోయి పురుషులతో ధీటుగా యుద్ధాలలో పాల్గొనేది. నాటి స్త్రీలు ఆయుధవిద్యను అభ్యసించేది. ఉదా: సత్యభామ, కైకేయి, ఖేలుని భార్య ‘విస్ఫల’ యుద్ధంలో కాలు పోగొట్టుకుంది. ముద్గలుని భార్య ‘ముద్గలాని’ శత్రువులను తరిమి కొట్టింది.

– ఆనాడు స్త్రీలు కవులుగా, ఋషులుగా పేరు పొందారు. భాష, సాహిత్యం, లలిత కళలు అన్నీ స్త్రీలకు అందుబాటులో ఉండేవి. ఘోష, లోపాముద్ర, అపాల, రోమష, సూర్య మొదలైన వారు వివిధ రంగాలలో గణనీయులు.

– పండుగలు, పబ్బాలు, తాత్త్వికమైన చర్చలల్లో వాటి స్త్రీలు పాల్గొనేవారు. ఉపనిషత్తుల కాలంలో ‘బ్రహ్మజ్ఞాన’ సముపార్జన విషయంలో పురుషులతో ‘నమనీయ’గా ఉన్న స్త్రీలు గార్గి, మైత్రేయి,  పదవ ప్రాథితేయి. నాటి విద్యార్థినులు రెండు రకాలు. జీవితాంతం మతశాస్గ్రాన్ని అధ్యయనం చేసేవారు బ్రహ్మవాదినులు, వివాహమయ్యేవరకు విద్యనభ్యసించువారు సద్యోద్వాహులు.

– రుగ్వేదంలో కొన్ని రుక్కులు స్త్రీలు రాశారని చెప్పబడుతుంది. అపాల ఇంద్రున్ని కొనియాడుతూ రుక్కు చెప్పింది. విశ్వావర అగ్నిని స్తోత్రం చేసింది.

– కాశకృత్సవ మీమాంసపై ఉద్గ్రంథం రాసింది.

– ఆత్రేయ వేదాంతాన్ని అధ్యయనం చేసింది. ఆమె గొప్ప పండితురాలు. వాల్మీకి, అగస్త్యుని వద్ద ఆమె విద్యనార్జించింది.

– ఆ కాలంలో స్త్రీలకు ఉపనయనం ఉండేది. ఆ కర్మలలో ఆమె నడుముకు పలుపు కట్టేవారు. కర్మలలో పాల్గొనటానికి ఆమెకు ప్రవేశం కల్పించటానికి అది చిహ్నమట.

– బౌద్ధంలో అనేకమంది స్త్రీలు సంఘంలో చేరి సన్యాస జీవితాన్ని గడిపారు. ”తేరీగాథ” అనే గ్రంథాన్ని అలాంటి స్త్రీలు రచించారు.

– గాథా సప్తశతిలో అనేకమంది కవయిత్రుల పేర్లు కనబడతాయి. రేవ, రోహ, మాధవి, అమలక్ష్మీ.

– సంస్కృత కవుల చరిత్రలో పెక్కుమంది స్త్రీల పేర్లు ఉటంకించబడ్డాయి. ఉదా: మారులా, మోరికా, సుభద్రా, ప్రియదర్శిని, శకుంతల, కాదంబరి లాంటి కావ్యాలలో నాయికలు లలిత కళలలో ప్రవీణులు.

– శాతవాహనుల కాలపు నాయనికా క్రీ.పూ. 2 శతాబ్దం

– వాకాటక వంశపు ప్రభావతిగుప్త క్రీ.త. 4వ శతాబ్దం

– చాణక్య వంశపు విజయ భట్టారిక క్రీ.త. 7వ శతాబ్దం

– కాశ్మీరుకు చెందిన సుగంధ దిద్దా క్రీ.త. 10వ శతాబ్దం పరిపాలనాదకక్షులు.

– వయసు వచ్చిన ఆడపిల్లలు గృహనిర్వహణలో ఎక్కువ బాధ్యత తీసుకునేవారు. శకుంతల, కుంతి విధి నిర్వహణ చేసి అతిథి అభ్యాగతులను ఆదరించారు.

– వేద కాలంలో పురాణ కాలంలో స్త్రీలు ‘కందువ’ క్రీడల్లో పాల్గొనేవారు. బంతి ఆట ద్వారా తగినంత శరీర వ్యాయామాన్ని పొందేవారు.

– సర్వ సామాన్యంగా వేదకాలంలో ఆడపిల్లలు ఇంట్లో పెద్దల వద్ద విద్యను అభ్యసించేవారు. స్త్రీలు ఎక్కువ దూరం వెళ్లి విద్యాభ్యాసం చేయలేదని జాతక కథలను బట్టి తెలుస్తుంది.

– వేదకాలంలో కన్య సామాజిక ఉత్సవాలన్నింటిలో పాల్గొనేది. భర్తను వెతుక్కోవటానికి ‘సమనకు’ వెళ్ళేది. తల్లులు కుమార్తెలను అలంకరించి పంపేవారు. వరులు అచట తమకు కాబోయే భార్యల అభిమానాన్ని చూరగొనటానికి ప్రయత్నించేవారు. ‘సమనలు’ సాధారణంగా వసంత ఋతువులో ఏర్పాటయ్యేవి. యువతీ యువకులు చెట్టాపట్టాలేసుకొని నృత్యం చేసేవారు.

– భారతకాలం నాటికి స్త్రీలు, పురుషులు కలిసి ఆడటం ఆగిపోయింది.

– ధర్మశాస్త్ర యుగం – పురాణకాలం స్త్రీకి అంధకార యుగాలని చెప్పవచ్చు. స్త్రీని చూస్తే భయం, స్త్రీని నిరసించడం, ఆమె స్వేచ్ఛను అరికట్టడం, ఆమెను విద్యా విజ్ఞానాలకు దూరంగా ఉంచడం, ఆమె పురుషుని అంటిపెట్టుకొని బతికేలా చేయడం ఆనాటి పురుషుల చర్యలు.

– ముస్లిం యుగంలో పర్దా అవతరించింది. భార్యలను రక్షించుకోవడమే పురుషుల కర్తవ్యంగా పరిణమించింది. విందులు వినోదాలకు స్త్రీ దూరమయింది.

– వాత్సాయనుని కాలానికి వేశ్యాసంగమం ప్రతిష్టాకరమయింది. 10,12 శతాబ్దాలలో నిర్మితమైన దేవాలయాలలో స్త్రీ పురుష శృంగార ఘట్టాలు చిత్రితమైనాయి.

– రజస్వల అయిన స్త్రీ నాలుగు మూరల దూరంలోను, ప్రసవించిన స్త్రీ ఎనిమిది మూరల దూరంలోను ఉండవలెనని బృహస్పతి నిర్దేశించాడు.

– ఋగ్వేదకాలంలో స్త్రీ బలహీనురాలు కాదు. సాహసి, స్వేచ్ఛాజీవి. ఆమెకు వ్యక్తిత్వం ఉండేది. స్త్రీ శిశు జననాన్ని దురదృష్టంగా భావించిన దాఖలాలు లేవు. కాని పురుష సంతానం కావాలని అనేక రుక్కులున్నాయి. పలుసార్లు పురుష సంతానం కావాలని ఆకాంక్ష వ్యక్తం చేయబడింది.

– బాలిక హోదా మరీ హీనమైనది కాదు. కాని బాలుని హోదాతో మాత్రం సమానమైనది కాదు (అశ్వలాయన గృహ్యసూత్రం)

– అధర్వవేదంలో గొడ్రాలితనం రాకుండా తాయత్తు, పురుష సంతానం కలగటానికి ప్రార్థన, ఆడపిల్ల వద్దని అభ్యర్థనలున్నాయి.

– బ్రాహ్మణాల కాలం సుమారు క్రీ.పూ. 600 వరకు సాగింది. కుమారునికి విలువ పెరిగింది. కుమారుడు మోక్ష సాధనం. కుమార్తెలు బరువుగా ఎంచబడి బాలిక జననం అక్కరలేదని క్రతువులు చేయసాగారు. ఈ క్రతువులను తైత్తరీయ సంహిత నిర్దేశించింది.

– భార్య సహచరి, కుమార్తె దుఃఖభాడనురాలు, కుమారుడు ఉన్నతోన్నత స్వర్గంలో దీపం. (ఐతరేయ బ్రాహ్మణం).

– పురుష ప్రాధాన్యత గల సమాజాన్ని హిందూ సాంప్రదాయాలు, ఆచారాలు, హిందూ సంస్కృతి ఊహించాయి, పోషిస్తున్నాయి.

– ”విశీలః కామవృత్తోవా – గుణైవ పరివర్జితః ఉపచర్యః స్త్రీయా స్వాధ్యా సతతం దేవత్పతి” (మనుధర్మశాస్త్రం) అనగా భర్త శీలరహితుడైనను, కామ ప్రవృత్తి కలవాడైనను, ఏ సద్గుణములు లేని వాడైనను, భార్య అతనిని దేవునిగా భావించి పూజించవలెనని భావం.

ఈ విధంగా ఒకప్పుడు స్త్రీ జీవితం ఔన్నత్యంతో ప్రకాశించినప్పటికీ, రానురాను ఆమె జీవితంలో అపశ్రుతులు వెల్లివిరిశాయి. ఆమె హోదా, స్థాయిలలో విపరీతమైన పరిణామాలు కలిగాయి. స్త్రీకి ద్వితీయశ్రేణి పౌరసత్వం అంటకట్టబడింది. ఈ సందర్భంగా భర్త మరణానంతరం వితంతువైన ఒక స్త్రీ జీవితాన్ని ఊహించదు. చాలా కష్టసాధ్యమైన పని. అందుకే ఎంతోమంది సంఘ సంస్కర్తలు అప్పట్లో హిందూ సంప్రదాయంలో అమల్లో ఉన్న ”సతీ సహగమనాన్ని” రూపుమాపడానికి ప్రయత్నం చేశారు. లార్డు విలియం బెంటింగ్‌, లార్డు కానింగ్‌ మొదలైన బ్రిటిష్‌ గవర్నర్‌ జనరల్‌ కాలంలో ఎంతో ప్రయత్నం జరిగింది. తుదకు 1856లో లార్డు డల్‌ హౌసీ కాలంలో ”సతీ సహగమన నిర్మూలన” చట్టరూపకంగా వెలువడింది. భర్త చనిపోయిన స్త్రీ వితంతువులకు ఎన్నో విధాలైన నిబంధనలను, ఆంక్షలకు మన పెద్దలు, పండితోత్తములు, సమాజం, సనాతన ధర్మాలు, సంప్రదాయాలు, కట్టుబాట్లు విధించి అమానవీయ దృక్పథాన్ని చాటడం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే అంశమే. సాధారణ సమయంలో కూడా స్త్రీలను గురించిన కొన్ని భావనలు చదువుతుంటే, వింటుంటే సభ్యసమాజానికి తలవంపులుగానే ఉంటాయి. ప్రత్యేకించి స్త్రీల గురించి ఇలాంటి ”వివక్ష వైఖరి” ఎందుకుంది? అనేది సమాధానం లేని ప్రశ్న.

స్త్రీని గురించిన కొన్ని భావనలు :

– ‘అస్వతంత్రా ధర్మే స్త్రీ’ ధర్మంలో స్త్రీకి స్వాతంత్య్రమే లేదు.

– భర్త అనుజ్ఞ లేకుండా చేయబడు వ్రతములు రాక్షసులకు చేరునని స్మృతులు చెప్పుచున్నవి. (హిందూ మతం పుట 143)

– ”స్త్రీలు చంచల చిత్తులు” రుగ్వేదం

– ”స్త్రీ అసత్యానికి మారుపేరు” మైత్రాయణ సంహిత

– ”స్త్రీలు అసత్యం అవతారమూర్తి” రామాయణం

– స్త్రీలు క్రూరులు, స్వార్థపరులు – రామాయణం

– స్త్రీలలో మెరుపు యొక్క చంచలత్వం, ఆయుధం యొక్క పదును, డేగ యొక్క వేగం అన్నీ కలిసి ఉన్నాయి. (రామాయణంలో ‘అగస్త్యుని’ పలుకులు)

– స్త్రీలు మనసును అదుపులో పెట్టుకోలేరు (రుగ్వేదం)

– స్త్రీల దుర్గుణాలను లోపాలను వర్ణించాలంటే నూరు నాలుకలు కల మనిషికయినా నూరే&ండ్ల కాలం చాలదు (మహాభారతం)

– స్త్రీలలో చెలిమి అనేది లేదు. వారి హృదయాలు క్రూరమైనవి. (శతపథ బ్రాహ్మణం)

– ”స్త్రీ, శూద్రుడు, శునకం, కాకి అసత్యానికి, పాపానికి, అంధకారానికి మారుపేరు” (శతపథ బ్రాహ్మణం)

– స్త్రీ పాపానికి మూలం (మహాభారతం అనుశాసన పర్వం)

– స్త్రీ చేత పరిపాలింపబడేదే దేశానికి అపకీర్తి సంభవిస్తుంది. స్త్రీ ఆధిపత్యానికి లొంగే పురుషులు అప్రతిష్ఠ పాలవుతారు (అశోకరుద్ర వ్యాసం).

– మనువు, శుక్రుడు – చాణక్యుడు – యాజ్ఞవల్కు ్యడు స్త్రీని తక్కువ చూపు చూశారు.

– ధర్మశాస్త్రాలు, పురాణాలు స్త్రీలకు ద్వితీయ స్థానం ఇచ్చాయి. భర్త నీడలో బతికే మనిషిగా భార్యను మలిచాయి.

– ఋగ్వేదం, అధర్మవేదం, శ్రౌత సూత్రాలు, గృహ్యసూత్రాలు, ధర్మసూత్రాలు, స్మృతులు, ధర్మశాస్త్రాలు వాటి వివరణలో భాష్యాలు మరియు ఇతర గ్రంథాలు, ఇండో ఇరానియనుల వలస – హూణుల శకుల దండయాత్రలు, ముసల్మానుల దాడులు, ముసల్మానుల రాజ్యస్థాపన, పాశ్చాత్యుల దేశప్రవేశం, ఇవన్నీ కూడా హిందూ సమాజంపై ప్రభావం చూపాయి. అంతేకాకుండా, జైన, బౌద్ధ మతాలు కూడా కొంతలోకొంత హిందూ సమాజాన్ని మలిచాయి. స్త్రీల హోదాలో, స్థాయిలో అనేక మార్పుల్ని కలుగజేశాయి. వితంతు వ్యవస్థలో పెనుమార్పులు సృష్టించాయి.

– వేదకాలంలో స్వయంవరాలు ఉండేవి.

– వైదిక వాఙ్మయంలో వర్ణాంతర వివాహాలు కనబడతాయి.

– ఆడపిల్లను అమ్మినవారి సంరక్షకులు ఘోరమైన నరకానికి పోతారని బౌద్ధాయనుడు ప్రకటించారు. ఆడపిల్లను విక్రయించిన వాని ముఖం చూడరాదని పద్మపురాణం శాసించింది.

– భ్రూణ హత్య మహాపాతకమని చెప్పబడింది.

– సుమంగళీ, కళ్యాణీ, గృహలక్ష్మీ, వీరాంగన, సతి, సాధ్వి అని స్త్రీలు పొగడ్తలనందారు. భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీని విధవ, వితంతువు అంటూ నీచంగా, హీనంగా చూడడం ఆనవాయితీగా మారింది. బయటి ప్రపంచానికి వారి ముఖం కనిపించగూడదనే ఆంక్షలు మొదలయ్యాయి. వితంతు స్త్రీలు అపశకునంగా పరిగణించబడ్డారు.

– ఏక భార్యాత్వం, ఏక భర్తృత్వం ఋగ్వేద కాలంలో ఉన్న నియమం. వేద కాలం చివరి రోజుల్లో బహుభార్యాత్వం కనబడుతుంది.

– భర్త భుజించిన తరువాత భార్య భోజనం చేయాలని ‘శతపథ బ్రాహ్మణం’లో చెప్పబడింది.

– భార్య భర్త ఆజ్ఞలను శిరసా వహించాలని యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పాడు.

– రాజులు యోచించు చోట స్త్రీలు ఉండరాదు. పండితుల సమావేశాలల్లో పాలు పంచుకోరాదు.

– గృహ్యసూత్రాల్లో ఒక్క పారాస్కర గృహ్యసూత్రం మాత్రమే బహు భార్యాత్వాన్ని సమర్థించింది.

– బౌద్ధంలో ‘సతీ సహగమనం’ లేదు. పునర్వివాహం ఉంది.

– జైనులలో కొందరు సతీసహగమనాన్ని ఆమోదించారు.

– కాదంబరి రచయిత బాణుడు సతీసహగమనాన్ని నిరసించాడు.

– విధవ నూనె అంటుకొని తలస్నానం చేయరాదని సన్యాసి కారాదని ప్రాచేతనుడు స్కాంద పురాణం (కాశీఖండం)లో విధవ విధులను విశదీకరించాడు.

– భర్త చనిపోయిన స్త్రీ ‘శిరోముండనం’ చేయించుకోవాలనే ఆచారం అమల్లో ఉండేది.

– వేదకాలంలో నాట్యకత్తెలు ఉండేవారు. రాజాస్థానాల్లో నృత్యం చేసేవారు.

– ఆడపిల్లను దేవదాసీలుగా ఇస్తే సూర్యలోక ప్రాప్తి జరుగుతుందని భవిష్యత్‌ పురాణం చెప్తుంది.

ఆడపిల్లను తక్కువగా చూడడానికి కారణాలు :

– మగపిల్లవాడు వంశాంకురం, వంశోద్ధారకుడు – ఆడపిల్ల పరాయిది.

– కర్మకాండ చేస్తాడు, పున్నామ నరకం నుంచి తప్పిస్తాడు.

– వంశం నిలుస్తుంది – మోక్ష ప్రాప్తి కలుగుతుంది.

– తల్లిదండ్రులకు సంరక్షకుడు – పోషణభారం వహించేవాడు.

– ఇంటా బయట సహాయం చేస్తాడు. కుటుంబ స్థాయి, శక్తి వారిమీదనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

– కుటుంబ ఆర్థికాభివృద్ధికి, కష్టకాలంలో ఆదుకోవడానికి, కుటుంబ నిర్వహణకు తోడ్పడతాడు అనే ఎన్నో ఇతర భావనలు వివక్షతకు కారణాలు.

– భార్య చనిపోయిన పురుషున్ని గుర్తించడానికి సమాజం అతనికి ఎలాంటి నిబంధనలను అంటగట్టడం లేదు. ఆడవాళ్లకు మాత్రమే ఎన్నో ఆంక్షలు. మగవాళ్లు పెండ్లిల్లు, పేరంటాలలో (నిక్షేపంగా) కుంకుమ బొట్టు ధరించవచ్చు, ఉంపుడుకత్తెల్ని పెట్టుకొని, ద్వితీయ వివాహం చేసుకొని, నిక్షేపంగా లైంగిక కోర్కెలను తీర్చుకోవచ్చు. వీలైతే చిన్న ఇల్లు, పెద్ద ఇల్లును నిర్వహించుకోవచ్చు. కొందరు పురుషులు మాత్రం నూలు మొలతాడు తీసివేస్తారట. వెండి మొలతాడును ధరించవచ్చు. ఎలాంటి అభ్యంతరాలు లేవు. భర్త చనిపోయిన స్త్రీలను మాత్రం విధవ, వితంతువు, ముండతనం అనే భాషా పదాలను అంటగట్టి అనాదిగా అదీ ఒక సాంఘిక ఆచారంగా, కట్టుబాటుగా తయారుచేసి స్త్రీ శక్తి కుంచించుకుపోవడానికి ఎవరు కారణభూతులు?

– నేటి సమాజంలో మగబిడ్డలను కన్నతల్లి హోదా పెద్దది. మగపిల్లవాడు కుటుంబానికి ఒక పెట్టుబడి. పూర్వీకుల ఆస్తికి వారసుడు.

– ఆడపిల్ల ఆర్థిక భారం, ఆమె పుట్టుక, పోషణ, చదువు, వివాహం, ఉద్యోగం, సంపాదన, కుటుంబ నిర్వహణ అన్నీ సమస్యలే. అందుకే భ్రూణహత్యలు, చెత్త కుండీలల్లో పారేయడం, రైల్వే ట్రాకులల్లో, పొదలల్లో పారేయడం, బతికి బట్టకట్టిన వారిని అమ్మేయడం. ఈనాడు సాధారణ స్త్రీలనే ఎన్నో రకాలైన కష్టాలు, కడగండ్లు చుట్టుముడుతున్నాయి. ఇంకా విధవలు – వితంతువుల అగచాట్లు చెప్పనవసరం లేదు.

– అనాదిగా స్త్రీ శృంగారవస్తువు, విలాసవస్తువు, పడకటింటికి పరిమితం, వంటింటి కుందేలు, శక్తీహీనురాలు, బలహీనురాలు, అబల, సుకుమారీ, ఆటబొమ్మ, చెల్లింపు లేని పనిమనిషిగా భావించ బడుతుంది.

– శారీరక నిర్మాణంలో తేడాలున్నాయనే సాకుతో సామాజిక అసమానత్వాన్ని సమర్థించే వాదన.

– స్త్రీ ఇష్టపూర్వకంగా తన వ్యక్తిత్వాన్ని నశింపజేసుకోవడం, పురుషాధిపత్యానికి లొంగి ఉండడం, శ్రమశక్తి దోపిడీకి గురికావడం, సామాజికంగా హక్కులు లేకపోవడం, ఉన్నా అవగాహన చేసుకోక పోవడం, తమ ఇంటిలోనే తాము బానిసలుగా బతుకుతూ బానిసత్వానికి లోను కావడం, ఉంపుడు కత్తెలుగా బతకడం ఇవన్నీ వ్యక్తిత్వ వినాశ లక్షణాలు.

– ఆడపిల్లలు మగపిల్లలు తల్లిదండ్రులకు రెండు కళ్లు. ఈ సృష్టి ప్రకృతి పురుషుల కలయిక. సృష్టిలో పరాత్పరుని దృష్టిలో స్త్రీ పురుషులు సమానులు. ఆకాశంలో సగం – ఆకాశంలో విభజన రేఖలు లేవు. అఖిలాండ కోటి బ్రహ్మాండానికి ఆదిశక్తి, పరాశక్తి, అపారశక్తి స్త్రీ. సంతాన ప్రాప్తిలో మానవ జీవిత పరిణామ గతిలో ఇద్దరూ సమానులు. పురుషుడు బీజప్రదాత, అవనీతల్లి మాత. ఇద్దరూ సగం – సగం – కాని సగాలు సమానం కాని విడ్డూరమైన గణితశాస్త్రం చిక్కుముడుల లెక్కల్లో చిక్కుకుపోయిందీ సమాజం. ”అంతరించిపోతున్న వింతజాతి ఆడజాతి”. పురుషాధిపత్యానికి, శరీర, ధన, మాన, ప్రాణాలను అర్పించిన వ్యక్తిత్వం లేని ఆటబొమ్మగా జీవిస్తుంది. ‘అబల’ అనే సామాజిక ముద్ర వేయించుకుంది. అలాంటప్పుడు వేరుగా విధవలు – వింతతువుల జీవన పరిధులను, పరిణామాలను గురించి ఆలోచించడం, అంచనా వేయడం విడ్డూరం. సమాజంలో ఒక స్త్రీకి ఇవ్వవలసిన గౌరవం, మర్యాద, విలువ, స్థాయి, హోదాతోనే అని ముడివడి ఉంటాయి. ఈ తారతమ్యానికి కారణాలు: 1. మత సంస్కృతి, 2. సనాతన సంప్రదాయాలు, 3. ఆచారాలు, నమ్మకాలు, కట్టుబాట్లు, 4.హక్కులు విధులు, బాధ్యతలు, కర్తవ్యాలు, ధర్మాలను తెలుసుకోకపోవడం, 5.అసమానత, అవిద్య, అజ్ఞానంలో కొట్టుమిట్టాడడం.

తరాలు మారినా తల్లిదండ్రులకు, సమాజానికి ఇష్టంలేని ఉపేక్షిత శిశువుగా, చెల్లింపులేని పనిమనిషిగా స్త్రీ జీవితం అన్ని థలల్లో నేటికీ అభాసుపాలవుతూనే ఉంది. అవివాహిత, గొడ్రాలు, విధవ, అభాగిని, కులట అని స్త్రీలను ఎన్నో విధాలుగా ఈనాటి సమాజం అవహేళ చేస్తూనే ఉంది. మనం మన సమాజం మారేదెప్పుడో?