మయూఖ
  • హోమ్
  • కవితలు
  • కథలు
  • ధారావాహిక నవల
  • వ్యాసాలు
  • బాల‌సాహిత్యం
  • ఇంద్రధనుస్సు
  • ఇంట‌ర్వ్యూలు
  • పుస్త‌క స‌మీక్ష‌
  • అనువాద సాహిత్యం
  • About Us
కవితలు

ధర్మాచార్యులు

by Radhika Suri September 21, 2025
written by Radhika Suri

రేపటి తరానికి చదువుల
సారాన్ని బోధిస్తూ
బతుకుదెరువుకు బాటలు వేసే దిశా నిర్దేశకులు
అజ్ఞానపు చీకటిలో చిక్కిన
అంతేవాసిలో
సంస్కార సురభిళాలద్ది
జాతి రత్నాలుగా మార్చే శిక్షణాదక్షులు

పాఠాలలో జీవిత పాఠాలను రంగరించి
మంచీచెడుల మర్మాన్ని విప్పిచెప్పి విజ్ఞతను నేర్పే వర్ణప్రవక్తలు

ఎంతటి మేధావికైనా తొలి పాఠాలు నేర్పేది గురువని మరువకు

నైతిక విలువలు నేర్పాల్సిన గురువులే నైచ్యానికి చిరునామాగా నిలిచి
వెకిలి చేష్టలు వింత పోకడలతో భావి జీవితాలతో చెడుగుడాడుతూ గందరగోళంలో పడేసి
మొగ్గ తొడిగే అరవిందాలను నిర్ధాక్షిణ్యంగా చిదిమేస్తుంటే
మద్యంమత్తులో జోగుతూ చదువులమ్మ వాటికను అపవిత్రంపాలు చేస్తుంటే
ఆచార్యుల అడుగుజాడలే శిరోధార్యమన్న అభ్యాసకులను అయోమయంలో కి నెట్టొద్దు

అక్షరాలను శ్వాసిస్తూ జ్ఞానోపాసనతో కాంతులీనే
పుంభావ సరస్వతులున్న
భూమిఇది
గురువును బ్రహ్మను చేసి విద్యాపీఠంపై నిలిపిన
సంస్కృతి మనది
గురువు గుర్తొచ్చినంతనే
అసంకల్పితంగా ముడుచుకునే చేతులు సిరిజోతలై అలరించాలి

(మధిరాపానం చేసి బడిలో వీరంగం చేసిన ఉపాద్యాయురాలిని మీడియాలో చూసి)

September 21, 2025 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
కవితలు

జెండా సూర్యుడు

by కందుకూరి శ్రీరాములు September 21, 2025
written by కందుకూరి శ్రీరాములు

జెండా సూర్యుడు
రెపరెపలాడుతున్నాడు !

ఎన్ని మేఘాలు
ఎన్నెన్ని గ్రహణాలు కమ్ముకున్నాయి
ఎన్ని తాపాలు
ఎన్నెన్ని కోపాలు విరజిమ్ముకున్నాయి

ఎన్ని వాదాలు
ఎన్నెన్ని రణన్నినాదాలు
కవోష్ణ రక్తసిక్తమయ్యాయి !

గత చరిత్ర
వర్తమానానికి పూలబాట కావాలి !
వర్తమానం భవిష్యత్తరానికి
కొత్త లోకం రావాలి !

ఎగురుతున్న మువ్వన్నెల జెండాలో
కుట్రలూ కూహకాలూ కనపడొద్దు
నవ్వెన్నల మువ్వల గువ్వలు కువకువమనాలి !

జెండా బానిస కాదు !
కారాదు !!
జూలు దులిపి గర్జిస్తున్న సింహం !!!
స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల త్యాగాల చిహ్నం !!!
సమున్నతంగా జాతి జనులు పులకరించిపోయే మహోత్తుంగ జలపాతం !!!!

ఇవ్వాళ్ల ఈనాడు
ఎర్రకోట మీదనే కాదు
ప్రతి ఇంటి మీదనే కాదు
జాతి జనుల గుండెల్లో
ధీరోదాత్తమైన
నిరంతరంగా
నిరభ్యంతరంగా
ఎగురుతున్న మువ్వన్నెల జెండా !

యావత్ జాతికి
పెద్దదిక్కు !
శాసిస్తున్న సామ్రాజ్యవాదుల్నెదుర్కొనే
ధైర్యం కవచపు ఉక్కు !

వజ్రోత్సవ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవానికి నమస్కారం !
మువ్వన్నెల ప్రజాస్వామ్య జెండాకు వందనం !

భరత వీరుడు
తలవంచడు !
జెండా శౌర్యం
తలదించదు !
ఎర్రకోట మీద రెపరెపమంటాయి !!

(75 ఏళ్ల స్వాతంత్ర్య వజ్రోత్సవ సందర్భంగా రవీంద్రభారతిలో తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వారు ఏర్పాటు చేసిన కవి సమ్మేళనంలో చదివిన కవిత)

September 21, 2025 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
వ్యాసాలు

నోసటబొట్టు ఆచారమా ?ఆరోగ్యమా….?కుంకుమ బొట్టు ధరించడం వల్ల ఎన్నో లాభాలు

by కావ్యసుధ (ఆర్. హరిశంకర్) September 21, 2025
written by కావ్యసుధ (ఆర్. హరిశంకర్)

‘కస్తూరి తిలకం లలాటఫలకే వక్షస్థలే కౌస్తుభం’ అనే శ్లోకం వినని వాళ్లుండరు. సంస్కృతంలో ‘తిలకమ్’ అని, తెలుగులో ‘బొట్టు’ అని అర్థం. మన నుదుటిలో జ్ఞాన నేత్రం ఉండేచోటు అంటే రెండు కనుబొమల మధ్య ఆజ్ఞాచక్రానికి తగులుతూ ఎఱ్ఱని కుంకుమ బొట్టు ప్రతినిత్యం పెట్టుకోవాలని యోగశాస్త్రం చెబు తోంది. మానవ శరీరంలో వేల సంఖ్యలో నాడులున్నాయి. ఇవి ప్రాణశక్తిని ప్రవహింపజేసే అదృశ్య నాళికలు. వీటన్నింటికీ కేంద్ర స్థానం లలాట భ్రూమధ్యభాగం, అంటే కనుబొమల మధ్య స్థానం. ఈ స్థానంలోంచి ప్రాణశక్తి కిరణాలు ప్రసారమౌతాయి. ఈ ప్రాణశక్తి కిరణాలు వ్యర్థం కాకుండా ఆపగల మహత్తరమైన శక్తి, కుంకుమ, విభూతి, గంధం, కస్తూరి, చందనం వంటి పదార్థాలకు ఉంది. ఇవి దృష్టి దోషాలను కూడా నివారిస్తాయి. అందుకే మహర్షుల బోధనల వలన నుదుటిపై బొట్టు ధరించడం మనకు సంప్రదాయంగా మారింది. కంకుమలో పసుపు ఉంటుంది, రెండు గుణాలు కలిగిన ఈ కుంకుమను నుదుట గంధం ధరించి దానిపై కుంకుమ ధరిస్తే. మంచి ఫలితాలుంటాయి. గంధం జ్ఞానానికి సంకేతం.

యోగశాస్త్రం ప్రకారం ఈ రెండు కనుబొమల మధ్యన ఆజ్ఞా చక్రం ఉండే చోట మనం పెట్టుకునే కుంకుమ వేలి ఒత్తిడివలన ఒకర కమైన ఉత్తేజం ఏర్పడుతుంది.
స్త్రీకి నొసటిమీద ఎర్రని కుంకుమ బొట్టు ముత్తైదువతనాన్ని సూచిస్తుంది. మనస్తత్వ శాస్త్రరీత్యా ఎర్రని కుంకుమ ఒక ప్రత్యేక మైన వర్గ ఫలం కలిగి ఉంది. నొసటిమీద కుంకుమ పెట్టుకోవడం మన భారతీ యుల ప్రాచీన సంప్రదాయం బొట్టు ధరించడం మగవారికీ అవ అవసరమే భగవంతుడు సంచరించే షుఘుమ్ననాడి ఎక్కడ రెండు కనుబొమల మధ్య వుంటుందో అక్కడ ఆజ్ఞాచక్రస్థానంలో కుంకుమ ధరిం పించడం వలన భగవంతుని స్మరించిన వారమౌతాము

ముఖానికి ఆభరణం తిలకం. పద్మపురాణంలో, ఆగ్నేయపురాణంలో పరమేశ్వర సంహితలో స్త్రీలు, పురుషులు అనే భేదం
లేకుండా నొసటిమీద కుంకుమ ధరించడం వలన భర్త ఆయుష్షు పెరుగుతుందని, లక్ష్మీనివాసమైన నుదుటిపై బొట్టు ధరించే వేళ్ళు ‘ఊర్ధ్వపుండ్రం లలాటేతు భర్తురాయుష్యవర్ధకమ్ లలాటే కుంకుమం చైవ సదా లక్ష్మీ నివాసకమ్’ అనే మంత్రం చెప్పుకుంటూ బొట్టుపెట్టుకోవాలని పురాణాలు తెలుపుతున్నాయి. అందుకే అంత్య ప్రాసల కవి ఆరుద్ర ‘నూరేళ్ళ షెట్టు నొసటి బొట్టు అది నోచే నోముల కలిమి పెట్టు” అన్నాడు జ్ఞానదాతయైన శ్రీకృష్ణుడు కస్తూరి తిలకంతోనే శోఖించాడు. అలాంటి జ్ఞానాన్ని పొందడానికి పురు షులు సైతం బొట్టు పెట్టుకోవడం ఆనవాయితిగా వస్తోంది.

బొట్టు శుభానికి సంకేతం. శుభకార్యాలను ఆహ్వానించడానికి మహిళలకు బొట్టు ఇవ్వడం హిందూ సంప్రదాయంలో ఆనవాయితీ. బొట్టును జగన్మాత సౌందర్య చిహ్నంగా భావిస్తారు. నాగరిక్తత ముసుగులో ఈనాడు యువత కుంకుమ బొట్టుకు దూరమౌతూ ప్లాస్టిక్ స్టిక్కర్లకు దగ్గరౌతోంది. ఈ ప్లాస్టిక్ స్టిక్కర్ల వలన రకరకాల చర్మవ్యాధులకు గురి అవుతున్నారు. హిందూ ధర్మశాస్త్రాల్లో ఉన్న కొన్ని ఆచారాలను వాటి వెనుక ఉండే వైజ్ఞానిక విషయాలను నేటి యువతులు తెలుసుకోవలసిన అవసరం ఎంతగానో వుంది.

కుంకుమబొట్టు. మేదస్సును పెంచి వృద్ధిపరచే సాధనంగా మన పూర్వీకులు భావించారు. ఈ కుంకుమ బొట్టు స్త్రీల ముఖారవింద ఆకర్షణతోపాటు ఆరోగ్యసూత్రాలు దాగి ఉన్నట్లు, హిందూ స్త్రీ నుదుటి బొట్టు లేకపోవడం ముఖం కళావిహీనంగా అగుపిస్తుంటుంది. ప్రాచీన కాలంనుండి ఆచారంగా వస్తోన్నది. పూజాదికాలలో, వివాహ శుభకార్యాలలో ఏ శుభకార్యాలలోనైనా కుంకుమ ధరిం చడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది. తిలకధారణ జీవితంలో సుఖశాంతలు, శుభాలు కలిగిస్తుంది. నుదుట బొట్టు లేకుండా చేసే దానం, స్నానం, హోమం, పుణ్యకార్యాల, తపస్సుకాని నిష్ఫలమౌతాయని, మహర్షులు, సాధువులు, దేవతా ఉపాసకులు నుదుట తిలకం ధరిం చేవారు. నిత్య నైమిత్తిక కామ్యకర్మలు, శ్రాద్ధకర్మలు నుదుటిన బొట్టు లేకుండా చేయడం వలన నిష్ఫలమవుతాయని మన ధర్మశాస్త్రాల్లో కూడా పేర్కొనబడింది.

( ఈ వ్యాసం ఆంధ్రభూమి దినపత్రికలో సెప్టెంబర్ 9, 2017 న వ్రాశాను )

September 21, 2025 0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
బాల‌సాహిత్యం

రామయ్య సందేహం

by సంగనభట్ల చిన్న రామ కిష్టయ్య, September 21, 2025
written by సంగనభట్ల చిన్న రామ కిష్టయ్య,

నరహరిపురం లోని శరభయ్య పొలం పనిచేసి సాయంత్రం తన మిత్రుడైన రామయ్యతో ఇంటికి తిరిగి వస్తున్నాడు. అతని చేతిలో ఒక పెద్ద కర్ర ఉంది. దారిలో ఒక నాగుపాము అతనిని కరవడానికి వచ్చింది. శరభయ్య తన చేతిలోని కర్రను చూపి దానిని బెదిరించాడు . ఆ కర్రచప్పుడుకు ఆ పాము భయపడి వెనుకకు తిరిగి పారిపోయింది. తర్వాత ఆ శరభయ్య మరికొంచెం దూరం వచ్చేసరికి ఒక కుక్క అతని వద్దకు వచ్చింది. వెంటనే శరభయ్య తన చేతిలోని కర్రను చూపి దాన్ని కూడా బెదిరించాడు. అది కూడా భయపడి పారిపోయింది.
ఆ తర్వాత అతడు ఇంటి పొలిమేరల వద్దకు వచ్చేసరికి అతని వద్దకు ఒక లేగ దూడ పరిగెత్తుకుంటూ ఎదురుగా వచ్చింది. వెంటనే శరభయ్య తన చేతిలోనున్న కర్రను కింద పడవేసి ఆ లేగ దూడను తన చేతులతో ఆప్యాయంగా ఎత్తుకున్నాడు .
అప్పుడు ఇదంతా చూసిన రామయ్య ” ఏమయ్యా శరభయ్యా! నాకొక సందేహం వచ్చింది. ఎందుకో నాకు నీ వాలకం అర్థం కాలేదు. ఆ పామును, కుక్కను నీవు నీ చేతనున్న కర్రతో బెదిరించావు. మరి ఈ లేగదూడనేమో నీ చేతులతో ఎత్తుకున్నావు. ఇదేమిటి! పోనీ ఆ పాము విషపురుగు కనుక బెదిరించావు. సరే! కానీ ఆ పెంపుడు జంతువైన ఆ కుక్కను కూడా నీవు ఎందుకు బెదిరించావో నాకు అర్థం కాలేదు” అని అన్నాడు.
అప్పుడు శరభయ్య ” ఔను. నీవన్నది నిజమే. ఆ పాము విషపురుగు. అందులోనూ అది నన్ను కాటేయడానికి వచ్చింది. అందుకే దానిని నా కర్రతో బెదిరించాను. అందువల్లనే అది వెనుకకు తిరిగి పారిపోయింది. ఇక ఆ కుక్క నన్ను కరవడానికి వచ్చింది. అది పెంపుడు జంతువే. కాదనను. కానీ అది పిచ్చికుక్క. మనను పిచ్చికుక్క కరిస్తే ఎంత ప్రమాదమో నీకు తెలియంది కాదు. అందుకే దానిని కూడా నా చేతిలోని కర్రతో బెదిరించాను. అదీ భయపడి పారిపోయింది. అవి రెండు నాకు హాని చేయడానికి వచ్చాయి. అందువలననే వాటిని కర్రతో బెదిరించవలసి వచ్చింది.
ఇక ఈ లేగ దూడ సంగతి అంటావా! అది మొన్న మొన్ననే పుట్టింది. దాని వల్ల మనకు ఎలాంటి కీడు లేదు. అది నాకోసం ప్రేమతో పరిగెత్తుకొని వచ్చింది . మన కోసం ప్రేమతో వచ్చిన చిన్నవారిని మనం దండిస్తామా చెప్పండి. అందువల్లే అలా చేశాను” అని అన్నాడు. అతని వివరణకు రామయ్య ఎంతో సంతోషించాడు. అందుకే పిల్లలూ! మనకు ఏదైనా సందేహం వస్తే దానిని పెద్దవారిని అడిగి నివృత్తి చేసుకోవాలి.

    September 21, 2025 1 comment
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    కథలు

    జన్మదినం

    by కె. వీణారెడ్డి, September 21, 2025
    written by కె. వీణారెడ్డి,

           ఆరోజు భరత్ భర్త్ డే!
      “గుడ్ మార్నింగ్ అండ్ హాపీ భర్త్ డే డాడీ” అంటూ పిల్లలు వరుణ్, పవన్ ,
      “మెనీ హాపీ రిటర్న్స్ ఆఫ్ ది డే” అంటూ అతడి భార్య దివిజ అభినందనలు తెలిపారు.
      “థ్యాంక్స్ టు ఆల్ ఆఫ్ యూ”అంటూ  ఆనందంగా అందరినీ హగ్ చేసుకున్నాడు భరత్.
      భర్త్ డే ఆదివారం కావడంతో ఇంట్లో అందరూ ఎంతో ఉత్సాహంగా వున్నారు.
      “ఈరోజు నా భర్త్ డే సందర్భంగా..ఇంట్లో అమ్మకు వంటపని లేకుండా కేక్ తో పాటు ఆన్ లైన్ ఫుడ్ ఆర్డర్ పెట్టుకుందాము ఓకేనా?”
      “ఓకే డాడీ.. అలాగే చేద్దాం” అంటూ సంబరంతో ఎవరికేది ఇష్టమో ఆ లిస్ట్ మెన్షన్ చేశారు పిల్లలు!
      టిఫిన్ కార్యక్రమం తర్వాత, ముందురోజు ఆల్టరేషన్ కని ఇచ్చిన తన కొత్త డ్రస్ తెచ్చుకుందామని వెళ్లి తిరిగొచ్చేటపుడు, గేటుదాకా వచ్చిన భరత్ వర్షం చినుకుల కారణంగా ర్యాంప్ మీద కాలు జారి కింద పడిపోయాడు!
      “అయ్యో డాడీ” అంటూ ఆందోళనగా తండ్రిని పట్టుకొన్న పిల్లలు “మమ్మీ.. డాడీ కింద పడ్డాడు” అంటూ కేకేశారు. ఆదుర్దాగా అటువచ్చిన దివిజ పిల్లల సాయంతో భర్తను లేవనెత్తింది. కుడికాలికి గేటు దిమ్మె తగిలి  బాగా నొప్పి కావడంతో,  భార్య భుజంపై వేసి, పిల్లల ఆసరాతో  ఇంట్లోకి నడిచివచ్చి మంచంపై వాలిపోయాడు భరత్. కదలనీయని కాలిబాధతో “అమ్మా..అబ్బా” అంటూ తల్లడిల్లిపోతున్న భరత్ ను, పక్కింటాయన సాయంతో క్యాబ్ లో హాస్పిటల్ కు తీసుకెళ్లారు. స్కానింగ్ చేసి, కాలి మడమ దగ్గర హెయిర్ లైన్ ఫ్రాక్చర్ అయిందని చెప్పి కాలికి బ్యాండేజ్ వేశారు హాస్పిటల్లో!
                           *********
      “ఎలా వుంది భరత్ ? నీవు కిందపడ్డావని, కాలికి  లైట్ ఫ్రాక్చర్ అని తెలిసి వచ్చాను. డాక్టర్ ఏమన్నాడు?” అని అడిగింది పక్క కాలనీలో వున్న, అప్పుడే అక్కడికొచ్చిన భరత్ మేనత్త మీనాక్షి.
      “రెండు నెలలు రెస్టు తీసుకొమ్మని చెప్పి, క్యాల్షియం టాబ్ లెట్స్ , పెయిన్ కిల్లర్స్ ఇచ్చి ఇంటికి  పంపించారత్తమ్మా” అన్నాడు భరత్ నీరసంగా.
    “కాలు బాగా బాధ పెడుతోందా?” ఆర్తిగా అడిగింది మీనాక్షి.
      “బాగానే బాధపెడుతోంది.. పెయిన్ కిల్లర్స్ వేసుకుంటే తప్ప నిన్నటినుండీ నిదురకూడా పట్టడంలేదు!” మూలుగుతూనే అన్నాడు భరత్.
      “పెయిన్ కిల్లర్స్ ఎక్కువ వాడడం అంత మంచిదికాదు కదా.. నొప్పికలవాటుపడుతూ మెల్లమెల్లగానూ సహజంగానూ కంట్రోల్ కావడమే కరేక్టేమో కదా”
      “అమ్మో అత్తమ్మా అది నావల్ల కావడం లేదు.. పెయిన్ కిల్లర్ వేసుకోకుంటే పెయిన్ నన్ను కిల్ చేసేలా వుంది!”                                              
      బాధగా మూలుగుతూనే అన్నాడు భరత్ .
      “అయ్యో భరత్ నీ భర్త్ డే నాడే ఇలా జరగడం బాధగా అనిపిస్తుందిరా!”
      ” నా సగం అదనపు బాధంతా అదేకదా అత్తమ్మా.. ఎంతో ఉత్సాహంగా వున్న ఇంట్లోని వాళ్లనంతా నిరుత్సాహపరిచిన ఫీలింగ్ నన్ను అంత తొందరగా హీలింగ్ కానివ్వదేమోననిపిస్తుంది!”
      “బాధపడకు భరత్..  వాళ్లు నీ ఫ్యామిలీ మేంబర్సేగా.. కష్టం సుఖం కలిసి పంచుకోవలసిన వాళ్లేకదా! అవునూ ఇంతకూ నీ పుట్టినరోజుకు ఎవరెవరిని ఆహ్వానించివుండిన్నవు?”
      “ఎవరినీ లేదు.. ఓన్లీ ఫ్యామిలీమెంబర్స్ అంతే!”
      మూలుగుతూనే అప్సెట్ మూడ్ తోనే అన్నాడు
      ” అన్నట్టు నేనోమాటడుగుతాను బాధపడవుగా భరత్ ?”
      “బాధెందుకత్తమ్మా.. మొదటినుండీ నువ్వు నాకు ఎన్నో చెప్పేదానివి.. వెల్ విషర్ వే కాదు నాకు రోల్ మోడల్ వి కూడా! నువ్వంటే నాకెంతో గౌరవం అభిమానం!”
      “థ్యాంక్యూ భరత్.. అదే చనువుతో అడుగుతున్నాను.. నిన్నటి నీ జన్మదిన సందర్భం లో పాల్గొనేది ఫ్యామిలీ మెంబర్స్ మాత్రమే అన్నావు.. ఎవరెవరి గురించి అన్నావు?”
      “ఇంకెవరు ఫ్యామిలీ అంటే భార్య దివిజ, పిల్లలు వరుణ్ పవన్ లు.. అంతేకదా అత్తమ్మా!”
      ” అంతేనా భరత్.. నీ జన్మదిన పర్వంలో ప్రధానంగా పాల్గొనవలసినవాళ్లింకెవరూ లేరా?”
      “అంతకన్నా ముఖ్యమైనవాళ్లింకెవరుంటారు?”
      “వుంటారు.. వున్నారు భరత్.. నీ జన్మదినవేడుకల్లో పాల్గొనవలసిన వాళ్లలో అందరికన్నా అతిముఖ్యమైన వ్యక్తి  ఎవరంటే.. నీకు జన్మనిచ్చి, నీకోపుట్టినరోజును కల్పించిన మీ అమ్మ శాంతమ్మ!”
      “అత్తమ్మా” ఆశ్చర్యం కలవరం కలగలిసిన స్వరంతో అన్నాడు భరత్ .
      ” అవును భరత్ ఆలోచించు.. నీవు కడుపున పడిననాటినుండీ తొమ్మిది నెలలు గర్భవికారాలను భరించిమరీ నీబరువును మోసిన భూమాతకాదా నీ జన్మదాతగా మీ అమ్మ?”
      అవును అన్నట్టు తలాడించాడు అంతలోనే కదిలిన కాలి బాధతో “అమ్మా” అని మూలిగాడు భరత్.
      “చూడు భరత్ నీ కాలికి అయిన చిన్న హెయిర్ లైన్ క్రాక్ కే ఇంతలా ఇబ్బంది పడుతున్నావ్.. కానీ..  కానీ.. నీ తల్లి తన ప్రసవవేదన సమయంలో ఎంతబాధ భరించివుంటుందో ఊహించనైనా ఊహించివుంటావా?” అంటున్న మీనాక్షి కంఠం వణికింది. వింటున్న భరత్  భారంగా బాధ వ్యక్తపరుస్తూనే అయోమయంగా చూశాడు.
      “భరత్.. నేనీమధ్యే ఒకలేడీ డాక్టర్.. అందునా ప్రసవానుభవంవున్న గైనకాలజిస్ట్ చెప్పగా విన్నాను.. ప్రసవ సమయంలోని నొప్పి స్థాయిని అంచనావేసేది, జీరో టు టెన్ పాయింట్ ఫైవ్ దాకా వుండేది డోల్ స్కేల్ అనేదాని మెజర్ మెంట్ ప్రకారం.. దాదాపు దాని చివరి సంఖ్య దాకా తాకే బాధ ప్రసవవేదనేనట! అలాగే మరో అంచనా ప్రకారం, సగటున మానవశరీరం భరించగలిగేది 45యూనిట్ల బాధ మాత్రమేనట! కానీ.. కానీ.. పురిటినొప్పుల్లో మాత్రం ఆ మాతృమూర్తి భరించే బాధస్థాయి 57యూనిట్లదాకా వుంటుందట.. అంటే అది మామూలు బాధకాదుకదా భరత్ ?”
      “అత్తమ్మా” చిన్నగా భరత్ కంఠం కంపించింది.
      “అవును భరత్.. బాధయొక్క ఆఖరి అంచుకు చేరిన ఆపురిటినొప్పి స్థాయిని అంచనావేయగలమా? ఒకేసారి 20 ఎముకలు విరుగుతున్నంత బాధ వుంటుందట! చిన్న హెయిర్ లైన్ ఫ్రాక్చర్ కే నీవింత హైరానా పడుతున్నావ్ .. కానీ.. నీకు జన్మనిచ్చిన, నీ జన్మదినానికి కారణమైన నీతల్లి నీకు జన్మనిచ్చేవేళ, అంతటి ఆ పురిటినొప్పులనెలా భరించి నిన్నీలోకంలోకి తీసుకొచ్చిందో అర్థంచేసుకోగలవా?”
    “అమ్మా” అప్రయత్నంగా భరత్ కంటివెంట నీటితోపాటు నోటివెంట ఆమాట వచ్చింది.
      “భరత్ దీన్నిబట్టి నీకింకా ఏమర్థమవుతుంది.. ప్రసవ సమయంలోని మరణావస్థను దాటి నీకు జన్మనిచ్చిన తల్లికూడా మరోజన్మ ఎత్తిందన్న సత్యం అందులో వెల్లడి కావడం లేదా? నీ పుట్టినరోజు నీ ఒక్కడిదేకాదు, అది నీతల్లి మళ్లీ పుట్టినరోజు అని గుర్తించలేకున్నావా?”
       భారమైన, సంచలనాత్మకమైన భావాలతో క్షణం కళ్లు మూసుకున్నాడు భరత్.
      “నీ పుట్టుకకు ఆధారమైన, నీ పుట్టినరోజు వేడుకకు కారణమైన, అందరికన్నా ముందు నువ్వు నీ తల్లిని తలచుకోవలసిన రోజు.. నీ తల్లితో కలిసి నీ జన్మదినాన్ని నీ జనని జన్మదినంగా కూడా జరుపుకోవలసిన దినం.. అలా ఎలా మరిచిపోయావు మీ అమ్మ శాంతమ్మను?”
      హితవైన మందలింపుతో కూడిన ఆ ప్రశ్నతో , ఎంతో ఆవేదన, అంతులేని ఆర్ద్రతా భావం కలిగింది భరత్ లో!
    “అమ్మా.. నన్ను మన్నించమ్మా” అంటూ అమ్మను తలుచుకుని, అమ్మ యొక్క తనజన్మ భారాన్ని తెలుసుకొన్న ఆ వేదనాస్పందన అనేది తన హెయిర్ లైన్ ఫ్రాక్చర్ బాధను తేలికపరిచినట్టనిపించి, పెయిన్ కిల్లర్స్ తో పనిలేదనిపించింది భరత్ కు!
      తన తల్లికి కొత్త జన్మనిచ్చిన తన జన్మదినం.. తన జనని జన్మదినం అనికూడా అనిపించి తన మాతృమూర్తి పట్ల ఒక అమృత భావన కలిగిందతడిలో!
    “అత్తమ్మా.. అమ్మను మరిచి జరుపుకున్న ఇన్నేళ్ల నా జన్మదినాలన్నీ నిరర్థకమైనవే! ప్రసవవేదన అనే మరణావస్థను కూడా మధురబాధగా భరించి నాకు జన్మనిచ్చి తాను మళ్లీ జన్మించిన నాతల్లితోనే ఇకపైన నా జన్మదినాలన్నీ! కొత్తగా నాకు మాతృదర్శనం కలిగించి, సత్య సందర్శనం గావించిన నీకు వేనవేల ధన్యవాదాలత్తమ్మా!” అంటూ మేనత్త చేతుల్ని  తన చెమరించిన కళ్లకద్దుకున్నాడు భరత్!
                       *********
                                              కె. వీణారెడ్డి,
                                              హైదరాబాద్.
                                            7337058025

    September 21, 2025 0 comment
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    కవితలు

    జీవన గ్రంథం

    by Cheedella Seetha Lakshmi September 21, 2025
    written by Cheedella Seetha Lakshmi

    పంచ అధ్యాయాలతో సాగే
    బతుకు పుస్తకం
    జీవన విధి విధానం
    ఓ చక్కని అనుభవ సారం
    ప్రతీ పుట ఆసక్తి దాయకం!!

    ఓ చిన్న అణువు అమ్మ గర్భంలో చేరి
    దినదిన ప్రవర్ధమానమై
    ముడుచుకున్న కాళ్ళుచేతులు
    ఉమ్మ నీటిలో జలకాలాడుతూ
    గాలి ఎటో తిండి ఎట్లనో
    చీకటి కుహరంలోనే 
    పది నెలల ఆవాసం
    పదిలంగా కాచే తల్లి
    మొదటి అధ్యాయం ముగింపు!

    తల్లి గర్భ దేవాలయం నుండి
    బయటకు వచ్చిన క్షణం నుండి
    భాష రాక మాట లేక
    ఆకలికి బాధకు ఏడ్పు భావనే
    ఆట పాట ఆనందం
    ఏమెరుగని అమాయకత్వం
    రంగులలోకంలో రాగరంజితం
    శైశవ అధ్యాయం తిరిగిరాని
    సంతోష భావజాలం!!

    విద్య వికాసం సంస్కారం
    లోకాజ్ఞానం ,మంచి చెడు
    కష్టాలు కన్నీళ్లు,సంబరాలు
    ఆట పాట స్నేహితులు
    ఎన్నో ఎన్నో అనుభూతులు
    ఎన్నో కథలు నీతులు
    బాల్యం భోగ జీవనం
    గురువుల పెద్దలు చెప్పిన బాట
    జీవితానికి సుద్దుల మూట!!
    రెండు వాదనల వేదనల భావి కి సూచనలిచ్చే రెండో అధ్యాయం

    యవ్వనం నేర్పే జీవిత పాఠాలు
    అనుభవ సారం
    వయసు ఎగిరే విహంగం
    ఊహల రెక్కలతో విశ్వ దర్శనం
    సుఖ దుఃఖాలు ఈసడింపులు
    అవహేళనలు కోపతాపాలు
    ప్రేమలు పెళ్లిళ్లు బాధ్యతలు
    ఉద్యోగాలు పిల్లలు,స్నేహితులు
    సమస్త అనుభవ సారం
    ప్రతీ పుట నవరస భరితం
    అది జీవన భారతం!!
    బంధాలకు బంధీ అయ్యే మూడో అధ్యాయం!!

    తానో తల్లి తానో తండ్రి
    తనవంటి బ్రతుకు ముచ్చట
    బాధ్యత ల ముచ్చట
    పిల్లల పెళ్ళిళ్ళు ఉద్యోగ విరమణలు
    దోచుకున్నవో దాచుకున్నవో
    పొదుపు చిట్టా కనువిందు రూపమయ్యే నాలుగో అధ్యాయం!

    వృద్ధాప్యం కొందరికి వరం
    ముసలితనం కొందరికి శాపం
    మూటకట్టిన అనుభవం
    సంసార సాగరం అనుభవైకవైద్యం
    సుఖదుఃఖాల సారం
    పంచమ అధ్యాయం
    రాసుకున్న  బతుకు పుస్తకం
    ప్రతీ పుట తెలుపు అంతరంగం
    వడబోసిన జీవితం
    జీవిత గ్రంథం కావాలి సుఖాంతం!!

    September 21, 2025 0 comment
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    కవితలు

    నేటికన్యక

    by Damaraju Vishalakshi September 21, 2025
    written by Damaraju Vishalakshi

    పాత పట్టు చీర గట్టి
    అంచురంగు రైకతొడిగి
    పూజబుట్ట చేతబట్టి
    కన్య బడగాన్.

    తల్లిదండ్రులు తనను జూచి
    తమకు బరువని
    బాధపడుతూ
    మాటలంటూకన్యమనసును
    గాయపరచంగన్.

    ఎన్నిపూజలు చేయనేమి?
    ఎన్ని మ్రొక్కులు మొక్క నేమి?
    పెండ్లిరాత నీకులేదని
    తండ్రిగొణగంగన్…

    అందచందాలమరిలేవు
    పొందుగెన్నో విద్యలును రావు
    కాసు లేనిదే కన్య చెల్లదు
    ఖర్మమని తల్లనియెన్..

    నిత్యమున్నపోరుయనుచు
    నిమ్మళముగా బయటికొచ్చి
    సూటిగా సాగిపోయె కన్యక
    గుడికి పోవంగన్

    వెనుకనుండి వెకిలి మాటలు
    ముందునుండికాంక్షచూపులు
    కనుచు,వినుచుకన్యయంతట
    గుడికి పోవంగనన్..

    అసుర సంధ్యవేళ దాటెను
    అన్ని వైపుల చీకటాయను
    గుడిలో జనములేకపోయెను
    కన్య చూడంగన్..

    గర్భగుడిని చేరికన్యక
    అచ్చటున్న అయ్యవారిని
    పూజ చేసిన పోదునింటికి
    అర్చించమని అడిగెన్.

    అందరిళ్లకు మళ్ళీనారు
    చివర నీవువచ్చినావు అనుచు అర్చనచేసి వృద్ధుడు
    ప్రసాదమీయంగన్

    బ్రతుకుచీకటి నుండెస్వామి ఈచీకటి నన్నేమిచేయును?
    నాదురాత యిట్లున్నదనుచు
    కన్య పలుకంగన్…

    పూజచేసిప్రసాదమిచ్చి పూజారిగారుకన్యకనుచూసి
    శుభం తల్లీ!వెళ్లి రమ్మని
    దీవనలనీయంగన్.

    ఏ శుభములు కలుగలేదు
    ముందుగతియేతెలియరాదు
    ఎటులబ్రతుకు గడుచునో యని
    కన్య వగవంగన్.

    బ్రతుకుయెప్పుడు ఒక తీరునుండదు
    తప్పకుండామార్పువచ్చును
    మంచిరోజులుముందుగల
    వని
    పూజారి బోధించన్

    అంతయు ఆ దేవిచిత్తము
    అట్లునడచుటమనకుధర్మం
    అనుచు గర్భగుడినిమూసి
    పూజారి వెళ్ళంగన్.

    మండపములో మూలనున్న స్తంభమునకు చేరబడిన
    కన్యక
    తనదుస్థితినితలుచుకుంటు
    కన్నీరు పెట్టంగన్.

    అంద చందాలలసలు లేవు ఆర్థికమగు స్థితియు లేదు .
    ఆదరించే వారు లేరు నాజన్మ వృధ యనియన్?

    పరమేశ్వరా నీకుకూడా!
    నా బ్రతుకుపట్లపరిహాసమేనా?
    కన్న తల్లి తండ్రి కైనా! నే భారమా?అని ఏడ్చెన్ .

    శివయ్యా! నాకుత్రోవ చూపుము
    నీవు తప్ప దిక్కు లేదని
    వేదనతో ఆకన్యయప్పుడు
    వెక్కిళ్లు పెట్టంగన్

    నన్నుకూడుము నన్ను జేరుము
    నాతోటిబ్రతుకునంత గడుపుము
    ఏడ్వకుండా నిన్నుచూచెద ననుచువినపడగాన్

    వెనుక తిరిగి చూసికన్యక
    వణికిపోయి లేచి నిలబడి
    ఎచట నుండి వచ్చినావని?
    ఎదురు ప్రశ్నింపన్.

    నీపొందుకోరి,వచ్చినాను
    నిన్నువెంబడించినాను
    గుడిలొ అందుకుజొచ్చినానని?
    వాడు పలుకంగన్.

    ఉలికిపడి ఒక్కఉదుటున
    దూరముగా జరిగి కన్యక
    ఎవరుమీరు? ఎరుగనంటూ
    కన్య దాన్ అరిచెన్.

    నీకునచ్చిననీదుప్రియుడను నచ్చకున్ననునిన్నువదలను
    నీకొరకే వచ్చినానని వాడు
    పై పైకి రాబోవన్ .

    పాపాత్ముడా! పవిత్రమ్మగు ప్రాంగణములో నిలిచినావు
    ప్రలాపింపకు ప్రాణములు నీకు దక్కవని పలికెన్.

    అందచందాలసలు లేవు ఆస్తిపాస్తులు లేనేలేవు
    నాకంటే గొప్పవాడు దొరకడని నవ్వేన్ .

    కట్నమీయగ గతియులేదు కాసులిచ్చే దారిలేదు. నీ బ్రతుకుకునియమమేలని?
    వాడునవ్వంగన్ .

    పెద్దవాడివిబుద్ధిలేక,
    ఎట్లుపలికెదవిట్టి తీరున?
    దూర్తుడా! నా త్రోవనుండి తొలగిపొమ్మనియెన్.

    కోర్కెతీర్చి వెడలిపొమ్ము,
    కోరి నీకైవచ్చినాను కాదనన్నావదలననివాడు కామముతో మాట్లాడన్

    తండ్రివంటి వాడవీవు,
    తగదు యిట్లుమాట్లాడుట అనుచు కన్యక కోపగించగ
    ఆవేశమొద్దనియన్.

    నీకునచ్చినధనమునిచ్చెద నీవుమెచ్చినబ్రతుకునిచ్చెద లోకములో తెలియనివ్వను కోర్కె తీర్చనియన్ .

    కాదుకాదని వాదులాడిన, కన్యకకు నచ్చజెప్పగ
    పాప,పుణ్యం నేటి రోజున పనికిరావనియన్.

    కట్నకానుకలియ్యలేవు
    కాసులొచ్చే దారి లేదు
    కన్యవైనా నీకు ఇంక
    పెండ్లి కాదనియన్

    కాదు కాదని కన్య ఏడ్చిన
    అడ్డగించి అతడు ఆపి
    పమిటచెంగు పట్టిలాగి
    పళ్ళు ఇకిలించెన్.

    పెండ్లిఅయిన బ్రహ్మచారిని
    పేరుపొందినపెద్దవాడిని
    పిల్ల జెల్లాలేనివాడిని భయముఏలనియన్?

    మారుమూలగుడికినీవు
    ఈ వేళలో వచ్చినావు
    శిలగమారిన శివుడునిన్ను కాపాడలేడనియెన్

    ఎవరు నిన్ను కాపాడుతారు? ఎరుకలేదని ఎగిరిపడుచూ! ఎదురునిలిచి వాడ పైబడ
    ప్రయత్నమే జేసెన్ .

    మెట్లక్రిందకు పరుగు తీసి
    కామాంధుని చూచి వణికి
    కాపాడమని వేడుకుంటూ
    కన్య పరిగెత్తెన్

    పాశవికమగుప్రవృత్తితోడ
    పశువు వలె మీద పడిన
    కామాంధుడా! నీపాలినేను
    కాళికను, అని అరిచెన్ .

    ఆడపిల్లలు అంటే అలుసా?
    అసలురూపం నీకుతెలుసా?
    ఆగ్రహిస్తేబ్రతకగలవా? అనుచు పెనుగాడెన్.

    ఒక్క ఉదుటన వానితోసి
    శివుని పక్కకు వెళ్లి దాగి
    భయము తోడ కన్యక
    శివుడా కాపాడమని వేడెన్.

    చెట్టు చాటున నక్కి కన్యక
    చెట్టుకిందన లింగము ముందర
    అమర్చిన శూలము దిక్కని ఆలోచనలు చేసెన్..

    గుప్పుమంటూ వాసనలు రుప్పగ
    గుర్రు గుర్రుగా చూచి వాడు
    గర్వముతోవిర్రవీగుచు
    గబగబా వచ్చెన్

    దొంగతనముకు వచ్చినాను
    దొరగా నిన్ను చూచినాను
    కోరి వలలో చిక్కినావు
    విడువనిన్ననియెన్.

    దుర్మార్గుడా!
    నీకు దక్కను
    నీదు ఆటలు సాగనివ్వను
    ధైర్యముంటే ముందుకు రమ్మని
    కన్య పలుకంగన్

    ఒక్క ఉదుటున ఉరికివాడు
    కన్య పమిటను పట్టబోయి తూలిపోయి శూలము పైబడి
    పెద్దగా తానరచెన్

    గావుకేక పెట్టి వాడు
    గిలగిలలంటూ కొట్టుకొనగా
    శివుడు శిక్ష ను వేసినాడని
    కన్య తా తలచెన్

    గుండెలోన శూలమ్ము దిగగా
    కొట్టు కొని ప్రాణాలు విడిచిన
    వాని చావు చూచి కన్యక విస్మయము చెందన్

    ఇచ్చటన్న ముప్పు వచ్చును పోలీసు కేసు వచ్చును
    అనుచు నిశ్చయించి కన్యక
    పుష్కరిణి దిశ నడిచెన్.

    లోకబంధూ,మహా
    దేవా !
    నీవే నాకిక శరణ మనుచు
    నిశ్చయానికి వచ్చి కన్యక
    పుష్కరిణిలో మునగన్.

    పరమశివుడే త్రోవ చూపి,
    బ్రతుకు అర్థం తెలియచెప్పగ,
    బ్రతుకు గడపగ కన్యమదికి
    ముందుగతిదోచన్.

    స్నానమాడి చుట్టూర వెదికి
    దీక్ష వస్త్రాలు కొన్ని చూచి
    శివ ప్రసాదమని ధరించివాటిని
    చరచరా గుడి దాటెన్ .

    శివయ్య తోవచూపినావు
    బ్రతుకు మార్గం చెప్పినావు
    చాలు స్వామి జన్మకంతా
    దిక్కు నీవనియన్ ..

    ఈ ఊరిలో ఉండ నాకు
    ఏ విధంగా అండ లేదు
    తల్లిదండ్రుల ప్రేమ లేదు
    బ్రతుకు బరువననియెన్..

    ఇంటికెళ్లిన ఏమి ఒరుగును ?
    నిజముతెలిసిన నిందలేయగు
    అని తలచుచు
    ఆ కన్యక
    చీకటిలో తాకలిసెన్..

    కనిపించిన రైలు ఎక్కి
    కాశివరకు సాగిపోయి
    గంగ లోపల స్నానమాడి
    గతము తావదిలెన్..

    అమ్మ గుడిలో అర్చకులు
    అనాధవా?యని అడిగి కన్యను,
    ఆశ్రమంలో వృద్ధ సేవకు
    ఆహ్వానించంగన్.

    తల్లి తండ్రికి చేసినాను
    నాయనమ్మను చూసినాను
    ఈ వృద్ధులకు ప్రేమ పంచుట
    సులభమని పలికెన్

    ఆశ్రమములో చేరి కన్యక
    అందరినీఆదరించుచు
    తలలోననాలుకగుచు
    సేవలో తరించెన్

    చీకటంతా తొలగిపోయెను
    కాంతి రేఖల పున్నమొచ్చెను
    ఆ సమాజంలో కన్య చేరి
    ఆనందమే పొందెన్.

    అనాధలకు వండి పెడుతూ
    అమ్మ వోలేఆదరిస్తూ
    విశ్వనాధుని సేవ చేస్తూ
    విధి వ్రాత తనె మార్చెన్..

    కన్యకున్న ధైర్ర్యము వలన
    కచ్చితమగు శక్తి వలన
    ఓర్చుకున్న తత్వము వలన
    యిప్పుడు
    మేలాయన్

    గతమంతా చెరిగిపోయెను
    గందరగోళం మరచిపోయెను
    ప్రశాంతంగా జీవనౌకను
    గడుపుచూ ఆ కన్య తా బతికెన్

    అతివలలో ఆత్మ స్థైర్యం
    అంచలంచలు గెదిగినప్పుడు
    ఆకాశం అందుకుందురు
    అవరోధాలధిగ మింతురు

    ఆధునిక స్త్రీ అబల కాదు ఆదిపరాశక్తి రూపు అనుచు తెలిసిన అతివలందరు ఆనంద మందెదరు

    ఆడపిల్లలు శక్తి తెలుసుకు
    ఆత్మవిశ్వాసమును గల్గి మెలగుచు అడుగులు
    దృఢముగా వేసినప్పుడు
    అవని శోబిల్లున్..

    September 21, 2025 0 comment
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    కవితలు

    మనసు కవి…

    by తిరునగరి శ్రీనివాస్ September 19, 2025
    written by తిరునగరి శ్రీనివాస్

    మనసు పాటల కవి
    సాహిత్యపు మర్మమెరిగిన
    మన ‘సుకవి’
    అలతి పదాలతో
    అమోఘమైన
    పాటలల్లి
    జనహృదయ పీఠమెక్కిన
    మేటి గీతాచార్యుడు
    నాటక రచనలో శిఖరం
    సంభాషణల కూర్పులో
    ఆ ప్రతిభ అనితర సాధ్యం
    భావోద్వేగాల ప్రగతిశీల వీచిక
    గుండె బరువును దించే
    చల్లని పాటల పేటిక
    అంతా మట్టేనని
    అదీ ఒక మాయేనని తెలిసి
    మనిషి విలపించుట
    ఎందుకన్న తాత్విక యోగి
    చెరగని మనసు ముద్ర
    సతతం ఆయన కీర్తి సముద్రమంత

    (ఆచార్య ఆత్రేయ వర్ధంతి…)

    September 19, 2025 3 comments
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    వ్యాసాలు

    విశ్వకర్మ – యజ్ఞకర్త – సృష్టికర్త

    by కావ్యసుధ (ఆర్. హరిశంకర్) September 19, 2025
    written by కావ్యసుధ (ఆర్. హరిశంకర్)


    ( విశ్వకర్మ జయంతి)

    ప్రపంచానికి అసలైన సృష్టికర్తగా పిలువబడుతున్న విశ్వకర్మ ప్రపంచం కంటే ముందునుండే ఉన్నాడు. చతుర్ముకుడైన విశ్వకర్మ కిరీటాన్ని సువర్ణాభరణాలతో ఎనిమిది చేతులు, ఒక చేతిలో నీటి బిందె, ఒక చేతిలో పుస్తకం, ఒక చేత ఉచ్చు మిగిలిన చేతులలో వివిధ ఆయుధాలను పనిముట్లను కలిగి ఉంటాడు. విశ్వకర్మ, విశ్వకర్మ ఋగ్వేదములో , శుక్ల యజుర్వేదంలో, సృష్టికర్తగా పేర్కొనబడినాడు పురుష సూక్తం లో విరాట్ పురుషుడిగా కీర్తించబడినాడు. సకల వేదముల ప్రకారం విశ్వకర్మ సృష్టికర్త, వేదములు విశ్వకర్మను సర్వపాప సంహర్తగా పేర్కొన్నాయి. సర్వ దిక్కులను పరికించు దృష్టి కలిగిన అమిత శక్తి గలవాడు కనుకనే ఈయన భగవంతుడు అని ఋగ్వేదం ఈయనను భగవంతుడిగా పరిగణించింది. ఇతని ఆర్చా మూర్తిని విశ్వకర్మ పురాణం పంచ శీర్షుడుగా వర్ణించింది.
    దైవిక వాస్తు శిల్పియైన విశ్వకర్మ పుట్టినరోజు పండుగను సెప్టెంబర్ 17వ జరుపుకుంటున్నారు. హిందూ పురాణాల ప్రకారం విశ్వకర్మ స్వయంభుగా ప్రపంచ సృష్టికర్తగా పరిగణించబడ్డాడు దేవతలకు అనేక అద్భుతమైన ఆయుధాలను తయారు చేశాడు దివ్య వడ్రంగి అని కూడా పిలవబడ్డాడు మెకానిక్స్, దేవత రాజభవనాల నిర్మాణ రంగంలో శాస్త్రమైన స్థపత్య వేదంతో ఘనత పొందాడని రుగ్వేదంలో ప్రస్తావించబడ్డాడు

    “విశ్వకర్మ ” అంటే అన్నింటిని చేసేవాడు అని అర్థం. ఆయన దేవతలకు శిల్పి మరియు వాస్తుశిల్పి. ఆయన దేవతలకు మానవులకు శిల్ప గురువు. పురాణాల ప్రకారం ప్రభాసుడైన మనువు, యోగసిద్ధి దంపతులకు జన్మించారు. సృష్టినిర్మాణం మరియు ఇంజనీరింగ్ లో విశ్వకర్మ యొక్క పాత్రను వివరిస్తుంది. విశ్వకర్మ పురాణములో తన పని పట్ల గర్వపడి బంగారు రాజభవనాలు,క్లిష్టమైన శిల్పాలు మరియు దోషరహిత ఇంజనీరింగ్ తో లంక వంటి అద్భుత నగరాలను ఎలా నిర్మించాడు చెప్పబడింది. ఈ పురాణం పరిపూర్ణత, తేజస్సు మరియు సంపదకు ప్రతీకగా ఉంటుంది. హిందూ మతంలో విశ్వకర్మను దేవుళ్ళ శిల్పిగా మరియు దైవిక వాస్తు శిల్పిగా గౌరవిస్తారు. పురాణాల ప్రకారం శిల్పి విశ్వకర్మ ఎన్నో పట్టణాలను నాలుగు యుగాలలోనూ నిర్మించారు. సత్యయుగంలో దేవతల నివాసం కొరకు స్వర్గలోకమును నిర్మించారు. అయోధ్యను శివుని కొరకు సువర్ణ లంకను నిర్మించారు. ద్వాపర యుగంలో రాజభవనాన్ని ద్వారకా నగరాన్ని, కలియుగంలో హస్తినాపురంలో వారణావతి( లంక భవనము) ఇంద్రప్రస్థ రాజభవనాన్ని నిర్మించడంతోపాటు దేవతలకు అనేకమైన అద్భుతమైన ఆయుధాలను తయారు చేశాడు.

    దేవశిల్పి విశ్వకర్మ దేవతలకు, మానవులకు ఇతడు శిల్ప గురువైయున్నాడు. పురాణముల ప్రకారం ప్రభాసుడైన మనువుకు, బృహస్పతి చెల్లెలైన యోగసిద్ధికి జన్మించిన వాడు దేవశిల్పి విశ్వకర్మ. యోగసిద్ధి ప్రభాసుని భార్య. ప్రభాసుడు వసువులలో ఎనిమిదవవాడు. ప్రభాసుడు వశిష్టమహాముని ఆశ్రమము లోని నందిని అనే ఆవును యోగసిద్ధి కోరిక మేరకు అపహరించిన వాడైనందున శాపగ్రస్తుడై మానవ జన్మనెత్తి (దేవపుత్రుడు) భీష్మాచార్యునిగా శంతనుడికి, గంగకు జన్మించేను. అంగీరసుడు, అంగిరుడు అను ఈ ఇద్దరు ఒక్కరే వేరు వేరు కాదు, బ్రహ్మమానసపుత్రులలో అంగీరసుడు ఒక్కడు. అంగీరసుని భార్య స్మృతి. ఇతనికి బృహస్పతి, ఉతథ్యుడు లేక సంవర్తుఁడు అను నిరువురు కొడుకులును, యోగసిద్ధి అను నొక కూతురును కలిగిరి. ఈ యోగసిద్ధిని అష్టవసువులలో ఒక్కఁడగు ప్రభాసుని వివాహము చేసికొనెను.

    దేవశిల్పివిశ్వకర్మయను ప్రజాపతి వేల శిల్పములకాయన కర్త. భౌవన పుత్ర విశ్వకర్మ దేవశిల్పి విశ్వకర్మ తపఃశక్తితో సాక్షాత్కరింపబడి తన సర్వశక్తులను దేవశిల్పి విశ్వకర్మకోసంగినాడు. త్రిదశలకు (దేవతలకు) అతడు వర్ధకి (శిల్పి). సర్వభూషణ శిల్పకల్పనము చేయువాడు. దేవతా విమాననిర్మాత యాతడు. దేవశిల్పి విశ్వకర్మ భార్య ఆకృతి .కుమార్తె సంజ్ఞ ఈమె సూర్యుని భార్య.సూర్యుని వేడికి సంజ్ఞ తట్టుకోనలేకపోటచే విశ్వకర్మ సూర్యుని సానబెట్టి అతని వేడిని కొద్దిగా తగ్గించాడు. సూర్యుని సానబెట్టగా వచ్చినటువంటి పొడి నుంచి తయారు చేసినటువంటి చక్రము విష్ణుమూర్తి ఆయుధమై శోభన్లుచున్నది.

    విశ్వకర్మ గొప్పదైన మేరు పర్వతములాంటి ఎల్లలోకములకు ఆధరమైన విశ్వశంకువుగా భావింపబడిన బ్రహ్మండమునకు నడుమ తామర మొగ్గవంటి మేరువును ఉంచి పదునాలుగు భువనములను సృష్టించాడు. ఆలాంటి ఒక భువనమునకు ప్రభువు భౌవన విశ్వకర్మ అని తెలియుచున్నది. భౌవన పుత్ర విశ్వకర్మ శిల్పి విశ్వకర్మ తపఃశక్తితో సాక్షాత్కరింపబడి తన సర్వశక్తులను దేవశిల్పివిశ్వకర్మ కోసంగి భవిష్యమానవులకు ఉద్దరింప మనెను. అటు పిమ్మట మానవులందరూ దేవశిల్పివిశ్వకర్మను స్మరించుచూ తమతమ నైపుణ్యమును చూపుతున్నవారై జీవనమును సాగించుచున్నారు.

    పరబ్రహ్మ విశ్వకర్మని సాక్షాత్ కారం చేసుకున్నా మొట్ట మొదటి గురువులైయిన భావన పుత్ర విశ్వకర్మ పూజ ప్రతి సంవత్సరం జరుపుకుంటారు. ఇవి ముఖ్యంగా కర్మాగారాలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో తప్పకుండా జరుపుతారు. వారి పనిముట్లను విశ్వకర్మ ముందుంచి పూజిస్తారు. విశ్వకర్మలు విశిష్ట జ్ఞానమును పొందుదురు. విశ్వకర్మ యజ్ఞకర్త,అశేష సృష్టికర్త.

    విశ్వకర్మ పూజ అనేది హిందూ సమాజంలోని ప్రజలకు చాలా ముఖ్యమైనది. భగవంతుడు విశ్వకర్మ రచనలు రుగ్వేదం, స్థాపత్య వేదాలలో ప్రస్తావించబడ్డాయి. వాస్తు శాస్త్రం మరియు యాంత్రిక శాస్త్రం గురించి ఇందులో అనేక విషయాలున్నాయి. ఎవరైతే పని చేస్తుంటారో.. అలాంటి వారికి ఈరోజు చాలా ముఖ్యమైనది. ఈరోజు ఈ రంగంలోని ప్రజలు విశ్వకర్మ పూజ విజయవంతం కావాలని.. ఆ దేవుని ఆశీస్సులు తమకు లభించాలని.. తమ కుటుంబం ఆయురారోగ్యాలతో అనునిత్యం ఆనందంగా ఉండాలని కోరుకుంటారు. పని చేసే వారితో పాటు హస్తకళాకారులు విశ్వకర్మ పూజలో భాగంగా తమ పనిముట్లను ఆరాధిస్తారు. ఈ పవిత్రమైన రోజున వాటిని ఏ పనికి ఉపయోగించరు. తాము క్షేమంగా ఉండాలని.. తమకు నిత్యం జీవనోపాధిని కల్పించి సురక్షింతగా ఉంచాలని.. తాము చేపట్టే ప్రతి ప్రయత్నంలో విజయం సాధించాలని వారు విశ్వకర్మ దేవుడిని ప్రార్థిస్తారు.

    పురాణాలలో అసలు విశ్వకర్మకు జయంతి అనేది కనిపించదు. కానీ ఇటీవల విశ్వకర్మలు విశ్వకర్మపై గల అపారమైన భక్తిని ప్రకటించుకోవడానికి ఆయన పేరా *” జయంతి ” అనేది జరుపుకోవడం జరుగుతుంది. బృహత్ కార్యక్రమాలు చేపట్టి విశ్వకర్మను స్మరిస్తున్నారు… తరిస్తున్నారు.

    September 19, 2025 1 comment
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    పుస్త‌క స‌మీక్ష‌

    అక్షర ప్లాంట్స్

    by vanaparti padma September 16, 2025
    written by vanaparti padma

    డా॥ కందేపి రాణీ ప్రసాద్ కవయిత్రి, బాల సాహితి వేత్త, పరిశోధకులు, చిత్రకారిణి, హస్తకళాకారిణి అనువాదకులు, బాల సాహిత్యంతో అనేక ప్రయోగాలు చేస్తుంటారు. సృజన్ చిల్డ్రన్ ఆసుపత్రి గోడల నిండా పొడుపు కథలను దాదాపు 300 వందలకుపైగా చార్టులను అతికించి పొడుపు కథల ఆసుపత్రిగా మార్చారు.
    పజిల్స్ ప్లాంట్ అనే పుస్తకాన్ని, మరియు చెట్లతో చెలిమి అనే రెండు కొత్త పుస్తకాల గూర్చి మనం తెలుసుకుందాం.
    మొదట పజిల్స్ ప్లాంట్ పుస్తకము గూర్చి తెలుకుందాం. ఇందులో ఖండాలు, నదులు, కొలతలు, సముద్రాలు, ప్రపంచ వింతలు, ప్రపంచ నగరాలు వంటి అనేక అంశాలు ఇందులో వున్నాయి. ఉచ్చరించడానికి రెండు పదాలు ఒకటే కాని వాటి మధ్యనే ఓ ఫరికొత్త పదం దాగి వుంటుంది.
    “క్షణం కాని క్షణం – వీక్షణం”, “ద్రాక్ష కాని ద్రాక్ష –రుద్రాక్ష” లాంటి పదంలో మరో పదం రాయడం వారి ‘కలం’ కు మాత్రమే తెలుసు, నిత్యం చిన్నారులు ఉపయోగించే రాత వస్తువును కూడ పొడుపు కథగా మర్చారు రచయిత్రి.
    నల్లని గ్రాఫైటు బళ్ళు
    చెక్కతో చేసిన కోటు
    కొనదేలిన సూది ముక్కు
    ఎవరది? ఏం పేరు చెప్పు అని ప్రశ్న వేస్తునే ‘పెన్సిల్’ అనే జవాబును ఇస్తారు.
    మట్టిలో పుట్టి మంటల్లో కాలి
    మనింటికే వచ్చి మంచి నీళ్ళిస్తుంది
    ఎవరో చెప్పుకోండి చూద్దాం! అని అంటూనె ‘చల్లటి కుండ’ అనే జవాబును ఇస్తూ చమత్కారంగా రాస్తారు.
    పిండి వంటల్లోను అందరు ఇష్టపడే తీపి పదార్థంతో పొడుపు కథ: ఈ పూత చెట్టు మీద కాదు కుండ మీద పేరులోని రేకు విచ్చుకోదు, గుచ్చుకోదు అంటునే ‘పూత రేకు’ సమాధానంతో మనల్ని తీయ్యటి జ్ఞాపకాల్లోకి తీసుకుపోతారు. మరో స్వీట్: ఒళ్ళంతా నాకు నొక్కులు, పంచాదార పాకాలు, పేరులో సముద్ర జీవులు అంటారు. ఎంటో తెలుసా “గవ్వలండి”, సరస్సులకు కూడ పోడుపు కథలు: ‘పప్పు’ తినే సరస్సు పేరు ఏమిటి ‘దాల్ లేక్’ అండి ఛాల తమాషాగా ఉంది కదా.
    ప్రసిద్ది నగరాల్లోకి వెళ్దాం. ‘లా’ చదువుకున్న”సిమ్” ఎక్కడుందో చెప్పగలరా “సిమ్లా” కదాండి, టీచర్లు అందరు నివాసముండే గ్రామమేమిటి “గూర్ గావ్”. చెర్రీలున్న నగరం – పాండిచేరి. బాల బాగున్నాయి రచయిత్రి ఆలోచన విధానం పిల్లలకి కాలక్షేపంలో పాటు విజ్ఞానం.
    ఊర్ల పేర్ల విషయం చుద్దాం. దేవుడు వరాలిస్తాడని తెలుసు కాని ఇక్కడ అన్న వరాలిస్తాడు తెలుసా. అది ఏ ఊరిలొ చెప్పండి. “అన్నవరం” సత్యదేవుడు కదాండి.

    రవి ఉంటే పేట ఏదో చెప్పండి- సూర్యపేట ఇలా అనేక ఊర్ల పేర్లను పొడుపు కథలుగా మలిచారు.
    రాష్ట్రల పేర్లు చూస్తే: రాజులకు నిలయమైన రాష్ట్రమిది.
    జ: “రాజస్థాన్” – 36 కోటలు కట్టుకున్న రాష్ట్రమేది ఛత్తీస్ గడ్ అంటారు.
    కొండలతో ఊరి పేర్లున్న పొడుపు కథలు.
    1. రామ భక్తుడు కొండ ఎక్కింది ఎక్కడ;- హన్మకొండ.
    2. ప్రభలతో తిరుణాలకు ప్రఖ్యాతి చెందిన కొండ ఎక్కడ- కోటప్ప కొండ అంటారు.
    నక్షత్రాల పేర్లతో కూడిన పదాలు
    1. చిత్త శుద్ధితో పని చేసే నక్షత్రం – చిత్త (నక్షత్రం)
    2. కృష్ణని ప్రియురాలు ఉన్న నక్షత్రం – అనురాధ
    ఇలా తమాషాగా మర్మగర్భంతో కూడిన పదజాలం చాలా ఉపయోగించారు రచయిత్రి రాణీ ప్రసాద్.
    ప్రహరీ గోడకట్టి పుసిద్ధి కెక్కిన ప్రపంచ వింత- చైనావాల్ అంటునే స్వచ్ఛను కోరె విగ్రహపు వింత –స్టాచ్యూఆఫ్ లిబర్టీ అని ప్రపంచ వింతలను కూడ జోడిండిచారు. ఇంక నదుల విషయానికొస్తే 1. నల్లని పాయలు కలిగిన జీవనది – కృష్ణ వేణి కాగ 2. నీరు కడుపులో పెట్టుకుని మోసేసే నది – మూసి (నది) అంటారు.
    దేశాల పేర్లకు వస్తే 1. ‘డెన్’ లకు మార్కు వేసే దేశం ఏది – డెన్మార్క్ అంటారు.
    2. బీధధైన సింహం ఉండే దేశం – సింగపూర్ అంటునే
    3. తీగల్ని పందిరికి పాకిస్తా అనే దేశం – పాకిస్తాన్ చాల సానిగా ఉంది కదా
    బాల్యం ఒక మధురం జ్ఞాపకం ఏలాంటి స్వార్ధం, ద్వేషం లేని ప్రేమైక్య దశ కాని నేడు ‘బాల్యమా నీ చిరునామా ఎక్కడా’ అని అనుకునే స్థాయికి దిగజారుతున్నాము. పోటి ప్రపంచం ఆర్థిక వనరుల కోసం తల్లి తండ్రుల పరుగు వ్యక్తిగత కుటుంబాల్లో పెద్దవారు కరువు. కథలు, బుజ్జగింపులు లేక బాలలు ఒంటరిగా మానసికంగా ఒడి దుడుకులు పడుతున్నారు. సేల్ ఫోన్ ప్రపంచంగా మారుతున్న తరుణంగా రాణీప్రసాద్ గారి రచనలు ‘అక్షర ప్లాంట్’ చాల ఉపయక్తంగా వుంది. ఈ పుస్తకాన్ని పాఠశాలలో ఉంచితే మంచి పరిణామంగా భావిస్తున్నాను. నేటి పిల్లలకు ఇలాంటి తమాషా పదాలతో పోడుపు కథలు పిల్లలకు కాలక్షేపంతో పాటు విజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
    పెద్దలు పిల్లలు చదవతగిన పుస్తకం – ‘పజిల్ ప్లాంట్’

    September 16, 2025 8 comments
    0 FacebookTwitterPinterestEmail
    Newer Posts
    Older Posts

    Recent Posts

    • విజ్ఞానదాయకం – కె.బి.సి.
    • ఎంతగా చదివితే అంత భాషా సౌందర్యాన్ని సృష్టించుకోగలం – వి.ఆర్ విద్యార్థి
    • 12, , 14
    • క్విజ్ -3
    • ‘ఆమె’

    @2021 - All Right Reserved to Mayuukha The Magazine


    Back To Top
    మయూఖ
    • హోమ్
    • కవితలు
    • కథలు
    • ధారావాహిక నవల
    • వ్యాసాలు
    • బాల‌సాహిత్యం
    • ఇంద్రధనుస్సు
    • ఇంట‌ర్వ్యూలు
    • పుస్త‌క స‌మీక్ష‌
    • అనువాద సాహిత్యం
    • About Us