కళ కలకాలం,జీవితం చిరు కాలమని లోకోక్తి.అవును బుద్బుదమయిన మనిషి జీవితం అద్భుతమే.నూరేళ్లకాలం దీర్ఘంగా ఆలోచిస్తే చాలా చిన్నదే.తెలిసీతెలియని బాల్యం,ఉడుకుదనంఉవ్వెగిసే చురుకుదనాలయవ్వనం,కటుంబబాధ్యతలమధ్యవయసు లిప్తగా,లీలగా దాటి చివరి మజిలీ మలివయసు అలవోకగా చేరుకోవటం పరిపాటి.భారతీయుల ఆయుర్ధాయం పెరగటంమూలంగా మలిసందెల కాలం దశదిశలా కొత్త వెలుగుల్ని విరజిమ్మటం ఒక అభివృద్ధికారకం,ఆనందదాయకమూ..శేషప్ప గారన్నట్టు
“అతివిద్యనేర్చుట అన్నవస్త్రములకే/పసులనార్జించుట పాలకొరకే/సతినిబెండ్లాడుట సంసారసుఖముకొరకే/
సుతులబోషించుట గతులకొరకె/సైన్యము నేర్చుటలెల్ల శత్రుజయమునకే/సాము నేర్చుట చావు కొరకే/దానమిచ్చుట ముందటి సంచితమునకే”.చదువు సందెల తర్వాత మనిషి లక్ష్యం ఉద్యోగపర్వమే.మానవఉద్యోగ ప్రస్థానంలోఉద్యోగంలోనియామకం ,సమర్థవంతమయిన, సంతృప్తికర పనితీరు,ప్రశంసలు పదోన్నుతుల,అవార్డుల గౌరవానందాల అనంతరం చివరికి మిగిలేది ఉద్యోగ విరమణ.ఇంతకాలం వివిధ స్థాయిల్లో సంతృప్తిగా పనిచేసి ఉద్యోగ విరమణ పొందటం ఒక యోగం.ఈ కంప్యూటర్ యుగపు అర్జంట్ ఋతువుల పనిఒత్తిళ్లను అధిగమించి ఉద్యోగాల్లో అన్నీ సవ్యంగా జరిగి ఏ మచ్చా లేకుండా , ఉన్నతాధికారులు,తోటి ఉద్యోగుల మనసుల్లో ముత్యమంత స్థానం సంపాదించుకుని ఉద్యోగ విరమణ పొందటం ఉద్యోగికి దక్కిన గొప్ప విజయమే.మా మాడిశ్శెట్టి శ్రీనివాస్ సార్ ఆ కోవకే చెందుతాడు.మాడిశ్శెట్టి శ్రీనివాస్ గారు ప్రజలందరినీ అవసరాలకు గమ్యస్థానాలకు చేర్చే ఆర్టీసి లో కడెంక్టర్ ఉద్యోగంతో మొదలై సూపరింటెండెంట్ స్థాయిలో హాయిగా,ఆనందంగా తన విధులను అంకితభావంతో సమర్థవంతంగా, సమన్వయకర్తగా పూర్తి చేసి ఆర్టీసిని ప్రగతి పథంలో నడిచేట్టు ముప్పై ఆరేళ్లుగాకృషిచేసిన కృషీవలుడు,ఖుషీవలుడు మా శ్రీనివాసుడు.కానేకావని గొతెంత్తిన సమస్యల చేతనే ఔనననిపించాడు. ‘ఔరా’ అనిపించాడు.ఎంతటి కఠిన సమస్యనైనా విచక్షణతో,విలక్షణంగా క్షణాల్లో పరిష్కరించి,ప్రగతిరథచక్రాలనుపరుగులుపెట్టించాడు.తన తోటి ఉద్యోగుల పట్ల కరుణ,ప్రేమ, ఆత్మీయతను కురిపించి ముందుకునడిపించాడు. సార్ కు దేవుడు,దేహం,దేశం,ఉద్యోగం మీద భక్తి ఉంది.అక్షరం,అందం,అనుబంధం,స్నేహం మీద అచంచల విశ్వాసం, అమితమయిన అనురక్తి ఉన్నాయి.ఆజానుబాహుడు,ఆకసం సాహితీ పెద్దలు,కవిమిత్రుల,కవయిత్రుల ప్రేమాభిమానాలు పొందిన మహానుభావుడు.శ్రీనివాస్ సార్ కి చిరునవ్వే తరగని ఆభరణం.మాడిశెట్టి గారి మనసు మల్లెపూవు వంటిది.వారి పరిచయం పారిజాతపూలపరిమళం.ఒక అద్భుతం. ఒక అదృష్టం .వారి స్నేహంపొందటం ఎవరికైనా పూర్వజన్మ పుణ్యమే,అద్భత వరమే. సమకాలీన ప్రపంచంలోకవిత్వం విద్యాశాఖదే సింహభాగం.ఉపాధ్యాయులు,ఆచార్యులు ఎక్కువగా రాస్తుండటం చూడవచ్చు. కవిత్వాన్నిఅనేక రంగాల,వృత్తులవారు,అనేక వర్గాల వారు రాస్తున్నారు.రాయటం సమాజానికి జీవజలం లాంటింది.అత్యవసరం.ఆనందదాయకం.కవిత్వం సర్వాంతర్యామి .సమకాలీన ప్రపంచంలో కవిత్వానికి విద్యాశాఖ ఆధిపత్యం అధికమని ఘంటాపథంగా చెప్పవచ్చు .ఉపాధ్యాయులు,ఆచార్యులు,ఎక్కువగా గొప్పగాకవిగడ్తున్నారు.అందుకు భిన్నంగాతెలంగాణ రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ లో పనిచేస్తూ కవిత్వం రాయడం అరుదైన విషయమే.అందులో అద్భుతంగా కవిత్వం వ్రాస్తున్న కవి శ్రీనివాస్ సార్.”లక్షాధికారైనా లవణమన్నమే…” వంటి అద్భతపద్యాల నరసింహశతక కర్త శేషప్పమహాకవి నడయాడిన ధర్మపురి లో పుట్టి కలమెత్తిన మా మాడిశెట్టి అక్షరాధికారైనా భావకవనమే మిన్నా అంటూ ఊటంకించే గొప్ప భావకవి. “గుండెల్లో గోదారి” “నువ్వు నేను గోదారి” రెండుసంపుటాలు వెలువరించాక నువ్వైనా నేనైనా మాడిశెట్టిని ‘గోదారి కవి’ అనటం సబబు.ఏ కవిత రాసినా తను అమితంగా ఆరాధించే ‘గోదారి’ ఉండాల్సిందే.తెల్లని ఠావుల్లో గుండెలోతు భావాలను పాళీపావుల్లో గోదారంత విశాల తత్వాన్ని,గోదారంతా లోతైన భావాన్ని చదువరుల గుండెల్లో లలితమైనఅలతి పదాల్లో నాటటంలో సిద్ధహస్తులు.వారి అంతర్మధనం వేరు,వారి భావజాలం వేరు.వారికి పదాల లాలింపు ,భావాల గుబాళింపు తెలిసి,జీవితం తాలూకు సత్యాలను కాగితాల్లో వాక్యాలు వాక్యాలుగాపేర్చేమహానేర్పరిమామాడిశ్శెట్టి.వారిది విరహవేదన ,సందేహనివేదన,ఆశాభావం,గుప్పెడుమనసు పై సాధికారత సాధించిన భావుకత.వారిది తేటతెనుగుపదాల భాషాభిషేకం.వారి కన్నుల్లోప్రేమే!,వారి పెన్నుల్లో ప్రేమే!! నిండివుందనుకుంటా.నిజానికి మనుషుల పట్ల మరీ ముఖ్యంగా పూలవంటిమగువల పట్ల వారు చేస్తున్నది నిరంతరఅక్షరాభిషేకం,ప్రేమాభిషేకమే.”ప్రాణం లేని దేహం” కవితలో నువ్వు లేని నేను/ వెన్నెల లేని ఆకాశమే/ప్రవహించని గోదారే/ ప్రాణం లేని దేహమే అనడటం మా మాశ్రీ ( మాడిశెట్టి శ్రీనివాస్ సార్) కే చెల్లింది..”నా గుండెల్లో/ పవిత్రంగా దాచుకున్న/పాదముద్రలే నీవైనప్పుడు/ నువ్వెంకడుంటే నాకేం” అనడంలో ఎంతబాగుంది యండమూరి గారన్నట్టు గోదారంత భావుకత కదా ఇది .ఏ ఏ కవితలోనైనా తన ప్రేయసి,ప్రేమ,విరహం,ఎడబాటు,గోదారి వాటి తాలూకు గాఢమైన అభివ్యక్తి ఉండాల్సిందే.”ఓయాసిస్సు” కవితలో…నాలో ప్రణవమై/నాలో నాదమై/నే రాసిన పదమై/…ఇలా ఏది రాసినా గుండెల్లో నాదమై మోగేది.”నువ్వు” మరో కవితలో ఇలా శీనయ్య శెలవిస్తాడు” ను వెళ్ళాక/కళ్ళలో గోదారి తడి/మనసంతా అలజడి/ఇదేనేమో నీ గారడి” నిజంగా శ్రీనివాస్ సార్ అక్షరాలతో భావ కవిత్వపు గారడి చేశారు.”నువ్వునేను గోదారి” కవితా సంపుటి చదివాక ప్రముఖ సినీదర్శకులు వంశీ గారు ‘నిన్నటి రాత్రి వెండి వెన్నెల జ్ఞాపకమైపోయింద’ని ముందుమాటగా తన ఎదలోని మాటల్నిమనతో పంచుకోవడం గొప్ప విషయం .మాడిశెట్టిప్రవేశించాక భావకవిత్వపు వెండివెలుగులు ఆకసమంతా నిండాయి.ఆకులో ఆకు,కొమ్మలో కొమ్మాగా మాతో మసలిండు .మేమంతా ఈ ‘గోదారికవి’ కవితల్లో తడిసి ముద్దవుతున్నమనుటలో ఆవగింజంతైనా అతిశయోక్తి కానరాదు.అజంతాభాషకు అజంతా శిల్పంలా మలిచేవారి భావకవిత్వానికి,వారి వ్యక్తిత్వానికి మా అవధాని బ్రహ్మశ్రీ మాడుగుల నారాయణమూర్తి
సార్ తో బాటు మా అందరిహృదయాలు ఫిదా అయ్యాయనుట నూటికి నూరుపాళ్లు సత్యవాక్కే. “అడవి పక్షులకెవ్వడాహారమిచ్చెను/మృగజాతికెవ్వడుమేతబెట్టె/వనచరాదులకు భోజనమెవ్వడిపించె/…
మా మాడిశెట్టికి ఈ మంచి గుణము,మంచికవనము ఎవ్వడిచ్చెనో??… ఆశ్చర్యమే.
అన్నమయ్య ఆ వేంకటేశ్వరుణ్ణి కీర్తించే పాట వీడలేదు. ఈ శ్రీనివాసుడు ప్రేమను,ప్రేయసిని “గోదారి” పాటను,ఎడ’బాట’ను ఎనాడూవీడలేదు.ఎన్ని కవితలు ఎన్నికవిసమాయాలు, ఎన్నిసాహిత్య సమయాలు ఎలుగెత్తి వినిపించి,ఆకసంలో తుఫాన్ సృష్టించి మా ఎదల్లో పొంగించి మా నయనాలలో గోదారిని ప్రవహింపచేసి స్ఫూర్తినింపాడో నా మాటలకందదు. సార్ ఎంత అద్భుతంగా కైతకడ్తాడో, నగలో స్వర్ణకారుడు రత్నాలను పొదిగినట్టు ఆ పదాలు,వాటితాలూకూభావాలురాతల్లోబుద్ధిగాబుజ్జాయిలాఒదిగిపోతాయి.ఉత్తరాయణంలా,దక్షిణాయణంలాఇదిశ్రీనివాసాయణం.అలా రాయటం అద్భుతం.అసాధ్యం.మామూలు మనిషిలా కనిపిస్తాడు కానీ….

మహాగట్టివాడు మా మాడిశెట్టి !

మా శ్రీనివాసుడు
గోదారి గొప్ప ప్రేమికుడు
మా స్త్రీనివాసుడు
ఆమె బాధకుడు
ఆమె ఆరాధకుడు
మా శ్రీనివాసుడు
నలుపు రంగంటే పడిచస్తాడు
స్నేహమంటే ప్రాణమిస్తాడు
మా శ్రీనివాసుడు
కరుణారుణజీరల కన్నులవాడు
తరుణీ తరుణభావాలు ఉన్నవాడు
మా శ్రీనివాసుడు
నిండైన విగ్రహంవాడు
నీటైన ‘టక్కు’గలవాడు
కదలనీదు ఆయన మమతలబంధం
వదలనీదు ఆతని కవితలభావం
మా శ్రీనివాసుడు
తోలుతున్నది స్కూటీ
అందరిని కలిపి చేస్తాడు ఒక్క’టీ’
మా శ్రీనివాసుడు
కాల్ చేస్తాడు
కాలాన్ని కాఫీతో కబుర్లుచేస్తాడు
మా శ్రీవాసుడు
అహంలో సున్నవాడు
మంచిమనసున్నవాడు
అతనిసుగుణాలు చెప్పలేం ఇన్నని
ధర్మపురి ధన్యురాలైంది ఆయణ్ణి కని.

మా శ్రీనివాసుడు
వచనకవితల తృష్ణశాస్త్రిలా చూస్తాడు
కృష్ణ శాస్త్రి లా రాస్తాడు
అందాల హాసుడు
భావకవితా దాసుడు
మాడిశెట్టిమనసువెట్టి రాశాడంటే
కవితల్లో పడిపోవాల్సిందే
గుండెల్లో గోదారి సుడిరేగాల్సిందే
మాకు రాదు రాదు ఆ రాసుడు
అలపదాల,ఎలభావాల అలవోక ఆ మోసుడు
గోదారి ప్రవాహమల్లే ఆగనిది ఆతని కలం
ఆయన కవితలకు మేమంతా
మంత్రముగ్దులం,మహా ప్రేమికులం

మా శ్రీవాసుడు
ఇపుడు ‘మా’ శ్రీ నివాసుడు
అందాల, ఆత్మీయబంధాల
ఆసిఫాబాదు నివాసుడు
మాతో మసలటం మా అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను
మా ఆకసానికి ఆకాశమంత ఇష్టమని ఊహిస్తున్నాను
ఆయన అలుపెరుగని కవితయానం
శరత్కాలపు అడవిగుండెల ఆకుపచ్చనిఅందాల గుండా
ఆర్టీసి బస్సు ప్రయాణంలా ముందుకు సాగాలి.
విరహం,ఎడబాటు,దూరం
ఆమె,అమ్మ,ఆలి,కాళి
ఏదైతేనేం పదభావం అంశమూ,వస్తువూ
గురి తప్పక చేరుతుంది
గోదారితీరాన్ని….మా గుండెల్ని

భావాలు గోదారంత లోతైన
మరెన్నో కమ్మని భావకవితలల్లి
ఎల్లకాలం
గోదారి పొంగుల్లోమమ్ములను ముంచెత్తాలి.

ఎన్ని సాయంకాలాలు వారితో కలిసి చాయ్ తాగానో,ఎన్ని సాహితీసంగతులువారునాతోపంచుకున్నారు.కోపతాపాలు పొడసూపనిహృదయాలలోప్రేమా,ఆత్మీయతానురాగాలే పల్లవించాయి.ఎన్ని సార్లు సాయంత్రాలు మా నడకల్లో తేలికగా రాత్రులుగా వీడ్కోలు పలుకాయో.వారితో నేను,బాబాయ్ గుర్రాలవారు, మధుకరన్నా,సత్యం సార్ రాధాకృష్ణచారిబావతో సాయంత్రాలు మంచులా కరిగాయి.మంచినే చెరిగాయి.
నిజం చెప్పాలంటే వాసుగారితో మేము…..

మళ్లీ మనుషులమవుతున్నం!

బరువు బాధ్యతలు దించుకున్నాక
ఇంటిపనులు కొన్ని ముగించుకున్నాక
ఈ వానాకాలం
చల్లనిగాలుల దర్బారు ఆషాఢంలో
నల్లని మబ్బుల బారుల ఆకాశంలో
పొద్దువాలే వేళ ప్రేమల పొద్దొకటి పొడుస్తది
అలుపుసొలుపులు దూరభారాలు మరచి
మూడుబాటలు కల్సుకుంటయి
ముగ్గురు కలిశాక నవ్వులు
నందివర్ధనపువ్వులుగా‌‌ విచ్చుకుంటయి
గుండెలోని బాధలకు శెలవిచ్చాక
గాయాల గాధలకు మరుపిచ్చాక
మాటలు అలలయి అందంగా పొంగుతాయి
మనసులు ఆనందం పొందుతాయి
కవితల మమతలు ఎలుగు అలుగుపారినంక
చల్లని వాతావరణ సాయంసమయాన
కమ్మని కాశ్మీరీ చాయ్ లా లేదా
మరిగిన మశాలా చాయ్ లా వేడిపొగలు విడుస్తది
ముగ్గురూ కలిసి ఏం చేస్తరు?
ముగ్గురూ కలిసి ఒక్కరవుతరు
ఒక్కరు ముగ్గురవుతరు
మోహం మోసం
దేహం దేశం
మొదలగు సంగతులు మా మతులు
లోకం శోకం అటూ ఇటూ
ఆ రెంటి నడిమధ్య కాలిబాట మీద
మానవత్వాన్ని కోరుకుంటూ
గతాన్ని తవ్వుకుంటు నవ్వుకుంటూ
మతాన్ని నములుకుంటు నడుచుకుంటూ
సాగుతున్న బాటసారులం
మౌనాన్ని తరుముతున్న మాటకారులం
ఇదేనేమో కవుల సంయోగం
బహుశా ఇదేనేమో స్నేహరాగం
మంచులా కరుగుతుంది కాలం
మంచినే చెరుగుతుంది హృదయం
ఈ గాలి ఈ నేల సాక్షిగా
కవితల మవుతున్నం
మమతల మవుతున్నం
మళ్లీ మేం మనుషులమవుతున్నం
ఇంతకంటే ఏమి కోరుకుంటది ఈ జీవితం!.

మనిషికి మరణం ఉద్యోగికి ఉద్యోగ విరమణంఈ భూమ్మీద రాసిపెట్టి ఉంటాయనేది మనకు తెలియందేంకాకపోవచ్చు.కానీ ( మాడిశెట్టి గారి లాంటి) కొన్ని ఎడబాటు మనసును వీసమంత విస్థాపనంగావిస్తాయి.అద్వైత ఎదలలో బాధలు అనునాదమై మోగుతాయి. ఇంత ఆరోగ్యంగా,ఇంత ఆనందంగా ఉన్నా శ్రీనివాస్ సార్ ని చూస్తే ఎవరికైనా ‘ఉద్యోగ విరమణ’ అంటే హాస్యమనుకుంటారు. నమ్మవశం కాదంటారు.ఇంతలోనే శ్రీనివాస్ సార్ ఉద్యోగ విరమణ పొందటం,మనల్ని ఆసిఫాబాద్ ని విడిచి ధర్మపురి కి వెళ్లడమూ మనకు ఏ మాత్రం సమ్మతం కాదు.కానీ ఇది అనివార్యం. కాల శాసనాన్ని మనం అంగీకరించాల్సిందే.నాకో సందేహం మంచితనంమంతా మన పూర్వికులు ధర్మపురి వద్దే దాచి ,దారి మరచి ఇటు దయచేసారా?. మనిషి మనిషికీ మంచితనాన్ని ధర్మపురి వాసులు(శ్రీ నివాస్ సార్ )మనసు నుండి పంచుతూవుంటేను.
బ్రహ్మంగారికి కాలజ్ఞానం తెలిసినట్లు, శ్రీనివాస్ సార్ కి కవిత్వం ఆకట్టుకునేలా’రాసే జ్ఞానం’ తెలుసనుకుంటా.కవిత్వం తీరని దాహంలాగే మా శ్రీనివాస్ సార్ నిర్మల స్నేహం కూడాను..అదిమాడిశెట్టి వంశం మంచితనపుమోహమేబహుశా..రాబోయేకాలంలో జైనూర్ జంగిల్ గుండానోఈ తిర్యణి అడవుల అందాలగుండానో ధర్మపురి కి ఒక దగ్గర దారి కనుగొనాలి,మగవాళ్లకే స్పెషల్ బస్సును ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టాలని ఆశిద్దాం.( ఆశించటం నేరం కాదు కదా)GST తగ్గినట్టుదూర భారాలు, స్నేహవిరహాలు తగ్గాలి.అదిగో ఆకసంలోసూరీడు ఎండలుకాచి కాచి పడమటి దిశకు విసిగిపోతున్నవేళ ఇది.మాడిశెట్టి గారి పదవీ విరమణకు వానకాలం, మేఘ విస్ఫోటనాల వానకాలమయి అవసానదశలోసెప్టెంబర్ చివరిరోజుఆకాశం నుంచి వర్షం కుండపోతలై కురుస్తూ గ్రామగ్రామాన గోదారై పొంగుతోంది .మా శ్రీనివాసుడు ఆర్టీసిలో సూపరింటెండెంట్ ఉద్యోగం దిగిపోతున్న శుభతరుణమిది.శేషప్పకవి శెలవిచ్చినట్టు”విద్యనేర్చినంతు విర్రవీగగ లేదు/భాగ్యవంతుడంచు బలకగలేదు…..మా శీనయ్య లాంటి ఇంతమంచి పుత్రరత్నాన్ని కన్నందుకు వారి తల్లిదండ్రులకు అనేక వందనాలు.శ్రీనివాస్ సార్ తో నా స్నేహ ప్రయాణానికి రెండు వసంతాలే అయినా చిరకాలం నిలిచి వుండేలా సాగింది.హృదయం ఆనంద పద్మమయి వికసించి అనురాగం వినిపించింది.మనసు అద్దం మీద మంచితనం పరావర్తనమైన మీ స్నేహాన్ని నేను మరిచిపోలేను జీవితాంతం.మా స్నేహం త్వమేవాహం.సార్ గోదారితో ధర్మపురి లో ఉన్నా ఆకసం కోసం ఆసిఫాబాద్ కు వస్తాడని( ఏ వాహనాల రాకపోకలులేనీ కేవలం ఆర్టీసీ బస్సు మాత్రమే ఆధారమయిన గ్రామాల) గ్రామస్తులు ఎర్రబస్సు కోసం ఎదురుచూస్తున్నట్టు సార్ రాక కోసం నేను ఎదురు చూస్తుంటాను.

శ్రీనివాస్ సార్,నాగమణి దంపతులు ఉద్యోగ విరమణ అనంతరంవారిపిల్లాపాపలు,మనవలు,మనవరాళ్లతో ,గోదారితో భావకవిత్వంతోఆయురారోగ్యాలతో ఆనందంగా భావిజీవితం మేలిమిబంగారంగా వెలగాలని అభిలషిస్తూ ,
మాడిశెట్టి శ్రీనివాస్ సార్ కి హృదయపూర్వక ఉద్యోగ విరమణ శుభాభినందనలు.

” మెమొరీస్ ఆఫ్ మంగలిపల్లె ” ఓ పల్లె కథల దృశ్యచిత్రం. మనిషి మనిషి అంతర్నినాదం.
ప్రతి ఊరు తనకంటూ ఒక చరిత్ర కలిగి ఉంటుంది. కానీ, మంగలిపల్లె చరిత్ర మాత్రం బతుకు కూకటివేళ్లలో దాగిన ఓ దుఃఖగాధను ప్రతిబింబిస్తుంది. బొగ్గు బాయిల కడలి కడుపు నుంచి ఉద్భవించిన ఆ ఊరు, ఇప్పుడు జ్ఞాపకాలలో మాత్రమే మిగిలివుంది. ‘ఊరంటే మనుగడ.. ఓ మమకారం’ అని చాటిచెప్పే కథకుడు నరేష్కుమార్ సూఫీ. ఈ పుస్తకంలో ఆ మనుగడ అంతరిస్తున్న తీరును ధ్వనిపూర్వకంగా ప్రస్తావించాడు. అతని అక్షరాక్షరంలో ఆ మట్టివాసన ఇంకా పరిమళిస్తూనే ఉంది.

“మెమొరీస్ ఆఫ్ మంగలిపల్లె” ను చదువుతుంటే అది ఓ కథల సంకలనంగా అనిపించదు. ఒక మట్టిచరిత్ర జీవన గ్రంథంగా అనిపిస్తుంది.
‘ఓపెన్ కాస్ట్ మైనింగ్’ అనే ‘ఆధునిక నాగరికత బుల్డోజర్‌’ పల్లె ఊపిరిని ఎలా పిండి, పీల్చి, పిప్పి చేస్తుందో తెలియజేసే ఓ కథాకథనం. ఆ ధూళి కణాల్లో విలవిల్లాడుతూ కొట్టుమిట్టాడుతున్న జీవుల బతుకుల్ని అక్షరాలధ్వనితో సూఫీ కళ్లకు కట్టిస్తాడు.
ప్రతి కథ వెనక ఒక ముఖం దాగి ఉంటుంది. రాయమల్లు, రాజేశం, ఎంకటేశం, సమక్క చెట్టు, బొగ్గు బాయి… కేవలం ఒక గ్రామమే కాదు. ఒక భావనాత్మక ప్రకృతి దృశ్యచిత్రం. వాళ్ళు బతికిన ఊరు కూలిపోయింది కానీ, ఆ విషాథకథలు మాత్రం ‘మెమొరీస్’ రూపంలో సజీవంగా నిలిచిపోయాయి.

ఈ పుస్తకంలో వాడిన భాషకు ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. అది పల్లెభాష. ఓ గ్రామీణ పిలుపు. ఖండ్రిక సాంస్కృతిక నేపథ్య బాధ. చదువుతుంటే అక్షరాలు కాదు, మనసే మనిషిలోకి తొంగిచూసి మాట్లాడుతున్నట్టు ఉంటుంది.

అలా చదివిన ప్రతి పేజీలోనూ ఓ ‘మంగలిపల్లె’ మెదులుతుంది. మన ఊరు, జ్ఞాపకాలు, భూమి.. ఏదీ కాలానికి అతీతం కాదనిపిస్తుంది.
సూఫీ కలంలో బొగ్గుధూళిని కాదు, మనుషుల చెమటను ప్రేమస్పర్శతో నింపుకున్నాడు. పీల్చుకొని బతుకుతున్నాడు. ఆ వాక్యాల్లో తొంగి చూసే కంటతడి ఉద్వేగంతో మౌనంగా బాధిస్తాయి. అదే సమయంలో మనసును తడిమనసుతో ఆరబెడుతుంది. మృదువైన తాకిడితో స్పృశిస్తుంది. ఎందుకంటే అవి సత్యదూరానికి చేరువగా నిలుస్తాయి.

ఈ “మెమొరీస్ ఆఫ్ మంగలిపల్లె” చదవడం పూర్తయ్యాక చివరికి అది మనలో ఓ ప్రశ్నగా మిగిలిపోతుంది. ఈ ఊరు నాశనం మన అభివృద్ధికి ధ్రువపత్రమా? లేక అమానుషత్వానికి మరణ శాసనమా? అని అనిపించక మాత్రం మానదు.

మానవాళిని పీడిస్తున్న ప్రమాదకరమైన జబ్బులలో ప్రధానమైనది క్యాన్సర్. మారిన ఆధునిక జీవన శైలుల వల్ల క్యాన్సర్ అధికంగా వచ్చే అవకాశాలు వున్నాయని నిపుణులు చెపుతున్నారు. పూర్వకాలంలో క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాలు తక్కువ. వైద్య సదుపాయాలూ తక్కువే. కానీ నేడు అందివచ్చిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో క్యాన్సర్ చికిత్స సులభతరమౌతోంది. అయినా క్యాన్సర్ అని నిర్థారణ అయితే ఇక జీవితం ముగిసిపోయినట్టేననే భావనలో చాలా మంది క్యాన్సర్ బాధితులు వున్నారు. అవగాహనా లేమి వల్లా, కుటుంబ సభ్యుల అనాదరణ వల్ల కూడా ఈ పరిస్థితి వస్తోంది.
ఈ పరిస్థితి నివారించడానికి, క్యాన్సర్ బాధితుల్లో ఆత్మస్థైర్యం నింపడానికి ఒక పక్క మెరుగైన వైద్యం అందిస్తూనే, మరోపక్క క్యాన్సర్ బాధితులకు మానసికఅండగా, ధైర్యంగా వుండడానికి సాంత్వన వచనాలు, ఆత్మీయ స్పర్శ, బంధుమిత్రుల సహకార సాంగత్యం చాలా అవసరం.

క్యాన్సర్ అనేది కణాల అసాధారణ పెరుగుదల వల్ల వస్తుంది. ఇవి నియంత్రణ లేకుండా విభజన చెంది, కణితిలాగ పెరిగి, శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు వేగంగా వ్యాపిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని సాధారణమైనవి. మరికొన్ని ప్రాణాంతకమైనవి. వీటిని ప్రాధమిక దశలోనే గుర్తించి, సరైన వైద్య చికిత్స అందించకపోతే, మనిషి ప్రాణాలకు ప్రమాదం వాటిల్లవచ్చు. మారుతున్న ఆధునిక జీవన విధానాలు, అసమతుల్య పర్యావరణం, ప్రమాదకర రసాయనాలు, అనారోగ్యకర ఫైబర్ లేని జంక్ & ఫాస్ట్ ఫుడ్ ఆహారపు అలవాట్లు, జన్యు సమస్యలు మొదలైన అనేక కారణాల వల్ల క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశం ఈ రోజుల్లో మెండుగా వుంది. అందులోనూ ప్రత్యేకంగా మన దేశంలో స్త్రీలకు వచ్చే రొమ్ము క్యాన్సర్ కేసులే ఎక్కువ.

అయితే క్యాన్సర్ కి సంబంధించి అవగాహన కల్పించి, బాధితుల్లో ధైర్యం కల్పించిన రచనలు వచన రూపంలో ఎన్నో వచ్చి వుండవచ్చు. ఇటీవల సమ్మెట విజయగారు‘ ఆశే శ్వాసగా’ అనే పుస్తకంలో (ఫిబ్రవరి,2025) 21 మంది క్యాన్సర్ బాధితుల విజయగాధలను నమోదు చేసింది. కానీ, ప్రత్యేకించి రొమ్ము క్యాన్సర్ వస్తువుగా ఒక దీర్ఘకవితను ‘Monologue of a వూండెడ్ హార్ట్ ‘ (అక్టోబర్,2013) వెలువరించడం ఇదే ప్రధమం. ఇటువంటి పుస్తకాల లక్ష్యం బాధితులకు అండగా నిలబడి, ఆత్మస్థైర్యం ప్రోది చేసే సాంత్వన వాక్యాలు పలికి, వారిని ఆ జబ్బు నుండి బయట పడేయడమే..! ఎన్ని మందులు వాడినా, ఎన్ని ఆధునిక పరికరాలు వున్నా, మనసుకు హాయి నిచ్చే ఒక మంచిమాట జబ్బు నివారణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని వైద్య నిపుణులు చెపుతున్నారు. ఆ రకంగా చూస్తే ఇటువంటి పుస్తకం క్యాన్సర్ నిరోధకతలో ఇతోధిక పాత్ర నిర్వహిస్తుంది అనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. అందులోనూ ఈ పుస్తక కవయిత్రి అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి గారు ఒక నిర్దేశిత లక్ష్యంతో ఈ పుస్తక రచనకు పూనుకున్నారు. ఒక ప్రణాళికాబద్ద రచనను తన మనసులో ప్రణాళిక వేసుకున్నారు. తన చుట్టూ వున్న తన బంధుమిత్రుల అనుభవాలను (సహానుభూతి) తనవిగా (స్వయం అనుభూతి) చేసుకొని, ఆ స్తనాతీత తీవ్ర అనుభూతిలోకి పరకాయప్రవేశం చేసి ఈ కవిత్వం రాసారా అనిపిస్తుంది.

ముందుగా ఈ వస్తువు (Subject) ను దీర్ఘకవితగా ఎన్నుకోవడంలోనే మెలకువ ప్రదర్శించారు కవయిత్రి శ్రీలక్ష్మి గారు. క్యాన్సర్ లోని వివిధ దశలను చెప్పడానికి విడివిడి కవితల కంటే ఎక్కడా బిగి సడలని కవితా భావధార అవసరం. అందుకే ఈ దీర్ఘకవితను ప్రోలోగ్, ఇంట్రో, స్టేజ్- 1, స్టేజ్- 2,
స్టేజ్ -3, ఇన్ ది వార్డ్, ప్లాష్ బ్యాక్, ఫ్లాష్ ప్రెజెంట్, ఇన్ ద థియేటర్, పింక్ హోప్ విభాగాలుగా విభజించి, ఒక్కొక్క విభాగంలో దశల వారీగా ఒక క్యాన్సర్ బాధిత స్థితిని వివరించే ప్రయత్నం చేసారు.

ప్రోలోగ్ (నాంది)లో ‘ ఇప్పటిదాకా మనం/ దేహం గురించి/ చర్చోపచర్చలు చేసాం./ ఇప్పుడు-/ దాని ఆదిమ / కణం గురించి డిసెక్షన్ చేద్దాం.’ అనడం ద్వారా ‘కణం’ గురించి మనం చర్చించబోతున్నాం అని తెలుస్తుంది. తర్వాత ఇంట్రో (పరిచయం) లో ‘అణు విస్ఫోటనం తెల్సు / కానీ – / కణ విస్ఫోటనం మాత్రం / కొత్తదే కదా’ అని మెల్లగా మనకు కణ విస్ఫోటనం వల్ల క్యాన్సర్ వస్తుందని చెపుతూ ‘ మహా సంక్షోభానికి…/ ఒక్క కణం కన్నెర్ర చాలు’ అని అసలు కారణాన్ని ముక్తాయించారు.

స్టేజ్ -1 లో ప్రతి ఇంట్లో సాధారణ గృహిణి దినచర్యను తనకు ఆపాదించుకొని..
‘ నేను మంచం పైనుంచి లేచినపుడే నా ఇంటికి వేకువ వస్తుంది’ అన్నప్పుడు ‘ A house remain in silence, Until the Mother wakes up’ అనే వాక్యం చాటాలున గుర్తుకు వస్తుంది. ఇంటి పనులు చేసుకుంటున్నప్పుడు దేహంలో, అందులోనూ గుండెల మీద గూడు కట్టుకుంటున్న ఈ కణితి నొప్పిని అడుగడుగునా భరిస్తూ, గుర్తిస్తూ వుంటుంది. తనలో రేగుతున్న బాధను డాక్టర్ ముందు వెల్లడించడానికి
భయవిహ్వలయై, చివరికి ఉద్విగ్నవిహ్వలగా మెటామార్ఫసిస్ చెందుతుంది. అంటే తనలో ఒక కణం కన్నెర్ర చేసిందన్న విషయం గ్రహించి, దాని చికిత్స కోసం మానసిక విచికిత్స పడుతుంది. ఇక్కడ కవయిత్రి స్తనద్వయం భార్యాభర్తల బాంధవ్యంలో నెరిపే పాత్రను శషబిషలు లేకుండా పరిధుల మేరకు వర్ణించడం గొప్పగా అనిపిస్తుంది. ఇటువంటి ప్రస్తావనలు తెలుగు సాహిత్యంలో ( ప్రబంధ కవులను మినహాయిస్తే) తక్కువగా వచ్చాయి.

స్టేజ్ -2 లో తన కుటుంబంలో వచ్చిన అనారోగ్యాలకు తాను ఎలా తల్లడిల్లిపోయిందో, ఎంతగా తనవారి కోసం తాపత్రయపడిందో చెపుతూ సగటు గృహిణిలా తన ఆరోగ్యం దగ్గరకు వచ్చేసరికి తనకు ఏమీ కాదనే ధీమాతో I’m Rock Study కదా అనే భ్రమలో వుంటుంది. ఎంత పాజిటివ్ థింకింగ్ లో వున్నా కూడా తన జబ్బు నెగెటివ్ రావాలని కోరుకుంటుంది.

స్టేజ్ -3 లో డాక్టర్ తనకి క్యాన్సర్ అని నిర్థారిస్తూ చెప్పినప్పుడు తన మానసిక భయాందోళన స్థితిని ఇందులో వర్ణిస్తుంది. ‘ కళ్ళ ముందున్న రంగులకల / ముక్కలవుతుంది./ కన్నీళ్ళ మధ్య రేపటి దృశ్యం/ మసక బారిపోతుంది.’ అని బెంబేలెత్తుతుంది. అంతేగాక తన కుటుంబసభ్యులు ఏమైపోతారా అనే బెంగ తీవ్రతరం దాల్చి కుంగిపోతుంది. ఇక్కడ ఒక స్త్రీకి జబ్బు చేస్తే, కుటుంబానికంతటికీ జబ్బు చేసినట్టే అని, అంతగా కుటుంబం ఆ స్త్రీ మీద ఆధారపడి వుంటుందని, సాధారణ కుటుంబాలలో వాస్తవ పరిస్థితిని అన్యాపదేశంగా కళ్ళకు కట్టారు.

ఇన్ ది వార్డ్ లో ఆసుపత్రి ప్రాంగణంలో వరండాలలో గదులలో ఒక క్యాన్సర్ బాధిత ఆలోచనలను, ఆ కొత్త పరిసరాలను అలవాటు చేసుకోవడాన్ని, ఆ వాతావరణాన్ని తనకు అనుకూలంగా సర్దుబాటు చేసుకోవడాన్ని చిత్రించింది. కవయిత్రి నిజంగా తానే ఆ స్థితిని అనుభవిస్తున్నట్టు కవితను దృశ్యమానం చేయడం ఇందులో కనిపిస్తుంది. కవి సూక్ష్మదృష్టిని కూడా ఈ వ్యక్తీకరణ పట్టిస్తుంది. ‘కొంగుచాటు చంద్రుళ్ళు చేసే అలజడులు’ వినడం చెవులున్న మనసుకే సాధ్యం.

ఫ్లాష్‌బ్యాక్ విభాగం చాలా సున్నితంగా చెప్పుకొచ్చిన విభాగం. ఎక్కడైతే తనకు క్యాన్సర్ పొడచూపిందో అదే రొమ్ముల గురించి గతంలోకి ప్రయాణించి నెమరు వేసుకోవడం ఈ విభాగంలో కనిపిస్తుంది. తన స్త్రీత్వానికి అస్తిత్వానికి అవి గుర్తులని చెపుతూ, గుండెలపై నిండు చంద్రుళ్ళు, ఆత్మగౌరవ ప్రతీకలు, పూర్ణ కలశాలు, హృదయ సౌందర్య బింబాలు, అమృత భాండాలు, జీవ ధార పాలవెల్లువలు అంటూ ఆ స్తనద్వయాలు తన జీవిత వివిధ దశల గురించి తలపోస్తుంది. చివరిగా ఈ వ్యక్తీకరణలు ‘ నా గుండె వైకుంఠానికి / ఇరువైపులా- / రక్షణగా నిలుచున్న / జయవిజయులు కదా..!’ అనే ఒక అద్భుత వ్యక్తీకరణతో ఉచ్ఛస్థితికి చేరుకుంటుంది. ఇంతవరకు స్తనద్వయాన్ని వర్ణించడం ఎలా అనే ఆత్మన్యూనత నుండి అవి తన ఆత్మగౌరవ ప్రతీకలు అని కవయిత్రి నిస్సంకోచంగా ప్రకటించడం కూడా కవులు/ కవయిత్రులకు ఒకింత ఊతమిచ్చేదే. ఈ రకంగా ఆ విషయం పట్ల చదువరుల దృష్టికోణం మార్చడం కూడా కవయిత్రి సాధించిన విజయంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇది ఇంతకు ముందు తెలుగు సాహిత్యంలో జరగలేదు.

ఫ్లాష్ ప్రెజెంట్ లో క్యాన్సర్ బాధితురాలిగా ఎన్ని చికిత్సామార్గాలు వున్నాయి..లేబొరేటరీ లో ఎలా తానొక గినియా పిగ్ లాగ పరీక్షలకు గురయింది రాసారు.

ఇన్ ది థియేటర్ లో ఆపరేషన్ థియేటర్‌ని ఒక బోధివృక్షంలా తలుస్తూ తాత్విక చర్చ చేస్తారు. జబ్బుకు గురయిన తన స్తనద్వయాన్ని ఆపరేషన్ చేసి రక్తపుముద్దలుగా తీసి పళ్ళెంలో వేసినపుడు ‘ భూమి గుండ్రంగా వుందని/ గుండెలపై చెయ్యేసుకొని / ధైర్యంగా చెప్పేదాన్ని / ఇప్పుడు – / బల్లపరుపుగా వుందని / చెప్పాలేమో’ అన్న కవయిత్రి వ్యక్తీకరణకు ఒక్క క్షణం పాఠకుని గుండె రసార్ద్రమవుతుంది. వస్తువు పట్ల కవి మగ్నతకు ఇది ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. ఒక వస్తువు స్థానంలో మరో వస్తువును భావతీవ్రతను పెంపుచేస్తూ ప్రతిక్షేపించడం కవయిత్రి నిపుణతకు నిదర్శనం.

పింక్ హోప్ లో తన రెండు జడలకు కట్టుకోవాలనుకునే గులాబీ రిబ్బన్లు ఇప్పుడు ఈ విధంగా ఆ కోరికను పింక్ హోప్ ద్వారా తీర్చుకుంటున్నాని కవయిత్రి ఊహ చేయడం ఆశ్చర్యమనిపిస్తుంది. ఇక్కడ పింక్ హోప్ అంటే రొమ్ము క్యాన్సర్ బాధితులకు బాసటగా వారిలో నమ్మకాన్ని, దైర్యాన్ని పాదుకొల్పడానికి ఉపయోగించే చిహ్నం. సాధారణంగా ఇది పింక్ రిబ్బన్ ఆకారంలో వుంటుంది. కాబట్టి దీన్ని పింక్ హోప్ అన్నారు. కవయిత్రి ఈ విభాగాన్ని బాధితులలో తిరిగి జీవనేచ్ఛను నెలకొల్పాడానికే బలంగా వాడుకున్నారు. ఎంతగా తన స్తనద్వయాన్ని ఆత్మగౌరవ ప్రతీక అన్నారో..అవి క్యాన్సర్ వల్ల కోల్పోవాల్సి వచ్చినా నిబ్బరం కోల్పోకుండా బాధితుల్లో ఒక నమ్మకాన్ని ఎలా కలిగిస్తున్నారో చదవండి..

‘ఆకులు రాలడమంటే
వసంతం ఆగిపోవడం కాదు కదా!

కొమ్మలు విరగడం అంటే
చెట్టు నేలకూలడం కాదు కదా!…అంటూ అనేక ఉపమానాలు చెపుతూ చెపుతూ..

‘ఈ స్తనాతీత దశని
మహిళా ప్రస్థానంలో
నవయుగోదయం అని చాటి చెపుదాం’ అంటూ ఒక నిరాశ నిస్పృహ స్థానే ఒక వెలుగు నిండిన ఆశను ప్రవేశపెట్టడం చేస్తుంది కవయిత్రి. అంతే కాదు..
‘పింక్ రిబ్బన్ తో
నాలాంటి కోట్లాది స్త్రీల గుండెల్లో
జీవనేచ్ఛను నింపడానికి
నేను కదం తొక్కాను’ అని తన కవిత్వ పరమార్థాన్ని చెప్పడమే కాకుండా ‘ జెండర్ యే కాదు / జెండా యై నిలుద్దాం’ అని దిశానిర్దేశం కూడా చేసారు. పింక్ హోప్ కవితా విభాగం నిజంగానే బాధితులలో ఒక నమ్మకం కలిగిస్తూ వుంది. మామిడి హరికృష్ణ గారు పేర్కొన్న Placibo
Effect ‘ విధిలేని పరిస్థితులలో రోగి మనసులో పాదుకున్న పాజిటివ్ థాట్స్ – సానుకూల సంకల్ప శరీరాన్ని, భౌతిక స్థితిని దానికి అనుకూలంగా సమాయాత్తం చేసి, ఆ వ్యక్తిని ప్రమాదం నుండి తప్పించగలిగే మానసిక స్థితి – ఈ Placibo Effect, ఈ కవిత్వానికి సరిపోతుంది. ఈ కవిత్వం ఇస్తున్న సాంత్వన, నమ్మకం, జీవనేచ్ఛ బాధితుల పట్ల Poetry Therapy కూడా.

మామిడి హరికృష్ణ గారు ఈ పుస్తకానికి సవివరమైన ముందుమాట రాసారు. అంతర్జాతీయ సాహిత్యంలో క్యాన్సర్ మీద వచ్చిన సాహిత్యాన్ని పరిశోధనాత్మకంగా తెలియజేసిన విధానం ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. ముఖ్యంగా కవిత్వం ఎలా సాంత్వన పరుస్తుందో చెపుతూ, విదేశాలలో ఉపయోగిస్తున్న ‘పొయెట్రీ థెరపీ’( Poetry Therapy) ఎలా రోగనివారణకు ఉపయోగపడుతుందో.. ఈ సందర్భంలో ఈ పుస్తకం ఎలా క్యాన్సర్ బాధితులకు ఊరట ఇస్తుందో చాలా బాగా అన్వయించి చెప్పారు. Ted Hughes అనే బ్రిటీష్ కవి ‘ సాహిత్యం వంటి కళాత్మక సృజనలు మానసిక సాంత్వనను మాత్రమే కాదు, రోగనివారణను కూడా వాక్యాల వెంట తీసుకువస్తాయని, కవిత్వం ఈ ప్రక్రియను మరింత సమర్థవంతంగా చేస్తుందని చెపుతూ ఆయన అన్న ఒక మాట ఇలా ఉదహరిస్తారు..“Prose, narratives etcetera, can carry healing Poetry does it more intensely “ అని.
చదివి తీరవలసిన ముందుమాట ఇది. రొమ్ము క్యాన్సర్ గురించిన కవితలు వెతికి పట్టుకొని ఇక్కడ పాఠకులకు అందివ్వడం, క్యాన్సర్ గురించిన ప్రపంచ సాహిత్యం విషయ పరంగానూ, వివరాల పరంగానూ, విషయాన్ని విశదీకరించడం గురించి దీనిని ది బెస్ట్ అని చెప్పాలి. శ్రీలక్ష్మి గారు ఆయన్ని ‘నడిచే గూగుల్’ అనడం అతిశయోక్తి ఏ మాత్రం కాదు.

సి.శోభ- పార్థసారథి గార్ల ఆత్మీయ వాక్యం ‘ వ్యాధిగ్రస్తులకు కావలసినది మందులు కాదు – ఆత్మీయత, ఆలంబన, ఆసరా’ అన్నది ఎప్పటికీ ఆచరణ యోగ్యం.

శ్రీలక్ష్మి గారు రాసిన ‘ఒకింత’ ఎన్నో విషయాలు చెప్పింది. తన చుట్టూ వున్న తనవాళ్ళూ, ఇతరుల క్యాన్సర్ కష్టాలు చూసి చలించిపోయి ఆమె ఈ దీర్ఘకవితా రచనకు పూనుకున్నారు. జీవితం పట్ల ఒక దృక్పథం లేనివాళ్ళకి ఈ క్యాన్సర్ వార్డుని చూయిస్తే జీవితం ఎంత అమూల్యమయిందో తెలిసి వస్తుంది అంటారు. ప్రతి స్త్రీ బాధ్యతగా తన ఆరోగ్యం పట్ల శ్రద్ధ వహించి, క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్యం చూసుకోవాలంటారు.

ఈ దీర్ఘకవిత వస్తు ప్రధానంగా రాయబడిందే గానీ శిల్ప ప్రధానంగా కాదు. ఈ కవిత్వం సాహిత్యం పట్ల అంతగా పరిచయం లేని క్యాన్సర్ బాధితులను ఉద్దేశించి రాయబడింది కనుక చిక్కని కవిత్వం వారికి అర్థం కాకపోయే అవకాశం వుంది. ఈ విషయాన్ని కూడా దృష్టిలో వుంచుకొని శ్రీలక్ష్మి గారు సులభశైలిలో అందరూ అర్థం చేసుకోగలిగే విధంగా ఈ దీర్ఘకవితను రచించడం ఆమె ముందుచూపుకి నిదర్శనం. ఎక్కడా సంక్లిష్ట సమాసాలు, క్లిష్ట పదాలు లేని సరళ సలిలంగా ఈ కవిత సాగిపోయింది. క్యాన్సర్ స్థానంలో ఏ మరో ప్రాణాంతక వ్యాధి వున్నా ఈ కవిత్వం అన్నిటికీ నప్పుతుంది.

పుస్తకంలో ఆంగ్ల పదాల వినియోగం తగ్గించవచ్చు అనిపించింది. రొమ్ము క్యాన్సర్ ఎలా వస్తుందో, దాని లక్షణాలు ఏమిటో సంక్షిప్తంగా వివరిస్తే చదువరులకు ఉపయోగంగా వుండేది.

‘ధైర్యంతో ఆత్మస్థైర్యంతో/ బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్‌ని/ ఎదురొడ్డి పోరాడి గెలిచిన/ మహిళలకు మానవిలకు’
ఈ పుస్తకం అంకితమివ్వడం సముచితంగా వుంది. అలాగే క్యాన్సర్ తో చివరికంటా పోరాడిన తన నాయనమ్మ నారాయణమ్మకు నివాళి ప్రకటించడం ఆర్ద్రంగా వుంది.

శ్రీ హరిచంద్ర క్రియేషన్స్ సమర్పణలో, సరోజనీ శ్యాంసుందర్ వృద్ధాశ్రమ సేవాసంఘం, హైదరాబాదు ప్రచురణలో వచ్చిన ఈ దీర్ఘ కవితను చదవడం క్యాన్సర్ బాధితులకే కాక, ఒక సాధారణ పాఠకునికి కూడా ఒక మంచి పుస్తకం చదివిన అనుభవం.